Mozaiku “Lahuta” i Saimir Stratit përfaqëson një kulm të ndërgjegjes artistike ku materia, memoria dhe filozofia e identitetit kombëtar ndërthuren në një formë të vetme vizuale. Në këtë vepër, Strati nuk e trajton mozaikun thjesht si teknikë dekorative, por si gjuhë mendimi, ku çdo tessera mermeri bëhet një njësi kuptimi, një grimcë kohe e ngurtësuar në hapësirë. Kompozicionalisht, figura e lahutarit është e përqendruar brenda një rrethi, formë arketipale që simbolizon ciklin e përjetësisë, vazhdimësinë dhe mbrojtjen e trashëgimisë. Rrethi nuk është vetëm një zgjedhje estetike, por një kornizë filozofike: ai mbyll brenda vetes universin e këngës epike shqiptare, duke e ruajtur nga shpërbërja e kohës. Lahutari, i përkulur lehtë mbi instrument, krijon një raport intim mes trupit dhe lahutës, ku njeriu dhe objekti shndërrohen në një entitet të vetëm. Kjo bashkimësi sugjeron se identiteti kulturor nuk është i jashtëm, por i mishëruar, i jetuar dhe i transmetuar përmes trupit dhe zërit njerëzor. Trajtimi plastik i figurës shmang idealizimin klasik të tepruar dhe i afrohet një realizmi simbolik. Linjat janë të forta, por jo agresive; kontrastet kromatike në tonet e tokës dhe të mermerit natyror krijojnë një ndjesi graviteti dhe qetësie, duke evokuar lidhjen organike me tokën, malin dhe gurin – elemente themelore të epikës shqiptare. Drita, e ndërtuar përmes variacioneve të ngjyrave të mermerit, nuk bie nga jashtë, por duket sikur buron nga vetë figura, çka i jep veprës një dimension meditativ, pothuaj sakral. Nga këndvështrimi filozofik, mozaiku i “Lahutës” është një reflektim mbi marrëdhënien mes kohës dhe kujtesës. Ndryshe nga kënga, e cila është e përkohshme dhe zhduket në çastin e interpretimit, mozaiku është medium i qëndrueshmërisë absolute. Strati realizon kështu një akt simbolik: ai e përkthen artin efemer të zërit në art të përjetshëm të gurit. Ky transformim ngre pyetje thelbësore mbi mënyrën se si kulturat mbijetojnë – jo vetëm duke u përsëritur, por duke u riformuluar në forma të reja shprehjeje. Lahuta, e njohur tashmë si pasuri e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s, në këtë mozaik fiton një status të dyfishtë: ajo mbetet simbol i traditës gojore, por njëkohësisht shndërrohet në objekt reflektimi bashkëkohor. Vepra sugjeron se trashëgimia nuk është muzeale apo e ngrirë, por një proces i vazhdueshëm dialogu mes së shkuarës dhe së tashmes. Në këtë kuptim, Strati vepron si ndërmjetës mes brezave, duke i dhënë formë vizuale një kujtese kolektive që rrezikon të humbasë në heshtjen moderne. Në thelb, mozaiku “Lahuta” nuk është vetëm portret i një lahutari, por një metaforë e vetë kulturës shqiptare: e përkulur nga pesha e historisë, por e palëkundur në thelb; e ndërtuar nga fragmente të shumta, por e bashkuar në një harmoni të vetme. Me këtë vepër, Saimir Strati arrin të krijojë jo thjesht një imazh, por një hapësirë mendimi, ku arti shndërrohet në filozofi dhe gurët flasin me gjuhën e kujtesës. Ator.Pub licist: Liliana Pere

Rrevista Prestige #inspirationdaily #italianactress Silvana Mangano – Trupi që Erdhi nga varfëria dhe u bë mendim “Bukuria e një aktore nuk është vetëm ajo që shikon syri, por ajo që ndjen shpirti i publikut.” “Eleganca dhe talenti janë dy gjuhë që bëjnë të pavdekshëm çdo rol në ekran.” “Një aktore e madhe nuk luan thjesht një personazh; ajo jep jetë mendimeve, ndjenjave dhe ëndrrave të audiencës.” Silvana Mangano ishte një nga figurat më të shquara të kinemasë italiane. Bukuria e saj natyrore dhe eleganca e pranishme në çdo lëvizje e bënin unike. Ajo posedonte një nivel artistik të lartë, ku çdo rol ishte i menduar dhe i ndjerë me shpirt. Disiplina e hershme në vallëzim i dha trupit një gjuhë të fuqishme dhe të rafinuar. Fama e saj u fitua me talent, punë të palodhur dhe zgjedhje të mençura artistike. Mangano bashkoi hijeshinë me ndjeshmërinë dhe profesionalizmin në ekran. Ajo frymëzonte publikun me praninë e saj magnetike dhe rolet që mbetën të paharrueshme. Karizma e saj nuk ishte vetëm fizike, por edhe intelektuale dhe emocionale. Silvana ishte shembull i një aktoreje me nivel të lartë, që dinte të lërë gjurmë të përjetshme. Emri i saj mbetet sinonim i elegancës dhe kinemasë italiane. Silvana Mangano lindi më 21 prill 1930, në Romë, në një Itali ende të plagosur nga varfëria dhe trazirat sociale. Babai i saj, Amedeo Mangano, ishte punëtor hekurudhash; nëna, Ivy Webb, ishte angleze, shtëpiake, dhe jetonte në kushte të vështira ekonomike. Varfëria nuk i mëson fëmijët të ëndërrojnë; i mëson të mbijetojnë. Dhe mbijetesa, shpesh, është forma më e hershme e inteligjencës. Vitet 1939–1945 – Fëmijëria gjatë Luftës së Dytë Botërore Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Mangano përjetoi urinë, pasigurinë dhe shpërbërjen familjare. Prindërit u ndanë, dhe ajo u rrit kryesisht nga nëna, në varfëri ekstreme. Kur fëmijëria humbet qetësinë, shpirti mëson të heshtë para se të flasë. Heshtja do të bëhej më vonë arma e saj artistike. Vitet 1942–1946 – Arsimi trupor dhe vallëzimi Në adoleshencë, Silvana studioi vallëzim klasik dhe modern, për rreth 7 vite. Vallëzimi nuk ishte luks, por disiplinë fizike dhe shpirtërore. Trupi i saj u formua si instrument shprehjeje, jo si dekor. Një trup i stërvitur nuk kërkon vëmendje; ai kërkon kuptim. Vallëzimi e mësoi Silvana Mangano-n të fliste pa zë. 1946 – Miss Roma Në moshën 16 vjeç, më 1946, Silvana Mangano fitoi titullin Miss Roma. Ky ishte momenti i parë publik që i hapi dyert drejt kinemasë italiane. Bukuria, kur lind nga nevoja, nuk është narcizëm; është strategji për të shpëtuar. 1947 – Miss Italia dhe debutimi filmik Në 1947, ajo konkurroi në Miss Italia, përkrah emrave që do të bëheshin legjenda: Gina Lollobrigida dhe Lucia Bosè. Po atë vit, Mangano debutoi në film me role të vogla, përfshirë “L’elisir d’amore” (1947). Debutimi nuk është kurrë fillim; është prova e parë nëse njeriu mund ta mbajë peshën e fatit. 1949 – “Riso Amaro” dhe shpërthimi ndërkombëtar Viti 1949 shënoi kthesën historike: roli kryesor në “Riso Amaro”, me regji të Giuseppe De Santis. Filmi u bë ikonë e neorealizmit italian, dhe Silvana Mangano simbol i gruas punëtore, sensuale, tragjike. Me këtë film, trupi i saj nuk ishte më objekt dëshire, por terren lufte sociale. Bukuria u bë dëshmi. 17 korrik 1949 – Martesa me Dino De Laurentiis Më 17 korrik 1949, ajo u martua me producentin e madh Dino De Laurentiis. Çifti pati katër fëmijë: Veronica De Laurentiis Raffaella De Laurentiis Francesca De Laurentiis Federico De Laurentiis (vdiq tragjikisht në 1981, në një aksident ajror) Familja për të nuk ishte strehë nga arti, por pesha e tij më e rëndë. 1951–1954 – Konsolidimi artistik Filma si: “Anna” (1951) – regji Alberto Lattuada “L’oro di Napoli” (1954) – regji Vittorio De Sica e shndërruan Mangano-n nga ikonë sensuale në aktore me thellësi morale dhe shpirtërore. Kur bukuria fillon të dyshojë në vetvete, lind arti. 1963 – Çmimi David di Donatello Në 1963, ajo fitoi David di Donatello për Aktoren Më të Mirë për filmin “Il processo di Verona” (The Verona Trial), ku interpretoi Edda Mussolini Ciano. Kur një grua portretizon pushtetin me dhimbje, historia pushon së qenë propagandë. 1967–1972 – Kulmi i vlerësimit kritik 1967 – David di Donatello për “Le streghe” 1972 – David di Donatello për “Lo scopone scientifico” Bashkëpunoi me: Pier Paolo Pasolini – Teorema (1968) Luchino Visconti – Morte a Venezia (1971) Michelangelo Antonioni Këtu Mangano nuk luan më role; ajo luan mendime. 1983–1988 – Ndarja dhe heshtja Në 1983, ajo u nda nga Dino De Laurentiis. Procedurat e divorcit nisën më 1988. Mangano u tërhoq gradualisht nga jeta publike. Disa gra largohen nga skena jo sepse janë harruar, por sepse e kanë kuptuar. 1987 – Roli i fundit i madh Në 1987, ajo luajti në “Oci Ciornie (Dark Eyes)”, me regji të Nikita Mikhalkov. Ishte një përshëndetje e qetë, e denjë, melankolike. Lamtumira e vërtetë nuk bëhet me zë të lartë. 16 dhjetor 1989 – Vdekja Silvana Mangano vdiq më 16 dhjetor 1989, në Madrid, nga kanceri i mushkërive, në moshën 59-vjeçare. Disa ikona nuk plaken kurrë, sepse koha nuk guxon t’i prekë. • Bukuria pa mendim është zhurmë; mendimi me bukuri është art. • Trupi i disiplinuar ruan kujtesën e varfërisë edhe kur vesh mëndafsh. • Silvana Mangano nuk ishte yll — ishte epokë që mendonte. Autor Publicist. Liliana Pere.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #poetry.#LordByron Poezi byron Ajo ecën në bukuri (Përkthim në shqip) Ajo ecën në bukuri, si nata E qiellit yllplotë, pa re; Dhe gjithçka më e mirë, dritë e hije, Takohen në pamjen dhe në sytë e saj, Të zbutura në atë dritë të ëmbël Që qielli ditës së zhurmshme ia mohon. Një hije më shumë, një rreze më pak, Do t’i dëmtonte hirin pa emër Që valëvitet në çdo flok qerpiku të zi Apo ndez butë mbi fytyrën e saj; Ku mendime të qeta, të ëmbla tregojnë Sa e pastër është zemra ku banojnë. Dhe në atë faqe, dhe mbi atë ballë, Ka aq butësi, qetësi, elokuencë; Buzëqeshjet që fitojnë, ngjyrat që ndrisin, Flasin për ditë të mbushura me mirësi, Për një mendje në paqe me botën mbarë, Për një zemër që dashuron pafajshëm. Poezi e Byron-it.