Search this site

Historia/ Si u vendosën Arbëreshët në Italinë e Jugut Nga Gazetar 19:30 | 18/12/2020 Valët e para të emigracionit arbrëresh në Italinë e Jugut Arbëreshët dhe historia e tyre përbën një pjesë të çmueshme të historisë së popullit tonë dhe për këtë arsye nuk duhet lënë pa trajtuar më gjerësisht. Nëse do të flisnim se kur i kanë fillesat afërsia mes dy popujve patjetër që do të rikthehemi pas në antikitet. Për raportet mes dy palëve dhe kryesisht emigrimet e shqiptarëve drejt Italisë në periudha të ndryshme kohore janë munduar të hedhin dritë shumë studime ndonse ende sot ka mjaft pikëpyetje për këtë çështje. Dhe pikërisht një ndër çështjet që do të trajtoj në këtë punim është historia e shpërnguljes së arbëreshëve në Itali. Arsyet e shpërnguljes si dhe periudhat kohore kur ka ndodhur emigrimi tyre drejt Italisë. As historianët e mbretërisë së Napolit dhe as shkrimtarët e vjetër dhe të rinj që janë marrë me kërkime dokumentash nëpër arkivat shtetrore, apo në botime kronikash dhe monografish të krahinave të vendeve të ndryshme të Puljes, Kalabrisë e të Siçilisë nuk dhanë informacione të detajuara rreth themelimit dhe zhvillimit historik të kolonivve shqiptare. Ato ndeshën në vështirësi sepse shqiptarët që emigruan nuk ndenjën në një vend të caktuar, por shesh kaluan nga një katund në tjetrin, nga një krahinë në tjetrën për të gjetur kushte të mira jetese dhe njëkohësist për t`u ruajtur asimilimit. Megjithatë ndonse informacionet janë të pakta sot dihet se në Italinë e Jugut, nga trevat e Abruzzos e deri në skaj të Kalabrisë e në Sicili gjenden një numër i madh shqiptarësh të cilët emigruan atëherë kur Arbëria ra në zgjedhën e turkut. Për t`i shpëtuar zgjedhës së egër osmane ata u detyruan të lënë trojet e tyre e të emigrojnë në drejtim të brigjeve italiane. Drejtimet kryesore të mërgimit janë vendet bregdetare si në Republikën e Venecias, krahina Marketit, e Puljes dhe e Napolit. Sipas studimeve mendohet që kontaktet e para mes dy popujve të kënë qënë në kohën e Aleksandrit Molos, mbretit të Epirit i cili mbërriti në Itali në 331 p.k me synim pushtimin e saj. Synimi për të krijuar një mbretëri të madhe epirite në perëndim e vazhdoi në 280 p.k Pirro i Epirit. Ndonëse që të dy nuk ja arritën synimit të tyre. Fakte të tjera që na tregojnë për afërsinë mes dy popujve janë dhe lidhjet martesore mes tyre. Përmendim martesën e Elenës në 1228, vajzën e Mikel Komnenit të II despot i Arbrit me djalin e Frederikut II. Në 1272 si rezultat i disa lëvizjve sizmike shumë shqiptarë mbërritën në Brindisi. Të dhëna të tjera kemi dhe për vitin 1396 ku shumë familje shqiptare erdhën dhe u vendosën në tokat italiane. Sipas të dhënave sjellë nga E.Demetrio ka pasur shtatë valë emigracioni nga Shqipëria drejt Italisë: Nga 1416-1446, 1459-1461, 1468-1506 (pas vdekjes së Skëndërbeut), 1532-1434, 1647 dhe 1744, 1759-1825. Fakte të ngjashme konfirmohen dhe nga të tjerë studiues. Sipas Eqerem Çabej mendohet se shtegtimi i shqiptarëve drejt Italisë nuk ka ndodhur përnjëherë por me disa valë të ndryshme që nga mesi shekullit 15 e deri në 1744. Në fillim emigrimi i shqiptarëve drejt Italisë nuk ka qenë i organizuar por vihet re lëvizje të karakterit sporadike. Lëvizje të tilla vihen re në vitet 1272,1388,1393 etj. Mendohet se vala e parë më e madhe e shpërnguljeve të shqiptarëve drejt Italisë të ketë qënë e karakterit ushtarak në vitet (1416-1446). Gjenden të dhëna që provojnë se në ndihmë të Alfonsit të Aragonës mbret i Napolit të ketë shkuar në ndihmë tri skuadra ushtarësh shqiptarë me në krye Dhimitër Rërësin dhe dy bijtë e tij Vasilin dhe Gjergjin. Për shërbimet e kryera Dhimitër Rërësi qe emëruar guvernator i provincës së Reggio Calabrias. Pasuesit e tij ripopulluan disa ngulmime në anët e Katanxaros, si: Andali, Amato, Arieta, Zangorana, Pellagorio etj…Shumë të tjerë pasues së Rërësit u vendosën përgjithmonë në Kontesa Entelina (1450). Të tjerë u vendosën në Taormina ku deri sot njohet si lagja e shqiptarëve. Për marrëdhëniet e mira dypalëshe mes Italisë dhe Arbërisë në kohën e të madhit Skëndërbe na flet dhe studiuesi tjetër Petro Scaglione i cili na jep dëshmi rreth këtyre raporteve dashamirëse të ndërsjelllta në veprën “Historia e Shqiptarëve të Italisë”. Scaglione dëshmon për mardhëniet e mira mes Alfonso D’ Aragonës mbret i Napolit dhe Gjergj Kastriotit. Sipas dëshmive thuhet se mes të dyve ishte krijuar një mardhënie miqësie e shprehur shpesh herë me një ndihmë reciproke mes dy palëve. Dëshmohet se në kohë vështirësie Alfonso d’Aragona e kishte ndihmuar Skëndërbeun me ndihma ushtarake dhe financiare. Të njënjtën gjë kishte bërë dhe Gjergj Kastrioti kur iu kërkua ndihma nga Alfonso D’Aragona për të qetsuar lëvizjet kryengritëse në Kalabri. Në këmbim të këtij nderi thuhet se Skëndërbeut iu dhanë në dhuratë shumë vende në të cilat më pas shqiptarët ngritën fshatra të tyre në zonën e Katanxaros Dëshmitë e mjaft studiuesve që shkruajtën lidhur me valët e emigrimit të shqiptarëve të Italisë bien dakort në një pikë të përbashkët sipas së cilës vala e parë e emigrimit të shqiptarëve drejt Italisë shfaqet e bashkanqitur me figirëne Dhimitër Rëresit. Dh.Rëresi së bashku me ushtarët ë tij u dërgua nga Skënderbeu në ndihmë të Alfonso d’Aragonës. Më pas njerzit e tij populluan shumë fshatra të Kalabrisë si: Amato, Andali, Arietta, Casalnuvola, Zangorana, etj…Dëshmohet gjithashtu që bijtë e Dhimitrit së bashku me ushtarët e tij u vendosën në Sicili dhe formuan tre koloni arbëreshe: Kontessa Entelina, Palaco Adriano dhe Mesojuso. Të tjera shpërngulje mendohet të këtë pasur në vitin 1461 me ardhjen e Skëndërbeut në Itali. Nga 1461-1480 mendohet se janë formuar kolonitë shqiptare në Fagiano, San Pietro di Galantina, Martigiano, Montepafano, Roccoforzata, San Martino, San Marzano, Sternazia, Corigliano, Zollino province e Leces. Në këtë periudhë u krijuan dhe kolonitë e Casalnovo, Casalvecchio, San Paolo, Greci, Panni, Castelluccio de Sauri dhe Fakta in Capitana provinca di Foggia, Provinca e Campobassos, San Demetrio, Macchia, San Cosmo, Vaccarizzo, San Giorgio Albaneze,Spezzano, Lungro, Firmo, Aquaformosa, Castroregio, S.Costantino, Cervicato, S.Bazilio, Falconara Albaneze në Kalabri etj…Por vala më e madhe ashtu siç pranohet nga shumë studiues është pas vdekjes së Skëndërbeut.Në vazhdimësi pati dy shpërngulje të tjera me rëndësi shkaktuar një pas rënies së Krujës nga Turqit në 1478 dhe e dyta pas rënies së qytetit të Koronit në More në 1533-1534. Shqiptarët e emigruar u vendosën në Molise, Kalabri, Puglie dhe Sicili. Shqiptarët kur erdhën në këto vende ishin në një gjëndje të rënduar dhe të lodhur nga luftrat e gjata në vend. Ata u vendosën në zona jo të banuara dhe gradualisht krijuan dhe fshatrat e tyre duke dashur të mos përzihen dhe asimilohen me popullsinë vendase. Shqiptarët u vendosën në zona të pabanuara të Molises e cila ishte shpopulluar si rezultat i një tërmeti të ndodhur në 1456. Ata u vendosën ne rajonet e Campomarino, Portocanone, Ururi, Montecilfone e Santa Croce di Maglianao. Vala e dytë e shpërnguljeve mendohet të këtë qënë sërisht e karakterit ushtarak. Pas vdekjes së Alfonsit të Aragonës në fron vjen Ferdinandi I. Por me të ardhë në pushtet u gjend përnallë sulmeve të baronëve të fuqishëm të cilët nuk dëshironin që ai të qëndronte në fron. Për këtë arsye Ferdinandi i kërkoi ndihmën e Skëndërbeut, i cili zbarkoi në Barleta, mundi rebelët në betejën e Orsarës dhe çliroi nga rrethimi Molfetën. Si shpërblim Skëndërbeut iu dha titulli “ Signor” i Garganës dhe zotrues të feudeve të Tranit dhe San -Giovani Rotondos. Nga ana tjetër aragonasit ndihmuan me armë ushtrinë shqiptare që ishte e zënë në luftra kundër turqëve. Në këtë periudhë kohore Perandoria Osmane shpresonte të mbërrinte deri në portat e Romës. Duke përfituar nga situate Ballkanike tepër e dobët u sul mbi popujt e gadishullt ballkanik. Vetëm Arbëria arriti ti bëj ballë sulmeve turke për një periudhë të gjatë kohore. Por pas vdekjes së Gjergj Kastriotit( 17 janar 1468) filloi rënia e Arbërisë e cila pasi rezistoi dhe 10 vjet të tjera ra nën protektoratin e Venedikut dhe më pas nën zgjedhën osmane. Studimet historike tregojnë gjithashtu se i biri i Skëndërbeut, Gjoni së bashku me nënën e tij Donikën pas vdekjes së Gjergj Kastriotit u mikprit nga Ferdinandi i Aragonës dhe u vendos në Napoli.Ferdinandi i Aragonës në këmbim në këtë periudhë gjeti mënyrën për të shpërblyer Gjonin. Ai u bë kont i Salentos dhe duka i San Pietro Galantina në 1495. Kjo pritje e mirë e miqve të parë bëri që shumë familje shqiptare duke mos e toleruar dhe duruar më dominimin e turqve mysliman vendosën të emigrojnë drejt Italisë. Pikërisht në këtë kohë fillon dhe dyndja më e madhe e mërgimit arbëresh drejt brigjeve italiane, dyndje e cila vazhdoi në disa valë të njëpasnjëshme. 