Search this site

Kënga "Margjelo" është një këngë tradicionale arbëreshe, që përfaqëson kulturën dhe trashëgiminë e popullsisë arbëreshe, që është një komunitet shqiptar që jeton kryesisht në Itali, pas migrimit të paraardhësve të tyre nga Shqipëria dhe territore të tjera shqiptare gjatë periudhës së Mesjetës. Historia e këngës: Kënga "Margjelo" ka një lidhje të fortë me traditën e maleve dhe jetën rurale të shqiptarëve, përkatësisht të arbëreshëve. Ajo përshkruan një histori dashurie dhe mallëngjimi, ndërsa shpreh emocionet dhe lidhjen e ngushtë me natyrën dhe kulturën e maleve. Përmes këngës, figura e "Margjelos" bëhet simbol i dashurisë dhe krenarisë për traditat e pasura të arbëreshëve. Përmbajtja e këngës: Kënga tregon një bisedë mes një djaloshi dhe një vajze, të cilët janë të lidhur me natyrën dhe traditën e jetës malore. Teksti i këngës shpreh dëshirën për t'u bashkuar dhe punuar së bashku në fushë, duke kënduar dhe duke ndarë dashurinë dhe mallit. Të dy ata janë pjesë e një kulture të thellë dhe kanë një lidhje të fortë me bukurinë e natyrës dhe traditën e popullit të tyre. Në lidhje me datën e krijimit të këngës, nuk ka informacion të saktë se kur është krijuar, por mund të thuhet se ajo ka origjinë të thellë në periudhën e emigrimeve të shqiptarëve në Itali dhe ka kaluar brez pas brezi, duke u ruajtur si pjesë e trashëgimisë kulturore të arbëreshëve. Margjelo Muzikën e këngës e kompozoi Prenk Jakova, ndërsa teksti është realizuar nga Filip Ndocaj. Teksti :: Song Lyrics Moj margjel mori malsore ku po shkon me at kosore ku po shkon moj tuj vrapue a po me pret o vash dhe mue bashke te shkojm me punue bashk te korrim tuj kendue Margjelo mori Margjel cilma synin qe me ke mshel O Margjela e malsis thuja kangve te cobanis Margjelo mori Margjel cilma syrin qe m`ke mshel O Margjela e malsis thuja kangve te cobanis Moj margjel mori fisnike bija e malsis kreshnike mos t`lshoj zemra ble sonjike trim i mir qe shkon si er mendjen kthyer ka gjithher e tash kthen sot behet vere margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke mshel o margjela e malsis thuja kangve qe mban ise margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke mshel o margjela e malsis thuja kangve qe mban ise margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke cel Kënga "Margjelo," e cila është kompozuar nga Prenk Jakova, ndërsa teksti është shkruar nga Filip Ndocaj. Kënga ka një tonalitet tradicional shqiptar dhe përshkruan tema të dashurisë, natyrës dhe mallëngjimit. Në tekst përmendet figura e Margjelos, e cila shprehet me admirim dhe dëshirë për t'u bashkuar. Kënga ka një ton melankolik dhe poetik, duke krijuar një imazh të bukurisë së maleve dhe emocioneve që lidhen me tokën dhe njerëzit. Pergatiti. Liliana Pere

Vangjush Mio – Drita e Pikturës Shqiptare Hyrje Në çdo epokë, arti ka një zë që ngrihet mbi të tjerët, për të sjellë një frymë të re. Për Shqipërinë e shekullit XX, ai zë ishte i Vangjush Mios – piktorit që solli dritën e impresionizmit në një vend ku arti ende kërkonte të gjente udhën e vet. Me penelin e tij, ai nuk pikturoi vetëm peizazhe, por krijoi poezi me ngjyra, duke i dhënë natyrës shqiptare një dimension të përjetshëm. Ashtu si Beethoven që i vesh tingujt me madhështi, Mio i veshi kodrat, fushat dhe rrugët e Korçës me tingujt e dritës dhe të ngjyrave, duke e bërë peizazhin shqiptar një simfoni të gjallë për sytë dhe shpirtin. Jeta Vangjush Mio lindi më 17 mars 1891 në Korçë, qytet i njohur për kulturë dhe art, i cili do të mbetej gjithmonë një skenë frymëzimi për të. Talenti i tij për vizatim u shfaq qysh në fëmijëri dhe e çoi drejt Akademisë së Arteve të Bukura në Romë, ku studioi pikturë dhe restaurim. Gjatë studimeve, Mio u nderua me dy çmime prestigjioze italiane: një për mjeshtërinë e peizazhit dhe një tjetër për aftësinë në restaurim artistik, duke e afirmuar si një talent të jashtëzakonshëm. Këto nderime i hapën rrugë për të sjellë frymën e artit modern evropian në Shqipëri. Pas kthimit, Mio u bë mësues vizatimi, më pas artist i lirë, duke iu përkushtuar tërësisht pikturës. Korça mbeti vendi ku ai krijoi, jetoi dhe la gjurmët e tij të pavdekshme. Stili dhe vepra Mio ishte i pari që solli impresionizmin në artin shqiptar. Ai u largua nga formalizmi akademik dhe iu dha lirisë së dritës, ngjyrës dhe natyrës. Peizazhet e tij janë të mbushura me dritë të butë, ngjyra të shkrira dhe një poezi që e dallon si një vizionar të ndjeshmërisë artistike. Vepra të njohura: Peizazh i Dardhës Vjeshtë në Korçë Bulevardi i Korçës Lumi i Devollit Peizazh me borë Sheshi i Korçës Peizazh i Voskopojës Korçë, dimër Në këto tablo, shohim jo thjesht pamje natyrore, por një muzikë ngjyrash që rrjedh si një simfoni. Ashtu si Beethoven ngriti muzikën në një lartësi universale përmes tingujve, edhe Mio ngriti peizazhin shqiptar në një poezi pamore që tejkalon kufijtë e kohës dhe hapësirës. Çmimet Çmimi i Peizazhit në Akademinë e Arteve të Bukura, Romë Çmimi i Restaurimit Artistik në Akademinë e Arteve të Bukura, Romë Këto nderime janë dëshmi e talentit të jashtëzakonshëm të Mios dhe e vlerësimit ndërkombëtar që ai fitoi që në fillimet e karrierës. Ekspozitat dhe prania ndërkombëtare Me një krijimtari të gjerë prej më shumë se 500 pikturash, 200 vizatimesh dhe 80 bocetesh, Mio nuk mbeti i mbyllur në Shqipëri. Ai ekspozoi në Itali, Rumani, Greqi, Egjipt, Turqi, Kinë, Rusi dhe ish-Jugosllavi. Kështu, piktura shqiptare mori për herë të parë një dimension ndërkombëtar, përmes penelit të tij. Kritika dhe vlerësimi Kritika shqiptare dhe ndërkombëtare e ka cilësuar Mion si themeluesin e artit modern shqiptar. Historianët e artit theksojnë se ai çliroi pikturën nga kornizat e ngurta dhe i hapi udhë frymës evropiane të impresionizmit. Në periudhën e realizmit socialist, arti i tij u konsiderua një hapësirë liridashëse, një dritare nga ku brezat e rinj shihnin përtej skemave ideologjike. Sot, kritikët e vendosin Mion pranë figurave më të mëdha të artit evropian të kohës, duke e parë si një krijues që i dha Shqipërisë një identitet të qartë në hartën e impresionizmit. Një kritik francez e ka përshkruar artin e tij si “një poezi me penel, ku drita është muzika dhe peizazhi është vargu”. Trashëgimia Trashëgimia e Vangjush Mios është e pasur dhe e çmuar: qindra piktura ruhen sot në Shtëpinë-Muze “Vangjush Mio” në Korçë, ndërsa shumë të tjera gjenden në koleksione private. Punimet e tij janë ndër më të kërkuarat në tregun e artit shqiptar dhe përbëjnë një thesar kombëtar. Ai mbetet një figurë kyçe e artit shqiptar – një artist që e dokumentoi natyrën dhe jetën shqiptare me sy të lirë dhe me shpirt të ndjeshëm. Përmbledhje Vangjush Mio nuk ishte vetëm një piktor, por një filozof i ngjyrës dhe i dritës. Ai i dha artit shqiptar një dimension të ri, duke e ngritur peizazhin në art të lartë, ashtu siç filozofët ngritën mendimin njerëzor në dritë, apo muzikantët e mëdhenj i dhanë njerëzimit melodi që nuk shuhet kurrë. Në dritën e pikturave të tij, Shqipëria e shekullit XX gjallon ende sot – poetike, e gjallë dhe e pavdekshme. --- ✍️ Autor: Liliana Pere © Copyright