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artpainting Rubrika: Artist piktor që na shlodh dhe na frymezon Personazh i Revistës Prestige muaji Janar. Pashk Përvathi – Poeti i Bukurisë që pikturon me Dritë Në peizazhin e artit shqiptar, Pashk Përvathi shfaqet si një zë i rrallë i qetësisë dhe i dritës. Ai nuk është thjesht piktor, por një poet i natyrës, një filozof i heshtjes dhe një krijues që e përjeton botën përmes ngjyrave. Si Monet-i që kërkonte dritën e përkohshme të agimit apo Van Gogh-u që e dëgjonte shpirtin e diellit në çdo fushë gruri, Përvathi është ai që e gjen përjetësinë në momentin kalimtar. Lindur më 27 shkurt 1958, në Manati të Lezhës, ai u rrit në një hapësirë ku deti, mali dhe drita përqafohen në qetësi. Aty ku natyra nuk ka nevojë për fjalë, ai mësoi të dëgjonte ritmin e saj. > Në origjinën e tij është gjeneza e çdo tabloje – një lidhje e thellë midis njeriut dhe natyrës, si ajo që Monet e ndiente me ujin apo Tolstoi me tokën. Në vitin 1976, përfundoi Shkollën e Mesme të Kulturës në degën “Mësues vizatimi”, duke u nisur në rrugën e parë të përballjes me artin si mision edukues. > Në mësimdhënie ai gjeti mënyrën për ta parë bukurinë si akt ndarjeje – sepse, siç thoshte Plotini, “E bukura ekziston vetëm kur shpërndahet”. Në vitet 1986–1990, ndoqi Akademinë e Arteve në Tiranë, në degën “Pikturë monumentale”, ku mësoi të bashkojë përmasën shpirtërore me atë vizuale. > Monumentaliteti që mësoi aty nuk ishte vetëm në madhësi, por në ndjesi – përvijimi i së përditshmes në një gjuhë universale. --- Liria dhe veprimtaria Që nga viti 1994, ai është piktor në profesion të lirë, duke zgjedhur lirinë si hapësirën e vetme të krijimit. Përvathi e di se arti lind vetëm kur dora është e udhëhequr nga shpirti, jo nga urdhri. > Në këtë ai i ngjan Nietzsche-s, që besonte se krijuesi i vërtetë nuk ndjek, por shpik rrugën e vet të dritës. Përvathi ka shërbyer si mësues vizatimi, shpjegues në Muzeun Etnografik të Lezhës, përgjegjës i Galerisë së Arteve të Lezhës dhe përgjegjës i Kulturës së rrethit të Lezhës. > Në çdo detyrë ai nuk ka qenë thjesht funksionar i kulturës, por misionar i saj. Ai ka kërkuar të mësojë njerëzit jo vetëm të shohin artin, por ta jetojnë atë. --- Stili dhe filozofia e pikturës Përvathi njihet si “Poet i Bukurisë së Natyrës”. Në peizazhet e tij nuk gjen dramë, por përhumbje; nuk gjen zhurmë, por dritë që flet me qetësi. Ai është ithtar i peizazhit, por një peizazh që jeton, që merr frymë, që të vështron. > Në çdo penelatë ka një meditacion. Si Van Gogh, ai kërkon shpirtin e dritës. Si Monet, ai ndjek pulsimin e çastit që zhduket. Si një filozof stoik, ai gjen qetësinë në të përkohshmen. --- Ekspozitat dhe rrugëtimi artistik Pashk Përvathi është autor i dhjetëra ekspozitave personale, brenda dhe jashtë Shqipërisë. Çdo ekspozitë e tij është një udhëtim drejt vetes dhe një ftesë për të tjerët që të ecin me të nëpër dritë. > Ekspozitat e tij janë si sonata të heshtura – ngjyrat tingëllojnë, dritat vallëzojnë, dhe shikuesi bëhet bashkëudhëtar i shpirtit të piktorit. --- Nderimet dhe çmimet Krijimtaria e tij është vlerësuar me disa nga çmimet më të rëndësishme të artit shqiptar: Urdhri “Naim Frashëri i Artë”, akorduar nga Presidenti i Republikës më 6 dhjetor 2006; Çmimi “Abdurahim Buza” në pikturë, fituar në tetor 2010; Urdhri “Mjeshtër i Madh”, akorduar më 28 dhjetor 2016; dhe titulli “Artisti më i mirë i veriut”, nga agjencia “Buna 1” në vitin 2019. > Këto nderime janë dëshmi se arti i tij nuk është vetëm personal, por kombëtar – një pasuri që rrjedh si dritë nga veriu drejt shpirtit të çdo shqiptari. --- Pashk Përvathi dhe filozofia e bukurisë Në çdo pikturë të tij, Pashk Përvathi i afrohet një ideje që i përket filozofisë së Plotinit dhe Nietzsche-s: bukuria nuk është objekt, por përjetim shpirtëror. Ashtu si Nietzsche që kërkonte të kapte jetën në kulmin e saj, Përvathi kërkon dritën në çastin kur ajo lind e shuhet. Si Monet-i që pikturonte të njëjtën skenë nën dritë të ndryshme, edhe ai kthehet tek i njëjti motiv për të gjetur ndjesinë e përhershme që fsheh e përkohshmja. > Arti i tij është dialog midis shpirtit dhe horizontit, midis heshtjes dhe tingullit të dritës. --- Pashk Përvathi mbetet një nga ata krijues që i japin kuptim fjalës “art shqiptar”. Ai i përket një brezi që kërkon përjetësinë jo në fjalë të mëdha, por në heshtje që ndriçojnë. > Në fund, si Van Gogh në fushat e Arles-it apo si filozofët e lashtë që meditonin mbi natyrën, edhe Përvathi na kujton se arti nuk është ikje nga jeta — është mënyra më e bukur për ta jetuar atë. --- Dëshiron që këtë version ta përgatis në format editorial të “Revista Prestige”, me citate të veçuara, paragrafë të shkurtër dhe krahasimin (me Monet, Van Gogh, Nietzsche) të theksuar vizualisht për botim? Mund ta bëj gati për faqosje menjëherë. Ja disa nga pikturat më të spikatura të Pashk Përvathit Disa nga veprat të veçanta “Rrugic në Lukovë” — Kjo vepër përshkruhet si një nga punimet origjinale të Përvathit ku ai kap atmosferën bregdetare të Lukovës, me kontrast të ngjyrave dhe ndriçim të fortë. “Vjeshtë në Vithkuq” — Një pikturë e realizuar më 2022, në stilin karakteristik të peizazhit vjeshtësor që është “motivi i dashur” i artistit. “Belshi” — Përmendet nga media si “piktura e ditës” nga duart e Përvathit, ku ai pasqyron bukurinë natyrore të zonës së Belshit me ngjyra të ndezura dhe nuanca të thella. Serieja “Whiteness” — Një koleksion prej 29 veprash ku tema kryesore është bora dhe transformimi i qyteteve shqiptare nën petkun e të bardhës. Ekspozita “Adriatiko Joniane” — Një cikël prej 50 peizazhesh kushtuar deteve Adriatiko-Joniane, ku përfshihen pamje nga Shëngjini tek Dhërmiu, me fokus në lojën e dritës dhe shkëmbinjtë. Pse këto veprime janë veçanërisht të rëndësishme Peizazhi është motivi dominues tek Përvathi: Ai e përvetëson natyrën si subjekt, jo thjesht si sfond. Shembujt më lart tregojnë kombinime të veçanta të dritës, ngjyrave dhe formës natyrore. Ai eksperimenton dhe me tema të ndryshme: nga vjeshta, deti, bora, te peizazhe të brendshme (rrugicë, lagje) — kjo tregon gamë artistike të zgjeruar dhe thellësi në trajtim. Të veçanta janë edhe koleksionet me temë të qartë (si “Whiteness” për borën) që e përforcojnë identitetin e artistit dhe e bëjnë veprën të dallueshme. Referenca 1. Top Channel (2022) – “Pashk Përvathi sjell ‘Vjeshtën e Vithkuqit’, e pikturon me shumë Lezhën e artkand”. 👉 https://top-channel.tv/video/pashk-pervathi-sjell-vjeshten-e-vithkuqit-e-pikturon-me-shume-lezhen-artkand 2. Gazeta Tema (2023) – “Piktura e ditës: ‘Belshi’, nga dora e mjeshtrit Pashk Përvathi”. 👉 https://www.gazetatema.net/kulture/piktura-e-dits-belshi-nga-dora-e-mjeshtrit-pashk-pervathi-i495858 3. The Bali Collect (2024) – “Rrugic në Lukovë” – koleksion privat, përshkrim dhe analizë estetike e veprës. 👉 https://www.thebalicollect.com/shop/p/rrugic-ne-lukov 4. Invest in Albania (2018) – “Pashk Përvathi’s Whiteness painting exhibition showcased in Tirana.” 👉 https://invest-in-albania.org/pashk-pervathis-whiteness-painting-exhibition-showcased-in-tirana 5. DashArt (2025) – “Pashk Përvathi dhe 50 peizazhet Adriatiko–Joniane”. 👉 https://www.dashart.al/2025/04/03/pashk-pervathi-dhe-50-peizazhet-adriatiko-joniane 6. Agjencia “Buna 1” (2019) – Shpallja “Artisti më i mirë i Veriut”. Publikuar në buletinin vjetor të artit bashkëkohor verior. 7. Presidenca e Republikës së Shqipërisë (2006, 2016) – Dekretet për akordimin e Urdhrit “Naim Frashëri i Artë” dhe Urdhrit “Mjeshtër i Madh”. Regjistruar në Arkivin e Dekoratave të Shtetit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. -