2. Emigracioni arbëresh gjatë viteve 1468 deri në 1825 Midis viteve 1468-1471 sipas dokumentave ka pasur shpërngulje të shqiptarëve drejt Molisës si dhe Kapitanasë, në Puglia, San Demetrio, Machia, San Kosmo, disa feude të San Severinos etj. Një dyndje tjetër e arbëreshëve në Itali qe pas rënies së Krujës 1478 dhe Shkodrës 1479. Kryesisht kjo popullsi u vendos në Sicili dhe Kalabri. Në këtë kohë dëshmohet se janë themeluar shumë krahina që sot mbajnë emra të njohur si: Ungra, Ferma, Firmoza, Qana, Frasnita, Shnë Vasili, Shën-Benedikt Ullano, Shën Sofia, Mongrasano, Shën Lorenco etj… Historiani Tajani shkrun se ngulmimet e para të shqiptarëve në Itali i përkasin viteve 1467-1471. Dëshmi të cilat janë konfirmuar më parë dhe nga studiues dhe historian të tjerë. Në vitet 1467-1471 janë themeluar fshatrat si: Shën Elena, Kroce di Migliano, Shën Demetrio Korona, Makia, Vakanzzaro Albanese, Shën Kozmo Albanese, Shën Giorgo dhe Spezzano Albanese. Të njënjtin fakt e konfirmon dhe C.Costanza në Cenno storico sugli albanesi d’Italia. Sipas të dhënave u ripopulluan toka të pabanuara si Foggiano, Martigniano, Monteperano, Roccaforzata, S.Giorgo, S.Martino, S.Marzano, Sternatia, Zollino, Chieuti, Casalnuovo, Campomarino, Casalvecchio, S.Paolo, Portocanone,S.Croce di Magliano, Ururi. Në 1473-1474 u themeluan fshatrat Fraggiano, Martinjano, Monteposano, Roca Forzata, Taranto, Shën Martino, Greçi, Shën Paolo në Kapitana etj.. Në 1476-1478 u themeluan Lungro,Firmo, Aquaformoza, Kastroreggio, Kavalerizo, Cerzeto, Civita, Falkonara, Fraschineto, Shën Bazilio, Shën Benedeto Ullano, Shën Katerina,Shën Lorenzo, Shën Martino, Paltani, Rora Greka etj… Shpërngulje të shqiptarëve drejt Italisë ka pasur pas rënies së Moresë në duart e osmanëve. Një grup me rreth 200 anije kalon në 1543 dhe vendosen në Napoli dhe në rrethinat përreth, të tjerë u vendosën në Potenca të Kalabrisë, sot Potenca Albanese, më pas në Shën Mitër. Këta arbëreshë të Moresë sot e kësaj dite e kujtojnë rrugëtimin e tyre drejt Italisë, vështirësitë që kishin hequr dhe dashurinë për Morenë vendin e tyre që tashmë e kishin lënë shumë larg. Ende sot kanë lënë pas një këngë mallëngjyese për Morenë e tyre të bukur: “Mori e bukura More Si të le e më së të pë! Atje kam zotin tatë, atje kam zonjën mëmë, atje kam edhe tim vëlla: Gjithë të mbuluar në dhe! Të njëjtin fakt e konfirmon dhe Pietro Scaglione në veprën “Historia e Shqiptarëvet t’Italisë”. Thuhet se pas rënies së Moresë shumë shqiptarë u vendosën në Itali. Ata u vendosën në Barrile, Maskite, Shën Kostantino Albanese, Shën Paolo Albanese, Brindisi della Montaja në Provincën e Basilikatës, në Farneta dhe Provincën e Kozencës. Edhe sipas Antonio Scuras në veprën “Origini, europee, religioni, viaggi, studi etnografici” thuhet së italo-shqiptarët u vendosën në Itali përmes disa valëve të emigracionit. Ai përmend se një valë e madhe shqiptarët u vendosën në Taranto. Ata u vendosën në tokat dhënë prijësit të tyre Gjergj Kastrioti në San Pirtro in Galatina. Më pas krijuan kolonitë e tyre në tokat e Fagiano, Roca mbretërore San Krispëri, Monteparano e San MarzanoNjë pjesë e koniderueshme e shqiptarëve u vendosën në afërsi të Puglias. Një pjesë tjetë u vendosën në Sicili dhe Kalabri. Qëndrat më me rëndësi të tyre ishin Piana dei Greci, Palalaco Adrianao. Njëkohësisht u formuan dhe fshatrat si: Zangorana,Vena, Carafa, Andali, San Nikola dell’Alto dhe Carfizzi. Rreth 5 mijë banorë u vendosën në Lungro, 3 mijë në San Demetrio, dhe 2 mijë në San Benedetto. Të gjitha burimet konfirmojnë se emigracioni drejt Italisë ka ndodhur në faza të ndryshme dhe jo në mënyrë të menjëhershme. Këto valë emigrimi kanë zgjatur që nga vitet 1400-1500. Fillimet e valëve emigruese më të fuqishme ashtu sic citojnë shumica e studiuesve i takon viteve 1460-1461periudhë në të cilën Skëndërbeu gjendet në Itali kurse faza e fundit mendohet të jetë regjistruar rreth vitit 1520. Shqiptarët e vendosur në Itali më pas krijuan kolonitë e tyre. Kolonitë më të mëdha sipas studimeve thuhet që kolonitë më të mëdha u formuan në Sicili, Kalabri dhe Bazilikatë. Lidhur me vendosjen e arbëreshëve në Itali na japin informacion dhe të dhënat arkivore. “ Kur paraardhësit tanë, ndër të cilët heroi Gjergj Kastriot Skëndërbeu fitimtar, së bashku me paraardhsit tanë, por sërisht të mundur nga Perandoria më e madhe e kohës shumë shpejt u detyruan të emigrojnë dhe të vendosen në tokën e shenjtë të Italisë, para mijra mijra vitesh ku thuhet se u vendos pellazgu Enea…” Që nga ajo kohë jetojmë një jetë të qetë dhe të respektuar, kemi shtëpitë tona, gëzojmë të drejtat tona dhe ndjehemi krenar që jemi qytetar të këtij atdheu të dytë. Megjithatë ndonse kanë kaluar rreth katër shekuj, në flasim prap gjuhën tonë, që është gjuha e cila është folur nga pellazgët më parë, vazhdojmë të ruajmë të njënjtat tradita , kulturë dhe veshje të vllezërve tanë dhe ndjejmë se në venat tona rrjedh gjaku i të cilëve që Malte-Brun i ka quajtur: “ Rracë e hekurt, e fortë si shkëmbinjtë e vendit ku jetojnë..” Të tjera koloni shqiptare gjenden dhe në Molise, Campomarino, Monteciflone, Portocanone, Ururi në Puglia, San Marzano, Casalvecchio në Puglia etj.. Të dhëna të tjera na vërtetojnë se emigrimet vazhduan edhe më vonë se vitet 1500 por qenë lëvizje sporadike dhe jo valë të fuqishme emigratore. Nga fundi i shekullit XVI dëshmohet se u themeluan në Siçili dy koloni: Sant Angelo Muxara, në provincën e Girgjentit, dhe S. Michele di Ganzariapranë qytetit të Caltagjirones.Dyndje më të vogla shqiptarësh ka pasur edhe për disa kohë. Ermanno Aar thotë se në vitin 1674 mbërritën në Brindisi 175 banorë të fshatit Pressio të Moresë.Ata u vendosën për pak kohë në Motola por u dëbuan nga arqipeshkëvi i Tarantos për shkak të fesë së tyre dhe ata u larguan e u vendosën në Tricarico ku dhe shumë shpejt u latinizuan. Më 1680 emigruan të tjera familje shqiptare. Një pjesë prej tyre me në krye Gjegj Sevastin u vendosën në Chieuti, në provincë të Foggia-s, ndërsa pjesa tjetër themeluan kolonitë: Ururit, Portokanone, Kampo Marino, Monteciflone, në Provincën e Kampobasso dhe Kieti në Provincë të Puglias, Casalvecchio dhe Casalnuovo në Puglia Faeta, Panni e S. Paolo të Civitatet në Capitanata. Pas shpërnguljeve sporadike pas një shekulli në vitin 1744 niset për në Itali një grup i madh familjesh shqiptare të cilat u vendosën në Villa Badesa në provincën e Peskarës. Mendohet se grupi i fundit që emigron në Itali është ai i 39 familjeve shkodrane me 208 vetë gjithsej , me në krye Anton Remanin të cilët u vendosën në Ankona dhe rrethinat e saj në vitin 1753. Megjithatë ka të dhëna se vala e fundit e emigracioneve i përket viteve nga 1759-1825. Dyndjet e fundit i përkasin pikërisht periudhës kur në krye të Italisë ishte Ferdinandi IV popullsie cila u vendos në Brindisi në Reggio Calabria, në Messina e gjetkë. Por cilat qenë arsyet e shpërnguljes së shqiptarëve drejt Italisë? Nga cilat zona të Shqipërisë kanë emigruar më tepër shqiptar në këtë periudhë kohore ? A gjetën shqiptarët stabilitet në vendet ku u vendosën apo u asimiluan me popullsinë vendase? Ku u vendosën më shumë arbëreshët dhe cili qe qëndrimi i tyre për ruajtjen e identitetit kombëtar? Këto pyetje dhe shumë të tjera do trajtohen më me hollësi në punimin tim. Se në sa katunde apo qytete të Italisë zunë vend shqiptarët, dhe sa mund të jetë numri i tyre me siguri nuk dihet sepse ka mungesë statistikash për periudha të ndryshme. Sipas dokumentave gjetur në arkivin e Napolit nga studiues si Francesco Tajani, Lorenzo Giustiniani, dhe arkivisti Manfredi Polumbo thuhet se numri i shqiptarëve arrin 200.000 mijë frymë të shpërndarë në 80 vende. Sipas studimeve dhe të dhënave thuhet se arbëreshët u vendosën edhe në shumë vende disa prej të cilave u zhdukën me kalimin e viteve. Kjo na bën të kuptojmë që numri i arbëreshëve mund të ketë qënë më i madh sesa ky që deklarohet nga studimet e fundit. Shumë prej fshatrave apo qyteteve janë zhdukur e bashkë me to dhe popullsia arbëreshe e cila nuk ka mundur të ruaj gjuhën, doket, zakonet por është asimiluar me popullsinë vendase. Krahas qyteteve të zhdukura ka dhe nga ato fshatra të cilat kanë ndryshuar emërate tyre.Studime rreth numrit të popullsisë arbëreshe janë bërë nga studiues të ndryshëm në vite të ndryshme. Biondelli në statistikat e tij tregon të 1848 tregon se numri i shqipatrëve që flisnin shqip arrinte 88410 banorë. Tajani në veprën e vet “Istorie Albanezi” na jep një tabelë statistikore që e ndan në tre kohë të ndryshme: në vitin 1806 numri i arbëreshëve arrin 110.955, në 1846 bie në 168.802 në 1886 arrin në 196.708. Studiuesi Biondelli na jep të dhëna statistikore rreth tre provincave kalabreze Cosenca, Catanzaro, Reggjio Calabria. Sipas statistikave kolonitë shqiptare të shpërndara në Kalabri arrin në 40 dhe një numër popullsie 42.400. Për numrin e kolonive shqiptare në 1543 në Kalabri ka mungesë të dhënash gjithsei numrohen rreth 57775 banorë.Tre shekuj më vonë , në 1842 studiuesi Morelli numron rreth 32.269 banorë. Sipas të dhënave në 1881 rezultojnë në vend rreth 85.508 banorë në 1894 rreth 98.798 banorë. Në numrimin e vitit 1901 u bë regjistrimi sipas së cilës numri arrin në 21.554 banorë. Në të dhënat statistikore jepet një pasqyrë e regjistrimit të popullsisë së vitit 1901 dhe përbri ai i vitit 