Bujar (Babis) Arizi: Ngjyra që Flasin, Forma që Jetojnë Në rrugicat e Tiranës, mes dritës së mëngjesit dhe hijeve që vallëzonin mbi muret e qytetit, lindi Bujar Arizi.  Familja e tij, e thjeshtë dhe e edukuar me dashuri për kulturën, i dha hapësirë për të parë botën jo thjesht si pamje, por si histori që duhet treguar. Që fëmijë, ai ndjeu një tërheqje të veçantë për bojën dhe kanavacën, ku çdo goditje furçe ishte një fjalë e fshehtë e shpirtit, një muzikë vizuale që vetëm ai dinte ta dëgjonte. Formimi Artistik: Tirana dhe Firenze Rruga e tij drejt artit nisi në Akademinë e Arteve, Tiranë, ku vizatimi dhe poezia e bojës u bënë gjuhë e tij e parë. Pas diplomimit, Firenze, Itali, u bë një shkollë e re për dritën dhe perspektivën: aty ai mësoi të bashkonte ngjyrën me formën, të krijonte lëvizje brenda kanavacës dhe të shndërrohej çdo tablo në një hapësirë të frymëzuar nga emocioni dhe tradita evropiane. Studimet e tij pasuniversitare i hapën horizontet e një ekspresionizmi të lirë, ku çdo ton dhe kontrast kishte një kuptim të brendshëm. Emigrimi: Athina dhe Sfida e Identitetit Në 1993, pas ekspozitës së parë në Galerinë e Arteve, Tiranë, Arizi vendoset në Athinë, duke nisur një kapitull të ri si artist i lirë. Ai përjetoi emigrimin jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht: sfida e të qenit artist emigrant e forcoi identitetin e tij, duke e bërë artin më të thellë dhe autentik. “Një artist emigrant nuk pritet si një artist vendas… duhet të ruash personalitetin origjinal për të vlerësuar veten,” thotë vetë Arizi. Stili dhe Rryma Artistike Arizi krijon nën hijen e ExpresioFauvismit, një rrymë që bashkon ekspresionizmin dhe fovizmin, duke i dhënë ngjyrës fuqi dhe formës lëvizje. Ngjyra nuk është thjesht tonalitet; ajo rrjedh si lumë që përshkon shpirtin, ndriçon çdo formë dhe krijon atmosferë. Forma plastike merr frymë dhe hapësira bëhet dialog. Kritiku George Sergianos e përshkruan stilin e tij: > “Ngjyra shpërthejnë si lumë që rrjedh lirshëm, format fluturojnë me një lehtësi të papritur, dhe çdo vepër është e sinqertë dhe e mbushur me emocione të pastërta.”  Bujar Harizi ngjason me Matisse-in,   për mënyrën se si Arizi përdor ngjyrën për të dhënë jetë dhe energji, duke i shtuar një dimension unik të përvojës së tij personale dhe mesdhetare. Ai është vlerësuar me shume  Çmime dhe Ekspozitat Kryesore. Karriera e tij është e pasur me vlerësime që dëshmojnë talentin dhe përkushtimin: 2000 – Çmim për distinguim 2001 – Ekspozitë personale në Bashkinë e Athinës 2002 – Çmimi UNESCO dhe pjesëmarrje në ekspozitën kombëtare të Greqisë 2010 – Çmimi i Dytë në Ekspozitën Kombëtare të Pikturës 2011 – Çmimi i Parë dhe përfaqësimi i Greqisë në Bienalen e Firences 2012 – Pjesëmarrje në ekspozitën ndërkombëtare të Chelsea, New York Çmimet nuk janë thjesht trofe; ato janë dëshmi e një rrugëtimi emocional kembengules,, i një pasioni që shpërthen në çdo tablo. Trashëgimia e ti dhe Prezenca në Institucione është me  Disa nga veprat e tij qe ruhen në koleksione institucionale, përfshirë Godinën e Presidencës së Republikës, ku u falënderua nga Presidenti Konstantinos Stephanopoulos në 2002. Ekspozita “Painting Greece and Albania” në Muzeun Historik Kombëtar, Tiranë (2013), pasqyron përvojën e emigrimit dhe dialogun mes ngjyrës dhe kujtesës. Reflektim Eseistik: Fryma dhe Ngjyra Bujar Arizi qe  tiefon në shpirt, ku ngjyra reflektojne dinamizem dhe forma merr frymë si qytet që zgjohet në mëngjes.  Ai sjell histori emigrimi, sfidën e krijimit të vetës dhe forcën e lirisë artistike.  Origjinaliteti i tij është guxim, spontanitet dhe sinqeritet, duke e vendosur mes artistëve ndërkombëtarë, por gjithmonë me një tingull unik shqiptar. Çdo tablo e tij është një dialog i heshtur me shikuesin, një poezi vizuale ku ngjyra, forma dhe drita flasin pa fjalë, duke na kujtuar se arti është frymë, histori dhe liri. © 2024-2025 Liliana Pere  – Themeluese, Botuese. Autore   Revista Prestige

Revista Prestige, anëtare e Academie Edu, është një platformë kulturore ku ndërthuren në mënyrë harmonike teknologjia, arti dhe diplomacia. Ajo përfaqëson një hapësirë të veçantë, ku gjen intervista te personazheve te sukseshem, në shqiperi dhe ne bote, shkrime qe hartohen ne menyre kreative, duke nxjere vlerat e verteta dhe edukim mesazhe mbi keto modele, studime dhe kërkime të thelluara, duke sjellë thelb dhe kuptim të ri për sfidat dhe zhvillimet bashkëkohore. Si dhe analiza dhe analogji te figurave ikonike Revista Prestige Liliana bashkepunon me studiues dhe kerkues shkencore te fushave te ndryshme, me te cilet edhe keshillohet per mbarevajtjen e Revistes Prestige. Nje nga bashkepunetoret dhe keshilltaret e saj ështe Aurela Anastasi dhe disa bashkepunetore te tjera. Në faqet e saj prezantohen portrete të profesionistëve të shquar shkencetare diplomate nobeliste politikane presidente te SHBA, dhe ikonave, personalitete që frymëzojnë artistë dhe krijues nga Shqipëria dhe bota. Revista sjell gjithashtu intervista të veçanta, rubrika të dedikuara personazheve të njohur dhe tema që nxisin reflektim dhe frymëzim. Liliana Pere, themeluese, drejtoreshë, koordinatore autore dhe botuese e Revista Prestige, Ajo ka një eksperiencë të gjatë korrekte dhe të pasur në fushën e telekomunikacioneve. Ajo është këshilltare në një mision diplomatik ndërkombëtar dhe presidente e organizatës “Gruaja Shqiptare në Botë”. Liliana ka hartuar aplikacione dhe platforma dixhitale free, me qëllim fuqizimin e grave, sidomos publicisteve dhe agjensive te udhetimit , sekretarive per te ndihmuar grate Me një vizion të qartë dhe të përkushtuar, ajo promovon një edukim jo vetëm shpirtëror, por edhe intelektual dhe kulturor, bazuar në vlera të forta. Revista Prestige nuk është vetëm një revistë; ajo është një mision për krijimin e potencialeve të reja, hapjen e horizonteve të gjera të dijes dhe frymëzimin e brezave të ardhshëm për të ndjekur rrugën e edukimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Drejtore, Botuese Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Pablo Pikaso – Magjia e Formave dhe Ngjyrave Pablo Pikaso, një nga emrat më të mëdhenj të artit modern, lindi më 25 tetor 1881 në Malaga të Spanjës, dhe që në fëmijëri tregoi një dhunti të rrallë për vizatimin dhe pikturën. Babai i tij, një mësues pikture, e njohu talentin e vogëlushit dhe e udhëhoqi drejt mjeshtërisë së vizatimit realist. Por, përkundër fillimeve të disiplinuara, shpirti i Pikasos kërkonte të shprehte emocionet dhe botën përtej formave tradicionale. Ai mori arsimimin formal në Akademinë e Artit të Barcelonës dhe më vonë në Madrid, ku njohu mjeshtrit e artit klasik dhe modern. Por Pikaso nuk iu bind kurrë kufijve të akademisë; ai kërkoi të thyente rregullat, të eksploronte pikturën në mënyra të reja dhe të krijonte një gjuhë vizuale unike. Kështu, ai kaloi nga periudha e “Blu” dhe “Rozë” tek epoka e famshme kubiste, duke bashkëpunuar me Georges Braque. Veprat e tij më të njohura mund të përmblidhen në disa pika të rëndësishme: 1. Les Demoiselles d’Avignon – kjo pikturë revolucionare është një shpërthim i guximit dhe modernitetit. Figura të shpërndara në mënyrë dramatike dhe linja kënde të forta sfidojnë perceptimin tonë të trupit dhe hapësirës, duke shndërruar kanavacën në një tension të gjallë emocional. 2. Guernica – një protestë e fuqishme kundër luftës dhe padrejtësisë. Ngjyrat e errëta dhe figurat e deformuara krijojnë një atmosferë dhimbjeje universale, duke bërë që secili shikues të ndjejë terrorin dhe trishtimin e një qyteti të shkatërruar. 