Romani i Lampedusës i mesit të shekullit të 20-të, “Leopardi”, u bë bestseller, pastaj një film i respektuar - dhe tani është një serial luksoz i Netflix-it. Reagimi i tij i ashpër ndaj të metave dhe hipokrizive të shoqërisë ende prek shumë njerëz sot. "Të vdisje për dikë ose për diçka, kjo ishte krejtësisht normale, sigurisht: por personi që po vdes duhet ta dijë, ose të paktën të ndihet i sigurt, se dikush e di për kë ose për çfarë po vdes." Këto janë disa nga vargjet hapëse të librit "Leopardi" të Giuseppe Tomasi di Lampedusa, botuar në vitin 1958, vetëm një vit pasi autori vdiq nga kanceri. Këto fjalë janë nga protagonisti i romanit, Princi Fabrizio, kreu i një familjeje aristokratike siciliane. Ai kujton zbulimin e trupit të një ushtari të panjohur nën një nga pemët e limonit të vilës së tij parajsore. Është një imazh që përmbledh shpirtin ekzistencial të romanit: poshtë bukurisë, ka kalbje. Lampedusa nuk u botua kurrë gjatë jetës së tij. Romani i tij i vetëm përshkruan fatin e familjes Salina, të vendosur në sfondin e Risorgimentos: një lëvizje shoqërore dhe politike për bashkimin italian që çoi në krijimin e një mbretërie të re të Italisë në vitin 1861, gjatë një periudhe revolucionesh më të gjera evropiane. Ndërsa idetë për demokracinë, liberalizmin dhe socializmin u përhapën në të gjithë kontinentin, punëtorët u tërbuan kundër fisnikërisë pronare të tokës, të cilën e konsideronin përgjegjëse për përkeqësimin e kushteve të punës dhe varfërinë e përhapur. Periudha përfundoi në vitin 1870 me aneksimin e pjesëve të gadishullit italian, bashkimin e Italisë dhe kapjen e Romës. Libri “Leopardi” i Giuseppe Tomasi di Lampedusës u botua në vitin 1958 – një vit pasi ai vdiq nga kanceri (Krediti: Alamy) Në veprën “Leopardi”, një pronar tokash i tillë, Fabrizio, harton strategji bazuar në atë që beson se do të fitojë në këtë kohë të trazuar për aristokracinë. Ai orkestron martesën midis nipit të tij tërheqës, Tancredi Falconeri, dhe të pasurës së re, Angelica Sedara – kundër dëshirave të vajzës së Fabrizios, Concetta, e cila është e dashuruar me Tancredin. Konservatorëve nuk u pëlqeu sepse është shumë i pahijshëm për Kishën dhe është mjaft cinik për aristokratët… Krahut të majtë nuk u pëlqeu sepse nuk portretizon një pikëpamje pozitive për klasën e zakonshme punëtore – David Laven I konsideruar si një nga veprat më të rëndësishme të letërsisë italiane, “Leopardi” u përshkrua nga historiania e kulturës Lucy Hughes-Hallett si “romani më i dashur dhe më i admiruar i shkruar ndonjëherë në italisht”. Ndërkohë, autori britanik EM Forster, në parathënien e tij të kujtimeve të papërfunduara të autores italiane “Vendet e foshnjërisë sime” (1971), shkroi: “Lampedusa ka qenë kaq shumë për mua saqë e kam të pamundur ta paraqes atë formalisht… Leximi dhe rileximi i saj më ka bërë të kuptoj se sa shumë mënyra ka për të qenë gjallë.” Duke shënuar vetëm adaptimin e dytë të romanit – dhe versionin e parë të serializuar – një serial i ri në Netflix paraqet një argument të ri për rëndësinë e “Leopardit” në shekullin e 21-të, më shumë se 60 vjet pas filmit klasik të Luchino Visconti-t. Një goditje e papritur Pavarësisht zgjuarsisë historike dhe historisë epike të dashurisë, romani i Lampedusës fillimisht nuk pati sukses me botuesit italianë. Dy shtëpi të mëdha botuese, Arnoldo Mondadori Editore dhe Einaudi, e refuzuan shpejt dorëshkrimin e Lampedusës të vitit 1956. Modernisti dhe redaktori me ndikim Elio Vittorini pretendoi se ishte shumë "tradicional" krahasuar me lëvizjen eksperimentale avangarde që përfshiu letërsinë italiane në atë kohë. "Konservatorëve nuk u pëlqeu sepse është shumë i paedukatë për Kishën dhe është mjaft cinik për aristokratët", i thotë BBC-së David Laven, një konsulent historik për adaptimin e Netflix. "Krahut të majtë nuk u pëlqeu sepse ai nuk portretizon një pikëpamje pozitive për klasën e zakonshme punëtore." Pas vdekjes së Lampedusës, libri i tij ra në duart e agjentes letrare Elena Croce dhe përfundimisht përfundoi në tavolinën e botuesit Feltrinelli. Romani pati kritikë të zëshëm, përfshirë Vittorini-n dhe autorin antifashist Alberto Moravia, të cilët të dy dyshonin në atë që besonin se ishte konservatorizmi i romanit, një dekadë pas përmbysjes së udhëheqësit fashist Benito Mussolini në vitin 1943. Siç shkroi Rachel Donadio në The New York Times në vitin 2008, Leopardi "në fillim u pa si i çuditshëm dhe reaksionar, një rikthim barok në kulmin e neorealizmit në kinema dhe vetëdijes klasore në të gjitha artet". Megjithatë, kur u botua, u bë një bestseller i pabesueshëm, duke kaluar nëpër 52 botime marramendëse në më pak se gjashtë muaj. Ndoshta rezonoi me një brez të zhgënjyer që jetonte mirë pas Risorgimentos, por që vlerësonte atë që autori marksist francez Louis Aragon e përshkroi si një kritikë "të pamëshirshme" dhe "të krahut të majtë" të klasave të larta. Lampedusës iu dha pas vdekjes Çmimi prestigjioz Strega dhe reputacioni i tij si një i madh letrar shpejt do t'i tejkalonte bashkëkohësit e tij. Një pjesë e asaj që e bëri “Leopardin” të vështirë për t’u përballur nga kaq shumë njerëz ishte toni i tij i ashpër, i aplikuar në mënyrë të barabartë në të gjitha cepat e shoqërisë italiane. Vetë Lampedusa lindi në aristokraci në vitin 1896 dhe jetoi në një pallat të madh shumë të ngjashëm me atë në romanin e tij - por kjo nuk e pengoi atë të tallte të vetët. Biografi i tij David Gilmour shkroi në “Leopardi i Fundit” (1988) se një pjesë e asaj që e pengoi Lampedusën të shkruante deri në një moshë kaq të vonë ishte ajo që ai besonte të ishte teprica e klasës së tij. Brenda faqeve të para të romanit, Lampedusa përçmon gruan dhe shtatë fëmijët e Fabrizios dhe përshkruan audiencën e tij të vështirë me Mbretin Francis I (Mbret i Dy Siçilive) si të përballur me: "këtë monarki që mbante shenjat e vdekjes në fytyrën e saj". Larg nga besimi se kjo e bën atë një shkallë mbi të tjerët, megjithatë, Fabrizio i lodhur është po aq i metë: i paskrupullt, duke braktisur familjen e tij. Një rrëfim zhgënjimi dhe frike nga vjetërimi mes një dinastie në shkërmoqje, Leopardi shqen të metat dhe hipokrizitë e pranishme në të gjithë shoqërinë italiane. "Miti i madh i bashkimit italian është se ishte një lëvizje nga poshtë lart, se italianët u zgjuan papritur në mëngjes dhe me të vërtetë donin të përmbysnin regjimet në të cilat jetonin", thotë Laven. "Shumë aristokratë nuk e pëlqejnë mënyrën se si po shkon bota, por ata e kuptojnë se duhet të përshtaten me një botë në ndryshim për të ruajtur statusin e tyre. Leopardi na tregon diçka rreth mënyrës se si elitat kërkojnë të ruajnë pushtetin e tyre." Megjithëse “Leopardi” përmban pasaktësi të vogla historike, Lampedusa ka kapur thelbin e kohës. Ndryshe nga veprat e gjigantëve të letërsisë historike si Leo Tolstoy ose Viktor Hugo, autori lundron në botën e lartë të Fabrizios me kursim dhe zgjuarsi virtuoze. Pesë vjet pas botimit, statusi i “Leopardit” si një pikë referimi e letërsisë italiane u çimentua nga një adaptim filmik i vlerësuar, me regji nga Visconti, një marksist i cili, ashtu si Lampedusa, rridhte nga një familje fisnike. Në të luanin Burt Lancaster si Fabrizio dhe Alain Delon si nipi i tij Tancredi. Filmi mbante të njëjtën pikëpamje djegëse cinike dhe megjithatë elegjiake mbi nivelet e larta të shoqërisë italiane. Filmi përmban një skenë luksoze 25-minutëshe në një sallë vallëzimi, e cila është konsideruar nga kritikët si një nga sekuencat më të bukura të filmit. Fabrizio i Lancasterit ka një ndjenjë të thellë të vdekshmërisë, duke menduar për fundin e tij. Seriali i ri i Netflix i kufizuar nxjerr në pah rëndësinë e Leopardit edhe në shekullin e 21-të, duke lidhur temat historike të rënies së aristokracisë me ndarjet dhe krizën politike bashkëkohore, duke e bërë romanin mjaft tërheqës për një audiencë moderne. Siç shprehet një nga krijuesit e serialit, Richard Warlow: "Leximi i Leopardit më bëri të mendoj për idetë e kombësisë, natyrën e rrënjosur të jetës sonë dhe si është ta ndryshosh papritur këtë." Edhe pse ngjarjet historike ndodhen më shumë se 150 vjet më parë, pasojat e Risorgimentos ende ndihen thellë në shoqërinë italiane, veçanërisht kundër ndarjes politike dhe ekonomike midis veriut dhe jugut. Slogan politik i romanit: "nëse duam që gjërat të qëndrojnë ashtu siç janë, gjërat do të duhet të ndryshojnë" mbetet aktual edhe sot. Leopardi ka dalë në Netflix më 5 mars 2025

Rrevista Prestige #inspirationdaily #movementmatters “Liria nuk jepet — ajo fitohet.” “Guximi është themeli i çdo veprimi të madh.” – Hannah Arendt “Demokracia lind nga zëri i njeriut që thotë: mjaft.” – Alexis de Tocqueville “Rinia ka privilegjin e madh të mos i pranuar gjërat siç janë.” – Albert Camus Këto fjalë të lashta dhe moderne marrin kuptim të ri sa herë kujtojmë 8 Dhjetorin 1990—ditën kur studentët shqiptarë, të frymëzuar më shumë nga ndjenja e dinjitetit sesa nga organizimi, ndezën shkëndijën e ndryshimit që do të hapte një epokë të re për vendin. 8 Dhjetori 1990 ndodhi në një Shqipëri të lodhur nga izolimi, nga mungesat dhe nga heshtja e gjatë shoqërore. Në atë mbrëmje të ftohtë dimri, rreth 300 studentë të Qytetit Studenti dolën në rrugë për të protestuar kundër kushteve të rënda të jetesës: mungesa e dritave, uji i ngrohtë, ngrohja dhe higjiena. Por brenda pak orësh protesta kaloi kufijtë e pakënaqësisë praktike dhe mori dimensionin e një lëvizjeje morale. Në ditët që pasuan, numri i protestuesve u rrit me mijëra. Studentët e fakulteteve të ndryshme u bashkuan, pedagogët dolën përkrah tyre dhe qytetarë të Tiranës iu shtuan marshimeve. Brenda tri ditësh, lëvizja studentore ishte bërë një forcë shoqërore e padiskutueshme. Arsyet pse ndodhi – Rrënjët e një shpërthimi të pashmangshëm Edhe pse kërkesat e para ishin thjesht kushte jetese, burimi i vërtetë ishte shumë më i thellë: Shqipëria ishte vendi më i izoluar i Europës për më shumë se 45 vjet. Rinia jetonte larg informacionit, kulturës botërore dhe ideve të reja. Shpresat e një brezi ishin mbyllur brenda mureve të konvikteve të ftohta. Jeta e përditshme ishte e varfër, e kontrolluar, e pashpresë. Në filozofi, një situatë e tillë përshkruhet si moment i ndërgjegjes kolektive, kur një shoqëri kupton se heshtja e mëtejshme është e barabartë me mohimin e vetvetes. Studentët u bënë zëri i këtij ndërgjegjësimi. 