Search this site

Gruaja, e cila qëndron në qendër të këtij materiali, është një figurë kyçe që kontribuoi në krijimin dhe zhvillimin e Televizionit Shqiptar, duke shquar veten si një simbol i mundësive të pafundme dhe i forca e padukshme që ndihmon në ndërtimin e një kombi më të fortë dhe më të bashkuar.  Me zërin e saj që thyen heshtjen dhe ndërthur pasionin me profesionalizmin, ajo ka ndihmuar për të sjellë lajmet dhe kulturën në çdo shtëpi, kudo dhe kurdo. ANgjelina Xhara Në këtë historik të televizionit, emra si Angjelina Xhara dhe Zerina Barbullushi shfaqen si yje që shndrisnin në errësirën e transmetimeve të para. Si pioniere në këtë fushë, ato shkruan një kapitull të paharrueshëm, duke e bërë zërin e gruas të dëgjohet për herë të parë në ekran e vogel televiziv, duke e shtuar bukurinë dhe dinjitetin e çdo transmetimi. Angjelina, me vokalin e saj të qartë e të fortë, u bë një portë lidhëse mes Shqipërisë së viteve70 të dhe habisë së shqiptarëve që shikoj n në shtëpitë e tyre ,kinemane… Një ëndërr magjike…e pabesueshme, si kjo e internetit të sotem që lidh shqiptarin në Tiranë dhe atë në Boston… Duke ardhur direkt në fillimin e mijëvjeçarit të trete…kjo kineaste do të guxonte të bënte filmin e pare autor, jashte shtetit, në Melburn dhe Sidnei, që në vitin 1991, ku u ndodh si …pikpyetje…në Australi, sic e thotë vetë ajo në një nga poezitë e saj. U çudit ajo në kontaktin e vërtetë me Botën e madhe kapitaliste, që e kishte anatemuar me lajmet standarte propogandistike ne regjimin komunist… Ajo munt te rrinte pergjithmone aty…Por frika e ktheu pas, se nuk Munt të tradhtonte familjen e madhe nga kish dalë dhe familjen e vogel qe kishte krijuar vetë, me përkushtim të madh,si çdo nënë shqiptare .. Ajo ka zgjedhur gjithmonë rrugën më të vështirë për të çarë në jetë. Karakteri i saj i fortë është treguar në katër punë paralele në emigracionin në Athinë. Ajo diti, e lidhur ngushtë me të afërmit e saj,të mbijetojë në kushte të vështira dhe të ndjehet mirë në emigracion e kudo në botë ku e çoi profesioni i saj si kineaste. Pikërisht këtë udhëtim të bukur si krijuese emigrante, duam të nënvizojmë në këtë shkrim për të… Kur e pyes si ke xhiruar nga Zyrihu, në Piana Albanesi, në Amerike , apo si ke mbledhur emigrante shqiptare për të kuvenduar me filmin e saj në ekran nga Gjeneva në Shaperton apo nga Athina në Strugë e Shkup, ajo përgjigjet… Familja Është misioni im, profesioni im, që ma dha Atdheu im dhe unë dua tja shpërblej, se këtë punë di t'a bëj me përkushtim e dashuri të madhe. Dhe ja po rreshtojme më poshtë listën e filmave, që ka realizuar gjatë dekadave të fundit, duke pasur parzmoren e vetme, punën e bashkpunimin me koleget e saj, që nuk i treguan shpinën, por e ftuan që asnjëherë të mos heqë dorë nga krijimtaria që zbukuron dhe ndrit mendjen e njerzve . 1. Na mungonin ju.. Australi , regji, skenar, kamera,spiker 2. Zogjtë shtegtarë...       Zvicër Skenar, regji.operator Bujar Kore. 3. I epistrofei stin Redina.       Greqi  kamera, skenari Angjelina Regjia Kolec Traboini  4. Lirike shpirti për poeten shqiptaro amerikane, Iliriana Sulkuqi. Skenari kamera Angjelina Regji K .Traboini  Premiera në Amerike. Premiera ne Tirane dhe Elbasan. 6.Pak diell edhe per ne...skenari regjia kamera…Angjelina Shfaqur në Rtsh 7 Poeti Nase  Jani Greqi, Shqiperi  Skenari , regjia , kamera Angjelina Producent Skender Jace. Premiera në Tirane dhe vlerësuar me cmim. 8. Te prekesh një enderr.  Film dhuratë nga Angjelina per Piana degli Albanesi.Sicili. Film autor.  Premiera në Gjeneve dhe Siçili  9.Malli i emigrantit Regjia Angjelina eTraboini  kamera Angjelina Premierà në Prishtinë, ku i nominua me cmim. Këto filma jane pa' sponsorizim, të realizuara krahas punës si emigrante por duke vazhduar me përkushtim profesionin e vjeter e te adhuruar te kineastes. Ne këtë punë Kinaesja e njohur Angjelina Xhara PAPALILO , eshte e vetmja qe lufton me pasion dhe e pandalur në punën e saj edhe kur guxon e mbështetur veç në xhepin e thjeshtë modest te saj. Por ajo ka realizuar dokumentare me vlera kombëtare, si skenariste edhe me sponsorizim nga Ministria e Kultures dhe Bashkia e Tiranes, si më poshte 10 Vatra e Shqiptarëve te Amerikes Regjisor Ilia Terpini Premiera në Millenium  Tiranë dhe Amerike 11.Margarita... Regjisor Kujtim Gjonaj Premiera ne Teatrin Kombëtar 12. Skenderbeu i pagjume. Skenari dhe Bashkregjisore me Bujar Koren Premiera, Muzeu Kombëtar, Budapest në Ambasade dhe  në Athinee Piana egli albanesi ne Sicili  13.Rilindadi i fundit, Josif Bageri.Angjelina eshte Skenariste se bashku me Miradie Maliqi. Regjisor Kujtim Gjonaj. Premiera Tiranë e Prishtinë. 14 Tashko, Koco*love story shqiptar, si skenariste me Regjisor  Mjeshtrin, Ylli Pepo. Premiera Tirane, Korce dhe Paris. 15 Esma pertej kënges, për këngëtaren e madhe nga Maqedonia, Retzenoven. Sponsorizim nga Gjermania. Si skenariste me regjisor Mihal Ciko. 16.Atje larg, në fund te botes. Për emigrantet në Argjentine. Angjelina si skenariste Regjisor Mihal Ciko. Angjelina Xhara PAPALILO është shembull frymëzues për figurën e vërtetë te gruas krijuese të pandalshme jo vetëm si kineaste, por edhe si poete e shkrimtare. Intervista te shumta ka me emrin e saj në faqet e gazetave kryesore të Shqiperise Ajo intervistohet në pothuaj  të gjitha kanalet kryesore televizive  Shqipëri e Kosove, Melburn dhe Itali deri Tv Alba Amerikë, ku është shfaqur filmi për Skënderbeun me bashkregjisor  Bujar Koren, veteranin e Televizionit Shqiptar. Televizion i Shkupit, i beri  asaj dhuratë ne 70 vjetorin e lindjes., dokumentarin për krijimtarinë si poete. AShQF krijoi një dokumentar për Angjelinen në 60 vjetorin e lindjes me fragmente nga filmat më të vlerësuar të saj gjatë punës në Kinostudjo, ku ka krijuar mbi 50 filma, dhe ka marrë çmime në festivale filmi, ose duke përfaqësuar denjësisht Shqiperine me filmat e shfaqur bote. Porta e Athines shfaqi premiere  dokumentarin për Skënderbeun duke i dhënë vlerësim të veçantë Mirënjohjeje., sic u dekoroi me çmim nga Shtëpia Botuese Toena dhe Onufri, per romanin e saj te pare, Enigma, me temë nga emigracioni. Ambasada e Shqipërisë në Athinë e Ka shpallur Angjelina  Xhara Papalilo si Histori suksesi. Angjelina eshte nderuar nga Albania Ekselence nga F Nikolla Cmimin e madh te karierës, mes shqiptarëve të Parisit,që shijuan me shpirt dokumentarin e saj te suksesshem, Tashko Koço, një love story shqiptar, duke bashkëpunuar me regjisorin Mjeshtër, Ylli Pepo. Ajo është vërtetë Ambasadore e Paqes Universale, duke e mbajtur lart këtë emër, tash 18 vjet më parë… Vjet mbushi 75 vjet dhe nuk i erdhi asnjë kujtesë zyrtare përveç përgëzimet e shumta familjare e Shoqërore. Por ajo është e bekuar nga Qielli. Një grua kurajoze e gatshme për te shtuar pozitivitetin në familje e shoqeri. Tashmë e kthyer nga emigracioni ka  me shume se 4 vjet qe promovon vlera krijuese te miqve te saj me xhirime dhe promovime te përgjegjshme dhe shumë të mbështetur për rrethi i saj shoqeror. Ajo këmbëngul se moshat e vjetra duhet të kthehen për të jetuar dy ditë të bardha në trojet e te pareve. Shqiperia turistike tani ka marrë një vlerë plus kombëtare e nderkombetare për shqiptarët. Në dhe të huaj mbetesh i huaj, në shumë kuptime… Dhe  na vijnë në ndihmë fjalët e Çajupit, poetit të madh..       