1921. Sipas statistikave të 1901 shuma e përgjithshme e popullsisë arbëreshe në fillim të shek XIX arrinte në 200.219 banorë. Në regjistrimin e vitit 1911 sipas studimit te Carla Costanza rezultojnë të regjistruar rreth 20.467 familje arbëreshe të vendosur në zona të ndryshme të Italisëdhe me rreth 90.670 banorë. Mbas regjistrimit të vitit 1921 numri arrinte në 20.113 familje me 80.282 banorë. Nga ky vëzhgim del qartë se popullsia arbëreshe është zhdukur në disa koloni dhe në disa të tjera është zvogluar numri i kësaj popullsie.Në Itali sot gjenden 80 komuna që e kanë origjinën e tyre te arbëreshët e shpërngulur nga Shqipëria në periudha të ndryshme. Këto komuna gjenden në Abruzzo, Puglia, në Bazilikatë, në Kalabri(më të lulëzuarat janë ato në Kozencë) në Sicili dhe në krahinënë e Palermos.Vërtetohet se në Itali gjenden 200-250 mijë arbëreshë, megjithatë ky numër është tepër i madh larg nga realitetii sotëm sëpse sipas të dhënave të sotme arbëreshët nuk i kalojnë 120.000 banorë. Duke trajtuar me detaje pozicionin gjeografik të tyre, periudhën kur janë formuar, kohën kur janë vendosur popullsia shqiptare në këto vende si dhe evolucionin e tyre dhe gjendjen e tyre sot.Shqiptarët pasi u larguan nga vendi i tyre emigruan dhe u vendosën në pjesën më të madhe të Italisë Jugore duke formuar kolonitë e tyre shumë prej të cilave u zhdukën e të tjera i rezistuan kohës./Denisa Tare, ObserverKult

21 shkurti është Dita Ndërkombëtare e Gjuhës Amtare, që kremtohet në të gjitha vendet e botës. Qëllimi i caktimit nga UNESCO-ja të kësaj dite si dita e gjuhës amtare ka qenë vlerësimi i gjuhës si mjeti më i rëndësishëm për ruajtjen dhe trashëgimin e kulturës së çdo populli dhe i nevojës për të nxitur lëvrimin e gjuhëve amtare të popujve dhe të etnive dhe të popujve të botës, të cilat janë pjesë e thesarit kulturor të njerëzimit. Duke u ndalur këtë ditë te gjuha shqipe, si gjuha amtare e shqiptarëve kudo ku ata jetojnë, vërejmë me kënaqësi se statusi i saj këta 100 vjetët e fundit ka ardhur duke u rritur. Nga gjuhë e ndaluar nën pushtimin otoman, me shpalljen e Pavarësisë më 28 Nëntor 1912, ajo u bë gjuhë zyrtare e shtetit shqiptar, ndonëse mbeti gjuhë e ndaluar për pjesën tjetër të kombitqë u bënë me dhunë pjesë e shtetit grek dhe e Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene. Kjo gjendje u përmirësua pas Luftës së Dytë Botërore, kur shqiptarët e Kosovës, të Maqedonisë dhe të Malit të Zi fituan të drejtën e shkollimit në gjuhën amtare dhe hapën shkolla të të gjitha niveleve deri te Universiteti i Prishtinës dhe katedra e gjuhës shqipe në Universitetin e Shkupit. Me kushtetutën jugosllave të vitit 1974, shqipja në këto troje u ngjit në shkallën e gjuhës zyrtare rajonale në Kosovë dhe të gjuhës zyrtare paralele në Maqedoni. Këtë fillim shekulli, me shpalljen e Kosovës shtet i pavarur, shqipja u bë gjuhë zyrtare kryesore, ndërsa në Maqedoni që nga vitet ’80 të shekullit të kaluar e deri një vit më parë, shqipja ra në statusin e gjuhës rajonale të papërkrahur nga shteti. Po vitin e kaluar, me miratimin nga parlamenti maqedonas i ligjit për gjuhën shqipe, kjo u njoh si gjuhë zyrtare rajonale, pra fitoi status zyrtar, po jo me të njëjtin status me maqedonishten, sikundër ia kishte njohur kushtetuta jugosllave. Përtej këtyre trevave, në Mal të Zi shqipja ruan statusin që ka pasur, si gjuhë rajonale e përkrahur nga shteti; në Greqi për popullsinë e trevave shqiptare brenda kufijve të këtij shteti dhe për arbërorët shqipja është gjuhë e papërkrahur nga shteti, por jo e ndaluar të mësohet nga fëmijët e emigrantëve; në Itali shqipja është gjuhë e përkrahur e pakicës arbëreshe dhe e lejuar të mësohet nga fëmijët e emigrantëve shqiptarë, ashtu si në gjithë Europën; kurse në Turqi shqipja nuk mësohet nga fëmijët e emigrantëve. Gjuha shqipe ka përparuar shumë këta njëqind vjet edhe për sa i përket shkallës së përpunimit të saj. Nga gjuhë me disa variante letrare e dy gjuhë zyrtare (toskërishtja në Shqipëri, gegërishtja në trojet shqiptare në ish-Jugosllavi), prej vitit 1972 ajo është ngritur në shkallën e gjuhës letrare kombëtare, të pranuar nga të gjitha pjesët e kombit. Ishte Konsulta e Prishtinës eprillit 1968 ajo që hodhi hapin e madh të bashkimit gjuhësor, kur intelektualët shqiptarë të atjeshëm, të udhëhequr nga motoja “një komb – një gjuhë letrare”, shpallën se shqiptarët në Jugosllavi pranonin “si gjuhë të vetën letrare gjuhën letrare të vendit ëmë”. Kongresi i Drejtshkrimit e sanksionoi këtë vendim të tyrin, duke shënuar në këtë mënyrë fundin e periudhës kur shqipja shkruhej në disa variante dhe fillimin e jetës kombëtare shqipes letrare. Periudha nga Kongresi i Drejtshkrimit e deri më 1990 vlerësohet nga të gjithë si periudha e përpjekjeve për zotërimin dhe përdorimin e normave të gjuhës letrare në të gjithë veprimtarinë ligjëruese të shkruar e të folur. Në trojet shqiptare të ish-Jugosllavisë Konsulta u vuri detyrë shkollës enteve botuese, redaksive e gazetave dhe administratës zbatimin e normën letrare; kurse në Shqipëri, zbatimi i normave të gjuhës letrare nga shkolla, entet botuese dhe administrata shtetërore u bë i detyrueshëm me një vendim të vitit 1978 të Këshillit të Ministrave. Pas viteve ’90, me përmbysjen e sistemeve politike njëpartiake dhe kalimin në pluralizëm, u vu re një rënie e theksuar e kujdesit për gjuhën nga të gjithë, nga shteti e shoqëria, që u pasua edhe me kontestime të gjuhës letrare e me përpjekje për krijimin e gjuhëve të reja letrare. Në praktikën e ligjërimit të shkruar e të folur, për fat të keq, kjo gjendje vijon edhe në ditët tona, kur vijon mungesa e pafalshme e kujdesit të shtetit për gjuhën, ndonëse kushtetutat e të dy shteteve shqiptare e shpallin mbrojtjen e gjuhës si detyrim shtetëror. Sa pak e mbrojmë gjuhën shqipe, kjo duket po ta krahasojmë gjendjen në këtë pikë me vendet fqinje. Maqedonia e Veriut ka një ligj për gjuhën i cili parashikon sanksione të rrepta për shkelësit e tij – institucione, redaksi apo ente botuese. Kurse as Shqipëria dhe as Kosova nuk kanë ende një ligj për gjuhën, ndonëse projektligji përkatës është depozituar prej kohësh në të dy kuvendet. Si pasojë e mungesës së kujdesit shtetëror për gjuhën, në botimet, në gazetat e revistat, në televizionet dhe në dokumentacionin zyrtar vërehen shkelje të pafalshme të normave të gjuhës letrare. Më e dukshme kjo dukuri e shëmtuar është në fushën e fjalorit, ku vërehet një vërshim i fjalëve të huaja të panevojshme, madje i fjalëve “kopile”, si realizoj, akses e aksesoj, tentoj, mesazh etj., të cilat po e drunjëzojnëe po e venitin gjuhën, duke u zënë vendin dhjetëra fjalëve të bukura shqipe që përdoren në kontekste të ndryshme sintaksore; edhe në fushën e drejtshkrimitmospërdorimi i shkronjave ë dhe ç është tregues i injorancës kompjuterike, po edhe mungesë e respektit për alfabetin tonë, për shkronjat e të cilit është derdhur gjak. Në televizione po sundojnë modele akcentologjike të huaja, duke i theksuar fjalët e thjeshta e kompozitat në rrokjen e parë si në anglishte, kur modeli theksor i shqipes kërkon theksimin fundor të fjalës, veçanërisht të fjalëve të përbëra, në të cilat pa asnjë përjashtim theksohet përbërësi i dytë. Ky model i huaj theksimi ka prishur edhe melodinë dhe metrikën e frazës, që nuk tingëllon më si shqip, po si një surrogat shqip-anglisht-italisht. Sot, në Ditën Ndërkombëtare të Gjuhës Amtare, është rasti t’u drejtohemi shkollës, shtypit dhe të gjithë atyre që janë përfshirë në ligjërimin publik, me thirrjen që të tregojnë respekt për gjuhën tonë, e cila është tipari i vetëm që na dallon prej të tjerëve dhe na bashkon ne shqiptarët në një komb. Thirrja jonë i drejtohet edhe shtetit që të kujdeset për gjuhën, në radhë të parë, duke miratuar ligjin përkatës, i cili do t’u jepte zgjidhje shumë problemeve, duke krijuar një mjedis të pastër nga ndotjet gjuhësore e shkeljet e normave të gjuhës letrare. Dhe deri në miratimin e këtij ligji jemi të mendimit që shteti të kthejë në fuqi vendimin e Këshillit të Ministrave të vitit 1978. Mbrojtja e gjuhëve në botë, lufta kundër zhdukjes së tyre dhe ruajtja e identitetit të kombeve nëpërmjet gjuhës, janë qëllimet kyçe të manifestimeve që sot do të organizohen në suaza botërore. Analizat e UNESKO-s tregojnë se mund të zhduken rreth 2,500 gjuhë nga pothuajse 6,000 që fliten në botë. Në 90 vitet e kaluara janë zhdukur rreth 200 gjuhë, ndërsa 199 i flasin më pak se dhjetë njerëz. E fundit që është zhdukur është gjuha “ajake”, të cilën e folur një grua e cila ka vdekur në vitin 2008 në Alaskë. Arsyet kryesore për zhdukjen e gjuhëve janë luftërat dhe dëbimi i detyrueshme. Emigrantët gjithashtu e përziejnë gjuhën amtare me gjuhën e shtetit në të cilin jetojnë që të integrohen më mirë. Megjithatë, ka shembuj, më së shumti në Australi, ku gjuhët të cilat janë “nën kërcënim” i flasin të rinjtë, tha një përfaqësues i UNESCO-s. Hulumtim