8 Dhjetori nuk nisi si nismë politike. Nisi nga studentë të zakonshëm, nga rinia që kërkonte kushte më të mira dhe pak dinjitet. Më pas, me rritjen e protestave, u bë e qartë se kërkesat sociale s’mund të zgjidheshin pa ndryshime më të mëdha. Ndër figurat që u shquan si zëdhënës apo organizatorë në ditët në vijim ishin: Azem Hajdari Shenasi Rama Arben Imami Tefalin Malshyti Por merita reale i takon mijëra studentëve e pedagogëve që e bënë lëvizjen të mundur me praninë e tyre fizike. Nuk ishte një lëvizje partiake, por u shndërrua në një kërkesë për hapje dhe liri, sepse realiteti nuk ofronte rrugë tjetër. Fillimi: rreth 300 studentë. Brenda 48 orësh: mijëra studentë në rrugë. Deri më 11 dhjetor: një lëvizje masive, me përfshirjen e qytetarëve të Tiranës. Rritja e menjëhershme tregon se shumë njerëz mbanin të njëjtat shqetësime, por prisnin një shkëndijë të parë. Ngjarja ka peshë të jashtëzakonshme për disa arsye: a) Filloi transformimi politik i Shqipërisë Ishte momenti që çoi drejt pluralizmit dhe hapjes së vendit. Pa 8 Dhjetorin, Shqipëria do të kishte ecur shumë më ngadalë drejt botës moderne. b) Rinia u vendos në qendër të ndryshimit Studentët treguan se brezi i ri ka fuqinë ta çojë kombin përpara kur autoritetet nuk e bëjnë. c) U thye psikologjia e frikës Ndonëse sistemi ishte i fortë, frika njerëzore kishte filluar të çahej. Me 8 Dhjetorin, ajo u thye përgjithmonë. d) U ringrit vlera e të drejtës për të folur Njerëzit kuptuan se zëri i tyre ka peshë. Kjo është zemra e çdo demokracie. 8 Dhjetori është shembull i asaj që filozofia e quan “lindja e subjektit historik”: momenti kur individët e zakonshëm bëhen autorë të fatit të tyre. Rinia e 1990-ës mishëroi disa ide universale: Etja për liri është shtysa më e thellë e njeriut. Revolta morale – sipas Camus, lind kur padrejtësia tejkalon kufijtë e durimit. Aksioni si akt vetëdijeje – Arendt thotë se veprimi është prova e ekzistencës së njeriut në histori. Studentët nuk donin pushtet; donin kuptim, dritë, dinjitet. Dhe për këtë arsye, lëvizja e tyre u kthye në një prej momenteve më të pastërta të historisë sonë. 8 Dhjetori 1990 është ngjarje që nuk festohet vetëm si memorje, por si mësim. Mësim se liria nuk është e dhënë, por e fituar. Se guximi i një brezi mund të hapë rrugë të reja. Se demokracia është vepër e përditshme, jo dhuratë. Se rinia është forca që e çon historinë përpara. Ajo ditë na kujton se një komb ndryshon atëherë kur njerëzit e tij besojnë se ndryshimi është i mundur.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Actress Vivien Leigh – Gruaja që ndezi zjarrin e përjetshëm të Scarlett O’Hara: Një dashuri, një tragjedi, një legjendë, flaka e përjetshme e Hollivudit. Vivien Leigh, aktorja e bukur që solli në jetë Scarlett O’Hara në Gone with the Wind (1939), është një nga figurat më të ndritura dhe më magjepsëse në historinë e kinemasë. Me një bukuri klasike, elegancë britanike dhe një intensitet emocional që ndriçonte çdo skenë, ajo e shndërroi Scarlett-in në një personazh të pavdekshëm — të ndërlikuar, krenar dhe thellësisht njerëzor. Leigh lindi në Indi më 1913 dhe u rrit në Angli, ku zhvilloi një karrierë të suksesshme teatrale përpara se të fitonte famë ndërkombëtare me rolin e saj në Gone with the Wind. Ajo u përzgjodh mes mijëra aktoreve, por regjisori David O. Selznick e pa menjëherë se kishte gjetur “Scarlett-in e vërtetë” — një grua me shkëlqim, forcë dhe delikatesë në të njëjtën kohë. Për interpretimin e saj, Leigh fitoi Oscar-in e parë për Aktoren më të Mirë, duke e ngulitur emrin e saj në historinë e artit. Më vonë, ajo do të fitonte një tjetër Oscar për rolin e Blanche DuBois në A Streetcar Named Desire (1951), duke dëshmuar se bukuria e saj ishte e barabartë me talentin e jashtëzakonshëm dramatik. Megjithatë, pas shkëlqimit të saj fshihej një shpirt i ndjeshëm. Vivien Leigh luftoi gjatë gjithë jetës me çrregullime të shëndetit mendor (sot të njohura si bipolaritet), që shpesh e bënte të brishtë edhe pse në ekran dukej e pathyeshme. Historia e saj personale, dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier, triumfet dhe tragjeditë, e bën figurën e saj edhe më magjepsëse. Bukuria e Vivien Leigh nuk ishte vetëm fizike; ajo buronte nga inteligjenca, eleganca dhe thellësia emocionale që sillte në çdo rol. Edhe sot, dekada më vonë, ajo mbetet një ikonë e përjetshme e gruas së fortë dhe delikate njëkohësisht, një yll që nuk shuhet kurrë në horizontin e Hollivudit klasik. tre episode mbresëlënëse nga jeta e Vivien Leigh që tregojnë bukurinë, forcën dhe tragjedinë e saj të brendshme: Vivien Leigh dhe aktori britanik Laurence Olivier u njohën në skenën teatrale në fund të viteve ’30. Të dy ishin të martuar me partnerë të tjerë, por rënia e tyre në dashuri ishte e menjëhershme dhe e papërmbajtshme. Ata u bënë një nga çiftet më të famshme të artit — një “mbret dhe mbretëreshë e teatrit britanik”. Por pasioni i madh u shoqërua edhe me xhelozi, ankth dhe përplasje, veçanërisht për shkak të çrregullimit mendor të Leigh. Dashuria e tyre ishte si një tragjedi shekspiriane, e bukur por e destinuar të digjej. Ata u ndanë në vitin 1960, por Olivier e kujtoi gjithmonë me mall. Audicioni legjendar për “Gone with the Wind” Kur u njoftua se po kërkohej aktorja për rolin e Scarlett O’Hara, mbi 1,400 gra morën pjesë në audicione. Asnjëra nuk e bindi producentin David O. Selznick… deri sa Vivien Leigh u shfaq papritur në xhirimet e skenës së djegies së Atlantës. Ajo u prezantua si “Scarlett-i juaj” nga agjenti britanik i saj. Në momentin që e pa, Selznick tha: > “Zoti im… ajo ËSHTË Scarlett!” Vivien fitoi rolin dhe e shndërroi atë në njërën nga interpretimet më të famshme në historinë e filmit, duke marrë Oscar-in e parë të saj. Pavarësisht suksesit, Vivien Leigh vuajti gjatë gjithë jetës nga çrregullimi bipolar dhe tuberkulozi. Kishte periudha të errëta, shpërthime emocionale dhe momente izolimi. Megjithatë, ajo gjithmonë kthehej në skenë me dinjitet dhe pasion të rrallë. Në vitin 1967, ndërsa po përgatitej për një rol të ri teatror, sëmundja iu rikthye. Një natë, gjatë gjumit, ajo humbi jetën. Kur Laurence Olivier mori lajmin, shkoi në shtëpinë e saj dhe qëndroi pranë trupit të saj për disa orë, duke recituar vargje nga Shekspiri – një lamtumirë e denjë për një mbretëreshë të artit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #inspirationdaily #AlbanianMitologji Mitologjia shqiptare është një pjesë shumë e vjetër e kulturës sonë, plot me tregime, besime dhe figura legjendare që rrjedhin nga koha para krishterimit. Ajo na tregon se si kanë jetuar dhe menduar të parët tanë, si e kanë shpjeguar natyrën, fatin, të mirën dhe të keqen. Në mitologjinë shqiptare gjenden qenie si Zana, Ora, E Bukura e Dheut, Kulshedra, Dragoi, Shtojzovallet, të cilat përfaqësojnë forcën, fatin, natyrën dhe mbrojtjen. Këto mite tregohen në legjenda, këngë popullore dhe përralla. Për mitologjinë shqiptare kanë punuar shumë studiues, si Gjergj Fishta, At Bernardin Palaj, At Zef Valentini, Mark Tirta, Eqrem Çabej dhe shumë folkloristë të tjerë që kanë mbledhur e studiuar traditat tona. Robert Elsie (1950–2017) është studiuesi që sistemoi në përmasë bashkëkohore shumë nga materialet kryesore anglisht-folëse për mitologjinë, besimet dhe folklorin shqiptar. Vepra e tij më e përdorur si burim është A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture (si dhe përmbledhje të tregimeve popullore), ku ai grumbulloi, klasifikoi dhe komentoi qindra emra, terma dhe motive të folklorit shqiptar. Kjo punë mbetet referenca më e plotë dhe më e qasshme për lexuesin e huaj dhe studjuesin shqiptar. Parime të përgjithshme të mitologjisë shqiptare (sipas Elsie) Mitologjia shqiptare përmbledh elemente pagane para-kristiane që mbijetuan si përfytyrime të natyrës, krijesa hyjnore dhe shpirtra vendi. Ajo është e fragmentuar — çdo rajon ka variacione — por disa tipare të përbashkëta janë: lidhja e fortë me natyrën (male, burime, pyje), figura femërore të fuqishme që vendosin fatin ose mbrojnë hapësirat (zanat, orët), krijesa monstruoze që përfaqësojnë katastrofa natyrore (kulshedra), një cikël heroik (trimëria, drangoi) që lufton forcat e errëta, dhe një sërë besimesh për shpirtrat e të vdekurve dhe shenjat e fatit. Elsie diskuton se shumë prej këtyre motiveve lidhen edhe me trashëgiminë ilire dhe ndikimet greke, romake e sllave. Figurat kryesore — përshkrim i hollësishëm, funksion, variacione dhe kuptim simbolik 1) ZANA Përshkrimi: Zana është shpirt i maleve dhe i natyrës — femër e bukur, por e fortë dhe ndonjëherë e papërmbajtshme. Jeton në male, shpella, lisa dhe burime. Mund të mbrojë luftëtarët dhe t’u japë atyre fuqi ose të hakmerret ndaj atyre që shkelin vendin e saj. Funksioni mitik: mbrojtëse e hapësirave të egra dhe e energjisë jetësore; arketipi i “nënës-krijuese” dhe “yllit mbrojtës” i natyrës. Variacione: Zana e malit, zana e lëndinës, zanat që lidhen me një vend të caktuar. Simbolikë: forcë e papërkulshme e natyrës që shpërbleu ose ndëshkon sipas respektit që i tregohet. Elsie rrëfen se emri mund të lidhet etymologjikisht me Diana-n romake, por figura mori trajta lokale. 