Ku është balta me e embel se mjalta…     Ne Shqiperi.. Besimi të Zoti, të Drejtësia dhe e verteta jane çelsat kryesore në duart e  e mendjen e saj ,qe gurgullon si muzike.. Ajo ka këtë mesazh… Le të bashkohemi me besë e kokëulur, pa fjalë shumë,si tek ai vallëzimi me kostumet kombëtare të të gjitha krahinave,  në pikturën e famshme të Abdurrahim Buzes , Vallja kosovare e shqiptare. Ajo përgatitet të bëjë Premiere me ftesë të Ambasadores se Shqipërisë në Athine Z.Luela Hajdaraga të filmit të Çiftit Tashko Koço, por edhe të çiftit Kubatis nga Salamina ku profesoresha nga Shqiperia mbeshtet bashkshortin e saj Dino Kubatis, në veprimtarinë artistike edhe per Shqipërinë. I urojmë shëndet e fatbardhsi në çdo hap qe bën, për te përhapur kulture, art e qytetari evropiane. Do të shkruaj e bej filma … thotë me sy të qeshur Angjelina. Kjo është adrenalina e jetës sime, sa ma kà bere kësmet Zoti… Ti lëmë,  të fortë e të zotë, pas nesh, brezat e rinj, që sigurisht, janë me të mirë se ne… Pergatiti: Liljana Pere

Revista Prestige. #ArtPikture #PersonalitetArti #Inspirim #VichentvanGogh Ese reflektive-dokumentare artistike Në nderim të Vincent van Gogh Në përvjetorin e ndarjes së tij nga jeta – 29 Korrik “Ngjyra si Jetë e Brendshme: Estetika e Dhimbjes dhe Përjetësimi pas Errësirës i Van Gogh-ut në Diskursin Akademik” Vincent van Gogh, një nga figurat më të përvuajtura dhe njëherazi më frymëzuese të historisë së artit modern, përfaqëson sot një gur themeli në studimet estetike, psikologjike dhe filozofike të krijimtarisë artistike.  Vepra e tij nuk është jo vetem një pasqyrim i botës që e rrethonte, por një shpërthim i ndjenjës së brendshme — një përpjekje e ethshme për të shprehur të pathënat e shpirtit njerëzor përmes ngjyrës, formës dhe strukturës. “Ngjyra si Jetë e Brendshme” pasqyron mënyrën se si Van Gogh e kuptonte dhe përdorte ngjyrën jo si një element pamor të jashtëm, por si një gjuhë të brendshme të qenies.  Tek ai, ngjyrat janë refleksione të gjendjes emocionale — të ngrohta kur përpiqet të shpresojë, të ftohta kur përballet me vetminë, të trazuara kur zemra nuk gjen prehje. Nuk është natyra që përcakton paletën, por ndjenja që formëson natyrën. “Estetika e Dhimbjes” shpreh thelbin e veprës së tij: një art që buron nga plagët emocionale, nga lufta me mendjen dhe izolimin, por që gjithsesi arrin të japë dritë, jetë dhe shpresë. Në çdo penelatë të trashë e të trazuar të tij, fshihet një krisje — një fragment i shpirtit njerëzor që kërkon të kuptohet. “Përjetësimi pas Errësirës” përmbledh tragjedinë ekzistenciale të jetës së Van Gogh-ut: gjatë jetës, i pakuptuar, i përbuzur apo i anashkaluar, në një botë që nuk dinte të dëgjonte zërin e një artisti të sinqertë. Pas vdekjes, ai u kthye në një figurë që ndriçon historinë e artit si një ikonë e ndershmërisë emocionale dhe e sakrificës krijuese. “Diskursi Akademik” mbi veprën e tij është sot një pasuri multidisiplinare që përfshin analizën estetike, psikologjinë e artit, filozofinë e qenies dhe përvojat e artistit të jashtëm ndaj normave shoqërore.  Van Gogh është jo vetëm subjekt i studimit, por edhe një mjet për të kuptuar marrëdhënien ndërmjet dhimbjes, krijimtarisë dhe përjetësisë. Vincent Willem van Gogh lindi më 30 mars 1853 në Groot-Zundert, një fshat i vogël në Brabantin Veriperëndimor të Holandës. Ai ishte djali i një pastori protestant, Theodorus van Gogh, dhe i Ana Cornelia Carbentus, një grua e përkushtuar ndaj familjes, por gjithashtu e rezervuar në përballjen me emocionet.  Emri i Vincentit i ishte dhënë më parë një vëllai të vdekur, i cili kishte lindur një vit më herët, pikërisht në të njëjtën datë — një detaj i errët që do të rëndonte në psikikën e tij gjithë jetën. Fëmijëria e Van Gogh-ut u karakterizua nga izolimi emocional, ndjeshmëri e tepruar dhe një ndjenjë e thellë e mospërputhjes me botën. Këto ndjesi do të ktheheshin më vonë në motivime të fuqishme për të kërkuar kuptim përmes artit.  I konsideruar si artisti më i madh holandez pas Rembrandt van Rijn dhe një nga figurat më me ndikim të Post-Impresionizmit, veprat e tij karakterizohen nga ngjyra të theksuara, penelata energjike dhe forma të konturuara, që do të ndikonin fuqishëm në lëvizjen e Ekspresionizmit në artin modern.  Edhe pse i pavlerësuar në kohën e tij, ai u bë një ikonë e artit të shekullit XX, si për veprën, ashtu edhe për jetën e tij të trazuar dhe mitin e "artistit të torturuar". I biri i një pastori protestant dhe më i madhi nga gjashtë fëmijët,  Van Gogh u rrit në një fshat të vogël në Brabant të Holandës Jugore. Si fëmijë, ishte i qetë dhe i tërhequr, i prirur për të vëzhguar natyrën.  Në moshën 16-vjeçare, filloi punë si praktikant në firmën Goupil & Co. në Hagë – një tregtar arti ku xhaxhai i tij ishte partner. Përvoja në degët e firmës në Londër (1873–1875) dhe më pas në Paris, e përballi me artin klasik dhe modern, duke zhvilluar një vlerësim për mjeshtrat holandezë si Rembrandt dhe Frans Hals, por edhe për piktorët francezë bashkëkohorë si Jean-François Millet dhe Camille Corot. Pas një zhgënjimi dashurie në Londër më 1874, Van Gogh u përball me një izolim të thellë. Ai provoi disa punë – mësues gjuhe, predikues laik dhe punonjës librarie – por të gjitha pa sukses. I shtyrë nga dëshira për t’i shërbyer njerëzimit, nisi studimet teologjike dhe më pas u stërvit për një periudhë si ungjilltar në Borinage, një rajon i varfër i minatorëve në Belgjikën jugperëndimore. Atje përjetoi krizën e parë të rëndë shpirtërore – ai hoqi dorë nga të gjitha të mirat tokësore dhe u refuzua nga autoritetet kishtare për përkushtimin e tij ekstrem ndaj mësimeve të krishtera. Ishte kjo përplasje me botën që e çoi drejt artit, si mjet për t’u lidhur me njerëzit dhe për të dhënë “një mesazh vëllazëror”. Në vitin 1880, Van Gogh vendosi të bëhej artist. Ai e nisi karrierën me vizatime dhe akuarele, duke u stërvitur në Akademinë e Brukselit dhe më pas në Hagë, ku punoi me peizazhistin Anton Mauve. Nga viti 1881 deri në 1885, ai u zhvendos mes Etten, Drenthe dhe Nuenen, ku punoi intensivisht mbi natyrë të qetë, peizazhe dhe portrete të jetës fshatare – më i njohuri është Ngrënësit e Patateve (1885). Ai shfaqi ndikime nga Émile Zola dhe një ndjeshmëri të fortë sociale që dallohet në këto vepra. Në fund të vitit 1885, Van Gogh u transferua në Antwerp për të studiuar veprat e Rubens dhe për t’u regjistruar në Akademinë e Artit.  Por refuzoi autoritetin akademik dhe, pas vetëm tre muajsh, shkoi në Paris në vitin 1886 për të jetuar me vëllain e tij, Theo. Në Paris, ai u ekspozua ndaj impresionistëve si Camille Pissarro dhe Georges Seurat, si dhe ndaj artistëve si Henri de Toulouse-Lautrec dhe Paul Gauguin. Gjatë dy viteve në kryeqytet, stili i tij ndryshoi ndjeshëm: paleta e tij u ndriçua, furça u bë më e lirë dhe ai eksperimentoi me pointilizëm, si në Peshkimi në pranverë, Pont de Clichy (Asnières). I rraskapitur nga jeta në Paris, Van Gogh u shpërngul në Arles në shkurt 1888, në kërkim të një “qielli më të ndritshëm” dhe një jete më të qetë. Atje krijoi disa nga kryeveprat e tij si Luledielli, Dhoma e Gjumit, Kafeja e Natës dhe Natë me yje mbi lumin Ronë. Ai përpiqej të kapte jo vetëm realitetin vizual, por edhe emocionin e tij personal përmes ngjyrës dhe vijave ekspresive. Gjatë kësaj kohe, ai aplikonte bojën direkt në kanavacë, duke punuar me intensitet për të kapur ndjesinë momentale. Në maj 1890, i etur për të parë përsëri vëllanë e tij Theo, Van Gogh u vendos në Auvers-sur-Oise nën kujdesin e doktorit Paul-Ferdinand Gachet.  