Lumi Vjosa është shpallur Park Kombëtar nga qeveria e Shqipërisë. “Shpallja Park Kombëtar është kategoria e dytë e mbrojtjes që është shumë më e lartë se ajo që kishte më parë si Park Natyror. Shpallja e lumit Vjosa Park Kombëtar nënkupton se nuk do të lejohet asnjë ndërtim që cenon luimin, përfshirë këtu edhe hidrocentralet. Lumi Vjosa, i gjatë 270 kilometra, rrjedh nga shpatet e mbuluara me pyje të maleve të Pindit të Greqisë deri në bregdetin Adriatik të Shqipërisë. Shkencëtarët thonë se ekosistemi i Vjosës është habitati për 1.100 specie, 13 prej të cilave janë në rrezik të madh të zhdukjes. Vjosa gjithashtu ka vlerë ekologjike, kulturore dhe ekonomike për 60.000 shqiptarët që jetojnë në brigjet e saj. Vjosa, një ndër të vetmit lumenj “të egër” në Evropë. Disa opinione per lumin Vjosa. Në një shkrim për ‘National Geographic”, gazetari Stefan Lovgren rrëfen për lumin Vjosa dhe impaktin që mund të shkaktojë ndërtimi i digave në këtë lumë. Duke dalë nga një grykë malore aty pranë, lumi Vjosa rrezaton nëpër hapësirën e gjerë të zhavorrit poshtë këtij qyteti historik, të vendosur në kodër. Ujërat e tij me rrjedhje të shpejtë thurin një rrjet të çuditshëm kanalesh dhe përrenjsh. Ky është një lumë që shkon atje ku dëshiron. Është gjithashtu imazhi i shumë lumenjve në Evropën Qendrore shumë kohë më parë, para se të ndoteshin, të ndërtoheshin diga apo t’u ndryshohej rrjedha. Sot, më shumë lumenj në Evropë janë ndryshuar apo vënë dorë mbi ta sesa në çdo kontinent tjetër. Vjosa, e cila rrjedh e papenguar nëpër Shqipërinë e Jugut në Detin Adriatik, është një nga lumenjtë e fundit të mëdhenj evropianë që ende vazhdon të qëndrojë e egër. Kjo e bën atë shtysën kryesore për përpjekjet e ruajtjes edhe të lumenjve më të vegjël në të gjithë Ballkanin, të cilët gjithashtu mbeten relativisht të paprekur. Megjithatë Vjosa, degët e saj dhe lumenjtë e tjerë të Ballkanit përballen me kërcënime të reja ndaj rrjedhave të tyre natyrore ndërsa zyrtarët në rajon po konsiderojnë propozimet për të ndërtuar më shumë se 3 mijë 400 hidrocentrale të reja atje. Kritikët paralajmërojnë se zhvillime të tilla mund të kenë pasoja shkatërruese ekologjike për një nga rajonet më biodiversitare të Evropës. “Vjosa është beteja kryesore për mbrojtjen e lumenjve me rrjedhje të lirë në Ballkan dhe më gjerë”, thotë Ulrich Eichelmann, CEO i OJF-së “Riverwatch”, një prej disa grupeve të ruajtjes që disa vjet më parë u bashkuan në një koalicioni i quajtur “Save the Blue Heart of Europe”. Gjatë një bio-sondazhi të vitit 2017 – i kryer mes planeve për të ndërtuar dy diga në seksionin e mesëm të Vjosës – rreth 40 shkencëtarë nga Shqipëria, Austria dhe Gjermania gjetën dhjetëra specie që shumë kohë më parë ishin zhdukur nga lumenjtë e rregulluar në Evropën Qendrore, përfshirë shumë insektet. “Vjosa është bota e humbur e Evropës.” thotë Fritz Schiemer, një ekolog në pension nga Universiteti i Vjenës, i cili drejtonte sondazhin. Krijesa të vogla dhe shumë të vogla Një studim tjetër, këtë herë duke u përqendruar në dy degë kryesore të Vjosës, Shushicën dhe Bënçën, pjesë e një rrjeti lumenjsh të pacenuar që shtrihen tre herë më gjatë se vetë Vjosa. “Është një shans për të studiuar lumenjtë në kushtet e tyre natyrore, gjë që nuk mund ta bëjmë më në pjesën më të madhe të Evropës”, thotë Schiemer. Edhe pse pellgu i lumit është shtëpia e kafshëve karizmatike si rrëqebulli ballkanik, i cili ndodhet në rrezik zhdukjeje, biodiversiteti i tij më i pasur gjendet midis jovertebrorëve, ku insektet përbëjnë shumicën dërrmuese të specieve që jetojnë atje. Afër fshatit Brataj, Anton Drescher qëndron në bregun me zhavorr të Shushicës, duke inspektuar një mur shkëmbi. Një potpuri me lule të egra kishte dalë nga çarjet e saj. Drescher, një botanist në Universitetin e Graz në Austri, identifikoi shumicën e tyre si specie tipike mesdhetare. “Nuk mund të shihen këto lule dhe bimë, kështu të gjitha së bashku, në vende të tjera”, tha ai. Të paktën 31 specie peshqish janë identifikuar në Vjosë, duke përfshirë disa lloje të rrezikuara, të tilla si Skadar, një krap i vogël endemik në Ballkan. Duket se lumi është bërë gjithashtu një strehë për ngjalat evropiane të rrezikuara në mënyrë kritike që vijnë nga deti. “Ne shohim një bollëk peshqish detarë në pjesët e poshtme të lumit”, thotë Paul Meulenbroek, një ekolog peshqish në Universitetin e Burimeve Natyrore dhe Shkencave të Jetës në Vjenë. Organizma të tjerë, të zakonshëm buzë lumit por shpesh të papërfillura, janë molusqet dhe veçanërisht kërmijtë, të cilët lulëzojnë në grumbuj të materialit organik të larë në brigjet e lumit. Ekzistojnë shumë pak të dhëna për këto krijesa të larmishme në Vjosë, thotë Michael Duda, një malakolog (zoolog i specializuar në studimin e molusqeve) në Muzeun e Historisë Natyrore të Vjenës. “Shanset janë që ne po humbasim specie që as nuk e dinim se ekzistonin”. Çfarë rrezikohet Vjosa ka një digë, të ndërtuar në fund të viteve 1980 afër origjinës së saj në Malet Pindus përtej kufirit në Greqinë veriore, ku lumi njihet si “Aoos”. Por, për pjesën tjetër të rrjedhës së tij prej 170 miljesh, ai rrjedh lirshëm përmes një mozaiku të peizazheve malore shqiptare që përfshijnë kanione dhe pjesë lumore të thurura më shumë se një milje të gjerë. “Ajo që e bën Shqipërinë të veçantë janë pasuritë e saj biologjike”, thotë Mirjan Topi, një ornitolog, cili punon si guidë turistike në zonën e Vjosës dhe Nartës. “Nëse ndërtohet aeroporti, një nga thesaret e mëdha të biodiversitetit, jo vetëm në Shqipëri por Evropë, do të humbasë”. Një plan “mbrojtje” “Vlera e lumit Vjosa garanton më shumë sesa përcaktimi i parkut natyror,” thotë Andrej Sovinc, nënkryetari i Komisionit Botëror të IUCN për Zonat e Mbrojtura. Historikisht, zonat e mbrojtura janë projektuar për ekosistemet tokësore, jo lumenjtë që mund të përshkojnë ato. Ndërsa disa parqe kombëtare evropiane janë emëruar pas lumenjve, ekziston vetëm një, Parku Kombëtar Danub-Auen në Austri, që mund të konsiderohet një park kombëtar lumor i vërtetë, pasi është i kufizuar në lumin Danub dhe habitatin e tij bregdetar. Por, ai park mbulon vetëm një pjesë të Danubit, i cili përndryshe është një nga lumenjtë më të modifikuar në Evropë.

Trembëdhjetë fakte interesante rreth Angelina Jolie Angelina Jolie Para 4 vitesh Përveç aktrimit, bota e njeh Angelina Jolie nga përpjekjet e saj humanitare. Aktrimi dhe përpjekjet e saj të jashtëzakonshme në punë bamirësie mahnisin të gjithë botën. Pse Gjermania po dërgon trupa ushtarake në Lituani?Projekti i ri “Telegrafi Local News” – bashkohuni me ekipin e lajmeve lokalePo transformohet Pallati i Rinisë, më shumë opsione për sportistët kosovarë“Bojkotoni qumështin serb”, blegtorët shqiptarë në protestë për çmimet e ul...Historia socio-ekonomike e Kosovës në shekullin XVIII Këtu janë faktet pak të njohura për jetën e aktores sonë frymëzuese: 1. Lindur më 4 qershor 1975, Angelina Jolie filloi modelimin kur ishte 11-vjeçe me insistimin e nënës së saj. Angelina Jolie 2. Ajo filloi karrierën prej aktoreje në filmin “Lookin To Get Out”, skenarin e të cilit e kishte shkruar babai i saj Angelina Jolie 3. Ajo u largua nga shkolla kur ishte 14-vjeçe. Ajo ishte rebele atë kohë, flokët i mbante ngjyrë vjollcë dhe iku me të dashurin e saj. Pas dy vitesh së bashku, ajo u kthye në shkollë dhe mori me qera një shtëpi afër prindërve të saj. Angelina Jolie 4. Angelina Jolie në fëmijëri kishte dy njerëz të preferuar. Spock nga “Star Trek” dhe Anthony Perkins nga filmi legjendar, Psycho. Spock, Angelina Jolie, Anthony Perkins 5. Ajo u martua me Lee Miller në vitin 1996. Për ceremoninë e dasmës, veshi pantallona të zeza lëkure dhe një bluzë të bardhë. Lee Miller dhe Angelina Jolie 6. Jolie u takua me Billy Boll Thorton në filmin “Pushing Tin” në vitin 1999 dhe ata u martuan një vit më vonë. Angelina Jolie dhe Billy Bob Thorton 7. Babai i saj ishte neglizhent dhe pasi të gjitha kaluan ajo hoqi mbiemrin e babait (Voight) dhe e mori Angeline Jolie si emrin e saj juridik. Angelina Jolie dhe babai i saj 8. Ajo mbeti një temë e nxehtë rreth fillimit të vitit 2005, me thashethemet se ishte shkaku i ndarjes së Brad Pitt dhe Jennifer Aniston. Jennifer Aniston dhe Brad Pitt 9. Ajo kurrë nuk e pranoi marrëdhënien e saj me Brad Pitt deri në shkurt 2006, kur njoftoi se ishte shtatzënë me fëmijën e tij. Angelina Jolie dhe Brad Pitt Pas nëntë vitesh së bashku, çifti u martuan në gusht 2014. Angelina Jolie me familjen e saj 10. Ajo ka shitur foton e parë të vajzës së saj Shiloh për 4.1 milionë dollarë dhe fotografitë e para të binjakëve të saj të porsalindur për 14 milionë. E njëjta dhuroi të gjitha paratë për bamirësi (e cila vendosi rekordin botëror për fotot më të shtrenjta të bebeve). Angelina Jolie dhe Brad Pitt 11. Angelina Jolie dhe Brad Pitt kanë gjashtë fëmijë së bashku: tre të birësuar (Maddox, Pax, Zahara) dhe tre biologjikë (Shiloh, Knox, Vivienne). Angelina Jolie dhe familja e saj 12.Ylli i Hollywood-it lindi vajzën e saj Shiloh në Namibia dhe Shiloh tani është një qytetare namibiane. Angelina Jolie dhe vajza e saj, Shiloh 13. Aktorja amerikane është e njohur veçanërisht për përpjekjet e saj humanitare. Ajo merr pjesë në ngjarje për refugjatët dhe i kushtohet tejet shumë punës bamirëse.