2) ORA (ORËT / FATI) Përshkrimi: Orët janë femra të fatit; në disa rrëfime janë si parashikuese të jetës së njeriut, të lidhura me lindjen dhe fatin. Ka orë të mira dhe të këqija. Çdo njeri shpesh thuhet se ka “orën” e vet, një forcë që përcakton ngjarjet më të rëndësishme të jetës. Funksioni mitik: kontrollojnë rrjedhën e jetës dhe ligjet morale të botës; shpesh janë arbitre të drejtësisë mitike. Variacione: në disa folklorë ato janë të lidhura me zilezën e fëmijës, me rito propitiative, ose me shenjat që paralajmërojnë një fat të madh. 3) KULSHEDRA Përshkrimi: Një krijesë e frikshme, shpesh e përshkruar si gjarpër ose dragua me shumë koka. Ajo sjell fatkeqësi si zjarre, përmbytje, thatësi dhe tërmete; në folklor kërkon nderime ose flijime. Funksioni mitik: personifikim i forcave shkatërruese natyrore dhe e keqes që duhet mposhtur për të rikthyer rendin. Variacione: numri i kokave, fuqia e saj dhe mënyra e dobësimit ndryshojnë sipas zonave; shpesh mposhtet nga një hero ose një dragua tjetër. Simbolikë: betejë kosmike e rendit kundër kaosit — fitore që shpërblen trimërinë dhe bashkimin e komunitetit. 4) DRANGOI (DHE HEROI I EPIT) Përshkrimi: Drangoi është figura heroike — njeriu trim, shpesh me ndihmën e një fuqi hyjnore (p.sh. e një zane), që lufton kulshedrën dhe mbrojti fshatin. Në epikën shqiptare (Kângë Kreshnikësh) kemi heronj si Muji e Halili që bëjnë veprime të jashtëzakonshme. Funksioni mitik: simbol i rezistencës komunitare, guximit, dhe ripërtëritjes së rendit. Variacione: tek epika kreshnike heronjtë kanë detyra, ndjenja nderi, dhe motive familjare e klanore. Simbolikë: model i virtyteve që ruajnë shoqërinë (besa, nderi, sakrifica). 5) SHTOJZOVALLET (SHTOJZOVALLET / SHTOJZOVA) Përshkrimi: Krijesa të vogla femërore, të hijshme dhe lozonjare që kërcejnë natën në dele apo në malin e errët. Janë të ngjashme me peri femra prej folkorit evropian (xhepa/ fairies), por me karakteristika lokale. Funksioni mitik: shpesh japin bekime (ose mallkime) — janë të ndjeshme ndaj respektit dhe rregullave të natyrës. Variacione: disa tregime thonë se marrin fëmijë (u marrin fëmijët njerëzorë) ose i ndihmojnë ata që sillen mirë me natyrën. 6) LUGATI (VAMPIRI / SHPIRT I PAFUND) Përshkrimi: Lugati është një figurë e lidhur me shpirtrat e vdekur që nuk gjejnë qetësi — i ngjashëm me vampirin ballkanik. Shfaqet natën, sjell sëmundje dhe trazira në familje. Funksioni mitik: kujtesë dhe mekanizëm social për t’u siguruar se ritualet funerale dhe morali shpirtëror janë respektuar; tregon pasojat e dhunimit të zakoneve. Variacione: emërtimi dhe tiparet ndryshojnë — disa rajone kanë versione lokale me karakteristika të veçanta. 7) E BUKURA E DHEUT (ZONJA E NËNDHESHME) Përshkrimi: E Bukura e Dheut është një zonjë e mrekullueshme nga bota nëndheshme: shumë e bukur, e fuqishme, shpesh e lidhur me thesare dhe prova për heronjtë. Heroi që guxon të hyjë në vendin e saj përballet me tundime dhe prova. Funksioni mitik: simbolizon provën e pastrimit shpirtëror dhe përballjen me fshehtësitë e natyrës; shpesh tregtia e fuqisë dhe dëshirës. Variacione: në disa tregime ajo mund të jetë e mirë (ndihmon), në të tjera josh dhe provokon humbje. Motive dhe rite të lidhura (ç’na mësojnë për shoqërinë) 1. Flukset natyrore — shumë mite shpjegojnë dukuritë natyrore (bora, thatësira, përmbytje) si prani e krijesave mitike; kjo tregton përpjekjen e komunitetit për të kontrolluar dhe kuptuar natyrën. 2. Ritet funerare dhe frika nga lugati — kujdes për të vdekurit, rite pas vdekjes dhe mënyra për të shmangur kthimin e shpirtërave të pakënaqur. 3. Flijimet dhe propitiacionet — në raste të rralla, për të “qetësuar” forcat shkatërruese (motiva e kulshedrës). 4. Heroizmi si model shoqëror — kulti i heroit (Muji e Halili) promovon vlerat e barazisë, besës dhe sakrificës. Elsie tregon se këto motive reflektojnë strukturën e shoqërisë patriarkale, kodet e nderit dhe shpërndarjen e roleve brenda komunitetit. Origjina dhe shtresa historike — si u formua ky kompleks mitik Shumë elemente shpjegohen si mbeturina të besimeve ilire/paraklasike, të përpunuara më vonë nga ndikime greke, romake dhe sllave. Krishtërimi dhe më vonë islami nuk i fshinë dot këto elemente: shumica u “asmiluan” gjallërisht brenda praktikave popullore (p.sh. figura pagane që transformohen në përralla ose vëllezërime me shenjtorë). Elsie thekson se mitologjia shqiptare është një mozaik ku çdo rrënjë historike ka lënë gjurmë, dhe shpesh nuk mund të dëshmohet një lidhje lineare, por më tepër një përziemje. Shembuj tregimesh dhe sekuenca tipi (për tu bërë i qartë) Tregimi tipik i drangoit dhe kulshedrës: fshati vuajti nga një kulshedër; një trim (drangoi) niset, përfitohet nga ndihma e një zane (ose edhe e një gjëje magjike), dhe pasi i këput kokat kulshedrës, e mposht dhe rikthen paqen. Mesazh: bashkimi, trimëria dhe marrëdhënia me natyrën rivendosin rendin. Tregimi i E Bukurës së Dheut: heroi zbulon një botë nëndheshme, nënshkruan rregulla (p.sh. mos hap dyert pas një periudhe), e shkel marrëveshjen dhe përfundon në provë humbjeje/kurimi — mesazh: respekt i ligjit hyjnor dhe vetëkontroll. Si i ka paraqitur Elsie këto materiale (metodologjia) Elsie mbledh prova: variante gojore nga terreni, referenca historike, dhe përkthime; ai jep përkufizime, burime dhe krahasime krahasuese (me mitologjitë fqinjë). Vepra e tij është kryesisht një fjalor/enciklopedi i termave me koment shkencor për secilin. Për këdo që do të punojë më tej, ai ofron bibliografi të pasur. Burime për të lexuar më tej (të rekomanduara) Robert Elsie — A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001) — referenca kryesore. Koleksione të tregimeve popullore të Elsie (përmbledhje të përrallave dhe legjendave). Artikuj dhe hyrje për mitologjinë shqiptare në enciklopedi dhe tekste shkencore (p.sh. faqe për Albanian paganism). Përfundim i shkurtër (çfarë tregon kjo mitologji për ne sot) Mitologjia shqiptare tregon një kulturë me lidhje të forta me tokën, me një moral të qartë komunitar dhe me një trashëgimi të përzier historike. Figurave si zana, ora, kulshedra e drangoi nuk duhet t’u shikojmë thjesht si përralla: ato janë mekanizma të ardhshem për të kuptuar marrëdhënien njeri–natyrë, rregullat e shoqërisë dhe frikën ose shpresën kolektive për përplasjen midis rendit dhe kaosit. Elsie i ofron lexuesit një hartë të pasur, sistematike dhe të dokumentuar për të eksploruar këto zgavra kulturore. Krahasimi i Mitologjisë Shqiptare dhe asaj Greke (rrjedhshëm) Mitologjia shqiptare dhe ajo greke, edhe pse i përkasin popujve të ndryshëm dhe periudhave të ndryshme historike, kanë shumë pika të përbashkëta, por edhe dallime të theksuara që i japin secilës identitetin e vet. Të dyja mitologjitë janë krijuar si mënyra për të shpjeguar botën, natyrën, fatin dhe marrëdhëniet njerëzore, por i qasen këtyre temave në mënyra të ndryshme. Në mitologjinë shqiptare, figurat hyjnore janë më të lidhura me natyrën dhe vendin konkret ku jetojnë njerëzit. Zanat e maleve, Orët e fatit dhe E Bukura e Dheut janë shpirtra të fuqishëm femërorë që shfaqen në male, pyje, burime uji apo thellësi të tokës. Edhe pse nuk ka një panteon të organizuar si ai i Olimpit, këto figura ndërveprojnë me njeriun, e ndihmojnë ose e ndëshkojnë, sipas moralit dhe drejtësisë së tyre natyrore. Mitologjia shqiptare është e përhapur në mënyrë gojore dhe çdonjë komunitet mund të ketë variantet e veta të të njëjtit mit. Ndërsa mitologjia greke është e strukturuar shumë më qartë. Ajo ka një rend hyjnor të mirëpërcaktuar, ku Zeus sundon mbi Olimpin dhe perënditë e tjera si Athina, Apolloni, Hera apo Poseidoni kanë rolet e tyre specifike. Perënditë greke janë të fuqishme, por njëkohësisht veprojnë si njerëzit: dashurojnë, zemërohen, hakmerren, gabojnë. Ato krijojnë konflikte, ndihmojnë ose dëmtojnë heronjtë, dhe ky ndërveprim i jep mitologjisë greke një dimension dramatik dhe filozofik të pakrahasueshëm. Ajo ka shërbyer si bazë për letërsinë, teatrin dhe mendimin antik. Herojtë tek shqiptarët, si Muji e Halili apo dragojtë mbrojtës, janë të lidhur ngushtë me komunitetin e tyre. Ata luftojnë për mbrojtjen e fshatit, të nderit dhe të natyrës, duke u ndihmuar shpesh nga forca si zanat. Heroizmi shqiptar ka një karakter tokësor dhe praktik: është një detyrë që kryhet për të mirën e të tjerëve. Ndërsa heronjtë grekë, si Herakliu, Perseu, Odiseu apo Akili, janë figura të mëdha individuale që kërkojnë lavdi dhe famë. Sfida e tyre është personale, udhëtimi i tyre shpesh i gjatë dhe i mbushur me prova për të dëshmuar forcën, mendjen