Atje gjeti frymëzim në natyrë dhe krijoi vepra të mbushura me jetë dhe liri ekspresive, si peizazhe me fusha misri, shtëpi fshatare dhe kisha. Por ky kapitull zgjati pak. Konfliktet me Gachet, ndjenja e fajit ndaj Theo-s (tashmë me familje) dhe pasiguria emocionale, e çuan në dëshpërim.  Në korrik 1890, Van Gogh qëlloi veten në gjoks dhe vdiq dy ditë më vonë, duke thënë: “Unë e qëllova veten... Shpresoj vetëm të mos e kem prishur”. Theo vdiq vetëm gjashtë muaj më pas. Sot, të dy janë varrosur krah për krah në Auvers, me gurë identikë. Pavarësisht se gjatë jetës shiti vetëm një pikturë nga mbi 800 që realizoi, sot Van Gogh konsiderohet si një nga piktorët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Ai pati ndikim të madh në zhvillimin e pikturës moderne, sidomos tek fovistët dhe ekspresionistët gjermanë si Chaim Soutine. Letrat e tij të shumta me Theo-n dhe miqtë ofrojnë një pamje të pasur dhe të ndjeshme mbi botën e brendshme të artistit – duke përbërë një dokument njerëzor unik. Në fillim, Van Gogh ishte pothuajse i panjohur. Vetëm një artikull u botua gjatë jetës së tij dhe ekspozitat e tij ishin të pakta. Por që nga fillimi i shekullit XX, fama e tij u rrit me shpejtësi dhe nuk është ndalur që atëherë.  Sot, ai është jo vetëm një simbol i artit, por edhe i figurës së gjeniut të pakuptuar, të vetmuar dhe të përndjekur nga demonët e brendshëm – një figurë që ka frymëzuar letërsi, muzikë, film, opera, dhe art bashkëkohor. Veprat e tij janë të ekspozuara në muzetë më të mëdhenj të botës dhe kanë thyer rekorde në ankande. Ndërkohë, historia e tij ka nxitur hetime shkencore, artistike e psikologjike për të kuptuar më mirë jetën, sëmundjet dhe trashëgiminë e tij. Pavarësisht mitologjisë që e rrethon, interesimi për Vincent van Gogh vazhdon të rritet – duke e kthyer atë në një nga figurat më të dashura dhe më të studiuara të historisë së artit. Para se të bëhej piktor, Van Gogh kaloi nëpër një sërë profesionesh: punoi si tregtar arti, predikues, mësues privat dhe misionar në rajonet e varfra të Belgjikës. Përpjekjet e tij për të ndjekur një thirrje fetare përfunduan në zhgënjim dhe përjashtim, duke e shtyrë drejt një vetmie të thellë dhe reflektimi të dhimbshëm. Ishte pikërisht në këtë krizë shpirtërore që ai iu kthye artit si një mjet i vetë-shprehjes dhe shpëtimit. Ai filloi të pikturonte seriozisht rreth moshës 27-vjeçare, një moshë relativisht e vonë për një artist. Por që nga ai moment, krijimtaria e tij shpërtheu me intensitet të papërmbajtshëm. Van Gogh ishte i njohur për karakterin e tij të brishtë emocional, por edhe për ndershmërinë ekstreme ndaj vetes dhe të tjerëve. Ai ishte një shpirt që nuk dinte të gënjente — as në jetë, as në telajo. E vuante me dhimbje mungesën e lidhjes njerëzore, por gjithashtu ishte i paaftë të bëhej konformist për të fituar dashurinë apo pranimin. Letrat e tij të shumta — sidomos ato drejtuar vëllait të tij të dashur, Theo — zbulojnë një njeri thellësisht intelektual, i pasionuar pas letërsisë, filozofisë dhe artit. Ishte një lexues i Nietzsche-s, Zolà-së, Dickens-it dhe një admirues i artit japonez. Liria krijuese dhe shpirti i lirë i kulturës lindore ndikuan thellë në stilin dhe filozofinë e tij. Përgjatë jetës, Van Gogh jetoi në varfëri ekstreme. Ai u mbështet pothuajse tërësisht nga Theo, i cili punonte si tregtar arti në Paris. Ushqimi i keq, alkooli, dhe krizat mendore, shoqëruar me një jetë të izoluar, e përkeqësuan shëndetin e tij fizik dhe mendor. Ishte diagnostikuar me çrregullime që sot mund të klasifikohen si bipolaritet, epilepsi temporale, apo psikoza të shkaktuara nga mungesa e stabilitetit emocional dhe jetesës së ashpër. Në dhjetor të vitit 1888, pas një sherri me mikun dhe kolegun Paul Gauguin, Van Gogh preu një pjesë të veshit të tij — një nga momentet më famëkeqe të jetës së tij. Pas kësaj, ai kaloi periudha të gjata në sanatoriume dhe spital psikik në jug të Francës. Piktura e Van Gogh-ut është ekspresionizëm përpara se kjo rrymë të kristalizohej. Ai e përdori ngjyrën si emocion, jo si përshkrim. Ngjyrat e tij nuk janë “të sakta” sipas natyrës, por janë “të vërteta” sipas shpirtit. Karakteristikat kryesore të stilit të tij përfshijnë: Ngjyra të ndezura dhe kontraste dramatike Penelata të trasha dhe të dukshme (impasto) Forma të përkulura, valëzuese, si rrjedhë e emocionit Simbolikë e fortë përmes objekteve të thjeshta (lulet me diell, karrigia, qielli) Vështrim psikologjik dhe jo realist ndaj subjektit Vincent van Gogh vdiq më 29 korrik 1890, nga plagët e një arme që mendohet se e kishte shkrepur vetë. Vdekja e tij ishte e thjeshtë, pa lavdi, në një dhomë të vogël me mur të bardhë, pranë fushave që kishte pikturuar me dashuri. Në funeralin e tij, mbi arkivol u vendosën pikturat e tij — të vetmet pranë qëndronin pak miq dhe i vëllai, Theo. Ironikisht, gjatë jetës së tij, Van Gogh shiti vetëm një pikturë. Sot, veprat e tij shiten për dhjetëra deri qindra miliona dollarë. Në vitin 1990, piktura "Portrait of Dr. Gachet" u shit për 82.5 milionë dollarë (vlera që sot i kalon 160 milionë me inflacion). Ndër veprat e tij më të njohura janë: "The Starry Night" "Sunflowers" "Wheatfield with Crows" "The Bedroom in Arles" "Self-Portrait with Bandaged Ear" Van Gogh është sot një nga figurat më të studiuara në akademitë e artit, një subjekt i pafund për analiza estetike, psikologjike dhe filozofike.  Ai mishëron arketipin e artistit të vërtetë — një shpirt që sakrifikon gjithçka për të thënë një të vërtetë që askush nuk donte ta dëgjonte në kohën e tij. Nëse Rembrandt është mjeshtri i dritës klasike, dhe Picasso i formës moderne, Van Gogh është mjeshtri i ndjenjës së njeriut të thjeshtë. Ai është një simbol i autenticitetit në art, një udhërrëfyes për të gjithë ata që ndjejnë dhimbje, por nuk duan të heshtin. Artet pamore moderne, ekspresionizmi, impresionizmi, e deri te arti bashkëkohor dijetësor — të gjithë kanë një borxh ndaj tij.  Ai është sot jo vetëm një artist, por një metaforë për atë që është njerëzore, e sinqertë, e thellë dhe e përjetshme. Vincent van Gogh është një kujtesë se arti që  nuk ka nevojë për aprovim për të qenë i madh, dhe se e vërteta e shpirtit nuk matet me vlerësimin që merr në kohën e vet.  Referencat; The Letters of Vincent van Gogh, Penguin Classics Van Gogh Museum – www.vangoghmuseum.nl Van Gogh Letters Project – www.vangoghletters.org Naifeh, S. & White Smith, G. – Van Gogh: The Life Silverman, D. – Van Gogh and Gauguin: The Search for Sacred Art Artaud, A. – Van Gogh: The Man Suicided by Society Bailey, M. – Starry Night: Van Gogh at the Asylum Stone, I. – Lust for Life The Art Story Foundation – www.theartstory.org Schama, S. – The Power of Art  © Liliana Pere. Të gjitha të drejtat e rezervuara.