GPT-të e personalizuara vinë për përdoruesit pa pagesë të ChatGPT Nga: PCWorld Publikuar rreth 2 orë më parë, 30 Maj 2024 Këto funksionalitete ishin të disponueshme për përdoruesit me pagesë të ChatGPT Plus, Teams dhe Enterprise, por tani janë të hapur për të gjithë përdoruesit e ChatGPT. GPT-të e personalizuara vinë për përdoruesit pa pagesë të ChatGPT Përdoruesit pa pagesë të ChatGPT tashmë mund të aksesojnë GPT-të e personalizuara, të analizojnë grafikë, të bëjnë pyetje rreth fotove dhe të kenë akses në disa veçori të reja shtuar me GPT-4o në fillim të muajit Maj. Këto funksionalitete ishin të disponueshme për përdoruesit me pagesë të ChatGPT Plus, Teams dhe Enterprise, por tani janë të hapur për të gjithë përdoruesit e ChatGPT. Ndërsa përdoruesit pa pagesë mund të zbulojnë dhe përdorin GPT të personalizuara, ata nuk mund të krijojnë GPT-të e tyre. Tashmë mund të krijojnë versionet e tyre të ChatGPT për nevoja specifike ndërsa mund të bëhen pjesë edhe të skemë së ndarjes së të ardhurave që OpenAI e filloi në muajin Mars. Megjithatë përdoruesit me pagesë do të kenë një avantazh tjetër: më pak kufizime. Kur përdoruesit pa pagesë arrijnë limitin e mesazheve dhe bisedave me GPT-4o, ata automatikisht kalohen në GPT-3.5 /PCWorld Albanian

Të premtet e veçanta të Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones Michael Douglas dhe Catherine Zeta-Jones Çifti i mirënjohur i Hollywoodit, aktorët, Michael Douglas dhe Catherine Zeta -Jones kanë thënë se ditët e premte i kalojnë duke kërcyer. Aktori ka treguar se ndihet pak i ndrojtur sepse “Catherine di të vallëzojë shumë mirë”. “Të premteve më pëlqen të lëshoj muzikë e të kërcej. Por jam pak i ndrojtur sepse gruaja ime është valltare e jashtëzakonshme. I kam disa lëvizje që i bëj unë, por ajo më bën të dukem bukur”, ka thënë ylli për revistën People. Kur u pyet se a e mban mend daljen e fundit me gruan, ai ka thënë se së fundmi kanë darkuar bashkë me shoqen e Catherines, legjendën e komedisë, Carol Burnett dhe burrin e saj Brianin në një restaurant në Santa Barbara. Ai ka thënë gjithashtu se i pëlqen shumë të luajë golf dhe ndihet i bekuar që edhe gruas së tij i pëlqen ky sport. “Tani që në shtëpi kemi mbetur vetë, më pëlqen të dalim vetëm ne të dy pa u ndjerë në faj që fëmijët janë duke ndenjur në shtëpi”, ka thënë Douglas. Michael Douglas është dashuruar në Catherine Zeta-Jonesin pasi e ka parë atë të luante në filmin “The Mask of Zorro”, në vitin 1998. Ata mirëpritën fëmijën e parë dhe u martuan në vitin 2000. Më pas ata kanë edhe një fëmijë.

Rezidenca sekrete në Londër e Catherine Zeta-Jones dhe Michael Douglas është e përshtatshme për familjen mbretërore të Hollivudit Banesat e përfolura në Londër të yjeve të Chicago dhe The War of the Roses janë në pronësi të mbretit Charles Katie Daly Nuk është e çuditshme që një yll i Hollivudit si Catherine Zeta-Jones që ka pushtuar ekranin e argjendtë për tre dekadat e fundit, do të kishte një shtëpi përrallore. Aktorja e së mërkurës, 54 vjeçe, kalon shumicën e ditëve të saj në Amerikë që nga dasma e saj me aktorin e “Fatal Attraction”, Michael Douglas në vitin 2000. Por kjo nuk do të thotë se ajo nuk gjen kohë për t'u rikthyer në MB, përkatësisht në Londër ku ajo thuhet se qëndron në akomodim shumë të veçantë. Catherine Zeta-Jones dhe Michael Douglas kanë një rezidencë në Londër Është raportuar se ylli i The Mask of Zorro dhe burri i saj jetojnë në një apartament në Pallatin e St James, në Londër, i cili është në pronësi të vetë mbretit Charles. Pamja anësore e Pallatit të Shën James Pallati i Shën James është pallati më i vjetër në Londër Deri në vitin 2017, Princesha Beatrice dhe Princesha Eugenie ndanin një apartament brenda pallatit, ndërsa Princesha Anne ende e përdor pallatin për kohën e kaluar në qytet duke qëndruar larg komoditetit të pronës së saj në Gatcombe Park në Gloucestershire. Princesha Beatrice dhe Princesha Eugenie jetonin në Pallatin e Shën James Princesha Beatrice dhe Princesha Eugenie jetonin në Pallatin e Shën James Mundësitë e qirasë në pallat u shfaqën për herë të parë në vitin 2015 dhe besohet të jetë pallati më i vjetër në Londër që ende qëndron në këmbë. Metro raportoi se një apartament me një dhomë gjumi në pallat shitet me pakicë në tregun e qirave për pak më pak se 4000 £ në muaj.

Angelina Jolie mbush 49 vjeç - brenda botës së saj private: gjashtë fëmijë, tre divorce dhe karriera e mbushur me yje Brenda jetës së trazuar të Angelina Jolie, nga martesa me Brad Pitt deri te puna e saj humanitare Bryony Gooch Një aktore fituese e Oskarit, reputacioni i së cilës si humanitare i paraprin, Angelina Jolie po mbush 49 vjeç dhe ajo tashmë ka jetuar një jetë më të çmendur nga sa mund ta imagjinojnë shumë njerëz. Nga vitet e saj të trazuara të adoleshencës si vajza e aktorit Jon Voight dhe Marcheline Bertrand, tek ngritja e saj meteorike në famë dhe përfundimisht duke pasur familjen e saj të madhe me gjashtë fëmijë - Angelina nuk tregon asnjë shenjë se ndalon. SHIKO: Angelina Jolie flet për fëmijët dhe tranzicionin personal Ndërsa ylli mbush 49 vjeç, HELLO! shikon prapa në sukseset e saj për të festuar rastin e rëndësishëm. Familje e mbushur me yje Angelina Jolie lindi më 4 qershor 1975 në Spitalin Cedars-Sinai, Los Angeles, nga aktorët Jon Voight dhe Marcheline Bertrand - fëmija i tyre i dytë, pas lindjes së James Haven. Një vit pasi vajza e tyre lindi, Jon dhe Marcheline u ndanë dhe kjo e fundit e shtyu karrierën e saj për të rritur fëmijët e saj. LOS ANGELES - 4 QERSHOR: Aktori Jon Voight mban fëmijën e tij të porsalindur Angelina Jolie Voight (vetëm 4 orë e vjetër) më 4 qershor 1975 në Los Anxhelos, Kaliforni. (Foto nga Donaldson Collection/Michael Ochs Archives/Getty Images)© Koleksioni Donaldson Jon Voight mban fëmijën e tij të porsalindur Angelina Jolie kur ajo ishte vetëm katër orëshe Por Angelina e ka bërë të qartë se ajo u frymëzua për të aktruar nga shikimi i filmave me nënën e saj, në krahasim me shikimin e karrierës së suksesshme të babait të saj, pasi ai fitoi një Oscar për Coming Home, dhe mori vlerësime kritike për rolet e tij në Midnight Cowboy dhe Deliverance. . LOS ANGELES - 01 JANAR 1978: Jon Voight duke mbajtur vajzën e tij Angelina Jolie në një festë për KISS në Firoucci në Los Angeles, Calfornia. Fotot nga Brad Elterman/FilmMagic)© Brad Elterman Jon me Angelina në 1978 Në fakt, aktorja kishte një marrëdhënie të tendosur me babanë e saj herët, pavarësisht se debutoi në aktrim në moshën shtatë vjeçare në filmin e tij Lookin' to Get Out. Ajo në mënyrë të famshme nuk e pranon Voight, pasi ajo kërkoi ligjërisht të ishte Angelina Jolie. Adoleshentët e trazuar Pasi kaloi vitet e saj të hershme në Palisades, Nju Jork, Marcheline e zhvendosi familjen përsëri në Los Anxhelos, ku Angelina ndoqi shkollën e mesme Beverly Hills ku ajo luftoi. Kur u transferua në shkollën e mesme Moreno, ajo u rebelua si një "punk i huaj". Ajo vishej tërësisht të zeza, dilte për të ngrënë dhe kishte një të dashur të gjallë për dy vjet kur ishte 14 vjeç. Angelina Jolie me vëllain e saj James Haven marrin pjesë në ngjarjen e shtatë në shitje për të ndihmuar në mbledhjen e parave për AIDS më 30 nëntor 1990 në Nju Jork... Titulli i artikullit: 'Eye Scoop' (Foto nga Fairchild Archive/WWD/Penske Media nëpërmjet Getty Images )© WWD Angelina, 15, me vëllain e saj James në ngjarjen e shtatë në shitje për të ndihmuar në mbledhjen e parave për SIDA-n “Nëna ime është kaq e kujdesshme dhe edukuese, dhe zgjedhjet që ajo bëri për mua nuk ishin të papërgjegjshme”, tha ajo për Cosmopolitan në 2003. “Kur isha 14 vjeç, ose do të isha i pamatur në rrugë me të dashurin tim, ose ai do të ishte me mua në dhomën time të gjumit me mamin tim në dhomën tjetër, sepse unë do të kisha një të dashur”. LOS ANGELES - 1991: Aktorja Angelina Jolie pozon për një portret në 1991 në Los Angeles, Kaliforni. (Foto nga Harry Langdon/Getty Images) © Harry Langdon Adoleshente Angelina Jolie në 1991 Ajo vazhdoi: "Ajo bëri zgjedhjen, dhe për shkak të saj, unë vazhdova të shkoja në shkollë çdo mëngjes dhe eksplorova marrëdhënien time të parë në një mënyrë të sigurt. Pra, në një mënyrë të çuditshme, ajo bëri vërtet gjënë e duhur. Kjo më mbajti jashtë telashe." Shendeti mendor Ishte si adoleshente që Angelina fillimisht luftoi me shëndetin e saj mendor, duke përjetuar pagjumësi dhe një çrregullim të të ngrënit dhe duke përdorur drogë. Çështjet e saj të shëndetit mendor u bënë aq të rënda sa ajo bëri dy plane për të vrarë veten në moshën 19-vjeçare dhe më pas në moshën 22-vjeçare kur u përpoq të punësonte një vrasës me pagesë për të bërë punën. Angelina Jolie dhe djali i saj Maddox marrin pjesë në Premierën Botërore të "Shark Tale" në 2004, dy vjet pas adoptimit të tij "Ai ishte një person mjaft i mirë dhe më pyeti nëse mund ta mendoja dhe ta telefonoja përsëri pas dy muajsh," tha ajo. "Diçka ndryshoi në jetën time dhe kuptova se do ta mbaja jashtë." Kur ajo adoptoi fëmijën e saj të parë, Maddox, Angelina u kthye në një cep: "E dija që sapo të isha përkushtuar ndaj Maddox, nuk do të isha më kurrë vetëshkatërruese". Suksesi në karrierë Pas një periudhe të shkurtër në filmin e babait të saj në moshën shtatë vjeçare, Angelina do të fillonte më vonë karrierën e saj në filmin me buxhet të ulët Cyborg 2 në 1992, më pas mori një rol kryesor në Hackers në 1995, ku takoi së shpejti burrin e parë Jonny Lee Miller. Angelina Jolie qëndron pas Jonny Lee Miller në një skenë nga filmi 'Hackers', 1995. (Foto nga United