apo guximin e tyre. Krijesat mitologjike shqiptare janë më të lidhura me peizazhin dhe natyrën e vendit. Kulshedra, një përbindësh që sjell thatësira dhe shkatërrime, është shpesh kundërshtari i dragojve. Shtojzovalat janë shpirtra të vegjël që sjellin bekim ose mallkim, ndërsa lugatët pasqyrë frikën e njeriut nga vdekja pa qetësi. Në mitologjinë greke, krijesa si Meduza, Minotauri, Hidra e Lerna apo Sirenat personifikojnë rrezik, tundim ose prova për heronjtë dhe shpesh kanë histori të detajuara që lidhen me perënditë dhe botën hyjnore. Edhe motivet janë të ngjashme, por përpunohen ndryshe. Të dyja mitologjitë merren me fatin, me përballjet e njeriut me sfida të mëdha dhe me lidhjen e tij me natyrën. Por në mitologjinë shqiptare, fati shpesh varet nga Orët dhe është më i thjeshtë, më i ndjerë në jetën e përditshme. Në atë greke, Moirat dhe perënditë e tjerë ndikojnë në mënyrë më dramatike, duke krijuar histori të gjata me konflikte të thella morale. Në fund, funksioni i dy mitologjive është i ngjashëm: ato synojnë të shpjegojnë botën dhe t’i japin kuptim jetës. Dallimi qëndron në mënyrën se si janë ruajtur dhe sa të zhvilluara janë bërë. Mitologjia greke u bë pjesë e kulturës botërore, e shkruar dhe e sistemuar. Mitologjia shqiptare, edhe pse më modeste dhe e ruajtur gojarisht, mbart një trashëgimi të pasur shpirtërore dhe një lidhje të jashtëzakonshme me natyrën dhe identitetin e popullit.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #albanianartist 🎬 Rita Ora në Kinema & Shkëlqimi i Saj në Red Sea Film Festival — Editorial Rita Ora, e njohur globalisht si një nga zërat më të spikatur të pop-muzikës, prej vitesh ka ndërtuar edhe një prani të qëndrueshme në botën e kinemasë. Edhe pse muzika mbetet bërthama e karrierës së saj, angazhimet në film, televizion dhe projekte vizive e kanë kthyer atë në një artiste multifunksionale, që lëviz me lehtësi mes skenës muzikore dhe tapetit të kuq. 🌟 Rita Ora në Kinema — Roli dhe Kontributi i Saj Rita Ora mund të mos ketë një filmografi të gjatë si aktore kryesore, por rolet e saj kanë qenë të rëndësishme dhe me ekspozim ndërkombëtar. 🎞 Roli më i spikatur: Mia Grey në Fifty Shades of Grey Në trilogjinë e famshme, Rita interpreton Mia Grey, motrën e Christian Grey, duke u shfaqur në të tre filmat dhe duke siguruar një vend të dukshëm në Hollywood. 🎞 Pokémon Detective Pikachu — roli i Dr. Ann Laurent Një tjetër paraqitje e rëndësishme, ku ajo luan një shkencëtare të përfshirë në eksperimente misterioze. 🎞 Projekte të tjera filmike: Fast & Furious 6 – prezantuese e garës; një cameo e shkurtër, por e mbetur në mendje Twist (2021) – roli i Sikes, një interpretim modern i një personazhi klasik Angazhime në seriale dhe projekte televizive 🎵 Kontributi muzikor në filma Rita ka dhënë zërin edhe për soundtrack-e filmash, veçanërisht për Fifty Shades of Grey, duke bashkuar dy botët ku ajo shkëlqen më së shumti: muzikën dhe kinemanë. 📺 Rita Ora në TV — Një Figurë e Dashur Ndërkombëtarisht Përveç kinemasë, Rita është një prani e fortë në ekranet televizive si: Jurie në The Voice UK Jurie në The X Factor UK Jurie në The Masked Singer UK Jurie kryesore në The Masked Singer Australia Ajo shihet si simbol i energjisë, krijimtarisë dhe diversitetit në televizionin ndërkombëtar. ✨ Rita Ora në Red Sea International Film Festival (RSIFF) Për këtë javë, vëmendja u përqendrua në paraqitjen e saj në Jeddah, në natën e dytë të Red Sea Film Festival. Gjatë eventit “Women In Cinema”, Rita Ora shkëlqeu me një fustan gri të çelët, me prerje “fishtail”, material gjysmë transparent dhe detaje dantelle — një pamje që tërhoqi menjëherë vëmendjen e mediave botërore. Por prania e saj nuk ishte vetëm estetike. Rita mbajti fjalim dhe performoi Ajo foli në skenë për: rolin e grave në industri vlerën e të qenit multidimensional rëndësinë e mësimit të vazhdueshëm Deklarata e saj: “Unë e shoh veten si një amatore çdo ditë, sepse jam gjithmonë duke mësuar.” u citua gjerësisht si shembull i përulësisë dhe ambicies kreative. Rita Ora ftohet në festivale si RSIFF Sepse ajo përfaqëson: një artiste globale me ndikim të gjerë një grua të suksesshme në disa fusha njëkohësisht një zë të fortë për fuqizimin e grave një identitet kreativ pa kufij një prani të fuqishme në film, muzikë, modë dhe TV Për eventin Women In Cinema, Rita ishte mishërimi i mesazhit kryesor: forca, diversiteti dhe vitaliteti i gruas në art. Pjesëmarrja e Rita Orës në Red Sea International Film Festival nuk ishte thjesht një moment glamuri, por një dëshmi e profilit të saj si artiste moderne — një figurë që nuk kufizohet në një kategori të vetme, por që exploron me guxim të gjitha dimensionet e skapimit. Në Jeddah, Rita nuk ishte thjesht një e ftuar, por një ambasadore globale e fuqizimit, kreativitetit dhe elegancës bashkëkohore. Author:Liliana Pere

Lahuta – Thesari Shqiptar që Hyri në UNESCO Lahuta, simboli më i lashtë i epikës shqiptare, tashmë mban vulën ndërkombëtare të UNESCO-s. Më 9 dhjetor 2025, ky instrument unik i veriut shqiptar u shpall zyrtarisht pjesë e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të Njerëzimit. Është një moment që shkon përtej muzikës: është mirënjohje për kujtesën tonë kolektive, për artin autokton dhe për gjithë ata që e kanë mbrojtur këtë traditë brez pas brezi. Ky sukses u bë i mundur falë një pune të gjatë dhe të përkushtuar nga një ekip studiuesish të njohur. Vaso Tole, Shaban Sinani, Rigers Halili, Armanda Hysa dhe Susane Ogge përgatitën dosjen zyrtare të Shqipërisë pranë UNESCO-s, e dorëzuar në mars të vitit 2024. Procesi u mbështet institucionalisht nga Ministria e Kulturës, si dhe nga Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim (AADF), që kontribuoi në dokumentimin dhe promovimin e traditës. Ministri i Kulturës, Blendi Gonxhja, e quajti këtë moment “një nga arritjet më të çmuara të identitetit tonë kulturor.” Lahuta u konsiderua nga UNESCO si element me “nevojë urgjente për mbrojtje”, një vlerësim që na kujton se kjo traditë e pasur nuk duhet të humbasë në kohë. E luajtur në Malësinë e Madhe, Pukë, Rugovë, Tropojë, Plavë e Guci, Lahuta ka qenë gjithmonë më shumë se instrument. Ajo është zëri i Eposit të Kreshnikëve, i legjendave, i historive të burrërisë dhe besës. Në çdo tingull, ajo mbart kulturën e fiseve, kujtesën e brezave dhe rrëfimet që i kanë dhënë formë identitetit tonë. Sot, me këtë njohje ndërkombëtare, Lahuta bëhet një ambasadore e re e Shqipërisë në botë. Ajo sjell në qendër të vëmendjes artin tonë autokton dhe e vendos kulturën shqiptare përkrah vlerave më të mëdha të trashëgimisë botërore. -------------------- Çfarë ka tjeteŕ Shqipëria në UNESCO – Trashëgimia Jomateriale 1. Iso-polifonia shqiptare E futur në UNESCO në vitin 2008. Është një nga format më të rralla të polifonisë në botë dhe vjen kryesisht nga Myzeqeja, Labëria, Himara e Tepelena. Vlerësohet si “kryevepër e njerëzimit”. 2. Transhumanca – lëvizja sezoni le e bagëtive Shqipëria u përfshi në këtë element shumëkombësh në vitin 2023. Është tradita e lëvizjes së barinjve me tufat nga kullotat alpine në fusha dhe anasjelltas. 3. Vallja e Tropojës (K’cimi i Tropojës) U pranua në UNESCO në vitin 2024. Është një nga vallet më karakteristike të Veriut, me lëvizje të fuqishme, ritmikë të lartë dhe kostum unik. 4. Xhubleta – mjeshtëria, veshja dhe përdorimi tradicional Në UNESCO që prej vitit 2022, në listën e mbrojtjes urgjente. Xhubleta njihet si një nga veshjet më të lashta të Ballkanit, me origjinë të paktën 4 mijë vjet më parë, e përdorur nga gratë e Malësisë së Madhe. 5. Lahuta – eposi, këndimi dhe arti i ndërtimit të saj U përfshi në UNESCO në dhjetor 2025, gjithashtu në Listën e Mbrojtjes Urgjente. Lahuta është simboli i epikës shqiptare, i Eposit të Kreshnikëve dhe i traditës malësore. ------------------ Trashëgimia Botërore (pasuri materiale) e Shqipërisë në UNESCO 1. Butrinti U shpall pasuri botërore në vitin 1992. Është një nga qytetet antike më të rëndësishme të Mesdheut, me shtresa arkeologjike nga ilirët, grekët, romakët, bizantinët dhe venedikasit. Njihet si “muze i hapur” i civilizimeve. 2. Qendrat Historike të Gjirokastrës dhe Beratit Berati u përfshi në UNESCO në vitin 2005, ndërsa Gjirokastra iu shtua listës më pas. Sot ato trajtohen së bashku si një pasuri e vetme. Janë qytete-muze unike për arkitekturën osmano-ballkanike, shtëpitë-kala dhe historinë e tyre mijëravjeçare. 3. Harku i Ohrit – zona natyrore dhe kulturore e Liqenit të Ohrit Pjesa shqiptare e Liqenit të Ohrit u përfshi në UNESCO në vitin 2019. Zona njihet për biodiversitetin e jashtëzakonshëm, speciet endemike dhe trashëgiminë kulturore që i lidh shqiptarët dhe maqedonasit për shekuj. 4. Pyjet e lashta të ahut në Alpet Dinarike Shqipëria është pjesë e këtij siti shumëkombësh europian që përfshin pyje ahu me mijëra vjet jetë, një nga ekosistemet më të vjetër dhe më të ruajtur të Europës. Zonat shqiptare janë në Parkun Kombëtar “Luginat e Sheut të Gashit dhe Rrajcës”.