FAN NOLI YNË Në këto çaste, në mes të kaq shkrimtarëve, një njeri që s’është shkrimtar e ka vështirë të thotë një fjalë të vetën për një personalitet shkrimtari me një format të tillë siç është Fan Noli. Në qoftë se fjala që vepra e një shkrimtari është pasqyra më e vërteta e forma mentis dhe e shpirtit të tij, ësht’ e drejtë, atëhere vjershat që shkroi ky poet dhe veprat e shqipëruara që na ka lënë përfaqësojnë në kuptimin e tyre simbolik që në krye e gjer në fund një konfesion të vetëm, credo-n e një njeriu e të një jete. Në këtë kuptim nuk është një gjë gand e e rastit që Fan Noli mori e përktheu një varg tragjedish nga të Shakespearit, në të cilat përpjekjet për liri sociale e politike dhe konfliktet e brendshme shpirtërore janë ndërthurur në një mënyrë si moskund në literaturën botërore; që ai shqipëroi disa drama të Ibsenit, Don Kishotin e Cervantesit, Rubajatet e Omar Khajamit, disa vjersha të Edgar Poes, Baudelairit e të tjera; dhe që në kohën e qëndrimit të tij si emigrant politik në Mauern afër Vjenës pas fjalëve të mikut të tij Norbert Joklit u muar për një kohë të gjatë me planin e përkthimit të Faustit të Goethes, duke studiuar dhe disa nga komentarët e kësaj vepre. Nuk është gjithashtu një gjë gand e e rastit që ai shkroi Historinë e Skënderbeut dhe ato vjersha që shkroi. Kudo në këto vepra – në krijimet e veta e në përkthime – është përderdhur fryma komplekse e shkrimtarit. Ai i ka jetuar ato, ka jetuar ai vetë nëpër to, në figurat e heronjve. Kudo në këto na çfaqet, ku më çelët, ku më mbyllur, shpirti i autorit të tyre. Ai na del pa dashur si te Bruti, ashtu dhe te Hamleti, te Don Kishoti ashtu si te Omar Khajami, te profeti Moisi ashtu si te Galileasi, te Prometeu i mbërthyer e te Armiku i popullit, që në të vërtetë është miku i vërtetë i tij. Revolucionarë e profetë, poetë e dashamirë aktivë të njerëzimit janë poaq mishërime të unë-s së tij, nëpër ta shprehet ai vetë. Në këtë vështrim dhe shqipërimet në një kuptim më të thellë janë krijime të tij. Fan Noli si për formimin e tij poetik si për shprehjen gjuhësore qëndron më vete në literaturën shqiptare. Ai nuk është poet i lartësivet eterike, po është shkrimtar i plisit të dheut. Është një Ante i literaturës sonë, që i merr fuqitë prej mëmës tokë. Ai ka të vetën diçka demonike, e cila mbase është vetia e parë e njeriut krijonjës, cilësia e mirëfilltë e furor poëticus, e marrëzisë së poetit të vërtetë. Në fushën e kësaj literature ai nuk është një fill bar, që sot bleron e nesër thahet; nuk është as lule, që sot shkëlqen e nesër veshket. Ai na paraqitet si një lis i moçëm e plot gdhënj: lis i vetëmuar, po me rrënjë ngulur mirë në të thellat e dheut. E këtillë mbetet edhe gjuha e tij. Në këtë nuk ndihet ëmbëlsia e flladit të verës sesa furia e murrërit të dimrit. Ajo nuk ka aromën e luleve, po ka erën e shëndoshë të dheut. Ka dhe diçka prej pikash të rënda e të idhëta, në të shprehet ana e rëndë e jetës shqiptare. Në këtë poezi shihet sa mund të jetë gjuha shqipe e ashpër e e vrazhdë, dhe e fortë në ashpërsinë e saj. Me zhdukjen e këtij njeriu të rrallë një valë pikëllimi përshkoi an’e mb’anë botën shqiptare, kudo ku i thonë bukës bukë e ujit ujë. Po kjo nuk është një valë dëshpërimi. Fan Noli nuk është një madhësi efemere. Fjala e tij nuk është nga ato që i merr era. Në këtë Shqipëri, mëmë e lashtë burrash të shquar, të cilën ai e deshi me të gjitha fijet e zemrës, ai mbetet i gjallë ndër ne, si sot si në ditët që do të vijnë. (Sot, 6 janar, është ditëlindja e Nolit të Madh.) (Botuar së pari në "Nëntori", Nr. 4, 1965, me rastin e ikjes së Poetit nga kjo botë.)

Léon Jean Bazile Perrault (1832–1908): Piktori i idealizimit sentimental dhe pafajësisë së fëmijëris Léon Jean Bazile Perrault lindi në Poitiers më 16 qershor 1832, në një familje modeste; babai Henri ishte krojaç (sarto) Ai u shfa me talent të jashtëzakonshëm që në moshë të re: në moshën 14-vjeçare ndihmoi në restaurimin e afreskeve të katedrales së Saint Radegonde dhe fitoi konkursin lokal të vizatimit në 1851, çka i siguroi një bursë komunale prej 600 frankësh për studime në Paris. Në Paris, ai studioi në École des Beaux-Arts në atelien e François‑Édouard Picot, dhe më vonë punoi në atelien e William‑Adolphe Bouguereau, të cilin e konsideroi mik dhe bashkëpunëtor inspirues; megjithatë, në hyrjet e tij në Salon, ai gjithmonë listonte Picot si mësuesin formal Karriera publike dhe ekspozitat Ai debutoi në Salon në vitin 1861 me punën Le Vieillard et les Trois Jeunes Hommes, e frymëzuar nga fablet e La Fontaine ([turn0search0][turn0search17]). Ai vazhdoi të ekspozonte në mënyrë të vazhdueshme për 46 vjet, duke munguar vetëm katër herë deri më vdekjen në 1908 Midis veprave të vlerësuara janë La Frayeur (​Përmendje nderi, 1864), Saint Jean le Précurseur (Medalja e klasit të dytë, 1876) dhe L’Oracle des Champs (Idili) ([turn0search0][turn0search6]). Në 1866, Napoleoni III bleu veprën e tij La Nichée, duke e bërë atë një figurë të njohur kombëtare. Në vitin 1873, u emërua "Diplômât d’honneur" për përfaqësimin e Francës në Vjenë, Londër dhe Filadelfia .⁸ Në vitin 1887, ai mori Legion d’Honneur, dhe në Ekspozitat Universale mori medalje bronzi (1889) dhe argjendi (1900) Perrault u martua me Marie-Louise Aimée Reboux (1840–1920), nga Brukseli. Kishin gjashtë fëmijë: dy djem (Émile, Henri) dhe katër vajza (një prej të cilave, Alice, vdiq në moshën 9-vjeçare në 1880) Henri ndoqi artin e babait, punoi si ilustrues dhe u bë konservator muzeu në Poitiers; Émile u bë skulptor dhe u martua me shkrimtaren Myriam Harri Stil artistik dhe tematika Perrault është përfaqësues i artit akademik francez, i njohur për modelimin teknikal, ndriçimin elegant, realismi i idealizuar dhe tonaliteti delikat ([turn0search0][turn0search6]). Ai punoi kryesisht me tema mitologjike, fetare, skena zhanri, portrete, akte dhe veçanërisht fëmijë. Veprat kryesore përfshijnë: Le Réveil de l’Amour (1891) Sleeping Putto (1882) Petite Fille au Bouquet de Fleurs (1896) Jeune mère et enfant endormie (në stil të ngjashëm me motivet amë-fëmijë nga Bouguereau) Fëmijët janë trajtuar me një ndjeshmëri engjëllore dhe realism delikat: artikulli i revistës The Century vlerëson se “asnjë piktor fëmijësh nga Albano deri sot nuk e ka paraqitur më në mënyrë të përsosur strukturën e brendshme dhe modelimin delikat të sipërfaqes…” Philip Hook përshkruan se në artin sentimental të fëmijëve gjatë shekullit XIX nguliten stereotipa si pafajësia, cenueshmëria dhe dashamirësia emocionuese Stili i Perrault është i krahasueshëm me atë të Bouguereau, Cabanel dhe Munier që shpërndanin art sentimental dhe teknikë të përkryer, në përmbysje të modernizmit . Por ai ishte më i sinqertë në përshkrimin e realitetit fëmijëror, sidomos në punë si Out in the Cold (1890) ose Away from Home (1879), ku ai eksploron vulnerabilitetin emocional të fëmijëve pa e idealizuar tej mase ([turn0search5][turn0search7]). Analogohet shpesh me Bouguereau në përdorimin komercial të emocioneve prindërore, por Perrault shton mistikën e pafajësisë dhe mirësisë së natyrshme, duke qenë më pak sentimental dhe më pak dekorativ sesa ai. Reflektim akademik dhe trashëgimi Në një kohë trazirash politike dhe transformimi kulturor (pas 1848), arti i Perrault ofronte një vend ithtar për publikun borgjez, që kërkonte rehati emocional dhe bukuri Vepra të tij ruhen në muze në Poitiers, Bordeaux, La Rochelle, Stuttgart, dhe janë pjesë e koleksioneve private ndërkombëtare . Ai përfaqëson një lloj arti që, edhe pse kritikët modernë e quajnë ndonjëherë tepër e këndshme ose dekorative, ka vlerë për studimet mbi reprezentimin e fëmijërisë, rolit familjar dhe artit akademik në fund të shekullit XIX. Referencat Marcel, H. (1910). La Peinture Française au XIXᵉ siècle. Paris: A. Picard & Kaan. Hook, P. (1986). Popular 19th Century Genre Painters: A Dictionary of European Genre Painters. Woodbridge: Antique Collector’s Club. The Century. (1893, May). The Child in Art: Perrault’s Le Réveil d’Amour, Vol. 46(6), p. A2. Rehs Galleries Inc. (n.d.). Leon Jean Bazile Perrault biography. Farhat Cultural Center. (2011). Leon Basile Perrault (1832–1908). PaintingHere.org . (n.d.). Leon Bazile Perrault Paintings. Christie’s. (n.d.). Les enfants de paysan, Léon Jean Bazile Perrault. Arthive. (n.d.). Leon Bazile Perrault biography. Pergatiti: Liliana Pere.