3. Periudha e “Blu” – pikturat e kësaj periudhe janë të mbushura me melankoli, ku portretet e vetmuara dhe tonalitetet e kaltërta japin një ndjesi të thellë dhe intime për vuajtjen njerëzore. 4. Periudha e “Rozë” – më e ngrohtë, më e lehtë dhe shpesh humoristike, kjo periudhë tregon një Pikaso të ndjeshëm, të lidhur me artin cirkues dhe jetën e përditshme. Pikaso dallohej nga të tjerët jo vetëm për mjeshtërinë teknike, por për guximin e tij të jashtëzakonshëm për të eksperimentuar. Ai nuk pranoi kurrë të ndjekë trendet; në vend të kësaj, ai krijoi trendet. Ai e shihte artin si një reflektim të shpirtit dhe si një mënyrë për të zhvendosur perceptimin njerëzor. Përmes kubizmit, ai e shpërndau realitetin në fragmente, duke sfiduar mënyrën se si shohim botën. Nga këndvështrimi filozofik, Pikaso e shihte artin si një urë midis brendësisë dhe botës së jashtme. Ai na mëson se çdo formë dhe çdo ngjyrë ka një histori, një emocion të fshehur që pret të zbulohet. Kritika e tij, si dhe adhurimi i botës së artit, e vendosin Pikason jo vetëm si një piktor, por si një mendimtar dhe shpikës i pafund i estetikës së re. Romantizmi i tij nuk qëndronte vetëm në tematikë, por në mënyrën se si ai lidhte ndjenjat me penelat dhe bojërat. Ai e shihte jetën si një kanavacë të hapur, ku çdo eksperiencë, çdo dhimbje dhe çdo lumturi mund të përkthehej në art. Pikaso na kujton se arti është i pafund, i lirë dhe i fuqishëm, dhe se madhështia qëndron në aftësinë për të parë botën jo si është, por si mund të jetë. Pablo Pikaso konsiderohet nga shumë kritikë dhe dashamirës të artit si një nga piktorët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Ai përfaqëson rrymën e kubizmit, por gjithashtu kaloi përmes periudhave të ndryshme stilistike si periudha e “Blu” dhe “Rozë”. Ai u frymëzua nga artistë të mëdhenj si El Greco, Diego Velázquez, Henri Toulouse-Lautrec dhe Paul Cézanne, të cilët e ndihmuan të zhvillonte vizionin e tij unik. Pikaso bëri famë me pikturën “Les Demoiselles d’Avignon”, një kryevepër revolucionare që ndryshoi perceptimin e artit modern. Gjatë karrierës së tij, ai pati bashkëpunime të rëndësishme, sidomos me Georges Braque, me të cilin zhvilloi kubizmin, dhe u ndikua nga artistët e tjerë të kohës, duke ndarë ide dhe eksperimentuar forma të reja. Këto marrëdhënie artistike pasuruan krijimtarinë e tij dhe e vendosën Pikason si një qendër të pandashme të artit modern. Pablo Pikaso nuk jeton më; ai ndërroi jetë më 8 prill 1973 në Mougins, Francë, duke lënë pas një trashëgimi të pasur dhe të paharrueshme që frymëzon artistët dhe admiruesit e artit edhe sot.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista PrestigeTë gjitha të drejtat e rezervuara.

Mjerimi ka vulën e vet të shëmtueme asht e neveritshme, e keqe, e turpshme balli që e ka, syt që e shprehin, buzët që më kot mundohen ta mshefin. Janë fëmitë e padijes e flitë e përbuzjes, të mbetunat e flliqta rreth e përqark tryezës mbi të cilën hangri darkën një qen i pamshirshëm me bark shekulluer, gjithmon i pangishëm‼ ▫️▫️▫️MIGJENI Ky fragment  është një poezi nga Migjeni (Millosh Gjergj Nikolla), i cili është i njohur për stilin e tij të ashpër, realist dhe shpesh të hidhur në pasqyrimin e botës dhe të qenies njerëzore. Poezia përshkruan një mjerim të thellë dhe fytyrën e shëmtuar të varfërisë, padijes dhe përbuzjes, duke përdorur figura të forta dhe imazhe të qarta: balli, sytë, buzët që nuk mund ta fshehin shëmtinë; fëmijët e padijes; tryeza e shëmtuar mbi të cilën ka ngrënë një qen i pangjishëm. Stili i Migjenit shpesh shpreh revoltë dhe neveri ndaj padrejtësisë sociale dhe të shëmtuarës morale, duke krijuar një atmosferë të rëndë, pothuajse groteske, që trazon lexuesin dhe e bën të ndjejë pasiguri dhe dhimbje për gjendjen njerëzore. "Lule të mjerimit" është një nga veprat më të rëndësishme dhe më të njohura të shkrimtarit të madh shqiptar, Migjenit (Millosh Gjergj Nikolla). E botuar për herë të parë në vitin 1936, ky vëllim me tregime shënon një kthesë të madhe në letërsinë shqiptare, duke sjellë një frymë të re realizmi social. ​Përmbajtja dhe tematika ​Vëllimi përmban 13 tregime të shkurtra dhe novela, të cilat përshkruajnë me një stil të fortë e prekës jetën e shtresave më të varfra dhe të margjinalizuara të shoqërisë shqiptare të asaj kohe. Migjeni trajton tema të rënda si: ​ Varfëria dhe mjerimi: Ai shpalos botën e njerëzve të harruar, të cilët luftojnë çdo ditë për mbijetesë. Personazhet e tij janë punëtorë të pashpresë, lypsarë, prostituta dhe të mjeruar që jetojnë në skamje të plotë. ​ Pabarazia sociale: Migjeni vë në kontrast pasurinë e vogël me varfërinë e thellë, duke kritikuar hapur padrejtësinë e shoqërisë. Ai ishte një zë i fuqishëm për të paprivilegjuarit. ​ Dëshpërimi dhe pashpresa: Shumë prej tregimeve nuk kanë një fund të lumtur. Ato pasqyrojnë një ndjenjë të fortë dëshpërimi dhe pafuqie, duke theksuar se shpresa është një luks që këtyre personazheve u mungon. ​ Hipokrizia e moralit: Shkrimtari kritikon ashpër moralin e dyfishtë të shoqërisë, veçanërisht atë që i dënon njerëzit e varfër për zgjedhjet që detyrohen të bëjnë për të mbijetuar. ​Stili i Migjenit ​Në "Lule të mjerimit" , stili i Migjenit është i drejtpërdrejtë, i fortë dhe shpeshherë sarkastik. Ai përdor një gjuhë realiste dhe shpërthimet emocionale të personazheve janë të sinqerta dhe të dhimbshme. Përdorimi i ironisë dhe i një lloj humori të zi e bën narracionin e tij edhe më efektiv, duke e bërë lexuesin të reflektojë thellë mbi atë që lexon. ​Disa nga tregimet më të njohura të këtij vëllimi janë: ​ "Zeneli" ​ "Historia e një njeriu që shkon për të mbledhur gjethe" ​ "Bukuria që vret" ​ "Studenti në shtëpi" ​"Lule të mjerimit" mbetet një vepër themelore në letërsinë shqiptare, jo vetëm për vlerat e saj artistike, por edhe për ndikimin e saj të fuqishëm social dhe humanitar. © 2024-2025 Liliana Pere  – Themeluese, Botuese. Autore   Revista Prestige

Art Kinematografi  Analizë Anna Maria Pierangeli, me nënshkrimin e autores Liliana Pere për Revista Prestige.  Kjo analize përfshin historinë e jetës së saj, formimin, rolet më të rëndësishme në kinematografi, psikologjinë e figurës së saj artistike, si dhe një analizë krahasuese midis kinemasë italiane dhe asaj amerikane: Ka figura që ndriçojnë për pak në horizontin e artit, por që lënë gjurmë të pashlyeshme në ndjeshmërinë e brezave. E tillë ishte Anna Maria Pierangeli – ose thjesht Pier Angeli – një aktore që nuk i përkiste vetëm kinemasë italiane, por shpirtit të një epoke të artë, ku arti dhe ndjeshmëria lëviznin dorë për dore. Fëmijëria dhe formimi – një yll që ngrihej ngadalë Anna Maria lindi më 19 qershor 1932, në Cagliari të Sardenjës, një nga vendet më të egra e poetike të Italisë. Që fëmijë tregoi një prirje të pazakontë për artin, ndonëse rrethanat historike të Italisë në prag dhe pas Luftës së Dytë Botërore nuk ishin aspak të favorshme për një vajzë e re të rritet në paqe dhe ëndrra. Ajo studioi artin dramatik në Centro Sperimentale di Cinematografia në Romë, një institucion prestigjioz që ka formuar emrat më të mëdhenj të ekranit italian. Zëri i saj i ëmbël, fytyra e pastër, tiparet e pafajshme dhe mënyra e të folurit me theks të butë sard dominuan që në fillim rolet e