Diana Kastrati: Universi femëror i Alberto Moravias Në librin me 30 tregime “Boh” – “Ku e di unë” Titulli i përmbledhjes Ku e di unë, që në italisht është Boh (1975, Bompiani) futet në kategorinë e shprehjeve tipike lokale (pra vetëm italiane) që shpreh të pakuptuarit e diçkaje. Zakonisht shoqërohet edhe me një mimikë të fytyrës që shpreh pasigurinë mbi çka flitet, po aq sa me mbledhjen e supeve, gjesti – tregues më elokuent për t’u futur në ajrinë e këtij libri të pazakontë. Bëhet fjalë për një përmbledhje me tridhjetë tregime, të cilat shpalosin tridhjetë profile psikologjike grash, secila syresh unike në llojin e saj. Interesi i Moravias ndaj universit femëror ka qenë konstant, i pandërprerë, duke filluar nga Karla e romanit të tij të parë Indiferentët e deri te Nora e romanit të papërfunduar Gruaja leopard , por ai intensifikohet edhe më shumë në sezonin e fundit të krijimtarisë së tij që përkon me vitet ’70 të shekullit të kaluar e deri në prag të viteve ’90 kur ndahet nga jeta. Tri përmbledhjet me tregime Il Paradiso [1970], Un’altra vita [1973] dhe vepra që po vjen sot në shqip Boh [1976], formojnë një bashkësi të vetme organike, një galeri fotogramesh të personazheve femërorë, forca artistike e të cilave jepet jo aq nga një përfaqësim i vetëm i një karakteri, se sa nga shumatorja dhe mbivendosja e karaktereve të ndryshme femërore që mbushin skenën. Kjo triadë krijon një galeri prej 95 zërash femërorë ku Moravia ua lë timonin vetëm atyre. Janë ato protagonistet absolute të një galerie karakteresh që ngjan me një labirint të cilit vështirë se arrin t’ia shohësh fundin. Dy janë karakteristikat stilistikore që bien në sy në këtë përmbledhje: përdorimi i vetës së parë të zërit tregues dhe, modelimi i personazheve përmes një karakterizimi trupor si shpërfaqje fizike e psikës së tyre, por po aq edhe i përkatësisë shoqërore. Përdorimi nga ana e Moravias e vetës së parë, i ka rrënjët në leximin e soneteve të Gioacchino Belli-t, nga të cilat ai mëson teknikën e «fincionit përmes impostimit të zërit» [1] . Aplikimin e parë të kësaj forme të vetës së parë ai e vendos te romani Romania (1947), më pas te Çoçarja (1957) dhe, bazuar në këtë model të këtyre shembujve të parë të “unit” femëror artistik, ai ndërton edhe triadën e nëntëdhjetë e pesë zërave femërorë duke na furnizuar identikite tejet të pasura të vizionit femëror të krijuesit të tyre. Janë ato vetë që përshkruhen, që na japin detaje të vetat sa estetike aq edhe psikologjike. Në raste më të rralla, karakterizimi i tyre merr formë nga informacionet që lexuesi i përfton përmes dialogjeve dhe aluzioneve që iu vihen në gojë bashkëprotagonistëve. Ky element i fundit i ndërtimit të personazheve nga ana e Moravias, bazohet te metoda e Tomasevskij, në punimin e tij Ndërtimi i subjektit, ku ndalet më në veçanti mbi një tip karakterizimi të quajtur “procedura e maskave”. Një metodë fort e dashur edhe për Moravian siç do të vihet re edhe në vijim të krijimtarisë së tij. Procedura e maskave konsiston në përpunimin e përshkrimeve të jashtme sipas karakterit psikologjik të personazhit, ku futet aspekti estetik, ai i veshjes, i mobilimit të banesave si dhe ai i emrave të përveçëm. Figura e gruas në këtë përmbledhje me tridhjetë tregime Ku e di unë, është kapur në një moment historik, atë të shndërrimit femëror në Evropë mbas revolucionit seksual të 1968, i cili shenjohet mbi të gjitha nga  çlirimi seksual. Por pavarësisht këtyre transformimeve të dhunshme e shpesh sipërfaqësore e ekzibicioniste të këtyre grave, ato mbeten personazhe që nuk ia dalin të integrohen në pëlhurën sociale të re të Italisë që ka ndryshuar, duke mbetur përgjysmë në rrugëtimin e tyre: nga njëra anë tradita mijëravjeçare që i parasheh gratë ekskluzivisht vetëm në rolin social të gruas e të nënës, nga ana tjetër`format e reja të përftuara nxitimthi pa një interiorizim të ndërgjegjshëm. Kësodore, një pjesë e këtyre personazheve shpërfaqin neurozat karakteristika të atmosferës sociale të neokapitalizmit me dëshirën për të braktisur bashkëshortin a të dashurin, të tjera që kërkojnë të afirmohen në punë, të tjera që nuk aspirojnë tjetër veçse hakmarrjen, të tjera akoma që aspirojnë dashurinë por eksperimentojnë vetëm seksin, por që të gjitha të zëna ngushtë në një kontradiktë të përhershme e konstante: nga njëra anë dëshirën e fshehtë  për ndryshim e, nga ana tjetër, pamundësinë për ta realizuar. Kjo kontradiktë kushtëzon edhe strukturën e narrativës së këtyre tregimeve duke i dhënë asaj impulsin fillestar, por duke mos e kapërcyer asnjëherë pragun e realizimit konkret. Nga ana tjetër u jep tregimeve një tonalitet ironik që pavarësisht se mbart një pamundësi tragjike, nuk i rëndon. Ky tipar i teksteve moraviane spikat që në fillim të daljes së tij në skenën letrare ku pena e tij thyen një skemë të gjatë të melodramacitetit narrativ, karakteristikë e shpeshtë dhe e spikatur e tregimtarisë italiane. Shumë prej këtyre personazheve janë gra të vetmuara, të shkëputura nga realiteti, të cilat vuajnë nga një simptomë që shkenca e sotme e psikologjisë do ta quante si “problemi i gjetjes së identitetit të Vetes”. Ky perceptim i shtrembëruar i realitetit nga ana e tyre, si dhe depersonalizimi që derivon nga kjo, e transformojnë lidhjen midis Vetes dhe trupit. Moravia, me një aftësi “sadiste” iu fut në trup këtyre personazheve gra bulëzimin e parë të një ndërgjegjësimi që iu sjell atyre vuajtje e dhimbje, por nuk iu ofron asnjë alternativë. Sipas vetë tij, kjo përmbledhje me tregime, ashtu si dy të tjerat të cituara që përbëjnë edhe triadën, fotografojnë shqyerjen e brendshme të gruas, e cila është e paaftë të gjejë zgjidhjen e kontradiktës të prodhuar nga shoqëria tashmë kapitaliste dhe e asaj të postrevolucionit seksual. Në dallim me burrat, të cilët janë programuar nga kultura maskiliste shumëshekullore për të patur një pozicion social të përcaktuar, gruaja moraviane aspiron për barazi, për integrim në këtë shoqëri të ndryshuar tashmë, por prapë mbetet e mënjanuar, e përjashtuar për shkak të diversitetit biologjik që prodhon edhe inferioritetin social që bota mashkullore ua atribuon atyre. Ndaj edhe përpjekjet e saj për adaptim janë nevrotike, të pahijshme, qesharake, të shtrënguara siç janë për të pranuar në mënyrë pasive ose ekstremiste funksionin e detyruar të tyre si objekt. Por, pavarësisht këtyre përpjekjeve të saj për adaptim, trupi nuk mund të edukohet. Te trupi gjen shprehje konflikti që e përshkon. Moravia mban një qëndrim të kthjellët ndaj këtij konflikti, të cilin e sheh si derivat jo vetëm të dallimit të rolit social që i është atribuar historikisht burrit dhe gruas, por edhe te ndryshimi biologjik, i cili nuk konsiston vetëm në ndryshimin e organeve seksuale, por te fakti që trupi femëror merr nuancat e “misterit”. Pra, misteri që i ngjallin gratë dhe trupat e tyre, do të ishte fjala kyçe që ndriçon qëndrimin e Moravias shkrimtar në këto tregime, ashtu si në shumë vepra të tjera të tij. Trupat e shumtë që mbushin faqet e këtyre tregimeve (shpesh të lakuriqtë) janë ndërtuar në bazë kundërshtish si vitalitet/vdekje, lulëzim/tharje, egërsi/zbutje, spontanitet/falsitet. Arkitektura e trupave femërorë moravianë shfaqet me shumë forma, trupa të përsosur, trupa të shtrëmbët, të pahijshëm, trupa që nuk thonë asgjë, por po aq gjenden gra që kanë vetëm një dimension, trupin. Metaforat e përdorura në lidhje me trupin e gruas kanë origjinën nga bota e natyrës, ajo e egra, e padominuara. Sipas idesë së Moravias, në dialektikën histori/natyrë, gruaja akoma i përket natyrës, është një forcë që vështirë se kontrollohet duke i kujtuar kësisoj burrit, origjinat e tij. Gjithmonë sipas Moravias, kjo vjen nga fakti se gruaja ka hyrë në rendin e historisë më vonë, por edhe nga lidhja e fortë e gruas me trupin e saj që përbën edhe fillesat e njeriut. Por, njëkohësisht, edhe vetë gruaja, nisur nga një ndërgjegje atavike e saj, kupton se trupi i saj është instrumenti i vetëm që mund të japë, në marrëdhënie me botën e burrave. Pra, gruaja deduktohet si irracionale e instiktive, përkundrejt burrit që rezulton racional, i llogaritur të cilat janë shprehje të një ndërgjegjeje vetjake. Në lidhje me këto qëndrime letrare të Moravias, të rinjtë e revolucionit të 1968 e shndërrojnë këtë autor në idhullin e polemikës së tyre. Në fakt, ata i bëjnë “gjyqin” në faqet e gazetës “Espresso” [2] duke e akuzuar për bashkëpunim me sistemin borgjez. Po kështu, një grup feministesh të Milanos, në 1974 e sulmojnë Moravian dhe të tjerë autorë si Vitaliano Brancati-n, Cesare Pavese-n, Carlo Cassola-n, Leonardo Sciascia-n, Giuseppe Berto-n e Dino Buzzatin, në një libër [3] që asokohe ngjalli shumë debat e habi. Ky grup shkrimtarësh të spikatur të shekullit të XX-të, etiketohet nga dy autoret si “baballarët e fallokulturës [4] ”, përgjegjës për mënyrën raciste, poshtëruese e plot me paragjykime me të cilën e kanë përshkruar botën e gruas. Ato arrijnë madje të shprehen se kjo mënyrë e të vënit të gruas në letërsi nga ana e Moravias, nxit mizogjeninë. I akuzuari Moravia nuk përgjigjet menjëherë, por e peshon mirë situatën dhe pas thuajse një viti jep një intervistë të gjatë ku përqëndrohet te tregimet e tij femërorë ku pas një deklarate hyrëse të bërë nga ai mbi barazinë gjinore dhe bindjet e tij të forta në lidhje me këtë temë, ndër të tjera thotë se: “Ju e dini që jam sulmuar në një libër feminist duke u etiketuar si një ‘baba i fallokulturës’. Autoret nuk e kanë kuptuar që unë kam shumë simpati për gratë, më shumë se për burrat madje; ato më ngjallin kureshtje, më stimulojnë më shumë dhe teksa i përshkruaj ndjehem edhe më i çliruar, më i lirë”. Te Moravia gjejmë si konstante seksin dhe trupin e gruas, që mbartin një ndikim të fortë frojdian. Me vullnet të tij, por po aq me bindje, ai e trajton seksin nën një optikë krejtësisht psikanalitike, psiqike, ndaj kjo është një nga arsyet pse personazhet gra moraviane rezultojnë inafektive. Të bërit seks për këto gra, ka shkaqe që nuk burojnë aq nga dëshira reale, por shpesh nga padëshira, nga ambicia, nga psikopatia, nga perversiteti, nga të qenit ninfomane, nga të qenit hippy, nga të qenit provinciale, borgjeze, nga mosndërgjegjja, nga mërzia, veçanërisht nga kjo e fundit. Por pavarësisht kësaj konstanteje tematike të seksit te tregimet e kësaj përmbledhjeje ashtu si në dy të tjerat, duhet nënvizuar një tjetër fakt: seksi te këto gra nuk shkon baraz me erotizmin, pikërisht falë profileve psikologjike që Moravia zgjedh të tregojë. është sensualiteti që gjendet më shpesh, por gjithsesi në përqindje shumë më të vogël se erotizmi. Por prania e tematikës seksuale në këto tregime, ashtu si në përqindjen e madhe të librave të tij, nuk mbështetet vetëm te era e re e ndryshimeve në Evropë pas revolucionit seksual, jo vetëm te vokacioni personal i Moravias, obsesiv thuajse, por edhe te një vizion i tij për botën në përgjithësi. Si shkrimtar ekzistencialist, Moravia është i interesuar ndaj faktit individual, të brendshëm, psikologjik, të errët, ndaj ai mban me personazhet e veta një raport thelbësor ekzistencial. “Qasja ime […] është ekzistenciale pra, premorale, preracionale, presociale: ose faktet sociale ndikojnë mbi emotivitetin dhe psikologjinë e individit duke u parë e analizuar në funksion të shndërrimit të tij të brendshëm, ose nuk më interesojnë; nënkuptoj që nuk më interesojnë si narrator”. [5] Kësodore, ai nuk mvesh petkun e moralistit, as të gjykuesit (kjo, në të gjitha veprat e tij), por atë të observuesit neutral të një realiteti femëror të karakterizuar nga një shtypje e rëndë e pa rrugëdalje të menjëhershme. Ai punon me limae labor në nënvetëdijen e secilës grua artistike që plazmon, me sistemacitet, këmbëngulje, duke gërmuar në psikën e tyre të errët e duke nxjerrë në sipërfaqe secilën shpërfaqje të patologjisë apo të “krisjeve” të brendshme të tyre të diktuara nga rrugëtimi shumëshekullor shtypës. Gratë moraviane veprojnë të shtyra nga diçka që iu rrëshqet ndërgjegjeve apo konjicionit të tyre. Thuajse të gjitha janë të reja, kanë një trup të dëshirueshëm, janë sensuale e një pjese të mirë syresh nuk iu mungon as inteligjenca, por që të gjitha janë të zëna në çarkun e vetvetes e të një mekaniciteti veprimesh. Falë edhe shkurtësisë së këtyre tregimeve, këto gra, të shtyra nga njëmijë motive të brendshme, të pakuptuara mirë nga vetë ato, ndiejnë nevojën e transformimit duke vepruar a marrë fjalën për të vjellë padurimin e vuajtjen e fortë e të gjatë sociale, por që gjithsesi, secila syresh përshkruhet nga autori në suazën e një patologjie. Nëse letërsia italiane deri para hyrjes në skenën letrare të Moravias, kishte sublimuar figurën e Nënës, te tregimet e tij nuk gjejmë as edhe një gjurmë të këtij sublimimi apo përkushtimi ndaj familjes apo fëmijëve. Në galerinë marramendëse të identikiteve letrare femërore moraviane, ndeshemi në gra që dalin nga skema e paravendosur sociale që e sheh gruan të përkushtuar me mish e me shpirt ndaj fëmijëve të vet. Gratë moraviane në këto tregime janë ose patologjike, histerike, skizofrene, thuajse pa emotivitet, të ftohta, të përllogaritura, që aspirojnë ose një bashkëshort (kryesisht ato që vijnë nga provinca në qytet), ose të mbajnë një bashkëshort si  e vetmja çati që u siguron mbijetesën, ose janë perverse, të çinteresuara nga roli social i nënës apo i gruas, duke synuar një zgjidhje tout court për jetën dhe jo aq pse mbartin një ndërgjegje, por sepse i drejtohen idesë së familjes si remineshencë e historisë shekullore të shoqërisë njerëzore, ose si një instikt mbijetese. Duke përdorur një atribut të shpikur nga vetë Moravia në një tjetër roman të tij, ato janë të desublimuara. Pjesa më e madhe e tyre është dominuese në raport, agresive shpeshherë, në pak raste e nënshtruar, por shumë rrallë Moravia i mvesh ato me një ndërgjegje të mirëfilltë për veprimet që kryejnë. Nëse do ta thoshnim me titullin e një filmi të Pedro Almadovar, ato janë “gra në prag të një krize nervash”. Shqipëria nuk ka ndjekur ecurinë e emancipimit femëror botëror për arsye historike e kulturore. Nëse lëvizja feministe në nivel botëror ka njohur deri tani të paktën katër faza, të cilat ndrydhin brenda korrente nga më të ndryshmet e madje edhe kontradiktore mes tyre, në Shqipëri asnjëra syresh nuk ka qenë as lineare, e as e thelluar. Nëse faza e parë që identifikohet me atë të të drejtës kushtetuese të votës e të arsimimit të grave, në Shqipëri kjo u arrit jo falë luftës së bërë nga vetë ato, por falë vendosjes së saj me forcë nga ana e regjimit komunist. Pra, ndërgjegjësimi i grave për të drejtat themlore të tyre, ishte thuajse inekzistent përsa kohë që ato arsimoheshin, votonin, dilnin nga shtëpia për të punuar, por kur ktheheshin brenda mureve të banesës, përballeshin me situatën e absurdit ku vetë ato nuk ishin në dijeni të të drejtave të tyre e, aq më pak burrat e tyre. Nëse faza e dytë në botë përkon me lëvizjet e fuqishme të revolucionit seksual të 1968 e me pasojat e tij ndër vite si çështjet e seksit, martesës, amësisë, abortit, divorcit, punësimit, ku mund të inkuadrohen edhe protagonistet e tregimeve të këtij libri, në Shqipëri kjo fazë ndërgjegjësimi qe absolutisht inekzistente. Nëse edhe në Perëndim kjo fazë pati efektin më të fortë të saj, edhe atje mass mediat nuk ndihmonin realisht këtë ndërgjegjësim. Televizioni e publiciteti të diktuar nga industria editoriale, propozonin vetëm imazhin e një gruaje familjare të realizuar nga konforti ekonomik, të cilat ngrinin në qiell funksionin biologjik të saj duke vendosur madje edhe standartet estetike të bukurisë ku duhej të aspironte secila syresh, pa e përfshirë në zhvillimin tashmë marramendës të financës apo politikës. Nëse faza e tretë e lëvizjes botërore për të drejtat e grave futi tashmë koncepte si gender studies, kundër dhunës duke u institucionalizuar madje me lëndë studimi në universitete të ndryshme, në Shqipëri kjo fazë e viteve ’80 – ’90 të shekullit të kaluar, përkon me atë të kalimit historik të vendit nga sistemi komunist në atë të ashtuquajtur kapitalist. Por, pavarësisht bulëzimit në fillim të viteve ’90 të shumë shoqatave jo qeveritare, atyre kundër dhunës apo rrjetit që po tentohej të krijohej që punonin me këtë fokus, fillimit të familjarizimit të publikut me artikulimin e një ligjërimit të mbarsur me këto koncepte të panjohura më parë, efekti i tyre në nivel ndërgjegjësimi kombëtar, qe i dobët. I ashtuquajturi çlirim femëror shqiptar ndodhi pa rrregulla dhe në një atmosferë të egër e të dhunshme, duke prodhuar jo pak viktima. Nëse sot po përjetohet faza e katërt botërore e kësaj lëvizjeje emancipuese që i detyrohet përdorimit masiv të internetit dhe rrjeteve sociale, duke përhapur një seri të pafundme konceptesh e realitetesh e lufte të drejtash për gender fluidity etj, të përzier me ato të racizmit e të homofobisë, në Shqipëri kjo ka gjetur një jehonë e cila, akoma nuk gjen një zë të konsoliduar. Debati publik mbretërohet akoma nga zëra që nuk krijojnë idenë se është arritur qartësia apo ndërgjegjësimi edhe nga vetë gratë. Ndaj, introspeksioni i domosdoshëm për secilën grua, nëse realizohet përmes artit, letërsisë, mund të konsiderohet si një nga format më efikase për të mbërritur më së fundi në vetëdijësimin aq të aspiruar. Ndaj, përtej intrigimit personal ndaj autorit, përtej 25 viteve studimi të produktit të tij letrar, vjen edhe ky shkrim. Ndaj Moravia mbetet klasiku modern. [1]   Laura Lilli, Tanti occhi di donna per vedere il mondo , «La Repubblica», 20 prill 1976. (Il mondo femminile nei racconti di Alberto Moravia). [2]   Espresso, Processo a Moravia , 25 febbraio 1968. [3]   Bibi Tomasi Liliana Caruso, I padri della fallocultura . Milano, SugarCo Edizioni, 1974. [4]   Term i shpikur pas atij të fallokritikës, me të cilin cilësohen koncepte, qëndrime e pohime që pretendojnë të përligjin një pozicion të privilegjuar të burrit ndaj gruas në shoqëri, duke iu referuar simbolit të fuqisë së organit mashkullor, organit të tij gjenital. [5]   C’è un crisi del romanzo? , botuar në “La fiera letteraria” , 1927. Botime të reja

Rita Ora është këngëtare shumë e njohur. Rita Ora Lindi ne Prishtine, Prinderit e saj u zhvendosen ne Londer kur ajo ishte e porsalindur dhe motra e saj Elena vetem dy vjeç. Ajo ka dhe nje vella me emrin Doni i cili eshte shtatembedhjete vjeç. Ai tani meson ne Holande. Ajo mesoi dhe u diplomua ne St Charles Catholic Sixth Nga Kolegji. Ajo filloi te kendoje ne moshen 14 vjeçare. Paraqitja me e mire e saj si aktore eshte ne UK TV shfaqja The Brief dhe filmi Spivs. Ne 2009, Rita ka kapur vëmendjen e Jay-Z dhe në heshtje ka nënshkruar me të në ROC Nation.Më datë 20 Tetor 2008, Rita Ora, Craig David & Tinchy Stryder publikojnë videoklipin "Where's Your Love".Ne 23 Shtator 2010, Rita Ora publikon videoklipin "Uneasy" (Jo e lehte)me regji nga Daniel Wolfe.Më datë 14 Dhjetor 2011, Rita Ora & Dj Fresh publikojnë videoklipin "Hot Right Now".Më datë 4 Prill 2012, Rita Ora publikon videoklipin "R.I.P", në bashkëpunim me Tinie Tempah.Më datë 17 Prill 2012, Rita Ora publikon videoklipin "How We Do (Party)".Më datë 19 Qershor 2012, Rita Ora publikon videoklipin "Roc The Life".Më datë 11 Gusht 2012, Rita Ora publikon videoklipin "How We Do Party (Club Remix)".Më datë 27 Tetor 2012, Rita Ora publikon videoklipin "Shine Your Light".Në vitin 2012, Rita Ora publikon albumin "O.R.A.".Më datë 30 Prill 2013, Rita Ora publikon videoklipin "Facemelt".Më datë 1 Korrik 2013, Rita Ora & Snoop Dogg publikojnë videoklipin "Torn Apart".Më datë 31 Mars 2014, Rita Ora publikon videoklipin "I Will Never Let You Down".Më datë 13 Gusht 2014, Iggy Azalea & Rita Ora publikojnë videoklipin "Black Widow".Më datë 16 Nëntor 2014, Rita Ora & Bandaid publikojnë videoklipin "Do They Know It's Christmas? 2014".Më datë 20 Janar 2015, Rita Ora & Charli Xcx publikojnë videoklipin "Doing It".Më datë 13 Prill 2015, Charles Hamilton & Rita Ora publikojnë videoklipin "New York Raining".Më datë 3 Qershor 2015, Rita Ora publikon videoklipin "Poison".Më datë 18 Gusht 2015, Rita Ora publikon videoklipin "Body On Me", në bashkëpunim me Chris Brown.Më datë 5 Nëntor 2015, Sigma & Rita Ora publikojnë videoklipin "Coming Home".Më datë 21 Qershor 2017, Artists For Grenfell publikon videoklipin "Bridge Over Troubled Water".Më datë 22 Qershor 2017, Rita Ora publikon videoklipin "Your Song".Më datë 18 Shtator 2017, Avicii publikon videoklipin "Lonely Together", në bashkëpunim me Rita Ora.Më datë 20 Tetor 2017, Rita Ora publikon videoklipin "Anywhere".Më datë 26 Janar 2018, Rita Ora & Liam Payne publikojnë videoklipin "For You".Më datë 11 Maj 2018, Rita Ora publikon këngën "Girls", në bashkëpunim me Bebe Rexha, Cardi B & Charlie XCX, ndërsa më datë 6 Qershor 2018 publikohet edhe videoklipi.Më datë 21 Shtator 2018, Rita Ora publikon videoklipin "Let You Love Me".Në vitin 2018, Rita Ora publikon albumin "Phoenix".Rita Ora ka njoftuar se më datë 6 Mars 2019, do publikojë videoklipin "Only Want You", në bashkëpunim me 6lack.Më datë 6 Mars 2019, Rita Ora publikon videoklipin "Only Want You", në bashkëpunim me 6lack.Më datë 15 Mars 2019, Sofia Reyes publikon videoklipin "R.I.P.", në bashkëpunim me Rita Ora & Anittën. Në klipin e këngës, tri artistet janë shfaqur mjaft atraktive dhe provokuese në paraqitjet e tyre, ndërsa kanë marrë vëmendjen e fansave.Më datë 19 Prill 2019, Kygo & Rita Ora publikojnë videoklipin "Carry On".Më datë 20 Qershor 2019, Tiesto, Jonas Blue & Rita Ora publikojnë videoklipin "Ritual".Më datë 15 Korrik 2019, Rita Ora publikon videoklipin "New Look".Më datë 27 Mars 2020, Rita Ora publikon videoklipin "How To Be Lonely".Më datë 12 Shkurt 2021, Rita Ora publikon albumin "Bang - Ep".Më datë 12 Shkurt 2021, Rita Ora & Imanbek publikojnë videoklipin "Bang (Ep Film)".Më datë 16 Korrik 2021, Sigala & Rita Ora publikojnë videoklipin "You For Me".Më datë 27 Gusht 2021, Diane Warren, Rita Ora, Sofía Reyes & Reik publikojnë videoklipin "Seaside".Më datë 17 Dhjetor 2021, Sam Feldt & Rita Ora publikojnë videoklipin "Follow Me".Më datë 23 Qershor 2022, Netsky & Rita Ora publikojnë videoklipin "Barricades".Më datë 27 Janar 2023, Rita Ora publikon videoklipin "You Only Love Me".Më datë 19 Maj 2023, Rita Ora publikon videoklipin "Praising You", në bashkëpunim me Fatboy Slim.Në vitin 2023, Rita Ora publikon albumin "You & I".Më datë 4 Gusht 2023, Rita Ora publikon videoklipin "You & I".Më datë 25 Gusht 2023, Joel Corry, MK & Rita Ora publikojnë videoklipin "Drinkin'".Gryffin ka njoftuar se më datë 16 Shkurt 2024, do publikojë videoklipin "Last Of Us", në bashkëpunim me Rita Orën. Ajo vazhdon sukseshem aktivitetin e saj artistik.

. Emina Çunmulaj – Nazarian “shpërblehet” me një titull nderi nga qeveria shqiptare; “Konsull Nderit” i Shqipërisë në Florida, nga qeveria shqiptare. Modelja e famshme shqiptare nga Mali i Zi, e cila jeton në Miaimi (Florida), e martuar me miliarderin persian, Sam Nazarian (prindër të dy vajzave dhe një djali), ka pranuar dje një titull të rëndësishëm, “Konsull Nderit” të Shqipërisë, teksa ajo vetë e ka ndarë lajmin me ndjekësit e saj me disa foto nga Ambasada e Shqipërisë në Uashington. Ka qenë Shkëlqesia e Tij Ervin Bushati, ambasadori shqiptar në Uashington, i cili i ka dorëzuar në një ceremoni zyrtare, në mjediset e kësaj ambasade, modeles së famshme Emina Çunmulaj, titullin e nderit “Konsulle Nderit” e Republikës së Shqipërisë në shtetin e Floridas. “Me nder dhe përulësi pranoj rolin e Konsull Nderit të Shqipërisë në Florida”, shkroi modelja në postimin e saj në Instagram. Konsulli i Nderit është një funksionar konsullor nderi dhe si rrjedhim është pjesë e shërbimit konsullor të Republikës së Shqipërisë. Emërimi i tyre bëhet me urdhër të Ministrit të Punëve të Jashtme. Konsulli i Nderit është përfaqësues zyrtar i një shteti në territorin e një shteti tjetër, që vepron për të ndihmuar dhe mbrojtur qytetarët e vendit dërgues dhe për të lehtësuar shkëmbimet në fusha si ekonomia dhe kultura. Gazeta “Diaspora Shqiptare”

Ismail Kadare shpallet kandidat për çmimin “The Booker 2024” Shkrimtari i njohur, Ismail Kadare, është shpallur kandidat për çmimin ndërkombëtar “The Booker 2024”, me librin e tij “Kur sunduesit grinden”, përcjell albinfo.ch . Ky roman u vlerësua nga juria, e cila e renditi mes librave të përzgjedhur në garë, duke e cilësuar një meditim magjepsës mbi Rusinë Sovjetike, autoritarizmin, strukturat e pushtetit dhe një periudhë shkrimtarësh të mëdhenj. “Kur Sunduesit Grinden” është botuar në vitin 2018 në shqip dhe bën fjalë për misterin e telefonatës Stalin-Pasternak, njëri udhëheqësi i Bashkimit Sovjetik dhe tjetri shkrimtari më i famshëm i tij. Kjo telefonatë është ritreguar nga disa pikëpamje dhe shumë studiues aludojnë se në rolet specifike shkrimtari ka fshehur vetë marrëdhënien që ai ka pasur me Enver Hoxhën. Libri fitues do të shpallet në një ceremoni më 21 maj 2024 dhe nëse do të fitonte, Ismail Kadare do të bëhej autori i parë që do të fitonte dy herë Çmimin Ndërkombëtar “The Booker”. 0 27