Shtepia e bardhe Faik Konica. Fan Noli 🇦🇱🤝🇺🇸 103 Vjet Miqësi Shqipëri–SHBA (1922–2025) Më 28 korrik 1922, u hodh një hap vendimtar në historinë shqiptare: Shtetet e Bashkuara të Amerikës njohën zyrtarisht Shqipërinë si shtet sovran. Ky akt nuk ishte thjesht një formalitet diplomatik – ishte një moment i thellë besimi ndaj një kombi të vogël, që sapo kishte dalë nga stuhitë e shpërbërjes osmane dhe po përpiqej të qëndronte në hartën ndërkombëtare. Në këtë ditë, përfaqësuesi amerikan Maxwell Blake dorëzoi zyrtarisht njohjen te Xhafer Ypi, Kryeministri dhe Ministri i Jashtëm shqiptar i kohës. Ky akt, i zhvilluar në Tiranën e sapoformuar si kryeqytet shtetëror, shënoi një moment krenarie kombëtare dhe një pikë kthese në orientimin perëndimor të Shqipërisë. 🇺🇸 Roli i Shteteve të Bashkuara: Një mik i hershëm i Shqipërisë SHBA-të ishin mbështetës të palëkundur të integritetit territorial dhe sovranitetit shqiptar që prej Konferencës së Paqes në Paris. Vetë presidenti Woodrow Wilson mbrojti në mënyrë aktive ekzistencën e shtetit shqiptar, duke penguar shpërndarjen e trojeve të tij ndërmjet fuqive fqinje. Kjo mbështetje nuk ishte e rastësishme. Ajo ishte frymëzuar nga puna e jashtëzakonshme e patriotëve shqiptarë në emigracion, siç do të shpjegojmë më poshtë. 🇦🇱 Kontributi i Fan Nolit dhe Faik Konicës Fan S. Noli, figura e ndritshme e diasporës shqiptare në SHBA, ishte një udhëheqës i komunitetit shqiptar në Amerikë, themelues i Federatës "Vatra" dhe përfaqësues i Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve. Pikërisht përmes zërit të tij brilant dhe oratorisë së tij diplomatike, u hapën dyert që Shqipëria të pranohej në arenën ndërkombëtare në vitin 1920. Ai solli një kombinim të rrallë të pasionit kombëtar me urtësinë diplomatike. Nga ana tjetër, Faik Konica, një tjetër gjigant i kulturës dhe diplomacisë shqiptare, u bë përfaqësues zyrtar i Shqipërisë në Uashington. Me një edukim perëndimor të jashtëzakonshëm dhe stil aristokratik, ai i dha madhështi përfaqësimit të Shqipërisë në sytë e politikës amerikane. Ai ishte zëri i arsyes, i kulturës dhe i gjuhës së përbashkët që forcoi lidhjet dypalëshe. Së bashku, Noli dhe Konica ishin themeli moral dhe intelektual i marrëdhënieve shqiptaro-amerikane. Ishin ata që sollën në vëmendjen e Amerikës një komb të vogël me një histori të lashtë dhe një të ardhme të premtuar. Pavarësisht ndërprerjeve diplomatike që pasuan pushtimin italian të Shqipërisë në vitin 1939 dhe më vonë izolimit komunist, miqësia e popullit amerikan nuk u shua kurrë. SHBA vijoi të mbështesë aspiratat e shqiptarëve për liri përmes mbështetjes së emigracionit, mediave të lira dhe përpjekjeve diplomatike të komunitetit shqiptaro-amerikan. Rilindja e marrëdhënieve – 1991 Pas rënies së komunizmit, më 15 mars 1991, u rinovuan zyrtarisht marrëdhëniet diplomatike mes dy vendeve. Ambasadori William Ryerson mbërriti në Tiranë për të hapur ambasadën amerikane, ndërsa nga pala shqiptare ishin figura si Muhamet Kapllani që drejtuan procesin e rivendosjes së marrëdhënieve. Kjo ishte një frymëmarrje e re, një kthesë historike ku Shqipëria e gjeti sërish veten në krah të aleatit të saj më të qëndrueshëm. 🤝 Nga partnerë në aleatë strategjikë Gjatë tri dekadave të fundit, SHBA ka qenë mbështetësi më i madh i Shqipërisë në reforma demokratike, integrim euroatlantik dhe ndërtim shteti. Ajo mbështeti anëtarësimin e Shqipërisë në NATO në vitin 2009, si dhe procesin e integrimit në Bashkimin Europian. Në Shqipëri kanë vizituar disa nga figurat më të rëndësishme të politikës amerikane: Madeleine Albright, Colin Powell, Hillary Clinton, John Kerry dhe së fundmi Antony Blinken në vitin 2024. Këto vizita nuk ishin thjesht protokolare – ato janë shprehje e respektit dhe partneritetit të sinqertë.  Trashëgimi që frymëzon Sot, 103 vjet më pas, marrëdhëniet Shqipëri–SHBA janë më të forta se kurrë. Ato janë ndërtuar mbi themele të besimit, vlerave të përbashkëta demokratike dhe dëshirës për zhvillim të përbashkët. Fan Noli dhe Faik Konica, Maxwell Blake dhe Woodrow Wilson, Xhafer Ypi dhe William Ryerson – të gjithë këta emra përfaqësojnë urën shpirtërore dhe politike që lidh dy popujt tanë. Kjo miqësi është  histori e ndritur, është një trashëgimi që na frymëzon për të vazhduar me besnikeri në te  ardhmen, me SHBA tempullin e demokracise dhe mbrojrjes të drejtave të njeriut.