saj të para në ekran. Kishte diçka tek ajo që i ngjante më shumë një pikture të Rafaelit se një vajze të zakonshme. Shkëlqimi i hershëm – Teresa dhe Hollywood-i Karriera ndërkombëtare e Pier Angeli nisi fuqishëm me filmin “Teresa” (1951) të Fred Zinnemann, një dramë që preku thellë publikun amerikan. Me këtë rol ajo fitoi Golden Globe Award për aktoren më të mirë debutuese – një sukses i rrallë për një aktore joanglishtfolëse në atë kohë. Roli i Theresës, një vajze italiane emigrante që martohet me një ushtar amerikan, nuk ishte vetëm një histori dashurie, por një reflektim i pasojave të luftës, i ndryshimeve sociale dhe i krizës identitare që mbartnin shumë gra evropiane të kohës. Pas këtij suksesi, Hollywood-i i hapi dyert. Ajo luajti përkrah aktorëve të mëdhenj si Kirk Douglas, Paul Newman, Vic Damone (me të cilin u martua) dhe pati lidhje romantike me legjendën James Dean. Rolet më të paharrueshme Përtej “Teresa”-s, Pier Angeli luajti në: The Silver Chalice (1954) – ku luajti përkrah Paul Newman, në një film historik që trajtonte rrënjët e krishterimit. Zonjusha Nitush – ku ajo shkëlqen përkrah Fernandel, në një film komik e muzikor që ka mbetur i dashur për shumë breza shqiptarësh. Somebody Up There Likes Me (1956) – një nga filmat më të mirë të dramës sportive të Hollywood-it, ku ajo interpreton gruan e boksierit Rocky Graziano. Por çfarë e bënte unike Pier Angeli në ekran?  Ishte ajo përzierje e rrallë e ndjeshmërisë, e trishtimit të heshtur, e buzëqeshjes së paqes dhe syve që flisnin më shumë se fjalët. Ajo s’ishte thjesht një aktore – ajo ndiente çdo rol, e përjetonte, e mishëronte. Psikologjia e një shpirti të thyer Ajo që e dallon Pier Angeli në art nuk është thjesht bukuria – por introspektimi i thellë, melankolia e përhershme, dhe sensibiliteti emocional që ajo sjell në çdo rol. Rrallëherë ajo shfaqet si protagoniste ekstreme, si femme fatale – përkundrazi, ajo është figura e ndrojtur, e përkushtuar, e ndjeshme, që përfaqëson një Itali që digjet përbrenda. Në shumë aspekte, ajo është më shumë personazh neorealist, edhe kur luan në produksione të mëdha amerikane. Në psikologji do të thuhej se Pier Angeli ishte një person me dominancë të lartë të ndjeshmërisë empative dhe të melankolisë poetike – çka ndikoi edhe në fatin e saj tragjik. Martesa e trazuar, presioni i nënës së saj, ndarja nga James Dean dhe boshllëku emocional e çuan në depresion dhe më vonë në overdozë barbituratesh, që i mori jetën në moshën 39-vjeçare. 🌟🌟Kinemaja italiane vs. kinemaja amerikane – një reflektim Kinemaja italiane e epokës së Pier Angeli kishte një karakter të veçantë: neorealizmi – një rrëfim i thjeshtë, human, i bazuar në realitetin e pasluftës. Filmat italianë nuk kishin nevojë për efekte speciale – ata ishin më shumë poezi vizuale, ku historia dhe ndjenja ishin boshti i artit. Kinemaja amerikane, nga ana tjetër, ndërtonte yje, ndërtonte mitologji. Aktorët ishin pjesë e një makinerie të madhe që përpunonte imazhin, promovonte ikonat dhe kërkonte përsosmërinë jashtë njeriut. Pier Angeli qëndronte në mes: mishërimi i ndjeshmërisë italiane me ëndrrën amerikane. Ajo nuk përshtatej plotësisht në asnjë prej tyre – dhe pikërisht kjo është ajo që e bënte të veçantë. Ishte italiane me shpirt, por e huaj në të dy botët. 🌟🌟Pse ende pëlqehet kinemaja italiane? Sepse kinemaja italiane nuk gënjen. Ajo flet për njeriun. Për trishtimin. Për dashurinë. Për shpresën. Sepse gjithçka është e vërtetë, edhe kur është fiction. Ajo është një pasqyrë e ndjenjave, jo një skenografi e iluzioneve. Dhe aktore si Pier Angeli janë dëshmi e kësaj ndershmërie estetike. Në kohën tonë, ku gjithçka komercializohet dhe shpejtohet, kthimi te aktoret si Pier Angeli është një formë meditimi, një kthim te ajo art që fliste me heshtje dhe buzëqeshje të hidhura. 🕰️ Jeta dhe karriera e Pier Angeli – Një kronologji e ndjeshme dhe e ndriçuar 1932 – LINDJA E NJË SHPIRTI ARTISTIK 19 qershor 1932 – Lindi në Cagliari, në ishullin piktoresk të Sardenjës, në Itali. Ishte motra binjake e aktorja Marisa Pavan, por ndryshe nga motra, Pier kishte një butësi që nuk të lejonte ta harroje. > Sardenja i dha natyrën: e egër, e bukur, e thellë. Familja i dha rregullin. Bota do t’i jepte dhimbjen. Vitet ’40 – E RINIA MES LUFTËS DHE ëNDRRËS Në fund të Luftës së Dytë Botërore, familja Pierangeli u zhvendos në Romë, ku ajo u regjistrua në Centro Sperimentale di Cinematografia – akademia më e rëndësishme e filmit në Itali. > Në një kohë kur gratë në Itali kërkonin dinjitet në një shoqëri të rrënuar, ajo kërkoi artin si strehë. 1950 – DEBUTIMI NË KINEMANË ITALIANE Luajti rolin e saj të parë në filmat italianë, ku menjëherë ra në sy për prani të brendshme, më shumë se pamje të jashtme. Shumë kritikë thoshin: "Ajo nuk aktron, ajo jeton çdo skenë." 1951 – TRIUMFI NË HOLLYWOOD Roli i Teresa-s në filmin amerikan me të njëjtin emër shënoi një kthesë historike: E para aktore italiane që debutoi me një rol kryesor në një film të madh amerikan. Fitoi Golden Globe si “Aktorja më e mirë debutuese”. > Pier nuk interpreton një emigrante italiane. Ajo e përfaqëson atë – në brengë, dashuri, përulësi dhe krenari. Është më shumë dokument sesa film. 1954 – DASHURIA, DEAN DHE NDALIMI I SË VËRTETËS Gjatë xhirimeve në Hollywood, ra në dashuri me James Dean. Por nëna e saj konservatore nuk e pranonte një dhëndër protestant dhe i ndaloi martesën. Kjo ndërhyrje shënoi një kthesë emocionale në jetën e saj. > Jetën e saj nuk e shkatërroi Hollivudi, por një botë ku dashuria duhej të kalonte nga dogana morale. 1954–1956 – PËRPARIMI DHE ROLI I GRUAS IDEALE Luajti në disa filma të njohur si: The Silver Chalice (përkrah Paul Newman) Mam'zelle Nitouche (Zonjusha Nitush) përkrah Fernandel Somebody Up There Likes Me – si grua e boksierit Rocky Graziano > Roli i gruas së ndjeshme, mbështetëse, por me integritet të brendshëm e shoqëroi gjithmonë – ajo e përfaqësonte më mirë se kushdo tjetër epokën e heshtur të gruas së fortë, që nuk bërtet. 1956–1960 – MARTESA DHE JETË FAMILJARE E LODHUR U martua me këngëtarin Vic Damone dhe pati një djalë, por martesa u prish për shkak të xhelozisë, konflikteve dhe presioneve publike. > Ndonëse në ekran luante gruan ideale, në jetë ajo ishte vetëm një shpirt që kërkonte prehje, por nuk e gjente. 1960–1970 – RËNIA E NGADALTË DHE LARGIMI NGA SKENA Me kalimin e viteve, rolet filluan të zvogëloheshin. Kinemaja ndryshoi. Bukuria e qetë e viteve ’50 nuk ishte më në modë. Hollivudi kishte nevojë për “diva” ekspresive, jo për trishtim të brendshëm. > Ishte si një violinë klasike që mbeti në kohën kur muzika u bë më elektronike. 1971 – NJË ROL I HUMBUR NË “THE GODFATHER” Ishte përzgjedhur për një nga rolet në filmin “The Godfather”, por jeta pati tjetër plan. 10 shtator 1971, në moshën vetëm 39 vjeç, ajo vdiq në apartamentin e saj në Beverly Hills, pas një overdoze të barnave. > Ironikisht, vdiq para se të merrte rolin që do t’i kthente hijen e vjetër. Në vend të ekranit, zgjodhi përjetësinë. 📽️ Analiza: Çfarë e bënte Pier Angelin ndryshe nga të tjerat? Element Komenti Analitik Fizikisht Nuk kishte sharmin e zjarrtë të Sophia Lorenit apo tërheqjen seksuale të Gina Lollobrigidës. Ishte më shumë “vajza që mund ta dashurosh përgjithmonë” – e pastër, e butë, e brishtë. Aktorisht Ajo nuk aktronte për efekt, por për ndjesi. Rol i saj i vërtetë ishte heshtja. Ishte më shumë “emotion translator” se interpretuese. Psikologjikisht Bartëse e një shpirti empatik dhe melankolik, që nuk duroi dot presionin e dy botëve: të artit dhe të moralit. Në kontekst evropian vs. amerikan ✨️✨️Në Evropë ajo do të ishte një aktore autore, e vlerësuar për ndjeshmërinë. Në Amerikë, në kohën e saj, kërkohej më shumë glamur se shpirt. Kjo kontradiktë e tretur në shpirtin e saj. > "Pier Angeli: jo thjesht një aktore, por një epokë në formën e një gruaje" Çfarë e bënte Pier Angelin ndryshe nga të tjerat? Nuk ishte diva tipike. Pier Angeli nuk kishte hijen klasike të një "femme fatale", as magnetizmin ekspozues që përfaqësonte, fjala vjen, Sophia Loren apo Gina Lollobrigida. Ajo nuk synonte të sundonte skenën – ajo thjesht e mbushte atë me ndjeshmëri. Fytyra e saj ishte delikate, shpesh me një hije trishtimi që të kujtonte portretet renascentiste. Sytë i flisnin më shumë se çdo fjalë. Kishte një lloj bukurie të padukshme në shikim të parë, por që rrinte gjatë në mendje dhe zemër. Nuk interpretonte rolet – ajo i përjetonte. Në film, Pier Angeli nuk donte të dëshmonte se ishte aktore e madhe. Ajo nuk kishte nevojë për gjeste të mëdha. Ishte minimaliste në shprehje, por maksimale në ndjenjë. Kur luante gruan e përulur, të dashuruar, të lënduar apo të heshtur – ajo nuk e "bënte" këtë rol: ajo ishte ajo grua. Prekja e saj e butë artistike krijonte lidhje të drejtpërdrejtë me publikun, pa efekt dramatik. Mishërim i një elegance morale. Ajo refuzoi martesën me James Dean – jo nga mungesë dashurie, por për respekt ndaj nënës dhe bindjeve të saj fetare. Në një kohë kur rebelimi ishte në modë, ajo qëndroi besnike një kodi të brendshëm. Kjo e bënte më të thellë, më të ndërlikuar, më njerëzore. Publiku e shihte si vajzën që, përtej glamurit, vuante, zgjidhte dhe gabonte si të gjithë ne. Një shpirt që nuk bënte kompromis me ndjenjat. Nuk e dëshiroi famën me çdo kusht. U lodh nga presioni i imazhit, nga jeta që i diktohej nga studiot dhe tabloidet. Ajo nuk mund të shtirej gjatë. Ishte ndjeshmëri e pastër në një industri që shpejt po e humbiste këtë cilësi. Simbol i gruas së brishtë në një botë të zhurmshme. Ndryshe nga aktoret që kërkonin të ishin zë i fortë në ekran, ajo ishte zëri i brendshëm i shumë grave që s’mund të flisnin. Pier Angeli përfaqësonte atë tipologji gruaje që ekziston në art, por rrallë në jetë: e bukur pa vetëdije, e dashuruar pa fjalë, e fortë pa u dukur. Prania e saj ishte muzikë e heshtur. Në një kohë ku kinemaja kërkonte ndriçim të jashtëm, ajo solli dritë të brendshme. Në vend të llambave të studios, mjaftonte prania e saj në një kornizë filmi dhe e gjithë skena ngrohej. Ishte ajo që në psikologji do ta quaje një figurë qetësuese – “the calming presence” – që krijonte ekuilibër edhe kur vetë ndodhej në trazim. Për këtë ajo nuk mund të harrohet. Pier Angeli nuk u bë mit. Ajo mbeti kujtim. Dhe kujtimet e pastra, ato që nuk shiten, janë më të rrallat në historinë e kinemasë. Nëse dëshiron, këtë seksion mund ta titullojmë edhe: 🔹 "Pier Angeli – Zëri që fliste pa folur" ose 🔹 "E brishta që sfidoi ekranin me butësi" Trashëgimia Ndonëse vdiq e re, Pier Angeli la pas një trashëgimi të qetë, por të fortë – një kujtim të një elegance që nuk bërtet, një feminiteti që nuk provokon, një trishtimi që nuk kërkon mëshirë. Liliana Pere Revista Prestige

“Drita e Një Talenti të Vërtetë: Rrjedhja e Emocionit, Ikona e Ndjeshmërisë” Gëzuar ditëlindjen, Marjeta! 🌹 Shëndet, gëzim dhe shumë momente të bukura që ndriçojnë jetën tënde siç ti ndriçon artin dhe zemrat tona. Në mes të skenës dhe jetës, ekziston një dritë që ndricon :  Marjeta Ljarja.  Talenti dhe aftësia  e saj prek me talent, delikatesë dhe mendje të kulturuar çdo shikues.  Një ikonë e bukur , e cila nuk jeton vetëm në filma dhe teatro, por në ndjesinë që lë pas çdo rol, çdo fjalë, çdo heshtje.  Me butësinë e saj njerëzore dhe forcën e artit,  Marjeta është një përfytyrim i së bukurës që prek, që mendon, që jeton – një aktore që ndricon me rolet e saj, kulturen dhe natyralitetin e mrekulkueshem. Në fillim ishte drita e Pogradecit, më 3 shtator 1955, kur lindi Marjeta Ilo. Fëmijëria e saj u bë rrënjë e ëndrrës, që më pas do ta çonte drejt Institutit të Lartë të Arteve, dega Dramatike në Tiranë. Viti 1977 i hapi dyert e një skene që do të shndërrohej në tempullin e saj shpirtëror. Në vitin 1978, ndërsa xhirohej “Në pyjet me borë ka jetë”, fati ndërthuri dy shpirtra – një aktore e re, me sytë plot ëndrra, dhe një regjisor e aktor që kishte fuqinë e vizionit: Rikard Ljarja.  Aty u ndez sinergjia, dhe më vonë u kurorëzua dashuria. Martesa e tyre nuk ishte thjesht lidhje, por një bashkim artistik dhe jetësor. Rikardi u bë bashkëshorti, miku, partneri i artit, e më vonë kujtim i paharrueshëm pas 20 prillit 2020, kur ai u shua fizikisht, por jo kurrë në kujtesë. Marjeta Ljarja shkëlqeu si aktore në Teatrin e Pogradecit dhe pastaj në Teatrin Kombëtar të Tiranës që nga fundi i viteve ’70. Roli i saj u bë mishërim i dramës, natyralizmit, dhimbjes dhe shpresës. Nga “Visitë e plakës së pasur”, “Richard III”, “Dy Zogj të Virgjinë”, te “Këmbanat e muzgut”, ajo krijoi portrete të pashlyeshme. Në kinema, me mbi 15 role kryesore, Marjeta la gjurmë: Debutimi në “Në pyjet me borë ka jetë” (1978). “Vajzat me kordele të kuqe” (1978) – ku fitoi Kupën si Aktorja më e mirë në Festivalin e II-të, 1979. “Kur xhirohej një film” (1981) – lojë mes realitetit e artit. “Fillim i vështirë” (1986) – Zana, që i solli nderim në Festivalin e VII-të (1987). “Rrethi i kujtesës” (1987) – roli i Margaritës, kulmi i karrierës, i shpërblyer me çmim të tretë. E më pas “Lamerica” (1994), “Viktimat e Tivarit” (1996), “Koha e kometës” (2007), dhe shumë të tjera. Rrugëtimi i saj nuk u ndal me filmin: ajo u bë drejtore artistike në Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (1995–1997). Pastaj emigroi në Greqi (1997–2003), për t’u kthyer sërish në atdhe, ku për 10 vjet drejtoi programe për fëmijë në televizion. Nderimet nuk munguan: “Artiste e Merituar” në Shqipëri – një titull që vulos respektin institucional për një artiste që jeton në memorien kolektive. Në fytyrën e saj, publiku sheh një reflektim të brishtë, por të fortë. Në secilin rol, Marjeta nuk ishte thjesht aktore, por rrëfimtare e shpirtit shqiptar. Ajo shfaqej si Meryl Streep në natyralitet, si Irène Jacob në thellësi psikologjike, si Judi Dench në diversitetin e skenës. Por mbi të gjitha, ajo ngelet gjysma e një çifti që mbeti model i përkryer – Rikard & Marjeta. Ai, regjisor e aktor me zë të fuqishëm, ajo aktore me ndjeshmëri të kristaltë.  Ata jetuan artin bashkë, krijuan kujtime bashkë, luftuan kohën bashkë. Pas humbjes së tij në 2020, Marjeta mbart jo vetëm trashëgiminë e saj, por edhe të Rikardit – si një dëshmi e dashurisë që nuk shuhet. > Dy shpirtra të lidhur nga arti, nga fjala, nga ekrani. Një martesë  një testament i harmonisë mes dashurisë humanizmit dhe artit.  Një çift që mbeti ikonë e kinemasë dhe e teatrit shqiptar. Dhe sot, më 3 shtator 2025, kur Marjeta Ljarja mbush 70 vjeç, ajo është jo vetëm aktore, por kujtesë e një brezi, simbol i një dashurie që shndrit edhe përtej ekranit.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore-- Revista Prestige.

Çfarë është ADHD-ja? “Pyet mjekun” është rubrika më e re, një platformë që bën të mundur kontaktin ndërmjet mjekut dhe pacientit. Nëse keni ndonjë pyetje, për gjithçka që ju shqetëson në shëndetin tuaj, këtu do të merrni përgjigje nga mjekë me eksperiencë, pa rezervime takimesh dhe duke shmangur radhët e gjata. Pacienti: Çfarë është ADHD-ja? Mjeku: Çrregullimi i hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes (ADHD) është njohur me një mori emrash të ndryshëm gjatë viteve: nxitje organike, mosfunksionim minimal i trurit, hiperkinezë, sindromë hiperaktive, çrregullim të deficitit të vëmendjes dhe ADHD. ADHD-ja fillimisht mendohej si “mosfunksionim minimal i trurit”, sipas studiuesit Robert Erk. Në vitet 1940, “mjekët arritën në përfundimin se për shkak se shumë fëmijë me çrregullim të deficitit të vëmendjes dhe hiperaktivitetit shfaqnin disa nga të njëjtat simptoma si fëmijët me encefalit ( p.sh ., hiperaktivitet, mosvëmendje, çorganizim), këta fëmijë ndoshta kishin njëfarë mase dëmtim minimal të trurit.” Për dy dekadat e ardhshme, shkencëtarët do t’i lidhnin çrregullimet e sjelljes me dëmtimin e trurit. Në vitin 1961, Ritalina u miratua për trajtimin e “problemeve të sjelljes” tek fëmijët. Nga fundi i viteve 1960, “mosfunksionimi minimal i trurit” ishte ndarë në kategori më të vogla që përfshinin “disleksinë”, “çrregullimet e trurit” dhe “hiperaktivitetin”. “Hiperaktiviteti” lidhej me fëmijët e moshës shkollore, të identifikuar kryesisht në bazë të performancës dhe sjelljes në klasë. Publikimi me ndikim i DSM-III nga Shoqata Amerikane e Psikiatrisë në vitin 1980 zgjeroi përkufizimin e ADHD (atëherë i quajtur thjesht “ADD”) për të përfshirë adoleshentët. Diagnoza u nda më tej në dy kategori: ADD me hiperaktivitet dhe ADD pa hiperaktivitet. Në vitin 1987, këto nëntipa u hoqën dhe çrregullimi më në fund u bë i njohur si ADHD. Deri në vitet 1990, diagnozat e ADHD-së ishin rritur ndjeshëm. Përdorimi iu stimulantëve te fëmijët me ADHD u rrit katërfish mes viteve 1987 dhe 1996. Kjo rritje mund të jetë lehtësuar nga vendimi për ta përfshirë ADHD-në si një paaftësi të mbrojtur sipas Aktit Amerikan të Aftësive të Kufizuara të vitit 1990. Ndërsa diagnozat u rritën, si rrjedhojë u rrit edhe shtytja sociale: në artikullin e tyre të vitit 1996, “A po bëhet ADHD-ja një diagnozë e dëshiruar?” mësuesit Richard Smelter, Bradley Rasch, Jan Fleming, Pat Nazos dhe Sharon Baranowski u shqetësuan për këtë “medikalizim sjelljeje të keqe”. “Të bësh një gjë “të keqe” nënkupton përgjegjësi dhe faj, si edhe nevojën për disa veprime ndëshkuese nga ana e bashkëmoshatarëve të dikujt,” argumentuan ata. “Por të kesh një “mosfunksionim” nuk mbart një stigmë të tillë sociale.” Megjithatë, në kontekstin e klasës, disa mësues ishin të shqetësuar se diagnoza e ADHD-sëpo bëhej një justifikim i përshtatshëm për djemtë që dukeshin “dembelë” ose “impulsivë”. Një tjetër zgjerim i diskutueshëm i diagnozës së ADHD-së erdhi në vitet 1990. “Fytyra e re e çrregullimit përfshinte një grup të ri “të rriturish me ADHD” të cilët erdhën për të riinterpretuar problemet e tyre aktuale dhe të mëparshme të sjelljes në dritën e një diagnoze të ADHD-së,” shkruajnë sociologët Grace Potter dhe Peter Conrad. Ata përshkruajnë një kopertinë të revistës Time të vitit 1994, e cila “lëshoi një thirrje të qartë për të rriturit me ADHD: “Të çorganizuar? Të hutuar? Të shpërqendruar?Mjekët thonë se mund të keni ÇRREGULLIME TË DEFICITITTË VËMENDJES. Nuk e kanë vetëm fëmijët.” Në dekadat në vijim, erdhi gjithashtu një kuptim në rritje se ADHD-ja nuk ishte vetëm për djemtë e bardhë. “Djemtë kanë gati dy herë e gjysmë më shumë gjasa se vajzat për të marrë një diagnozë formale,” shkruan psikologët Jessica Stephens dhe Dana Byrd në vitin 2017. Përveç kësaj, djemtë kishin “2-3 herë më shumë gjasa për të marrë trajtim për çrregullimin sesa një vajzë.” Gratë me ADHD “shpesh shfaqin më shumë simptoma në fushat e vendosjes së qëllimeve dhe përfundimit të detyrave”, shpjeguan gjithashtu autorët. Si rrjedhojë, ata kishin më shumë gjasa të diagnostikoheshin me varietetin më delikat të çrregullimit. Njerëzit me ngjyrë gjithashtu luftojnë për të marrë diagnozat e ADHD-së. Krahasuar me fëmijët e bardhë, “shanset për t’u diagnostikuar me ADHD ishin pothuajse 70% më të ulëta për fëmijët me ngjyrë, 50% për fëmijët latinë dhe 46% më të ulëta për fëmijët e racave të tjera”, shkruan sociologu Myles Moody. Gjatë njëzet viteve të fundit, rritja e diagnozave të ADHD-sëishte më e theksuar te grupet minoritare. Sikleti i vazhdueshëm rreth ADHD-së ndoshta është për faktin se ka pak konsensus shkencor rreth çrregullimit, argumenton studiuesja Susan Hawthorne. “Me gjithë dekadat që ka rafinuar kategorinë e saj diagnostikuese,” shkruan ajo, “aspektet e kuptimit dhe praktikës [mjekësore, shkencore dhe sociale] mbeten të pazgjidhura ose të diskutueshme.” Deri më sot, shkencëtarët debatojnë nëse çrregullimi është një formë e mosfunksionimit biologjik apo thjesht një mjekim i devijimit normal, i promovuar nga kompanitë farmaceutike për t’i shitur ilaçe popullsive gjithnjë e më të mëdha. Dhe për fat të keq, shkruan Hawthorne, “diskutimet mbi paqartësinë e kufijve të kategorisë, mungesën aktuale të konsensusit mbi etiologjinë dhe materializmin (ose jo) të ADHD-së” shpesh “transformohen në debate nëse ADHD-ja është “reale” dhe në shqetësimet në lidhje me diagnostikimin e pamjaftueshëm ose të tepërt.

Enxhi Nini – Violinistja e Skenave Botërore, Yll i La Scala-s Si një nimfë muzikore që zbret nga tempujt e Apolonit, Enxhi Nini e shndrit skenën me violinën e saj, duke i dhënë jetë tingujve që ngrihen lart si valët e një oqeani artistik. Ajo është Penelopa e melodive, që me durim e mjeshtëri end fijet e artë të notave në tapetin e përjetësisë. Me duart që ngjajnë me ato të një skulptoreje që gdhend ajrin me harkun e saj, ajo bën që Stradivari i saj të këndojë me një gjuhë qiellore. Si një Orfe femër, ajo nuk kthen kokën pas, por ecën përpara, duke e mahnitur botën me interpretimin e saj magjepsës. E lindur për të ndriçuar skenat më prestigjioze, ajo është Medea e pasionit muzikor, por pa tragjedinë e saj – vetëm triumfi i artit të pastër. La Scala, tempulli i muzikës, e ka pranuar si priftëreshën e tij, ndërsa publiku e sheh si një Venus që lëshon dritë nga çdo notë që prek. Në një botë ku tingulli mund të jetë heshtje dhe heshtja muzikë, Enxhi Nini është zëri i violinës që flet me shpirtin e kohës. Gruaja e vitit? Jo vetëm kaq. Ajo është muzika vetë. Enxhi Nini është një artiste shqiptare e njohur për kontributin e saj si këngëtare dhe violiniste. Ajo lindi më 9 shkurt 1977 në Tiranë. Arsimi dhe Karriera: Pasioni i Enxhi Ninit për muzikën filloi në moshën 6-vjeçare. Ajo u diplomua në Konservatorin e Santa Cecilias në Romë për violinë. Në vitin 2010, pas një konkursi ndërkombëtar, u bë pjesë e orkestrës së Radio Televizionit Italian (RAI). Gjithashtu, ka interpretuar në skenën prestigjioze të La Scala-s në Milano. Familja: Enxhi Nini është vajza e Dorian Ninit dhe Violeta Gjokës. Nje vajze mjaft e edukuar dge e talentuar. Ajo është e martuar dhe ka dy vajza, Mia dhe Adele. Në një intervistë, ajo ka ndarë emocionet e saj rreth martesës dhe familjes, duke theksuar rëndësinë e tyre në jetën e saj. Aktiviteti Aktual: Aktualisht, Enxhi Nini vazhdon karrierën e saj muzikore në Itali, duke kontribuar në projekte të ndryshme artistike dhe duke performuar në skena prestigjioze. https://revistprestige.wixsite.com/prestige/post/enxhi-nini-violinistja-e-orkestrave-më-të-famshme-italiane-1

Revista Prestige – Një urë mes teknologjisë, inteligjencës, dijes dhe kujtesës njerëzore Jam thellësisht mirënjohëse ndaj platformës shkencore Academia.edu, me qendër në San Francisko, për vlerësimin dhe pozicionimin që i jep Revistës Prestige në hartën ndërkombëtare të institucioneve me reputacion. Sipas njoftimeve më të fundit, nga Academia edu rreth 297 dokumente akademike referojnë Revistën Prestige si burim të besueshëm për kërkime dhe referenca. Kjo nuk është thjesht statistikë, por një reflektim i thellë mbi seriozitetin dhe përkushtimin që e ka karakterizuar këtë platformë që nga fillimi. Revista Prestige, tashmë pjesë e komunitetit global të Academia.edu me mbi 270 milionë përdorues, u ngrit me qetësi dhe konsistencë. Ajo nuk kërkoi asgje, skena të mëdha, por u bë vetë tribunë e mendimit, shpirtit dhe vlerave. Themeluar nga Dr. IT Liliana Pere, një vizionare që e konceptoi teknologjinë jo vetëm si kod apo sistem, por si urë lidhjeje mes njerëzve, dijes, kulturës dhe identitetit. Platforma bashkoi katër shtylla kryesore: 🟡 kërkimin, 🟣 studimin, 🔵 promovimin, 🟢 publicitetin – duke krijuar një hapësirë që kultivon mendimin dhe frymën intelektuale, jo thjesht konsumon përmbajtje. Revista Prestige nuk ndjek modat e përkohshme, por i paraprin atyre, duke shërbyer edukimit, historisë dhe ndihmon e motivon ne krijimin e potencialeve te reja Me mbi 700 artikuj të botuar, dhe 297. cpërmendje akademike të Revista Prestige në Academia.edu, ajo është një referencë e njohur per te gjithe studiuesit në fushën e dijes bashkëkohore. Në rrjetin e saj, lexuesi takohet me filozofë, nobelistë, shkencëtarë, Mjekë prof humanistë dhe figura të rendesishme te historisë e diplomacisë, si dhe artistë nga Shqipëria dhe bota. Kjo është një hapësirë ku dija nuk përkthehet thjesht në informacion, por në kuptim të thellë, që edukon dhe frymëzon brezat e rinj. Dija është themeli i reflektimit dhe transformimit; edukimi nuk është vetëm transmetim i njohurive, por formim i vetëdijes intelektuale. Dhe kete e bën mesemiri Revista Prestige Falënderoj lexuesit,intervistuesit bashkëpunëtorët për çdo kontribut. Çdo fjalë dhe mendim përbën një gur të çmuar në ndërtimin e këtij tempulli dijesh dhe vlerash. Revista Prestige është një platformë që përcon dije duke e kthyer fjalën ne art në mjet njohjeje dhe reflektimi. Themeluese dhe botuese Revistës Prestige eshtë Liliana Pere. Liliana Pere – Themeluese Botuese Koordinatore Percjelll Inovacion, Dije Teknollogji dhe Publiciteti me Vlera Puna e saj flet me përmbajtje, me artin e fjales, me vlerat me te mira. . Durimi i thellë, puna e palodhur dhe qetësia mendore ben qe ajo te sjelle më të miren, dritë në çdo rrugëtim të jetës. Mishërimi dhe përkushtimi me vlera të qëndrueshme që ndikojnë jo vetëm tek familja dhe rrethi i saj i afërt, por përhapen si valë në komunitet dhe në të gjithë shoqërinë shqiptare e përtej saj. Në çdo rresht, faqe tregohet se si një grua ja del te jete e fortë, e urtë , te jete e motivuar pa interes te motivoje, dhe të jetë model i vërtetë i lidershipit, duke frymëzuar të tjerët të besojnë tek forca e tyre e brendshme dhe tek fuqia transformuese e dijes dhe e punës. Rrugetimi profesional e jetesor i saj nisi në administratën shtetërore në Drejtorine eTelekomit shqiptar, ku Liliana përballoi me dinjitet sfidat e para profesionale. Nga pozicioni i finances, ajo kaloi me vendosmëri drejt fushës së inxhinierisë informatike, duke demonstruar talent, aftësi të avancuara teknike dhe një vizion të qartë për inovacionin. Një një sektor IT që ndryshon me vrull, ajo ka qenë gjithnjë një hap me kohen dhe evolucionin teknologjik , duke e përdorur teknologjinë jo thjesht si qëllim, por si mjet për përmirësim, për eficiencë dhe për shërbim ndaj qytetarit. Puna e saj është vlerësuar për ndikimin konkret në ngritjen e infrastrukturës dhe modernizimin e sistemeve të shërbimit publik. Me qëllim fuqizimin ekonomik të grave, ajo ka ndërtuar aplikacione praktike dhe faqe interneti dedikuar grave sipërmarrëse dhe bizneseve të vogla, duke u ofruar atyre mjete dixhitale për menaxhim, promovim dhe lidhje me tregun. Këto platforma janë kthyer në ura të fuqishme për zhvillimin e qëndrueshëm dhe pavarësinë ekonomike të shumë grave. Por për Lilianën, përvoja teknologjike ishte vetëm themeli mbi të cilin do të ndërtonte misionin e saj më të gjerë – misionin njerëzor. Si themeluese e organizatës “Gruaja Shqiptare në Botë”, ajo ngriti një rrjet të fuqishëm solidariteti që lidh gra nga Shqipëria me ato në diasporë, duke ndarë përvojë, mundësi dhe vizion. Nëpërmjet kësaj platforme, ajo u bë zëri i gruas që nuk kërkon vetëm barazi, por kuptim, dinjitet dhe hapësirë për të ndërtuar. Liliana është gjithashtu pjesë e Internacionales së Grave WIN, me president Kristin Envig, një komunitet global që përfaqëson lidershipin femëror në karrierë, në shoqëri dhe në vizion. Përmes këtij rrjeti, ajo ka sjellë praktika të mira në vendin tonë dhe ka krijuar ura bashkëpunimi ndërkombëtar, duke kontribuar në avancimin e ideve të progresit me shpirt njerëzor. Në një moment të veçantë, ajo komunikoi drejtpërdrejt me Presidentin Obama, përmes një korrespondence që solli në vëmendje çështje jetike "Nënë Çilja" për të drejtat e grave. Përgjigjja e tij inkurajuese nuk ishte vetëm një nder – ishte një konfirmim se zëri që buron nga vlera arrin gjithmonë larg. Ajo eshte ka shërbyer si këshilltare në misionin diplomatik, duke kontribuar në ndërtimin e urave të bashkëpunimit ndërkulturor dhe ndërinstitucional me përfaqësi të huaja dhe organizata ndërkombëtare. Kjo ndjesi e forcës së heshtur u përforcua edhe më tej kur Liliana u nderua me titullin “Doctor IT” nga AGPU- Organizata e Kombeve të Bashkuara, si një njohje e denjë për kontributin e saj në teknologji e qindra shkrime per vlerat e arritjet profesionale dhe në mbrojtjen e të drejtave të grave në shkallë globale. Në të njëjtën frymë, ajo ndërtoi dhe vazhdon të drejtojë me përkushtim Revistën Prestige, ku është themeluese, botuese dhe koordinatore kryesore. Kjo revistë – është një platformë që frymëzon, nxit mendimin kritik, promovon dijen dhe ndriçon figura që përndryshe do të mbeteshin në heshtje. Ajo ka krijuar një hapësirë publike ku publiciteti nuk është konsum, por komunikim me qëllim dhe shpirt. Në një kohë kur mediat ndonjëherë humbasin thelbin, ajo i ka dhënë Prestige një fytyrë të ndershme dhe një mision të qartë: të jetë një fener që ndriçon rrugën e grave, të rinjve dhe komunitetit në tërësi. Në mënyrë të natyrshme, kjo prani dhe ndikim është zgjeruar edhe në botën akademike. Liliana është një nga anëtaret aktive shqiptare në platformën ndërkombëtare Academia.edu, ku ka publikuar dhe shpërndarë materiale, ese dhe reflektime që prekin teknologjinë, arsimin, barazinë historine dhe mendimn e shpirtin njerëzor. Revista Prestige si me poshte, përmenden në mbi 296 artikuj dhe botime akademike, kulturore dhe publike – një tregues i fortë i kontributit të saj në rrjetin global të dijes dhe mendimit kritik. Për Lilianën, dija nuk është thjesht instrument profesional, por një akt dashurie dhe përgjegjësie. Siç thotë ajo vetë: > “Nëse një grua ndriçon me dije, ajo nuk ndriçon vetëm veten – por rrugën për të gjithë të tjerët që vijnë pas saj.” Ka ndërtuar vlerë edukim promovim. Mirekuptimi dhe bashkepunim. Dhe në heshtje, ka vendosur gur pas guri themelet e një Shqipërie dhe bote me më shumë ndjeshmëri, më shumë drejtësi dhe më shumë dritë. > Dr. IT / Accredited USA & BE Themeluese, Botuese dhe Koordinatore e Revistës Prestige Anëtare e WIN – International Women's Network Këshilltare në Misionin Diplomatik Anëtare e Academia edu © 2024–2025 Liliana Pere Themeluese, Drejtore, Autore Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige #personality #DhimitërAnagnost Në moshën 89 - vjeçare, ndroi jetë artisti dhe regjizori i madh Dhimiter Anagnosti duke lënë pas nje trashëgimi tè vyer. Dhimitër Anagnosti - një artist, regjizor, mjeshtër që ngriti kinemanë shqiptare në majat më të larta të artit global. Një humbje e thellë për familjen, kinematografinë dhe publikun. Kinemaja shqiptare humbi një udhëheqës të rrallë, një vizionar që me çdo film i dha jetë emocioneve, historive dhe shpirtit të publikut. Ai realizoi filma që janë gurthemel i historisë së kinemasë shqiptare dhe frymëzojnë ende sot breza të tërë. Lulëkuqet mbi mure, Përrallë nga e kaluara, Gjoleka, djali i Abazit, Komisari i dritës, Dueli i heshtur, Debatik, Toka jonë dhe Gurët dekorativë. etj. Secili film ishte një kryevepër e rrallë, e mbushur me mjeshtëri, ndjeshmëri të thellë dhe një vizion guximtar, që e vendos Anagnostin në majën e kinemasë shqiptare. Ai nuk ishte vetëm një regjisor – ishte një skenarist brilant, shkrimtar i thellë dhe mendimtar i guximshëm. Çdo projekt që realizonte ishte një talent dhe kreativitet i tij i rrallë. Studimet i kreu në Institutin Kinematografik “VGIK” të Moskës, ku u diplomua për kinooperator me rezultate të shkëlqyera. Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në art dhe kulturë, u nderua me titullin “Artist i Popullit” dhe fitoi shumè çmime që dëshmojnë shkëlqimin e rrallë të karrierës së tij. Ai ishte ideator dhe kryetar i Fondacionit për Artin dhe Kulturën “Fan Noli”, duke mbështetur kulturën shqiptare dhe intelektualët më aktivë, duke e bërë artin shqiptar të njohur dhe të respektuar në gjithë botën. Së bashku me Viktor Gjikën, Dhimitër Anagnosti xhiroi si punë diplome filmin “Njeriu kurrë nuk vdes”, një ekranizim i tregimit të Ernest Heminguejt, i cili u vlerësua me Çmimin e Parë në Festivalin Botëror të Shkollave Kinematografike, që u zhvillua në Holandë më 1961. Më 1966, ai dhe Viktor Gjika realizuan si regjisorë filmin “Komisari i dritës”, ndërsa një vit më vonë Anagnosti vazhdoi të punojë si regjisor i vetëm me filmin “Dueli i heshtur”. Në botën e kinemasë, pak regjisorë kanë arritur ndikim kaq të thellë si Federico Fellini ne Itali, dhe Akira Kurosawa.Japoni Si ata, Anagnosti krijoi një stil të papërsëritshëm, një kombinim të mjeshtërisë vizuale, ndjeshmërisë dhe guximit artistik që e vendos në piedestalin e legjendave globale. Trashëgimia e tij matet vetëm me emocionin, frymën dhe magjinë që filmat dhe vizioni i tij vazhdojnë të zgjojnë në zemrat e të gjithëve. Ai ishte një dritë udhëheqëse, një yll i shndritshèm që do të mbetet gjithmonë simbol i madhështisë, pasionit dhe kreativitetit. I lindur në Vuno më 23 janar 1936, Anagnosti do të mbahet mend si një ndër regjisorët më të mirë të shekullit XX. Me një krijimtari mbi 40-vjeçare, la pas një trashëgimi të pasur me 14 filma artistikë e 10 dokumentarë, për të cilët u vlerësua me çmime të rëndësishme kombëtare dhe ndërkombëtare. Ja lista e filmave të Dhimitër Anagnostit 1. Njeriu kurrë nuk vdes (1961) 2. Komisari i dritës (1966) 3. Duel i heshtur (1967) 4. Plagë të vjetra (1968) 5. Parafabrikatet (1970) 6. Malet me blerim mbuluar (1971) 7. Motive nga dita e diel (1973) 8. Përjetësi (1974) 9. Cuca e maleve (1974) 10. Kur hiqen maskat (1975) 11. Lulëkuqet mbi mure (1976) 12. Monumenti (1977) 13. Në shtëpinë tonë (1979) 14. Vëllezër dhe shokë (1982) 15. Kujtime nga Gjirokastra (1983) 16. Gurët e shtëpisë sime (1985) 17. Përrallë nga e kaluara (1987) 18. Kthimi i ushtrisë së vdekur (1989) 19. Gjoleka, djali i Abazit (2006) Anagnosti konsiderohej frymëzim për bashkëshorten e tij, partneren në jetë dhe skenë, Artisten e Merituar, Roza Anagnostin dhe për artistët e rinj. Me profesionalizmin në art dhe fabulën që e ngrinte në nivelin më të lartë provoi zhanre të ndryshëm në kinematografi. Ndërsa, pas viteve ’90 u angazhua në jetën politike krah PD-së. Në 1992 u emërua ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Në artin shqiptar u prezantua edhe si shkrimtar. Në një përsiatje për jetën, me veprën e fundit të tij të fundit Treni ADN, që gati gati duket si testament, u shfaq jo thjesht si mendimtar e eseist, por mbi të gjitha si poet e krijues i hollë. Lamtumirë, Dhimitër Anagnosti – regjisori ynë i madh, mjeshtri i pakrahasueshëm i kinemasë shqiptare!🙏 Autor: Liliana Pere