Rrevista Prestige #albanianartist #inspirationdaily ZOICA HAXHO – YLLI QË LINDI NGA HESHTJA DHE U NGJIT NË MAJAT E SKENËS, DUKE NDRIÇUAR HISTORINË E BALETIT SHQIPTAR Zoica Haxho është një nga figurat më të mëdha të artit skenik shqiptar — balerina e parë profesioniste, Artiste e Merituar, Heroinë e Punës, themeltare e baletit klasik në Shqipëri, ikonë e skenës dhe e ekranit, pedagoge, ndërtuese dhe frymëzim i përhershëm. Ajo është shembulli i njeriut që lindi në mungesë, por u rrit si dritë; e jetimës që fati e sprovoi, por arti e ringriti si një agim i ri. Si një Edith Piaf shqiptare që del nga humbja dhe derdh art të pavdekshëm, Zoica u ngrit me madhështinë që vetëm shpirtrat e përzgjedhur mbartin. Zoica lindi në Tiranë dhe u rrit si fëmijë bonjake në Shtëpinë e Fëmijës "8 Nëntori". Fëmijëria e saj nuk pati prehrin e nënës, por pati qëndrueshmërinë e shpirtit — një shpirt që kalitej si hekur në zjarr dhe që, ashtu si një lule e egër në shkëmbinjtë e Alpeve, mësoi të rritet pa u ankuar. Në heshtje ajo gjeti një ritëm të brendshëm që i fliste; një ritëm që më vonë do të bëhej zemra e baletit shqiptar. Në moshë tepër të re u dërgua për studime në Shkollën e Baletit të Teatrit Bolshoi, ku spikati për natyrshmëri, plasticitet dhe talent të lindur. Në korridoret e ftohta të Moskës dallohej si një fije drite që nuk shtyhej, por rritej e lartësohej çdo ditë. Aty, si një Anna Pavlova e vogël nga Shqipëria, ajo u ngjit mes emrave të mëdhenj të baletit botëror. Skena Ndërkombëtare – Fillimi i Fenomenit Në vitin 1956, së bashku me partnerin Agron Aliaj, fitoi Çmimin e Dytë në Konkursin Ndërkombëtar të Baletit në Moskë me “Flakët e Parisit”. Një arritje e jashtëzakonshme për një vend pa traditë të baletit — si një zog i vogël që fluturon më larg se shpendët e rritur në qiell të gjerë. Kritika e huaj e përshkroi si “fenomen”, “pastërti skenike”, “energi të rrallë”. Në ato çaste, emri i Zoicës u rreshtua pranë talenteve botërore që lindin vetëm një herë në shumë dekada. Punoi dhe deputoi në Teatrin e Operës dhe Baletit – 30 Vjet Majestet Pas kthimit në Shqipëri, Zoica u bë fytyra e baletit klasik shqiptar. Për tri dekada ajo mbajti mbi supe gjithë repertorin e Teatrit të Operës dhe Baletit, duke e shndërruar baletin nga një fragment ëndrre në një institucion të qëndrueshëm. Ajo interpretoi role kryesore në: “Kujdesi i Kotë” “Fadeta” “Françeska da Rimini” “Delina” “Muza e Paganinit” “Cuca e Maleve” (ballet) “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” – ku figura e Nicës u ngrit nga roli dytësor në qendër falë fuqisë së saj skenike. Çdo rol i saj dukej si një statujë që merr frymë, si një poezi që shkruhet me trup e shpirt, si një akullnajë ndriçuese që lëviz mbi skenë. “Cuca e Maleve” – Ikonë e Kinemasë Shqiptare Në filmin artistik “Cuca e Maleve”, me skenar të Loni Papës dhe Agron Aliajt e me regji të Dhimitër Anagnostit, Zoica krijoi një nga figurat më të paharrueshme femërore. Ajo jo vetëm e luajti rolin — por e ngjiti, e transformoi dhe e shndërroi në simbol. Energjia e saj në film është si një erë malore: e ashpër, e pastër dhe e lirë. Ashtu si Sophia Loren që i jep jetë rolit deri në subkoshiencë, Zoica në “Cuca e Maleve” u bë zëri i forcës dhe i identitetit shqiptar. Ndërtuese e Shkollës Koreografike Shqiptare Zoica ishte artiste; ajo ishte ndërtuese. Ajo ishte pjesë e themelimit të Shkollës Koreografike në Tiranë, duke hartuar programe mësimore, struktura profesionale dhe rregulla të para pedagogjike të baletit shqiptar. Ishte një punë e heshtur, shpesh e vështirë; ajo dukej si një arkitekte që ndërton themele të padukshme mbi të cilat do të ecin brezat. Si Marta Graham që krijoi një epokë, Zoica krijoi gjuhën shqiptare të lëvizjes. Pedagoge – Ura Mes Brezave Si mësuese, Zoica nuk dha vetëm teknikë; dha karakter. U mësoi nxënësve se skena kërkon jo vetëm këmbë të forta, por edhe shpirt të fortë; se arti nuk është luks, por sakrificë. Ajo ishte si një pishtar që ndizet për t’i ndihmuar të tjerët të gjejnë dritën e tyre. Me qetësinë e saj fisnike, ajo i bënte brezat të kuptonin se arti është një betejë që fiton vetëm ai që nuk dorëzohet. Çmimet dhe Titujt Artiste e Merituar e Shqipërisë Heroinë e Punës Socialiste Çmimi i Dytë në Konkursin Ndërkombëtar të Baletit, Moskë (1956) Dhjetëra vlerësime kombëtare dhe ndërkombëtare për skenën, filmin dhe pedagogjinë Këto çmime janë si gurë të çmuar në një kurorë që ajo e mori jo për dekor, por për mund dhe mision. Ajo i mbante si kujtim i sakrificave, jo si zbukurim. Zoica Haxho ndërroi jetë në moshën 91-vjeçare, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Larg vendit të lindjes, por me Shqipërinë në zemër si flakë që nuk shuhet. Por figura e saj nuk është kujtim; është frymëzim. Ajo jeton në çdo balerinë që fillon hapin e parë, në çdo skenë ku kërcehet sot, në çdo film ku shfaqen gratë e forta të historisë sonë. Zoica është e gjallë në kujtesën kulturore si një lule që rritet në dimër, e cila nuk vyshket, por forcohet nga stuhitë. Disa Episode dhe Detaje Ishte koha e marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik, kur disa të rinj shqiptarë — përfshirë Zoicën, bashkë me emra si Agron Aliaj dhe Ganimet Vendresha — u nisën për studime baleti në Moskë. Zoica ishte vetëm 17 vjeç kur u nis për në Moskë — rreth vitit 1950. Ajo studioi në institutet koreografike pranë Bolshoi Ballet Academy, një nga shkollat më të famshme të baletit në botë. Studimet zgjatën rreth 6 vjet. Gjatë kësaj kohe, ajo pati mundësinë të interpretonte edhe në skenën e Bolshoit — një privilegj që shumë artistë e ëndërrojnë, por pak e prekin. Kur Zoica u kthye në atdhe, ajo solli jo vetëm teknikë, por metodikë, disiplinë dhe shpirt. Ajo u bë themel i baletit shqiptar, një themel që nuk lëkundet. Episodi I – Fëmijëria Zoica erdhi në jetë pa pasur dikë që t’i mbante dorën, por me një shpirt që e mbante veten. U rrit në Shtëpinë e Fëmijës “8 Nëntori”, mes mureve të ftohtë dhe dritareve të heshtura, ku fëmijët zakonisht mësojnë të durojnë, por ajo mësoi të fluturojë. Aty, karakteri u bë streha e saj. Ajo ishte si një filiz që rritet nën gur, që nuk merr dritë, por e krijon vetë. Dhe në atë terr të butë të fëmijërisë, ajo dëgjoi ritmin që i ndryshoi jetën: ritmin e baletit. Episodi II – Moskë, Tempulli i Artit Në moshë shumë të re, Zoica u gjet në Moskë, në shkollën monumentale të Balshoit. Rrugëtimi i saj aty ishte i jashtëzakonshëm: një vajzë shqiptare pa traditë pas vetes, që hynte në tempullin e koreografisë botërore. Aty spikati me një plasticitet që nuk mësohej, por lindte natyrshëm. Mësuesit e panë menjëherë talentin, ndërsa publiku rus e përqafoi me admirim. Shkëlqimi i saj dukej sikur ngrohte edhe muret e akullta të akademisë. Episodi III – Kthimi dhe Ndërtimi i Baletit Shqiptar Pas kthimit në Shqipëri, Zoica gjeti një vend ku baleti ende nuk ekzistonte si traditë, por vetëm si dëshirë. Ajo e ktheu këtë dëshirë në realitet. Për mbi 30 vjet, ajo mbajti repertorin e Teatrit të Operës dhe Baletit, duke u bërë shtylla e artit skenik shqiptar. Roli i saj në “Gjenerali i Ushtrisë së Vdekur” dhe madhështia në “Cuca e Maleve” janë gurë të përjetshëm në historinë tonë. AGRON ALIAJ – Partneri që Nisi Fenomenin Agron Aliaj, një nga balerinët më të talentuar të brezit të tij, ishte partneri i parë artistik i Zoicës dhe mbështetje jetike në udhëtimin e saj të hershëm. Performanca e tyre në “Flakët e Parisit”, ku në vitin 1956 fituan Çmimin e Dytë, ishte historike për Shqipërinë. Ata ishin si dy krahë të së njëjtës frymë: të sinkronizuar, të pastër, të përkushtuar. Emri i tij shkëlqen në faqet ku Zoica filloi ngjitjen drejt majave.

Rrevista Prestige #Personality. #inspirationdaily Rubrika: Personalitet që na frymëzon. Portret - Analizë Henry Kissinger: Arkitekti i Diplomacisë Moderne Henry Kissinger Diplomat Henry Kissinger ishte sekretar i Shtetit i SHBA-së nën Presidentin Richard Nixon, duke fituar Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1973 për marrëveshjet e Luftës së Vietnamit. Henry Kissinger : Diplomati Fitues i Çmimit Nobel vdiq në moshën 100 vjeç. Diplomati i ndikshëm Henry Kissinger ndërroi jetë më 29 nëntor në shtëpinë e tij në Connecticut, sipas një deklarate të firmës së tij konsulente. Ai shërbeu si sekretar i 56-të i Shtetit nga viti 1973 deri në 1977, nën presidentët Richard Nixon dhe Gerald Kush ishte Henry Kissinger? Henry Kissinger ishte një nga diplomatët më me ndikim amerikanë të shekullit të 20-të dhe shërbeu si sekretar i Shtetit nga 1973 deri 1977. Me familjen e tij, ky adoleshent gjerman emigroi në Shtetet e Bashkuara dhe më pas u bë profesor në Harvard, para se të merrte drejtimin e politikës së jashtme të vendit të tij të adoptuar. Ai këshilloi gjashtë presidentë të SHBA-së, nga John F. Kennedy deri te George H.W. Bush, dhe Richard Nixon e emëroi sekretar të Shtetit në 1973. Ai fitoi Çmimin Nobel për Paqen të atij viti për marrëveshjet e Paqes në Paris për Luftën e Vietnamit. Megjithatë, më vonë ai u kritikua për disa veprime të fshehta brenda dhe jashtë vendit. Si autor i mbi 20 librave, Kissinger ndërroi jetë në nëntor 2023 në moshën 100 vjeç. Ai ishte i martuar me Ann Fleischer (rreth 1949–1964) dhe Nancy Maginnes Kissinger (1974–2023) dhe kushte 2 femijë Fëmijët: David dhe Elizabeth Detaje Henry Kissinger lindi Heinz Alfred Kissinger në Fürth, Bavari, Gjermani. Në fëmijërinë e tij, ai studionte rregullisht Bibël dhe Talmudin në një familje ortodokse hebreje. Ai përjetoi antisemitizëm të përditshëm dhe, duke kuptuar tragjedinë që po vinte me Holokaustin, familja e tij emigroi në Shtetet e Bashkuara në vitin 1938, kur ai ishte 15 vjeç. Në Amerikë, ai filloi të punonte për të ndihmuar familjen dhe më pas u regjistrua në George Washington High School në New York, ku mësimi i gjuhës angleze i shkoi shpejt dhe shkëlqeu në të gjitha lëndët. Në 1943, ai u bë qytetar amerikan dhe u thirr në ushtri për Luftën e Dytë Botërore, duke