Roza Anagnosti – si një adagjo e thellë dhe një penelatë drite në heshtje Roza Anagnosti (lindur Roza Xhuxha; 27 tetor 1943, Shkodër, Shqipëri) është një nga figurat më të ndritura dhe më të përmbajtura të artit shqiptar. E lindur në një qytet ku tradita kulturore frymon fort, ajo do të rrënjoste që herët ndjeshmërën që më vonë do të përshkonte gjithë jetën dhe artin e saj. Ajo mbaroi Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë, duke u specializuar në Dramë, dhe nisi rrugëtimin në Teatrin “Migjeni” të qytetit të saj të lindjes. Pikërisht atje, që në fillimet e saj, publiku ndjeu se kishte përpara një aktore që nuk luante, por bëhej vetë roli – një thelb që do ta ndante nga të gjithë. Në vitin 1963, vetëm 20 vjeç, u ngjit në ekranin e madh me rolin e një mësueseje në filmin “Detyrë e posaçme”. Që nga ai çast, ajo do të kthehej në një figurë qendrore të kinemasë shqiptare për dekada me radhë. Në “Toka jonë” (1964) me regji nga Hysen Hakani, ajo mishëronte File-n, një grua e rrënjosur në tokën dhe ndërgjegjen e saj – një rol që zbulon talentin e brendshëm, të heshtur, por të pathyeshëm. Në vitin 1966, me filmin “Komisari i dritës” të Dhimitër Anagnostit dhe Viktor Gjikës, ndodhi një tjetër kthesë e rëndësishme: lidhja artistike dhe jetësore me regjisorin e shquar Dhimitër Anagnosti, me të cilin ajo u martua më vonë dhe ndau një jetë të pasur në krijimtari dhe sfida. Roza Anagnosti është ajo që filozofi Martin Heidegger do ta quante një zbuluese e së fshehtës së qenies. Ajo nuk përdorte fjalë të mëdha për të shprehur ndjenjën – por një frymëmarrje e saj, një vështrim i thellë, mund të përçonte më shumë se një faqe monolog. Në këtë kuptim, ajo i përket atij grupi të rrallë aktorësh që e fisnikërojnë skenën, pa e pushtuar atë. Nëse do ta përfytyronim Rozën si një vepër muzikore, ajo do të ishte “Adagio for Strings” e Samuel Barber-it – një muzikë e thjeshtë në melodi, por që mban brenda një univers dhimbjeje dhe shprese. Në ekran, ajo ishte po aq qetësuese sa shqetësuese – një melodi e qetë që rrjedh nga brendësia njerëzore. Në pikturë, ajo mund të shihej si një penelatë nga Johannes Vermeer, veçanërisht në portretin e tij të famshëm “Vajza me vathë perle”. Aty, ashtu si në fytyrën e Rozës në role të shumta, qëndron bukuria që nuk kërkon vëmendje, por që e ndalon kohën. Ajo qëndron e qetë, e përmbajtur, por nuk është kurrë e padukshme. Roza ka luajtur në mbi 20 filma artistikë, duke mbetur gjithmonë simbol i introspeksionit të heshtur dhe forcës së brendshme të gruas shqiptare. Ndër ta: Detyrë e posaçme (1963) Toka jonë (1964) Komisari i dritës (1966) Plagë të vjetra (1968) Ndërgjegja (1972) Qyteti më i ri në botë (1974) Fije që priten (1976) – Medalja e Festivalit, 1977 Mësonjëtorja (1979) – Kupa e Festivalit, 1981 Në shtëpinë tonë (1979) Dita e parë e emrimit (1981) Rruga e lirisë (1982) – Medalja e Dytë Besa e kuqe (1982) Taulanti kërkon një motër (1984, 1985) Familja ime (1987) Vrasje në gjueti (1987) Botë e padukshme (1987) Kthimi i Ushtrisë së Vdekur (1989) Vetmi (1990) Valsi i Titanikut (1990, teatër-komedi) Gjoleka, djali i Abazit (2006) Kritika e ka quajtur shpesh “aktorja më e bukur shqiptare e të gjitha kohërave”, por kjo etiketë është vetëm një cipë mbi thellësinë e saj artistike. Roza Anagnosti është një nga aktoret më komplekse, të përmbajtura dhe të ndjeshme të skenës shqiptare. Ajo është krahasuar me Jeanne Moreau-n dhe Liv Ullmann-in, jo për tërheqjen vizuale, por për forcën e brendshme, për shpërthimet e kontrolluara, për heshtjen që flet. Ajo nuk interpretonte personazhe – ajo zhytej në to dhe kthehej mishërimi i tyre. Për kontributin e saj të jashtëzakonshëm, Roza Anagnosti është nderuar me: Titulli “Artiste e Merituar” Titulli “Mjeshtër i Madh i Punës” Në rolet e saj, ajo ka thënë më shumë me heshtje sesa me fjalë: > “Një grua që nuk bërtet, por që thërret me sy.” “Një buzëqeshje e saj është më ndriçuese se gjithë ndriçimi i studios.” Ajo është një melodi që mbetet edhe pasi ka mbaruar koncerti, një tablo që me çdo vështrim të ri zbulon një dritë të re. Referenca (Stil APA) Pere, L. (2025). Roza Anagnosti – si një adagjo e thellë dhe një penelatë dritëhije. Ese kulturore-biografike. Barber, S. (1936). Adagio for Strings [kompozim]. Vermeer, J. (ca. 1665). Girl with a Pearl Earring [pikturë]. Fejzo, M. (Regjisor). (1976). Fije që priten [film]. Fejzo, M. (Regjisor). (1979). Mësonjëtorja [film]. Wikipedia contributors. (2024). Roza Anagnosti. Wikipedia. https://sq.wikipedia.org/wiki/Roza_Anagnosti Heidegger, M. (1935). Origjina e veprës së artit [tekst  Pergatiti : Liliana Pere

Kur rëra bëhet testament kujtese Revere Beach. Jo thjesht një plazh. Jo thjesht një bregdet. Por një kanavacë që flet çdo verë me gjuhën e heshtur të artit. Për tri ditë të ngrohta korriku (25–27), rëra kthehet në formë, mendimi dhe mesazh. Siç ndodh tashmë prej 2004, Festival Ndërkombëtar i Skulpturës në Rërë mbledh artistë nga gjithë bota për të sjellë përmes grimcave të lagura një realitet të ri, të papërseritshëm. Ky është edicioni i 21-të, i organizuar nga Revere Beach Partnership, një organizatë e përkushtuar për ruajtjen dhe zhvillimin kulturor të këtij plazhi historik — më i vjetri i këtij lloji në SHBA, që prej vitit 1896. Një ekspozitë që ndodh vetëm për ata që shohin me shpirt Në këtë festival, çdo skulpturë është një lutje me rërë, një poezi pa zë, një protestë ndaj kohës që gërryen gjithçka. Në kontrast me artin klasik që synon përjetësinë, këtu arti nuk ka frikë nga fshirja — përkundrazi, kjo është pjesë e identitetit të tij. Si të thuash, këto vepra nuk janë bërë për të zgjatur, por për të lënë gjurmë të brendshme. “Delicate Balance”: Një rrëfim për jetën në teh Artisti kanadez Abe Waterman ishte triumfuesi i padiskutueshëm i këtij edicioni. Skulptura e tij “Delicate Balance”, fituese e çmimit të parë, zgjedhjes së popullit dhe zgjedhjes së skulptorëve, përshkruan në mënyrë elegante tensionin e përditshëm që jetojmë — një përpjekje konstante për të qëndruar në ekuilibër ndërkohë që botës i mungon baza. Ishte një figurë që të kujtonte një funambules mbi një tel të padukshëm, të vendosur jo mbi skenë, por mbi ndërgjegje. Kujtesë kolektive me grimca të përkohshme Ironikisht, ndonëse këto vepra zhduken me dallgën, ato ruajnë një jetë më të gjatë se sa shumë objekte muzeale. Ato jetojnë në fotografi, kujtime, në vetë trupin e komunitetit. Festivali vetë është bërë një ritual modern – një liturgji profane ku bashkësia, arti dhe kujtesa ndërthuren. Rëra, që shpesh e lidhim me harresën, këtu kthehet në element kujtese. Si një dorë që prek për një çast, por që lë shenjë përjetësisht në shpirt. Një qytet që e shkruan identitetin në brigjet e tij Përtej artit, festivali është një karnaval kulturor me mbi 75 shitës ushqimesh, food trucks, lojëra për fëmijë, fishekzjarre e muzikë. Por në thelb, ai është një formë shkollimi qytetar dhe emocional. Të kujton që komunitetet nuk ndërtohen vetëm me beton, por me simbol, me bashkëjetesë, dhe me art të përbashkët. Analogjia e saj ështe; Ky festival është si një çast i qetë mes dy stuhi, si një letër e shkruar mbi ujë, por që gdhendet në vetëdije. Është si një ëndërr që sheh me sy hapur, ku ndonëse e di që do zgjohet, vlera është në përjetimin. Ai është si një lutje budiste me rërë mandala: ndërtohet, admirohet, dhe pastaj shpërndahet — por nuk harrohet. Mesazh: arti i vërtetë nuk ka nevojë të qëndrojë për të mbetur Në një botë ku çdo gjë komercializohet , këto skulptura që shuhen janë akti më i sinqertë i artit të lirë. Nuk kërkojnë as para, as përjetësi — por një shikues që ndalon, kupton dhe ndjen. Dhe ky është triumfi më i madh: që për tri ditë, një rërë e thjeshtë bëhet gjuhë universale. Burime Boston 25 News. (2024, July 21). ‘Every year it gets more amazing’: Revere Beach Sand Sculpting Festival wows in 20th year. https://www.boston25news.com/news/local/every-year-it-gets-more-amazing-revere-beach-sand-sculpting-festival-wows-20th-year/7F2INTCUWFBDJEB7HU5FBR4NPA/ GBH News. (2024, July 20). How a sand‑sculpting festival is reviving Revere. https://www.wgbh.org/culture/2024-07-20/how-a-sand-sculpting-festival-is-reviving-revere Revere Beach Partnership. (2025). Revere Beach International Sand Sculpting Festival. https://reverebeach.com/revere-happenings/winners-announced-for-the-2024-revere-beach-international-sand-sculpting-festival/ Revere Journal. (2025, July 1). Council approves funds for Sand Sculpting Festival. https://reverejournal.com/2025/07/01/council-approves-funds-for-sand-sculpting-festival/ Pergatiti: Liliana Pere.

Revista Prestige #Inspiration #MjeketShpetojneJetëFier Profesionistë te shkëlqyer që frymëzojnë 🙏 Respekt dhe mirënjohje për ata që rikthejnë shpresën atje ku duket se është humbur. Në zemër të Spitalit Memorial Fier, një ekip i jashtëzakonshëm mjekësh dhe infermierësh bëri më shumë se një ndërhyrje — i riktheu jetën dhe dinjitetin një pacienti 75-vjeçar pas një goditjeje të rëndë në tru. Këta janë heronjtë që nuk kërkojnë duartrokitje, por punojnë në heshtje me zemër të madhe dhe duar të sigurta: 🩺 Dr. Egemen Nursoy, Dr. Klaudio Disha, Dr. Hasan Bayindir, Dr. Holta Kraja, Dr. Xhesika Hoxha dhe infermierja Fjorida Ago. 🇦🇱 Ata janë fytyra më e bukur e Shëndetësisë që po ndërtojmë — me profesionalizëm, përkushtim dhe dashuri për jetën. Ministrja e shendetësisë shkruan në statusin e vet në rrjet social: 🧠 Në Spitalin Memorial 📍Fier u realizua me sukses kranioplastika e parë, një ndërhyrje e avancuar neurokirurgjikale që i ktheu shpresën për jetë një pacienti 75-vjeçar, pas një goditjeje të rëndë në tru. Pas 6 muajsh pritjeje dhe përkujdesje të vazhdueshme, pjesa e munguar e kraniotomisë iu vendos sërish pacientit, i cili tashmë ka dalë nga spitali në gjendje të mirë shëndetësore. 🧑‍⚕️👨‍⚕️ Mirënjohje për ekipin mjekësor: Dr. Egemen Nursoy, Dr. Klaudio Disha, Dr.Hasan Bayindir, Dr. Holta Kraja, Dr. Xhesika Hoxha dhe infermieren Fjorida Ago. #Shendetesia2030🇦🇱 Dua nhe hyrje te bujur te shkurter per keta mjeke Njoftimin e dua origjinal ministra albana kociu

Johann Georg Meyer von Bremen – Piktori Gjerman  i ndjeshmërisë së përditshme Në galerinë e artit botëror, Johann Georg Meyer von Bremen (1813–1886) zë një vend të veçantë si piktori që ngriti jetën e përditshme në piedestalin e artit të madh. Ai ishte një mjeshtër i shpirtit të heshtur të njerëzve të zakonshëm – atyre që rrallëherë përmenden në histori, por që mbajnë mbi supe peshën e saj. I lindur më 28 tetor 1813 në Bremen, Gjermani, Meyer vinte nga një familje modeste. Fëmijëria e tij e thjeshtë dhe e rrënjosur në jetën fshatare, ndikoi thellësisht në ndjeshmërinë që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës së tij artistike. Emri i tij lidhet ngushtë me Shkollën e Düsseldorf-it, një rrymë që i kushtoi rëndësi ndjeshmërisë së përmbajtur, realitetit njerëzor dhe moralit. Në moshën 21-vjeçare, Meyer u vendos në Düsseldorf për të studiuar në Akademinë e Arteve, nën drejtimin e Friedrich Wilhelm Schadow. Aty nisi rruga e tij drejt një stili që do të përkufizohej nga afërsia me jetën e njerëzve të zakonshëm, ndjeshmëria e thellë dhe përkushtimi ndaj detajeve të qeta, por domethënëse. Në fillimet e karrierës, Meyer pikturonte tema biblike, por shumë shpejt u largua nga temat madhore dhe zgjodhi të fokusohej te jeta fshatare dhe familjare, veçanërisht ajo e fëmijëve. Në një kohë kur arti shpesh glorifikonte betejat dhe mitet, ai zgjodhi të shfaqë përqafimet, lutjet, pritjet, lojërat dhe dhimbjet e fëmijëve e nënave, duke bërë art nga përditshmëria. Disa nga veprat e tij më të njohura janë: “Schlafendes Geschwisterpaar” (Motra të fjetura, 1851) “Përmbytja” (1846) “Vajza penduese” (1852) “Jubileu i një pastori hesian” (1843) “Kthimi i ushtarit”, “Loja e të verbërit”, “Mbrëmja e Krishtlindjeve” Këto piktura janë më shumë se vepra arti – ato janë poema të vizatuara, me një gjuhë që prek zemrën e shikuesit. Në vitin 1853, me rritjen e famës, ai u zhvendos në Berlin, ku vazhdoi të pikturonte deri në fund të jetës së tij. Aty, veprat e tij morën një kah edhe më të thellë emocional, duke u përqendruar në jetën e fëmijëve, në sytë e tyre të ndritur, në lojërat dhe pikëllimet e vogla që shpesh i harrojmë. Meyer von Bremen vdiq më 4 dhjetor 1886, por la pas një trashëgimi të ndritur – një kujtesë të gjallë se arti më i madh buron nga vëzhgimi i dashur i jetës së përditshme. © Revista Prestige – Të drejtat e rezervuara. Autore: Liliana Pere

Lumi Buna është një nga bukuritë natyrore më të veçanta në pjesën veri-perëndimore të Shqipërisë. Është shpallur “Peizazh i Mbrojtur”, Kategoria e V. Është pjesë e rrjetit EMERALD dhe IBA. Në sipërfaqen e peizazhit të mbrojtur përfshihen 40km gjatësi të Lumit Buna dhe 8 km të Lumit Drin. Përfshin lumin Bunë dhe zonën bregdetare-ligatinore të Velipojës. Ndodhet në fushën e Nënshkodrës, pjesën jugore të gjithë Ultësirës së Shkodrës. Zona e mbrojtur përfshin pjesën jugore të Grykëderdhjes së lumit Buna, i vetmi lumë fushor që buron nga liqeni i Shkodrës. Regjimi hidrologjik i Bunës përcaktohet nga regjimi i liqenit të Shkodrës dhe i Drinit, duke qenë kështu pjesë e një rrjeti hidrografik shumë kompleks, i cili shtrihet gati në 1/5 e Gadishullit të Ballkanit, në Shqipëri, Mali i Zi, Kosovë dhe Maqedonia e Veriut. Lumi Buna ka disa tipare shumë interesantë, që rrallë gjenden nëpër lumenjtë e tjerë dhe jo më kot është shpallur “Peizazh i Mbrojtur”. Ky lum është tipik fushor dhe i vetmi lum me deltë (grykëderdhje) të vërtetë natyrore, në të cilën ndodhet Ishulli Ada. Zona e Mbrojtur strehon një larmishmëri të madhe zogjsh, gjithashtu është një nga tre korridoret më të rëndësishme për shtegtimin e shpendëve në Evropë, si edhe një vend i rëndësishëm për dimërimin dhe folenizimin e shpendëve ujorë. Janë regjistruar rreth 138 lloje shpendësh, nga të cilët 114 lloje shumohen, 16 lloje të mundshme të mbarështimit, 52 lloje klasifikohen si të rregullta dhe 51 si kalimtarë të rastit ose vizitorë të dimrit, etj. Reptilët përfaqësohen nga 19 lloje, të gjitha përfshihen në listën e kuqe të IUCN-s. Amfibët 11 lloje. Buna dallohet për rolin e saj të rëndësishëm në ruajtjen e faunës peshkore, pasi nëpërmjet saj migrojnë rreth 13 lloje peshqish për në det nga Liqeni i Shkodrës dhe Lumi Drin. Janë regjistruar rreth 143 lloje të peshqve (Lumi Buna, Deti dhe Laguna e Vilunit). Për të gjitha këto pasuri që ky peizazh ka, por edhe për shumë veçori të tjera gjeologjike, gjeografike etj., kjo zonë duhet të jetë një atraksion i madh turistik.

Kjo është një poezi e fuqishme dhe e thjeshtë në formë, por thellësisht domethënëse nga Andon Zako Çajupi, një prej figurave të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare. Ajo i flet ndjenjës së atdhedashurisë dhe përkatësisë, duke e ngritur Shqipërinë si vendin ku njeriu gjen kuptim, nder dhe kënaqësi, pavarësisht vështirësive Struktura pyetje-përgjigje krijon një stil dialogjik dhe e bën poezinë të përshtatshme për t'u mësuar dhe recituar, sidomos nga fëmijët — një formë edukimi patriotik. Refrainet si "Në Shqipëri" dhe "Për vend' e tij" përforcojnë mesazhin dhe ndjenjën e krenarisë kombëtare. Shprehja “Ku i duket balta / më e ëmbël se mjalta?” është një metaforë e bukur për dashurinë ndaj vendlindjes, që s’krahasohet me asgjë tjetër, edhe nëse është e vështirë ose e varfër. Në pak vargje, Çajupi arrin të japë një mesazh të përjetshëm: dashuria për atdheun është instinktive, thelbësore dhe fisnike. Po njeriu vetë, cilë do në jetë? - Do vend' e tij. Ku i duket balta m'ë e ëmbël se mjalta? - Në vend të tij. Ku munt të gëzojë dhe me nder të rrojë? - Në Shqipëri. Përse të punojë dhe të lakëmojë? - Për vend' e tij. 𝐍𝐠𝐚 𝐀𝐧𝐝𝐨𝐧 𝐙𝐚𝐤𝐨 𝐂̧𝐚𝐣𝐮𝐩𝐢

Ernest Hemingway – Zëri i Epokave dhe Mjeshtri i Heshtjes Përmbledhje Ky tekst është një portret i plotë dhe i ndjerë për Ernest Hemingway-n, një nga figurat më të mëdha të letërsisë moderne. Nga fëmijëria e tij e formësuar mes disiplinës dhe artit, te përvojat tronditëse në luftë, dhe më tej te veprat e pavdekshme që pasqyrojnë shpirtin njerëzor në përballje me humbjen, dashurinë dhe vdekjen – kjo ese sjell një vështrim të thelluar mbi jetën, stilin dhe ndikimin e tij universal. Kjo është një thirrje për të kuptuar më shumë sesa thjesht një shkrimtar – një njeri që e pa botën nga afër dhe e përktheu në heshtje. Pershkrim i plotë i jetes dhe krijimtarisë Hemingway mbetet një nga shkrimtarët më të lexuar dhe më të studiuar në botë, jo vetëm për stilin e tij të drejtpërdrejtë dhe të thjeshtë, por për thellësinë që arrin të shprehë pa përdorur shumë fjalë. Jeta e tij ishte e ndarë ndërmjet realitetit brutal dhe kërkimit për kuptim. Ai jetoi me intensitet, luftoi, dashuroi, humbi, dhe shkroi – duke krijuar një trashëgimi letrare që tejkalon kohën Jeta e Hemingway-t – Një Udhëtim përmes Jetës dhe Vdekjes Ernest Miller Hemingway lindi më 21 korrik 1899, në Oak Park, Illinois. Rritja mes një babai mjek dhe një nëne muzikante e ekspozoi ndaj dy botëve të ndryshme: shkencës dhe artit, realitetit dhe imagjinatës. Ky kontrast u bë thelbësor për formimin e personalitetit të tij kontradiktor – i ashpër në dukje, por tepër i ndjeshëm në shpirt. Në moshën 19-vjeçare u plagos në Luftën e Parë Botërore, një ngjarje që e ndau përgjithmonë jetën e tij në para dhe pas. Nga ajo kohë, përvoja e luftës dhe pasojat e saj emocionale e ndoqën përgjatë gjithë krijimtarisë së tij. Ai punoi si gazetar në SHBA, pastaj në Paris, dhe më vonë u bë pjesë e lëvizjes letrare “Brezi i Humbur”. Jeta e tij përfshiu edhe Luftën Civile Spanjolle, Luftën e Dytë Botërore, jetën në Kubë dhe shumë udhëtime – të gjitha këto përbëjnë sfondin emocional dhe tematik të romaneve të tij. "A Farewell to Arms" (1929) Mesazhi: Lufta nuk është lavdi, por një absurditet i dhimbshëm që shkatërron njerëzit. Thënie nga Hemingway: “Botës nuk i bëhet vonë për të drejtën apo të padrejtën. Ajo thjesht vazhdon.” Koment: Një dashuri që lind në mes të tmerrit dhe që nuk arrin të mbijetojë – një reflektim mbi jetën si një betejë e padrejtë dhe e paparashikueshme. "For Whom the Bell Tolls" (1940) Mesazhi: Jeta është e lidhur me të tjerët – çdo akt, çdo vdekje, na prek të gjithëve. Thënie nga Hemingway: “Askush nuk shkruan një libër të vërtetë për luftën nëse nuk është i plagosur në shpirt nga ajo.” Koment: Një roman që rrëfen idealizmin, vetëflijimin dhe humbjen. Një pasqyrë filozofike për të kuptuar se askush nuk është i vetëm. "The Old Man and the Sea" (1952) Mesazhi: Dinjiteti i njeriut qëndron në përpjekjen e tij, jo në rezultatin final. Thënie nga Hemingway: “Njeriu nuk është bërë për t’u mposhtur. Ai mund të shkatërrohet, por jo të mposhtet.” Koment: Një histori që tingëllon si përrallë, por që përçon një filozofi ekzistenciale mbi qëndresën dhe përulësinë njerëzore përballë natyrës. F. Scott Fitzgerald: Ndryshe nga Hemingway, i cili shkruante për dinjitetin në humbje, Fitzgerald u përqendrua te iluzioni dhe zbrazëtia e jetës amerikane në vitet ‘20. Të dy ishin miq dhe rivalë – por Fitzgerald i romantizuar, Hemingway i zhveshur nga çdo zbukurim. William Faulkner: Faulkner eksperimentoi me strukturën dhe rrëfimin, ndërsa Hemingway mbeti te thjeshtësia dhe heshtja. Faulkner tha një herë: “Hemingway nuk ka asgjë për të thënë, por e thotë në mënyrën më të mirë të mundshme.” Cormac McCarthy: I konsideruar trashëgimtar shpirtëror i Hemingway-t, McCarthy pasqyron po atë errësirë dhe stoicizëm, duke përdorur fjalë të pakta dhe emocione të thella nën sipërfaqe. Stili i Hemingway-t: Teoria e Ajsbergut Hemingway e përkufizonte stilin e tij si një ajsberg letrar: ajo çka shkruhet është vetëm maja, ndërsa kuptimi i vërtetë qëndron nën ujë. Ky minimalizëm letrar u bë simbol i modernizmit dhe një nga arsyet pse proza e tij prek thellë. “Shkrimi i mirë është si një ajsberg: shtatë të tetat janë nën ujë.” – E. Hemingway Çmimet dhe Vlerësimi Ndërkombëtar 🏆 Çmimi Pulitzer për Letërsi (1953) për “The Old Man and the Sea” 🏆 Çmimi Nobel për Letërsi (1954) për “mjeshtërinë e rrëfimit dhe ndikimin e thellë në prozën bashkëkohore” Kritika Botërore për Hemingway-n Harold Bloom: “Stili i tij është si një gur i lëmuar nga dhimbja. Në çdo rrëfim ka një betejë mes njeriut dhe botës.” Edmund Wilson: “Zëri i një epoke që nuk beson më në iluzione.” The New York Times: “Shkrimtari që mësoi brezat të tregojnë pa zhurmë, por me ndjeshmëri të thellë.” Malcolm Cowley: E quajti veprën "Plaku dhe Deti" si “një himn për qëndresën njerëzore”. Letërsia e Hemingway-t është proza moderne minimaliste, e cila trajton temat ekzistenciale, stoike dhe realiste përmes një stili të zhveshur nga emocionalizmi i tepërt. Ai është realist i ndjeshëm, një mjeshtër i nënkuptimit dhe një filozof i heshtjes. Abstrakt Ky tekst është një analizë narrative dhe kritike për jetën dhe krijimtarinë e Ernest Hemingway-t, një prej figurave më të shquara të letërsisë botërore moderne. Duke ndjekur jetën e tij personale dhe krijuese, teksti shpjegon ndikimin që Hemingway pati jo vetëm në letërsinë amerikane, por në prozën e shekullit XX në përgjithësi. Përdorimi i stilit të tij të veçantë – teoria e ajsbergut – dhe trajtimi i temave universale si lufta, dashuria, vdekja dhe dinjiteti njerëzor, e bëjnë Hemingway-n një autor të përhershëm, që shkon përtej kohës dhe brezave. Burimet Hemingway, Ernest. A Farewell to Arms, For Whom the Bell Tolls, The Old Man and the Sea. Bloom, Harold. The Western Canon. Cowley, Malcolm. Exile’s Return. Wilson, Edmund. The Wound and the Bow. Artikuj dhe kritika të botuara në The New York Times dhe The Paris Review. Biografi nga Michael Reynolds dhe Jeffrey Meyers. Librat. © Liliana Pere Të gjitha të drejtat të rezervuara. Ky tekst është pronë intelektuale e autores dhe nuk lejohet kopjimi. Kopje e drejtpërdrejtë e autorizuar.