luftuar në Gjermaninë naziste. Pas lufte, Kissinger vendosi të ndjekë karrierën akademike, duke studiuar histori politike. Ai u pranua në Harvard në 1947, ku përfundoi tezën e tij të madhësisë 383-faqëshe mbi kuptimin e historisë. Më pas vazhdoi doktoraturën, duke u bërë profesor në Harvard, ku shkroi librin e famshëm Nuclear Weapons and Foreign Policy (1957). Karriera Politike Nga 1961 deri 1968, ai shërbeu si këshilltar i posaçëm për presidentët Kennedy dhe Johnson mbi politikën e jashtme. Në 1969, Nixon e emëroi si këshilltar kombëtar i sigurisë dhe më pas si sekretar i Shtetit. Ai ishte një nga figurat më ndikues dhe kontraverse të historisë amerikane. Lufta e Vietnamit dhe Çmimi Nobel Kishinger udhëhoqi negociatat për paqen në Vietnam dhe kombinonte diplomacinë me tërheqjen e trupave dhe bombardime strategjike për të përmirësuar pozicionin amerikan. Ai dhe partneri i tij nga Vietnami i Veriut, Le Duc Tho, nënshkruan Marrëveshjet e Paqes në Paris më 27 janar 1973. Për këtë ai mori Çmimin Nobel për Paqen, pasi Tho refuzoi çmimin. Megjithatë, politika e tij ishte kontraverse, duke përfshirë bombardime të fshehta në Kamboxhia. Marrëdhëniet SHBA-Kinë dhe Lufta e Ftohtë Në 1971, ai bëri udhëtime të fshehta në Kinë, duke përgatitur vizitën historike të Nixon në 1972 dhe normalizimin e marrëdhënieve më 1979. Ai kontribuoi gjithashtu në traktatet e SALT I dhe Anti-Ballistic Missile për të ulur tensionet me Bashkimin Sovjetik dhe luajti rol kyç gjatë Luftës së Yom Kippur. Këshillimi i Presidentëve Pas largimit nga posti i sekretarit të Shtetit në 1977, Kissinger vazhdoi të këshillojë presidentët Reagan dhe George H.W. Bush për politikën e jashtme dhe inteligjencën. Kissinger është një nga politikanët dhe diplomatët më ndikues të shekullit të 20-të. Ai përfundoi Luftën e Vietnamit, përmirësoi marrëdhëniet me Kinën dhe Bashkimin Sovjetik, dhe la pas një trashëgimi komplekse, shpesh kritikuar për taktikat e tij pragmatike dhe herë-herë “makiaveliste”. Librat dhe Vitet e Mëvonshme Kissinger themeloi firmën konsulente Kissinger Associates në 1982 dhe shkroi mbi 20 libra mbi politikën e jashtme dhe historinë diplomatike. Gruaja dhe Fëmijët Ai u martua me Nancy Maginnes në 1974 dhe qëndruan së bashku deri në vdekjen e tij. Ai kishte dy fëmijë me gruan e mëparshme, Ann Fleischer. Henry Kissinger, i njohur më parë si Heinz Alfred Kissinger, antisemitizmi në rritje dhe rreziqet e regjimit nazist e detyruan familjen e tij të emigronte në Shtetet e Bashkuara në vitin 1938. Ky arratisje formoi bazën e një mendjeje të kthjellët dhe të llogaritshme, duke e bërë Kissinger të vetëdijshëm për rëndësinë e sigurisë, strategjisë dhe marrëdhënieve ndërkombëtare që herët në jetën e tij. Në Shtetet e Bashkuara, Heinz Alfred ndërroi emrin në Henry dhe studioi shkenca politike në Harvard, ku tregoi një talent të jashtëzakonshëm për analiza komplekse dhe diplomaci strategjike. Në universitet ai krijoi lidhje me figura kyçe, përfshirë Nelson Rockefeller, që më vonë do të luanin një rol të rëndësishëm në karrierën e tij politike. Mësimet e Harvardit dhe kontaktet e hershme i dhanë një kuptim të thellë të mekanizmave të pushtetit dhe diplomacisë. Kissinger filloi si këshilltar i jashtëm për presidentin Lyndon B. Johnson, por emri i tij u bë vërtet i njohur pas zgjedhjes së Richard Nixon në vitin 1968. Nga viti 1969, ai u emërua Këshilltar i Sigurisë Kombëtare dhe më pas Sekretar i Shtetit, duke e vendosur vetveten në qendër të politikës së jashtme amerikane. Me aftësinë për të kontrolluar rrjedhën e informacionit dhe për të negociuar çështjet më të ndjeshme, Kissinger u shndërrua në një figurë vendimtare për vendimet globale të asaj periudhe. Roli në Politikën Ndërkombëtare Vietnami Kissinger është i njohur për negociatat e tij me Le Duc Tho në Paris, që çuan në Marrëveshjen e Paqes për Vietnamin, një proces që i solli Çmimin Nobel për Paqen në vitin 1973. Megjithatë, dokumentet e mëvonshme zbuluan edhe negociata të fshehta dhe vendime kontroverse, duke treguar kompleksitetin dhe kontradiktat e politikës së tij. Amerika Latine Një kapitull tjetër i diskutueshëm është roli i tij në grushtet e shtetit në Amerikën e Jugut, veçanërisht në Kilin e vitit 1973 kundër presidentit Salvador Allende. Zgjedhjet e tij dhe bashkëpunimi me forcat që ndërhynin në vendet e tjera nënvizojnë se për Kissinger stabiliteti global shpesh tejkalonte konsideratat morale. Kina dhe Diplomacia Ping-Pong Një nga arritjet më të mëdha të tij ishte iniciativa për të hapur marrëdhënie më të ngushta me Kinën. Diplomacia “ping-pong” i krijoi SHBA-së një lidhje strategjike me një fuqi në ngritje, duke ndryshuar peizazhin e politikës globale dhe duke treguar mjeshtërinë e tij në përdorimin e taktikave jokonvencionale. Trashëgimia dhe Kompleksiteti Edhe pas daljes nga rolet zyrtare, influenca e Kissinggerit mbeti e pranishme për dekada, duke këshilluar presidentë si Bush Jr. dhe Trump. Ai mbetet një figurë kontradiktore: fitues i Çmimit Nobel për Paqen, por gjithashtu një strateg që mori vendime shumë të diskutueshme për të mbrojtur interesat amerikane. Kissinger është një shembull i qartë i kompleksitetit të pushtetit: një njeri i formuar nga historia dhe tragjeditë e saj, i aftë të lëvizë në hije dhe dritë, duke lënë një gjurmë që do të analizohen për breza. Ai përfaqëson filozofinë e realpolitikës, ku morali dhe pragmatizmi shpesh përplasen, duke na kujtuar se historia nuk është kurrë thjesht e bardhë ose e zezë. Henry Kissinger: Libri, Diplomacia dhe Trashëgimia e Një Strategu Global Henry Kissinger ishte jo vetëm një diplomat i fuqishëm, por edhe një intelektual i thellë. Ai shkroi mbi 20 libra dhe dhjetëra artikuj akademikë, duke lënë pas një korpus të pasur mendimesh mbi historinë, diplomacinë dhe strategjinë globale. Disa prej veprave të tij më të njohura përfshijnë: Diplomacy (1994) – një analizë e historisë së diplomacisë dhe politikës ndërkombëtare nga shekulli XVII deri në fund të shekullit XX. Ky libër është një tekst bazë për studentët e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe diplomatët e rinj. World Order (2014) – një reflektim mbi sfidat bashkëkohore të rendit botëror, ku Kissinger analizon krizën e sistemit ndërkombëtar dhe rëndësinë e ekuilibrave të fuqisë. The White House Years (1979) dhe Years of Upheaval (1982) – kujtime që përshkruajnë rolin e tij në administratën Nixon dhe Ford, duke ofruar një pasqyrë të brendshme të vendimmarrjes së niveleve më të larta të pushtetit. Përmes librave të tij, Kissinger shfaq një vizion të qartë të realpolitikës: politika e jashtme nuk është një lojë morale, por një art i menaxhimit të fuqisë dhe stabilitetit. Ai i sheh marrëdhëniet ndërkombëtare si një rrjet të ndërlikuar ekuilibrash dhe interesa, ku vendimet mund të jenë të diskutueshme, por shpesh të nevojshme për të ruajtur rendin global. - Histori reale dhe Përvoja e Praktikës Përvojat praktike të Kissinger-it janë të shumta dhe shpesh kontradiktore: Vietnami – Marrëveshjet e tij me Le Duc Tho sollën fundin e luftës, por strategjitë sekrete dhe bombardimet ndaj Kampuçisë ngjallën debate të gjera. Chile 1973 – Përfshirja e tij në përkrahjen e grushtit të shtetit kundër Allende-s tregon dimensionin pragmatik dhe herë-herë cinik të politikës së tij. Diplomacia me Kinën dhe Sovjetikët – Ai ndërtoi ura strategjike duke përdorur taktikë të kujdesshme dhe dialog të fshehtë, duke transformuar peizazhin global. Marrëdhëniet me Lindjen e Mesme – Ai ishte pjesë e negociatave për paqen midis Izraelit dhe Egjiptit (1973), duke treguar aftësi të jashtëzakonshme diplomatike në situata shumë komplekse. Nga këto eksperienca, lind një figurë që nuk mund të kategorizohet thjesht si hero ose antihero, por si një “arkitekt i realpolitikës”, që mat çdo hap me llogari strategjike. --- Si Shikohet Sot nga Diplomatët dhe Analistët Figura e Henry Kissinger sot shihet ndryshe nga perspektiva diplomatike dhe akademike: Simbol i Diplomacisë Strategjike – Shumë diplomatët e rinj e konsiderojnë model për aftësitë e tij të negocimit, kontrollin e informacionit dhe vizionin afatgjatë. Kontroversë dhe Kritikë Morale – Aktivitetet në Amerikën Latine, Bombardimet në Vietnamin e Veriut dhe politika ndaj Pakistanit dhe Bangladesh-ut kanë nxjerrë në pah një dimension etik problematik. Trashëgimia Akademike – Librat dhe analizat e tij mbeten burim i pasur për ata që studiojnë marrëdhëniet ndërkombëtare, duke ofruar një pikëpamje të qartë mbi balancimin e interesave dhe fuqisë. Figura Kompleksesh – Sot, Kissinger përfaqëson dualitetin e diplomacisë: nevojën për pragmatizëm dhe efektivitet, por edhe rrezikun e shkeljes së normave morale për qëllime strategjike. --- Analizë Thelbësore Kissinger është një shembull i qartë i filozofisë së realpolitikës: politika ndërkombëtare nuk është një histori e thjeshtë e së drejtës dhe së gabuarës, por një lojë e vazhdueshme e fuqisë, perceptimeve dhe balancës së interesave. Ai mëson diplomatët që stabiliteti shpesh kërkon vendime të vështira, ndërsa historitë e tij tregojnë se arritjet dhe kritikat janë dy anët e së njëjtës monedhë. Trashëgimia e tij është një mësim i dyfishtë: për një pjesë të botës, ai është strategu brilant që transformoi marrëdhëniet ndërkombëtare; për pjesen tjeter ka diskutime,sepse Henry Kissinger shpesh mori vendime strategjike që shërbenin interesave të SHBA-së. Disa prej këtyre vendimeve shkaktuan vuajtje njerëzore, si në Vietnam dhe Kili. Ai i arsyetonte këto veprime si të nevojshme për stabilitetin global. Prandaj, moraliteti i tij shihet si “i komprometuar” – etikisht i diskutueshëm, por strategjikisht efektiv. Ai simbolizon tensionin midis pragmatizmit politik dhe normave morale universale. Analiza e tij sot është një ftesë për të kuptuar se diplomacia është një art kompleks dhe shpesh kontradiktor, ku histori, etikë dhe pushtet ndërthuren pa pushim. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine