'Premio Capri Danza International' me yjet botërorë të kërcimit! Adela Muçollari vlerësohet me çmim 'Karriere'! Të ftuar dhe Eno Peçi me Anbeta Toromanin 'Premio Capri Danza International' me yjet botërorë të kërcimit! Adela Muçollari vlerësohet me çmim 'Karriere'! Të ftuar dhe Eno Peçi me Anbeta ToromaninAdela Muçollari Rrit madhesinë e shkrimit Zvogëlo madhesinë e shkrimit Balerina e Parë në Teatrin e Operas dhe Baletit, Adela Muçollari është vlerësuar me "Career Award" (çmimin e karrierës) në edicionin e XI-të të “Premio Capri Danza International". Spektakli nisi të dielën me pjesëmarrjen e yjeve ndërkombëtarë të kërcimit që ndriçuan skenën manastirit antik të Certosa-s në San Giacomo. "Faleminderit “Premio Capri Danza International" Një mbrëmje plot emocione dhe çmime. Shumë kënaqësi të vlerësohesha me çmimin "Career Aëard", u shpreh balerina e parë në Teatrin e Operas dhe Baletit. Këtë vit pjesë e ngjarjes së madhe të dancit u bë edhe Susy Del Giudice së cilës iu dha Çmimi Special. Krahas Muçollarit mori pjesë me baletin "Modus" edhe koreografi e balerini Eno Peçi.

Një vështrim mbi figurat e Botës Arbëreshe (përfshirë arvanitët e Greqisë dhe arbëneshët e Zarës në Kroaci) në të dy fjalorët enciklopedikë të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë* Dr. Vilma Proko-Jazexhiu Fjalorët enciklopedikë janë vepra shkencore e konsultimi me ndikim të gjerë shoqëror dhe me dobi të madhe për një masë shumë të gjerë përdoruesish. Siç vëren prof. E. Lafe, përvoja e botimeve enciklopedike origjinale në gjuhën shqipe është e paktë. Fjalori enciklopedik shqiptar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, i botuar më 1985 (më tej FESH 1) ishte vepra e parë enciklopedike në gjuhën shqipe, si një dëshmi e pasurisë së vlerave historike e kulturore të Shqiptarëve, ndërsa Fjalori Enciklopedik Shqiptar, në tri vëllime (vëll. 1 e 2 më 2008, vëll. 3 më 2009; – më tej FESH 2), “...një vepër e përmasave kombëtare, që mëton të japë në thellësi dhe në gjerësi, udhët e historisë së një kombi....” vijoi rrugën e çelur nga Fjalori i vitit 1985. Fjalori i ri, i hartuar me bashkëpunimin e shkencëtarëve e intelektualëve shqiptarë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi e Diaspora, pasqyron nivelin më të lartë të kërkimit e të informacionit shkencor për çështjet që trajtohen në të. FESH 2, vështruar si pjesë përbërëse e pandashme e Botës Shqiptare në rrethana të reja historike-politike të brendshme e të jashtme ndryshon cilësisht nga FESH 1 si nga konceptimi tërësor mbarëkombëtar, ashtu dhe nga kërkesat për trajtim e vlerësim objektiv të ngjarjeve, proceseve dhe veprimtarisë së personave të përfshirë në të. FESH 2 përfshin në mënyrë më të gjerë se FESH 1 jo vetëm gjithë hapësirën gjeografike të shqiptarëve në Ballkan, por edhe Diasporën Shqiptare, të vjetrën dhe të renë, veprimtarinë e institucioneve e të figurave të njohura të saj, Arbëreshët e Italisë, të Zarës e të Greqisë dhe një varg personalitetesh arbëreshe nga bota e kulturës, artit etj., të cilët, ndonëse në vend të huaj për shekuj me radhë, jo vetëm që nuk u asimiluan, por kontribuuan në të gjitha format në lëvizjen kombëtare shqiptare dhe jetuan gjatë me ëndrrën e kthimit në atdheun e lashtë. Arbëreshët e emigruar para pesë shekujve në Itali janë një prej komuniteteve më të veçanta dhe më origjinale, të cilët ruajnë edhe sot traditat, gjuhën dhe kulturën e të parëve të tyre. Prandaj me të drejtë historia dhe letërsia e tyre përbëjnë një pjesë të çmueshme të historisë së popullit tonë. Vepra studimore e Arbëreshëve gërsheton hulumtimet e filologëve, antropologëve, historianëve të letërsisë e të kërkuesve për nxjerrjen në dritë jo vetëm të botës arbëreshe, por edhe të fisit shqiptar në tërësi. Ajo shërben si udhërrëfyese në rishqyrtime kritike për gjithë historinë e letërsisë shqipe, duke përfshirë periodizimin e saj. Fjalori enciklopedik shqiptar 2008–2009 (si vepër në tri vëllime me mbi 7500 zëra gjithsej, ku rreth 2400 janë zëra persona (përpjesëtimi me zërat e tjerë rreth 1:3), e tejkalon në gjerësi Fjalorin e vitit 1985 (me rreth 5000 zëra gjithsej, ku 675 janë zëra persona (përpjesëtimi afër 1:7). E tejkalon gjithashtu në thellësi dhe objektivitet shkencor, duke kapërcyer vështimet e interpretimet ideologjike të zbatuara nga ideologjia dhe politika e kohës kur u hartua. Këto vlera të reja shfaqen në mënyrë më të qartë në pasqyrimin e veprimtarisë kulturore dhe letrare të Arbëreshëve të Italisë, Zarës, Greqisë dhe në përgjithësi të Diasporës Shqiptare, të vjetër dhe të re, duke e parë atë si pjesë përbërëse të pandashme të Botës Shqiptare, në përputhje me rrethanat e reja historiko-politike të brendshme dhe të jashtme, duke pasur objekt vëmendjeje gjithashtu një numër personalitetesh të huaja politike nga bota e artit dhe nga fusha të tjera, të lidhura drejtpërdrejt me botën arbëreshe ose që patën ndikim në zhvillime të ndryshme të saj.Një nga diasporat me një jetë të pasur kulturore, madje që i ka dhënë kulturës shqiptare disa kryevepra të letërsisë së saj, është “diaspora jonë e arbëreshëve të Italisë”, me veprën e saj të parë letrare “E mbsuame e krështerë” e L. Matrangës (1592). Nga fillimet e saj deri në shek. XVIII kjo letërsi u shkrua nga klerikët e ritit bizantin (N. Brankati, N. Filja, N. Keta), që përshtatën nga italishtja e krijuan edhe vetë lirika fetare në shqip. Vepra më e rëndësishme që u botua në atë kohë qe poema “Gjella e Shën Mërisë Virgjër” (1762) e J. Varibobës. Me veprat e J. De Radës (gjysma e parë e shek. XIX), letërsia arbëreshe hyri në hullinë e zhvillimeve romantike, e sidomos me veprën e parë të letërsisë romantike shqiptare, poemën liriko-epike “Këngët e Milosaos” (1836), vlerësuar edhe nga nga V. Hugo si një “vepër e përkryer romantike”. Me vëllimin e Z. Serembes “Poezi italisht dhe këngë origjinale përkthyer nga shqipja”, kjo letërsi u pri pas llojeve më të përhapura lirike: këngës, sonetit, elegjisë, odës etj. Me to ajo formësoi, veç motiveve atdhetare, edhe motive të mendimit, të dashurisë, të peizazhit etj. Pas vdekjes së Skiroit letërsia arbëreshe erdhi duke u shuar; gjatë gjysmës së dytë të shek. XX nisi të përjetojë një rilindje të re që u përurua me përmbledhjen poetike “Bubuqe t’egra” (1946) të Dushko Vetmos (F. Solano). Është vërejtur një shpërpjesëtim midis njohjes së ndihmesës së Arbëreshëve, sidomos të atyre të Italisë në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare dhe për themelimin e shtetit shqiptar (që ka zënë vend tashmë në studimet tona shkencore e në tekstet shkollore e universitare) dhe njohjes mbi politikat dhe qëndrimet e shtetit shqiptar ndaj Arbëreshëve. Ideja që shteti shqiptar edhe në periudhat para pluralizmit demokratik ka zhvilluar, sipas mundësive të veta, një politikë aktive ndaj Arbëreshëvet dhe i ka ndihmuar në mjaft forma është e saktë, po jo e plotë. Arbëreshët, në fakt, nuk kanë qenë aspak të pranishëm në jetën ekonomike, shoqërore dhe politike të Shqipërisë së pavarur të pas luftës, po lidhjet janë zhvilluar kryesisht në fushën kulturore. Që më 1960, me interesimin e shtetit shqiptar, u zhvillua në Bari (9–10 prill) një kuvend studimesh, ku morën pjesë me kumtesa edhe prof. Aleks Buda e prof. Dhimitër S. Shuteriqi. Ritmi i zhvillimeve të mëtejshme ka qenë i ngadalshëm deri nga vitet ’70. “Java e parë kulturore shqiptare” (10–17 prill 1977) shënoi shkëmbimet zyrtare midis Universitetit të Tiranës dhe Katedrës së Gjuhës Shqipe të Universitetit të Kalabrisë. Në mënyrë të veçantë, bashkëpunimi me veprimtarinë shkencore të studiuesve të Diasporës Arbëreshe të Italisë u shfaq në konferenca, simpoziume e seminare të ndryshme të organizuara në Shqipëri, në Kosovë, në Maqedoni. Në zhvillimin e lidhjeve shkencore shqiptare-arbëreshe ka merita të veçanta një studiues i shquar, që do t’i jepte gojë historisë së arbëreshëve, siç e nënvizon studiuesi i mirënjohur i sotëm Matteo Mandalà në artikullin “Në botën e arbëreshëve të Italisë” profesor Eqrem Çabejn, i cili “ishte ndër të paktët studiues që vinin në qendër të vëmendjes tekstin, problemet dhe strukturën e tij, – në radhë të parë gjuhën, por edhe stilin, pra, formën dhe shkrimin, – pa lënë mënjanë edhe gjithçka që rrethonte tekstin (autorin, kontekstin historiko-kulturor, diakroninë tekstore). Shkrimet e tij studimore për Botën Arbëreshe, me vlerë udhërrëfyese për studiuesit e rinj, qëndrimet e tij, të karakterizuara nga maturia, takti dhe thellësia e mendimit, sot marrin vlerë të veçantë dhe na japin përmasat moderne të shkencës së albanologjisë nëse i shohim në tërësinë e tyre, pleksur bashkë aspektet gjuhësore me ato kulturore, pra, qoftë kontributet organike dhe sistematike, si botimi kritik i “Mesharit”, qoftë edhe studimet me frymëmarrje të gjerë historiko-kulturore si ato që përfshihen “Në botën e arbëreshëve të Italisë””. FESH 1 themelonte një traditë të re në fushën e botimeve origjinale enciklopedike në gjuhën shqipe dhe përveç kësaj merite të rëndësishme historike, kjo nismë ishte një dëshmi e qartë e pasurisë së vlerave tona historike e kulturore, një dëshmi e lashtësisë dhe e njësisë së kombit shqiptar. Pjesa e kulturës dhe letërsisë arbëreshe në këtë fjalor ishte një përpjekje relativisht e suksesshme për të shpalosur në larminë e ngjyrave të veta të veçanta që e pasuronin spektrin e letërsisë shqiptare, historinë dhe zhvillimin e letërsisë në atë degë të Diasporës shqiptare që u transplantua në Itali dhe që eci paralelisht me letërsinë e zhvilluar në Shqipëri, por duke gjetur edhe pika kontakti me të. FESH 1 synonte të sintetizonte në mënyrë të plotë përvojën e manualeve dhe teksteve mësimore me karakter didaktik dhe studimor nga fusha e letërsisë, e gjuhësisë, e historisë dhe kulturës shqiptare në përgjithësi. Krahas kulturës dhe letërsisë së Arbëreshëve të Italisë, në FESH 1 gjetën pasqyrim edhe Arbëreshët e trevave të tjera, të Zarës e të Greqisë, por natyrisht vendin kryesor e zënë Arbëreshët e Italisë, të cilët, për shkak të kushteve historike-kulturore dhe politike njohën një evolucion të ndjeshëm duke prirë në procesin e zhvillimit letrar e të zgjimit kulturor dhe duke bashkëvepruar me letërsinë që u zhvillua në atdhe, herë-herë duke ia kaluar dhe duke i dhënë përvojë. FESH 1 përbën një përvojë të çmuar në pasqyrimin e personaliteteve letrare, historike dhe kulturore arbëreshe të cilave u dha jetë ajo bashkësi. Në të spikasin figura të shquara që arritën një nivel europian si J. De Rada, G. Dara, Z. Serembe, të cilët i prinë letërsisë së krijuar në atdhe dhe e përfaqësuan para botës europiane përmes variantit italisht të veprave të tyre. Pranë tyre qëndrojnë autorë me merita historiko-estetike. I tillë është Variboba, i cili në FESH 1 paraqitet i reduktuar, ndërsa në FESH 2, përcaktohet si i pari shkrimtar me tematikë fetare që i dha dinjitet të vërtetë artistik letërsisë arbëreshe dhe shqiptare dhe që kishte një origjinalitet të veçantë në trajtimin e subjektit fetar në kuadrin e letërsisë europiane. I tillë është gjithashtu nismëtari i disa gjinive dhe i llojeve të reja në letrat arbëreshe, Santori, krijimtaria e gjerë e të cilit nuk njihej sa duhej në kohën kur u botua FESH 1. Krahas meritave historike, njohëse dhe vlerësuese FESH 1 ka pasur edhe disa kufizime në paraqitjen e autorëve të letërsisë arbëreshe dhe të veprimtarisë së tyre, lidhur edhe me njohuritë e pamjaftueshme për tërë fondin e veprave të këtyre shkrimtarëve, të cilët në shumicën e tyre nuk patën mundësi botimi (apo shfaqjeje të veprave të tyre dramaturgjike që u prinë atyre të atdheut mëmë). Duhet pasur parasysh edhe rrethana se Shqipëria në vitet ’70–’80 ishte vend ateist dhe kjo ka sjellë që veprat me tema fetare dhe autorët e tyre të trajtoheshin deri diku në mënyrë të përciptë ( p.sh . L. Matranga, J. Variboba etj.), nga ana tjetër vlerësohej e vihej në dukje se në veprat autorëve arbëreshë bashkëkohorë kishte filluar të trajtohej ‟tema e Shqipërisë së re në formë përshtypjesh nga realiteti socialist shqiptar”. Një kufizim i rëndësishëm ka qenë mospërfshirja, ose vlerësimi kritik i hiperbolizuar në FESH 1 i disa figurave letrare kulturore me rëndësi në panoramën letrare arbëreshe dhe në kuptim më të gjerë në letërsinë shqiptare. Kështu ndodh me Skiroin, për të cilin theksohet komprometimi i tij me fashizmin, madje të shkruarit e një vepre himnizuese në këtë plan si ‟Këngët e Liktorit” (1926), duke mos pasur parasysh që shkrimtari vdiq më 1927, pra, para se fashizmi të shfaqte plotësisht përmasën e vet negative, që në kaosin politik dhe ideologjik të asaj kohe mjaft intelektualë italianë u gënjyen nga politika e këtij regjimi, i cili dukej se do të vendoste rregull e do të sillte mirëqenie. Një argumentim shterues jep K. Kodra te Poetika e Zef Skiroit. Ndërkaq që te FESH 2 na shfaqet një tjetër panoramë: në historinë e folkloristikës shqiptare Skiroi është ndër më të shquarit. Një arritje dhe pasurim në të dy Fjalorët janë figurat e shquara të Arbëreshëve të Zarës që kanë kontribuar në zhvillimin e kulturës shqiptare si historiani i Antikitetit dhe ilirologu A. Stipçeviç, shkrimtari Sh. Deshpali dhe dramaturgu e poeti J. Rela. Në të dy Fjalorët janë përfshirë si shqiptarë të diasporës e si arbëreshë Papa Klementi XI; humanistët M. Maruli – me prejardhje nga një familje arbërore nga Moreja; L. Tomeu – i lindur në Venedik në një familje të mërguar nga Durrësi, Pal Pjetër Engjëlli – i lindur në krahinën e Venetisë, filologu dhe historiani i letërsisë G. Petrota, publicisti P. Skaljone – botues i shtypit italo-shqiptar në SHBA, poeti V. Stratigo, studiuesit A. Stratiko dhe M. Shambra e ndonjë tjetër personalitet. Në FESH 2 pasqyrohet edhe pjesëmarrja dhe kontributi i Arbëreshëve në fushën e politikës, të shkencë, kulturës, artit dhe në jetën kishtare në Itali, me figura të tilla si F. Krispi (politikam ish-kryeministër i Italisë), Z. Krispi (helenist, profesor i Universitetit të Palermos, peshkop), A. Albani (kardinal dhe koleksionist arti, pinjoll i familjes Albani të vendosur në Itali në shek. XVII), Papa Klementi XI (Xhovani Françesko Albani), Gj. Basta (strateg dhe gjeneral me famë europiane); është shtuar edhe emri i një figure historike, komandant i kalorësisë së lehtë në Mbretërinë e Francës, Mërkur Bua, që rridhte nga një familje e njohur kalorësish stratiotë nga qyteti i Artës në Çamëri. Një figurë e veçantë është edhe arbëreshi i Sicilisë G. Bukola (Buccola), i cili vlerësohet si një ndër psikologët që hodhën bazat e psikologjisë eksperimentale në Itali në gjysmën e dytë të shek. XIX. Po ashtu imzot P. Skiroi, i cili rizbuloi “Mesharin” e Gj. Buzukut në v. 1910 dhe qe studiuesi i parë i tij; Z. Skiro, filolog bizantinist dhe profesor i gjuhës shqipe në Univesitetin e Romës. Në FESH 2 kanë gjetur trajtimin e duhur disa figura të shquara të kulturës arbëreshe si imzot Z. Skiroi (Plaku) që shihet me një vështrim më objektiv, duke vënë theksin tani mbi vlerat e ndjeshme kulturore e letrare të veprimtarisë së frytshme të tij që u shtjellua në kapërcyell të dy shekujve (XIX–XX), duke zënë vendin që do të linte zbrazët De Rada dhe duke pasur kontakt të drejtpërdrejtë me vëllezërit e atdheut të origjinës. Një varg personalitetesh të letërsisë dhe të shkencës letrare arbëreshe që mungonin në botimin e parë, kanë gjetur vendin e tyre në FESH 2, si: Xhuzepe Gradilone dhe Françesko Solano, me të cilët mund të thuhet se zë fill letërsia arbëreshe e pasluftës, si edhe mjaft zëra shkrimtarësh bashkëkohorë, si Ll. Perone – mbledhës e studiues i folklorit dhe i traditave kulturore arbëreshe, Z. Skiro Maji – veprimtar shoqëror dhe drejtor i revistës “Mondo Albanese”, V. Ujko, poezia e të cilit në disa vëllime në v. ‘70–‘80 shënoi një stad të ri në letërsinë moderne arbëreshe. Mund të ishte shtuar krahas tyre edhe poetesha e parë arbëreshe dhe shqiptare, Maria Antonia Braile, e cila ndonëse një figurë minore, është autorja e disa vjershave lirike të këndshme. Zëri F. A. Santori është pasuruar me zbulimet e reja të dorëshkrimeve të tij që e paraqesin si shkrimtar nismëtar të disa gjinive dhe llojeve si edhe shumë pjellor. Me rastin e 200-vjetorit të lindjes (2019) veprës së tij iu dha rëndësi e veçantë nga studiuesit arbëreshë dhe shqiptarë, u organizuan dy konferenca të rëndësishme ndërkombëtare: një në Kozencë, ku krahas një vargu kumtesash për herë të parë u vështrua edhe veprimtaria e Santorit si fjalëkrijues dhe një në Tiranë, e para e organizuar nga Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë për këtë autor, në të cilën u shtjellua figura e Santorit në tërë kompleksitetin e vet në dritën e dorëshkrimeve të zbuluara vitet e fundit. Në të dyja botimet e FESH është përfshirë historiani i letërsisë dhe folkloristi M. Markianó për kontributin e rëndësishëm si krijues dhe kritik e letrar, me studimin e parë monografik themelor “Shqipëria dhe vepra e Jeronim De Radës – L’Albania e l’opera di Girolamo De Rada”, që i bëri një shërbim shumë të madh çështjes shqiptare, por që ende nuk është botuar i përkthyer në gjuhën shqipe. Nga radhët e Arbëreshëve të Greqisë kanë dalë figura të shquara që kanë kontribuuar në zhvillimin e kulturës shqiptare dhe në pavarësinë kombëtare të mëmëdheut të lashtë. Në qoftë se te FESH 1 kanë gjetur pasqyrim figurat e shkrimtarit dhe publicistit të Rilindjes A. Kullurioti, e filologëve P. Kupitori dhe P. Furiqi, te FESH 2, këtyre personaliteteve u është shtuar një figurë e shquar politike, T. Pangallos – ministër i Mbrojtjes (1922), Kryeministër (1925–1926) dhe President i Greqisë (1926–1930), si edhe ithtari i krijimit të një shteti shqiptaro-grek O. Andruco. Në rrethanat e reaj kur u hartua FESH 2 është e natyrshme që do ta tejkalonte botimin e mëparshëm si në gjerësi ashtu edhe thellësi për sa i përket pasqyrimit të kulturës dhe letërsisë së Diasporës Arbëreshe (Itali, Zarë, Greqi), në vështrim të përgjithshëm, në përfshirjen e organeve të shtypit dhe zërave persona që përfaqësojnë ato figura të cilat spikatin në zhvillimin kulturor dhe letrar të Diasporës (sidomos të Italisë). Nga këndvështrimi i sotëm mund të themi se në FESH 2 mund të ishin përfshirë një numër edhe më i madh arbëreshësh. Dy mendoj se janë arsyet: së pari, atmosfera historike e viteve kur këto tri vëllime u përgatitën kur tërë vëmendja qe drejtuar në problemet e brendshme të Shqipërisë pluraliste demokratike dhe të Kosovës së çliruar, gjë që përcaktoi edhe vendin e veçantë që Kosova në tërësi ka zënë në këtë Fjalor enciklopedik; së dyti, duhet thënë se në vitet e trazuara të tranzicionit dhe ndërtimit të mundimshëm të demokracisë nuk u ndoq një politikë kulturore që të nxiste kërkimin në minierat ende të pashfrytëzuara të arkivave shtetërore dhe private të Arbëreshëve të Italisë ku gjendeshin e gjenden ende mjaft dorëshkrime të pazbuluara (çka e dëshmon zbulimi i rëndësishëm i para disa viteve i romanit të zhdukur prej më shumë se një shekulli të Santorit, “Bija e mallkuar”). Veç kësaj nuk u arrit të formohej një grup i mirë studiuesish të rinj të letërsisë arbëreshe, që ta pasuronin ndjeshëm njohjen e derisotme të saj. Andaj sot, në epokën e internetit, rrjeteve sociale, informacionit të mediave të shkruara dhe atyre on line, facebook-ut apo dhe instagram-it ka ardhur çasti për një bashkërendim të tërë forcave shkencore dhe institucionale në Shqipëri, Kosovë, në katedrat e shqipes të mbajtura nga Arbëreshët e Italisë dhe në të gjithë Diasporën për krijimin e një bazë të dhënash (data base) për gjithçka ka të bëjë me botën arbëreshe, me morinë e studimeve për të (të botuara ose dorëshkrime) dhe me studimet e studiuesit e saj, të gjuhës, letërsisë, historisë, kulturës popullore, traditave, folklorit etj. Kjo bazë të dhënash, që duhet të ndërtohet në bashkëpunim edhe me studiuesit arbëreshë e me institucionet shkencore-kulturore ku përfaqësohen Arbëreshët, do të përbënte mbështetjen e domosdoshme për gjallërimin e studimeve rreth thesareve kulturore të Arbëreshëve dhe për hartimin e një Fjalori Enciklopedik të Arbëreshëve të Italisë, të Greqisë, të Zarës në Kroaci, e më gjerë. Me këtë artikull nuk kemi synuar të japim thjesht një vështrim të përgjithshëm për figurat e Botës Arbëreshe në FESH 1 dhe 2 të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, por edhe të tregojmë vlerat e shquara letrare, kulturore, shkencore e historike që përfaqësojnë, duke theksuar njëkohësisht nevojën për zgjerimin e mëtejshëm të studimeve në këtë fushë. Siç dihet, Akademia e Shkencave e Shqipërisë ka ndërmarrë projektin e hartimit të Enciklopedisë shqiptare në disa vëllime në bashkëpunim me Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Kosovës. Sigurisht në këtë Enciklopedi Bota Arbëreshe do të gjejë pasqyrim mjaft më të gjerë e të thelluar. DrVilma Proko

Ariana Grande Këngëtarja dhe aktorja amerikane Albumi i ri i shumëpritur i Ariana Grande, "Eternal Sunshine", hapet në krye të tabelës më të fundit të Billboard me debutimin më të madh të vitit deri më tani "Eternal Sunshine" është albumi më i madh i vitit 2024 i saj. Albumi i gjashtë numër 1 i këngëtares pop hapet në krye me ekuivalentin e 227,000 shitjeve në Shtetet e Bashkuara. Një grua bionde me një bluzë ngjyrë gështenjë dhe një fund me model dhe çizme me taka të ngjashme, përkulet dhe e afron njërën dorë në fytyrë. Albumi i ri i shumëpritur i Ariana Grande, "Eternal Sunshine", hapet në krye të tabelës më të fundit të Billboard me debutimin më të madh të vitit deri më tani, duke kryesuar "Vultures 1" të Ye dhe Ty Dolla Sign. Kredia...Katia Temkin Ben Sisario Nga Ben Sisario 18 mars 2024 Albumi i ri i shumëpritur i Ariana Grande, "Eternal Sunshine", hapet në krye të tabelës më të fundit të Billboard me debutimin më të madh të vitit deri më tani, duke nisur një sezon të suksesshëm të pritshëm nga Beyoncé, Taylor Swift dhe Dua Lipa. "Eternal Sunshine", albumi i shtatë në studio i Grandes dhe i pari i saj në pothuajse katër vjet, fillon në vendin nr. 1 me ekuivalentin e 227,000 shitjeve në Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë 195 milionë transmetime dhe 77,000 kopje të shitura si një paketë e plotë, sipas ndjekjes. shërbimi Luminate. Pasi një këngë e parë, "Yes, And?", shkoi në numrin 1 në janar, albumi i plotë mbërriti me Grande duke performuar në "Saturday Night Live" dhe më pas - së bashku me Cynthia Erivo, bashkëylltarja e saj në dy këngët e ardhshme. pjesa e filmit "Wicked" - duke u paraqitur si prezantuese në Oscars. "Eternal Sunshine" është albumi i gjashtë nr. 1 i Grande. Të gjitha LP-të e studios së saj kanë shkuar në krye, përveç "Dangerous Woman" në 2016, i cili u mbajt në vendin e dytë nga "Views" e Drake-it në vendin e dytë. Që nga albumi i saj i fundit, "Pozicione" (2020), Grande ka xhiruar një përshtatje të muzikalit të Broadway-t "Wicked", në të cilin do të luajë Glinda e mirë. Prodhimi i filmit u vonua fillimisht nga koronavirusi dhe më pas nga greva e vitit të kaluar SAG-AFTRA; filmi i parë "Wicked" tani pritet të shfaqet në nëntor. Një grua bionde me një bluzë ngjyrë gështenjë dhe një fund me model dhe çizme me taka të ngjashme, përkulet dhe e afron njërën dorë në fytyrë. Albumi i ri i shumëpritur i Ariana Grande, "Eternal Sunshine", hapet në krye të tabelës më të fundit të Billboard me debutimin më të madh të vitit deri më tani, duke kryesuar "Vultures 1" të Ye dhe Ty Dolla Sign. Kredia...Katia Temkin Ariana ka Lindur 26 qershor 1993, Boca Raton, Florida, SHBA (30 vjeç) Çmimet dhe Nderimet: Çmimi Grammy Çfarë të transmetoni këtë fundjavë: Ariana Grande, 'Wonka', Garth Brooks, mbretëreshat e kafshëve dhe 'Poor Things' Ariana Grande (lindur më 26 qershor 1993, Boca Raton, Florida, SHBA) Këngëtarja dhe aktorja pop amerikane që shpërtheu në skenën e muzikës pop në fillim të viteve 2010 dhe u bë një nga interpretueset më të suksesshme të zhanrit, e njohur për gamën e saj me katër oktavë. Grande filloi të këndonte dhe të aktronte kur ishte e re. Në vitin 2008 ajo fitoi një rol në shfaqjen e Broadway 13, dhe shpejt filloi të shfaqej në pjesë të vogla në shfaqje televizive. Pushimi i saj i madh erdhi në vitin 2010 kur ajo mori një rol në serialin televiziv Nickelodeon Victorious. Ajo luajti Cat Valentine, një adoleshente që ndiqte një shkollë të arteve interpretuese. Pasi sitcom u anulua në 2013, ajo luajti në spin-off show Sam & Cat (2013–14). SHBA 2006 - Çmimet e 78-ta vjetore të Akademisë. Nga afër statuja e Oskarit gjigant në Ndërsa ndiqte karrierën e saj të aktrimit, Grande e përsosi këngën e saj. Në vitin 2011 ajo publikoi këngën "Put Your Hearts Up" (ajo më vonë përçmoi këngën dhe videoklipin për atmosferën e saj adoleshente). Albumi i saj debutues, Yours Truly, u shfaq dy vjet më vonë, dhe përfshinte këngën e njohur "The Way", një bashkëpunim me reperin Mac Miller. Albumi debutoi në vendin e parë në tabelën Billboard 200 dhe u vlerësua gjerësisht. Me muzikën e saj pop të mbushur me R&B dhe gamën mbresëlënëse vokale, Grande fitoi krahasime me Mariah Carey.

Pse gratë shqiptare jetojnë shumë se burrat? Biologu i njohur ka një përgjigje March 25, 2024 0 Shpërndaje Facebook Twitter Popullsia në Shqipëri ka ndryshuar gjatë 30 viteve të fundit. Kjo vjen, veçanërisht, për shkak të ndryshimeve në sistemin ekonomik, duke kaluar nga ekonomia e centralizuar në një sistem të tregut të hapur i cili ka dhënë efektin e tij në lindje, vdekje, migracion, dhe sigurisht ka një ndikim në të ardhmen e popullsisë shqiptare. Shqiptarët e viteve 1950 jetonin mesatarisht vetëm 54.4 vite sipas të dhënave zyrtare të INSTAT. Popullsia në Shqipëri ka ndryshuar gjatë 30 viteve të fundit. Kjo vjen, veçanërisht, për shkak të ndryshimeve në sistemin ekonomik, duke kaluar nga ekonomia e centralizuar në një sistem të tregut të hapur i cili ka dhënë efektin e tij në lindje, vdekje, migracion, dhe sigurisht ka një ndikim në të ardhmen e popullsisë shqiptare. Shqiptarët e viteve 1950 jetonin mesatarisht vetëm 54.4 vite sipas të dhënave zyrtare të INSTAT. Përmirësimi më i madh ndodhi në dy dekadat nga 1950 në 1970, kur ky tregues u rrit me 18 vite. Nga 54.4 vjeç më 1950 jetëgjatësia mesatare në vitin 1970 arriti në 72.3 vite. Kurse një shqiptar i pas vitit 2020 jeton mesatarisht 77.3 vite. Krahasuar me 2018 ka një rënie me rreth 3,3 muaj si rrjedhojë e rritjes së vdekjeve në moshë të re nga pandemia e koronavirusit. Në vitin 2020, jetëgjatësia e pritur në lindje në Shqipëri ishte 75,2 vjet për burrat dhe 79,6 vjet për gratë. Kjo do të thotë që gratë shqiptare pritet të jetojnë afro 4 vjet më shumë se burrat. Edhe në botë statistikat thonë se femrat jetojnë më shumë se meshkujt. Pse ndodh kështu? Ushqimi, klima, dhe stresi ndikojnë padyshim, por biologu Ethem Ruka, profesor i njohur me një karrierë të gjatë akademike thotë se një nga arsyet është buzëqeshja. “Emocionet pozitive jane kura me e mire per shendetin mendor te gjithësecilit! Ne kete bote të trazuar e plot strese, nje oaz kenaqësie dhe shkembim buzeqeshjesh qetson shpirtin dhe zgjat jeten. Nje femër buzëqesh mesatarisht 68 herë në ditë, ndërsa një mashkull vetëm 8 herë. Ndoshta kjo eshtë edhe një arsye pse femrat jetojnë më gjatë se meshkujt” – shkruan biologu Ruka./Dita

Taylor Swift shkruan histori me çmimin e albumit më të mirë February 5, 2024 Spread the love Superylli më parë kishte fituar tre çmimet e albumit më të mirë me Stevie Wonder, Paul Simon dhe Frank Sinatra, shkruan BBC. Miley Cyrus dhe Billie Eilish morën çmimet e tjera kryesore në ceremoninë e cila u zhvillua gjatë së dielës, ndërsa Killer Mike ishte fituesi kryesor mashkull, i cili ka marrë tre trofe rap. Çmimet më të mira Grammy Albumi i vitit – Taylor Swift, Midnights Rekordi i vitit – Miley Cyrus, Flowers Kënga e vitit – Billie Eilish, What Was I Made For? Artistja më e mirë e re – Victoria Monét./21Media

Për një vend të vogël, Ky mikrokozmosi i rrallë i historisë së Mesdheut u shpall si Vend i Trashëgimisë Botërore nga UNESCO në vitin 1992 dhe kryeson çdo listë ndërkombëtare të atraksioneve që duhen parë në Shqipëri! Rrënojat 2500-vjeçare të Butrintit, brenda një parku madhështor të gjelbërt e me një hapësirë prej 30 km, janë disa nga më të bukurat e të mirëmbajturat në Evropë. Teatri i shekullit të III-të para Krishtit, Tempullit i Eskulapit (shek I – II), perëndisë antike të shëndetit, dhe mozaiku me 69 medaljone kishtare janë vet ëm tre prej kryeveprave të Butrintit. Liqeni i Butrintit, kanali i Vivarit që lidh luginën e Butrintit me detin Jon, Kalaja trekëndore e ndërtuar aty pranë, si dhe pyjet e dendura që veshin gjithë peizazhin janë disa nga arsyet pse Buthrotum-i i lashtë përmendet në poemën epike të Virgjil-it, Eneidi! Butrint Butrint, foto nga IntoAlbania. Gjirokastra I njohur si një nga vendet e shpallura Trashëgimi Botërore e UNESCO-s, ky qytet i veçantë është ndërtuar në shpatet e pjerrëta, me shtëpitë prej guri që duket sikur janë ngritur mbi njëra-tjetrën. Bashkë me shtëpitë më të famshme në vend, si ajo e fëmijërisë së Ismail Kadarsë apo Enver Hoxhës, por edhe të familjeve të tjera vendase të shquara, në rrugët me kalldrëm të këtij qyteti gjendet pazari dhe kalaja më e vjetër e gjithë Ballkanit. Qyteti i gurtë njihet jo më pak edhe për panoramën e tij malore, e cila e rrethon Gjirokastrën në tërësi. E sikur të duhej më tepër, në rrethinat e Gjirokastrës gjenden qytetet e bukura antike të Antigonesë dhe Adrianopolit si edhe disa bukuri të rralla natyrore si Liqeni i Viroit dhe Kanioni i Lengaricës ndër shumë të tjera. Foto nga Bujar Gashi. Berat Është arkitektura e veçantë e qytetit që e ka pozicionuar Beratin si një nga vendet e Trashëgimisë Botërore UNESCO në Shqipëri. I ndarë në dy lagje historike, Mangalemin dhe Goricën, nga lumi Osum, qyteti bashkohet përmes urës së gurtë të Goricës. Ky qytet, një herë e një kohë i quajtur Antipatrea, është i rrethuar nga Tomori dhe Shpiragu, dy nga malet më mitike të Shqipërisë. E kështu Berati zë vend të veçantë dhe në hartën e adhuruesve të natyrës. Ngjitje mali, çiklizëm, rafting apo kayaking janë vetëm disa nga aktivitetet në natyrë që mund të realizoni përreth këtij qyteti. Kalaja mesjetare e Beratit bashkë me Muzeun Kombëtar të Onufrit ofrojnë gjithashtu një udhëtim të rrallë. Për mos t’u harruar janë edhe Qendra Mesjetare në Berat e kuzhina e famshme e këtij qyteti! Kodikët e Beratit Vlen të përmenden këtu këto dorëshkrime me rëndësi të veçantë historike për fillimet e letërsisë biblike të cilat quhen zyrtarisht “Kodiku i Purpurt i Beratit.” Kodiku u regjistrua në listën e veprave më të rëndësishme të njerëzimit, të ashtuquajturën Kujtesën e Botës të UNESCO-s, në vitin 2005. Dy kodikët e Beratit, të botuar në vitin 1887, janë pjesë e grupit të “shtatë kodikëve të purpurt” të shkruar në 13 vende të ndryshme në Europë midis shekullit VI-të dhe VIII-të. Një herë e një dy kodikët, të shkruar në greqishten e lashtë, mbaheshin në kishën e Shën Gjergjit në Berat por sot ata gjenden në Arkivin Kombëtar të Shqipërisë. Liqeni i Ohrit Me një thellësi prej 285 m, Liqeni i Ohrit është më i thelli në Ballkan dhe lag në pjesën më të madhe të tij Maqedoninë (Ohër, Strugë), dhe Pogradecin në Shqipëri. “Liqeni i dritës” u shpall pasuri natyrore nga UNESCO në vitin 1980 dhe, që prej korrikut te vitit 2019, është pjesë e listës së UNESCO-s edhe pjesa shqiptare e liqenit. Plot 4 milionë vjet janë dashur që të krijohet një liqen i këtyre përmasave, dhe gjithçka filloi kur nisi të shembej toka në pjesën perëndimore të Alpeve Dinarike. Sot, ky liqen i bukur i mjelmave është një ekosistem që përmban më shumë se 200 specie, duke përfshirë koranin, peshkun e shijshëm i cili noton vetëm në këto ujëra. Ka shumë vende të bukur, si Pogradeci, fashti Lin apo edhe shumë fshatra të tjerë në këtë zonë të cilët rrethohen nga pamja qetësuese e këtij liqeni e ku kjo e fundit mund të shijohet më së miri. Foto nga IntoAlbania. Lumi i Gashit Lumi i Gashit është një prej dy rezervateve natyrore shqiptare të pëfshirë në listën e trashëgimisë botërore të natyrës të UNESCO-s. Me një sipërfaqe prej 3000 ha, lugina e Gashit gjendet në pellgun e parkut kombëtar të Valbonës, në verilindje të Alpeve, në rrethin e Tropojës, shumë larg zonës së banuar. Një pjesë e madhe e sipërfaqes së Lumit të Gashit mbulohet me pyje të virgjëra ahu e këto pyje të lashta janë arsyeja pse Shqipëria i është bashkuar 12 vendeve të tjerë në listen e UNESCO-s. Kjo mrekulli natyrore ruan një nga natyrat më të paprekura në Shqipëri! Në afërsi të Lumit të Gashit ndodhen liqejtë akullnajorë të Dobërdolit dhe Sylbicës, të cilët i dhurojnë gjithë zonës një pamje përrallore. Lumi i Gashit, foto nga Rrajca E dyta në listën e trashëgimisë botërore të natyrës të UNESCO-s është Rrajca, pjesë e European Green Belt të pyjeve të ahut si edhe një prej vendeve të pakta ku gjendet rrëqebulli ballkanik. Pranë zonës së Përrenjasit apo Librazhdit, kjo hapësirë prej 4700 ha, pëfshin katër liqene të mahnitshme akullnajore. Rrajca është pjesë e Parkut Kombëtar Shebenik-Jabllanica, i cili është ende relativisht i panjohur sepse ka qenë zonë e ndaluar kufitare gjatë gjysëm shekulli të diktaturës komuniste. Ishte pikërisht kjo mbyllje, që sot përbën dhe një nga asetet më të mëdha të tij, pasi rreth 34 mijë ha sipërfaqe plot me pyje, livadhe e lule shumëngjyrëshe, janë tejet të paprekura. Iso-polifonia Kjo mënyrë të kënduari e trashëguar në breza, tashmë njihet dhe si pasuri e të gjithë botës. Arti i iso-polifonisë është shpallur nga UNESCO në vitin 2005 si trashëgimi gojore dhe shpirtërore e njerëzimit si edhe përfshihet në 50 atraksionet më tërheqëse të popujve në botë. Edhe poeti i njohur britanik Bajroni, i sugjestionuar nga magjia e iso-polifonisë, i ka dedikuar disa vargje asaj. Koha e shpërbleu këtë trashëgimi të shqiptarëve nga shekulli në shekull, e ajo mbetet një nga më të mbrojturat e të paharruarat në vend. Kjo këngë po aq e qetë sa edhe tronditëse mund të këndohet ose, më saktë, isoja të mbahet, prej dy, tre apo katër zërave, të cilët bashkohen për të arritur harmoninë e vërtetë. Iso-polifonia mbahet si një praktikë komunikuese që ka mbërritur në ditët tona që nga periudha e Homerit! Robert Bisha dhe Kori Iso-Polifonik Shqiptar. IntoAlbania

Shkencëtarja shqiptare Shkencëtarja shqiptare, anëtare e jashtme e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, ka fituar  çmimin LOEWE Top Profesorship. Mezinit, inxhiniere për shkencat kompjuterike në Universitetin Teknik të Darmshtadit në Gjermani, ky çmim i siguron rreth 1.9 milionë euro për një periudhë prej pesë vjetësh për kërkimin shkencor mbi bazat e programimit për zhvillimin e sistemeve të softwer-it të të mësuarit interaktiv të decentralizuar të sigurt dhe të besueshëm. LOEWE është programi i promovimit të kërkimit shkencor që përdor shteti federal i Hessen-it që nga viti 2008, për të përcaktuar tendencat e politikave kërkimore, me objektivin që t’i japë një shtysë të qëndrueshme peizazhit kërkimor të Hessen-it. LOEWE do të thotë “Landes-Offensive zur Entwicklung wissenschaftlich-ökonomischer Exzellenz” (Ofensivë shtetërore për zhvillimin e përsosmërisë/ekselencës shkencore dhe ekonomike). Biografi Mira Mezini, profesore e shkencave kompjuterike në Universitetin Teknik të Darmstadt-it (Gjermani); profesore e ftuar në disa vende të Botës, duke përfshirë Britaninë e Madhe; zëvendëspresidente e Universitetit të Darmstadt-it për transferimin teknologjik dhe më pas edhe për kërkimin dhe inovacionin ka shprehur në mbledhjen solmne të Asamblesë një mesazh falënderimi për Akademinë e Shkencave të Shqipërisë që e zgjodhi anëtare të jashtme. Ajo falënderoi personalisht Kryetarin e Akademisë së Shkencave Skënder Gjinushin që ky status i jepet në një kohë kur Kryetar i Akademisë është edhe profesori i saj i preferuar, duke pasur në kujtesë leksionet e tij të analizës matematike. Mira Mezini është autore e 233 artikujve shkencorë të indeksuar në Scopus List dhe i 293 artikujve të kuotuar në Research Gate, me rreth 7000 citime; e cilësuar kërkuese shkencore ekselente me njohje dhe vlerësim ndërkombëtar në fusha shumë të rëndësishme të shkencave kompjuterike si gjuhët e programimit dhe paradigmat, zhvillimi i softuerëve të automatizuar, analiza e programeve dhe siguria e softuerëve; bashkëthemeluese e nëndisiplinës mbi paradigmën e zhvillimit të softuerëve të orientuar duke vendosur parime

Më 28 Nëntor të këtij viti, ditën e pavarësisë së Shtetit Shqiptar, Kushtetuta e Shqipërisë mbush 25 vjet. Me përjashtim të Kushtetutës së vitit 1946, e cila vendosi regjimin komunist në Shqipëri, asnjë Kushtetutë tjetër nuk i kishte kaluar një çerek shekulli. Është kjo një shenjë e vijimësisë së proceseve demokratike, por edhe e një tranzicioni të gjatë e të vështirë drejt integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. Një analizë e identitetit që ka krijuar Kushtetuta në këto 25 vjet, do të shërbente për zbatimin e saj, veçanërisht në kuadrin e procesit të integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian. E rëndësishme është të analizohet se si kushtetuta i jep këtij vendi një identitet kushtetues. Kjo qasje buron që nga mendimi aristotelian “...i cili këmbënguli se identiteti i një shteti nuk varej nga karakteristikat e tij fizike, por nga Kushtetuta e tij”. (Rosenfeld 2016) Aktualisht, identiteti kushtetues, është një nga çështjet më prizmatike në teorinë e të drejtës kushtetuese, për të cilën konstitucionalistët ende vijojnë të debatojnë, pa arritur në një përkufizim. Në një kuptim juridik, “…identiteti u referohet parimeve themelore të një kushtetute dhe strukturës bazë të rendit që ajo harton;...”. (Dietter Grim, 2022) Ky këndvështrim lidhet me doktrinën e mbrojtjes e parimeve themelore të Kushtetutës sidomos përgjatë amendimit të saj. Lidhur me këtë, shqetësimi kushtetues lidhet me ndryshimet e shpeshta, sidomos kur ato janë kryer për shkak të oportunitetit politik dhe pa një proces konsultimi të gjerë. Një qasje tjetër përket me trashëgiminë kushtetuese. Në këtë aspekt, veçojmë se Kushtetuta e Shqipërisë nuk ka trashëguar kushtetutat pararendëse. Mund të rilidheshim disi me trashëgiminë që la Këshilli i Shtetit, si organi që ushtroi kontrollin paraprak të pajtueshmërisë së ligjeve me Kushtetutën (1929-1944), por edhe kjo trashëgimi është e mbuluar nga harresa. Një sërë çështjesh të tjera të identitetit kushtetues ngrihen në lidhje me zbatimin e Kushtetutës, për të cilën ka shumë debat. Por të gjitha gjetjet na shpien tek parimi i efektshmërisë së zbatimit dhe respektimit të saj, për të cilën kemi pasur mjaft sfida që nuk janë kapërcyer ende. Në këndvështrimin e integrimit tonë në Bashkimin Evropian, Kushtetutën e Shqipërisë mund ta trajtojmë në grupin e “kushtetutave me identitet tejkombëtar”, bazuar në teorinë e konstitucionalistit amerikan Michael Rosenfeld (2016). Identiteti tejkombëtar është i dukshëm në Kushtetutë, krahas karakterit të saj ndërkombëtarist. Ai ndërtohet sidomos me “klauzolën kushtetuese të integrimit” (neni 122/3), me klauzolën e delegimit të kompetencave ndaj organizatave ndërkombëtare (neni 123) si dhe me atë të “simetrisë së kufizimeve të të drejtave” (neni 17/2). Ky fakt, i jep asaj një identitet të përbashkët me kushtetutat e hartuara pas rënies së sistemit komunist si dhe me kushtetuta të vendeve të Ballkanit Perëndimor (Cukani, 2014). Ai është përforcuar edhe përmes amendamentit kushtetues për Reformën në Drejtësi (2016). Në këtë të fundit u parashikua “Operacioni Ndërkombëtar i Monitorimit” si organ i përkohshëm, që mbështet procesin e rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve. Nga ana tjetër, Legjislacioni i Bashkimit Evropian mbron identitetin kombëtar kushtetues (Traktati i Lisbonës dhe Karta e të Drejtave Themelore të BE-së). Meqënëse parimet themelore të Kushtetutës sonë janë përgjithësisht vlera universale të përbashkëta, shtruam pyetjen se çfarë mund të konsiderojmë vlerë të veçantë për identitetin e Kushtetutës sonë? Në një diskutim të hapur me rastin e këtij përvjetori morëm disa përgjigje nga pjesëmarrësit pedagogë e studentë, të cilat shprehnin këndvështrime të ndryshme. Njëra prej tyre lidhej me bashkëjetesën fetare dhe bashkëjetesën me pakicat e vendit. Tjetra shënjestroi nenin 17/2 të Kushtetutës, i cili si rrallë kushtetutë tjetër vendos simetrinë e kufizimeve të të drejtave të Njeriut me ato të parashikuara në Konventën Evropiane (KEDNJ). Për më tepër, kjo klauzolë është zhvilluar mjaft jo vetëm nga Gjykata Kushtetuese, por edhe nga vetë Gjykata Evropiane për të drejtat e njeriut, duke i dhënë një identitet të veçantë kushtetutës sonë. Megjithatë, tërhoqi vëmendjen përzgjedhja e nenit 3 në lidhje me nenin 8 të Kushtetutës. Sipas tyre, Kushtetuta e Shqipërisë mbron identitetin kombëtar dhe trashëgiminë kombëtare, mbron të drejtat kombëtare të popullit shqiptar jashtë kufijve të vet, mbron shtetasit shqiptarë që jetojnë jashtë vendit, si dhe ndihmon ata “...për të ruajtur e për të zhvilluar lidhjet me trashëgiminë kulturore kombëtare.” Zbatimi i tyre krijon një identitet kushtetues të dallueshëm nga kushtetuta të vendeve të tjera, pasi pjesa më e madhe e shtetasve shqiptarë jetojnë jashtë kufijve të vendit. Prandaj, përpos “identitetit tejkombëtar” mund të flasim edhe për një “identitet kombëtar tejkufitar”. Këto përsiatje mund të zgjeroheshin nëse do të kishim një interpretim kushtetues të nenit 8 nga Gjykata Kushtetuese. Sidoqoftë, në vendimin e saj lidhur me votimin e shqiptarëve të diasporës Gjykata Kushtetuese ka ndjekur të njëjtën qasje. Ajo konstatoi se Kodi Zgjedhor, megjithëse krijoi pritshmëri të ligjshme për shtetasit shqiptarë që jetojnë jashtë vendit, nuk ka parashikime të qarta për votimin e tyre (VGJK 38_22). Prandaj, vendosi të detyrojë Kuvendin që brenda një viti të plotësojë boshllëkun ligjor. Shqetësimi kushtetues është se, edhe pse ka mbetur pak kohë nga përmbushja e afatit, ende nuk kemi një përgatitje që premton zbatimin në kohë të vendimit të Gjykatës Kushtetuese. Në mbyllje, mund të themi se vazhdimi i diskutimit mbi identitetin kushtetues është i shëndetshëm për respektimin dhe zbatimin me efektivitet të Kushtetutës.

Pergatiti; Liliana Pere Dita e mjekut, dita e një mrekullie të madhe në mjekësi. Sot nè 30 Mars, u mbushën 176 vjet që u krye ndërhyrja e parë kirurgjikale, operacioni i një tumori në qafe, me anestezi në një pacient. për shkak të kësaj ngjarjeje, të kësaj mrekullie të madhe Presidenti George W. Bush, zyrtarizoi në SHBA, ditën 30 Mars, si festë kombëtare dhe ditë pushimi. 30 Marsi, në një pjesë të shteteve, shënohet Dita Kombëtare e Mjekëve. Kjo ditë ka për qëllim njohjen dhe falënderimin ndaj personelit shëndetësor për punën që këta të fundit bëjnë në vazhdimësi. Historia e shenjimit të Ditës së Mjekëve daton prej viteve të 30-ta nëpër botë. Dita e parë e mjekëve në vitin 1933 përbëhej nga disa gra të mjekëve që vendosnin një drekë për mjekët lokalë në Ëinder, Gjeorgji, në verilindje të Atlanta. Kjo festë e vogël përfshinte krijimin e kartolinave përshëndetëse. Më 30 mars 1958, “Dita e Përkujtimit të Mjekëve” u miratua nga Dhoma e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara. Në vitin 1990, legjislacioni u prezantua në Dhomën dhe Senatin për të krijuar një Ditë Kombëtare të Mjekëve. Pas miratimit dërrmues nga të dyja dhomat e Kongresit, më 30 tetor 1990, Presidenti George Bush nënshkroi SJ RES. # 366 (i cili u bë Ligji Publik 101-473) duke e quajtur 30 Mars si “Ditën Kombëtare të Doktorit”. Sot, ashtu si gjithnjë, mjekët përbëjnë ndër shtresën më aktive dhe te sakrificave të shoqërisë. Duke pasur parasysh situatën me pandeminë, roli i tyre gjatë asaj kohe ka qene primar roli kyc në shpëtimin e jetëve. Roli primar i mjekut ne sherbim eshte cdo minute e sekonde te dites. Mjeket karakterizohen nga profesionalizmi, përkushtimi, humanizmi, duke bërë që me duart e mendjet e tyre, të përmirësojnē, shërojnë e shpëtojnë dhjetra e qindra jetë njerëzish. Ne themel te punes se tyre qendron, inteligjenca e larte, betimi i hipokratit si dhe marrëdhëniet e vlerësimit, besimit, respektit dhe partneritetit mjekë-pacientë, janë simbioza dhe baza e sistemit shëndetësor. Me dhemb ku dègjoj qe ikin mjekè nga Shqipria, mbyllen spitale ne rrethe ? Perse? Ashtu sikurse gezohem dhe shikoj nje transformim te madh ne sherbim ne spitalet tona, sherbim dhe kujdes i jashtzakonshem. Mieket tane jane shtresa me inteligjente, humane, njerezore dhe pararoja e shoqerise. Syte dhe vemendjen nuk duhet ta heqim asnjehere nga mjeket. A mundet te permiresojme edhe me teper politikat e menaxhimit qeveritar per sistemin e mjekesise? Te bejme nje trajtim me te mire per personelin mjekesor, ne menyre qe ata te mos largohen nga vendi? Ne bashkepunim me te gjitha shtresat e interesit, Universitetet, Akademikeve, mendoj se do te arrihet me teper. Pergatiti Liliana Pere.

Fatkeqësisht, shumica e ndërtesave dhe monumenteve janë shkatërruar pas viteve të luftës, tërmeteve, neglizhencës dhe vandalizmit. Megjithatë, në disa qytete evropiane, monumentet janë ruajtur në mënyrë të përsosur dhe tërheqin miliona turistë që vizitojnë për të admiruar arkitekturën e lashtë mesjetare. 15. Delft, Hollandë Një panoramë e ndërtesave të vjetra të Delft. Delft është një qytet në provincën e Hollandës së Jugut në Holandë, i vendosur disa milje në veri të Roterdamit. Delft është i famshëm për historinë e tij të pasur dhe tërheq mijëra turistë çdo vit, të cilët tërhiqen nga ndërtesat dhe monumentet mesjetare të ruajtura mirë. Disa nga monumentet përfshijnë Kishën e Vjetër (Oude Kerk), Kishën e Re të shekullit të 13-të (Nieuwe Kerk) dhe Portën Lindore e cila u ndërtua në 1400. 14. Bergen, Norvegji Një pamje e ndërtesave historike të Bergenit. Bergen është një qytet në bregun perëndimor të Norvegjisë. Qyteti është qyteti i dytë më i madh i Norvegjisë me një popullsi prej mbi 278,000 banorësh. Bergen është i rrethuar nga male dhe njihet gjithashtu si “qyteti i shtatë maleve”. Qyteti u themelua në vitin 1070 nga mbreti norvegjez Olav Kyrre dhe u bë kryeqyteti i Norvegjisë për shumë vite. Qyteti ka disa ndërtesa dhe monumente të mbijetuara të periudhës mesjetare duke përfshirë kishën e Shën Marisë e cila u ndërtua në shekullin e 12-të. 13. Chester, Angli Një pamje e Chester-it historik. Chester është një qytet i vjetër i vendosur në Chesire, Angli dhe është gjithashtu qyteti më i populluar në rajon me një popullsi prej 332,200 banorësh. Chester është një nga qytetet e pakta me mure në Angli dhe muret e tij të qytetit janë ndër më të ruajturat në Evropë. Qyteti u themelua në shekullin e 1 pas Krishtit si një fortesë romake. Qyteti ka pak monumente mesjetare, ku shumica e ndërtesave në Chester janë nga epoka viktoriane. Disa nga monumentet mesjetare përfshijnë kështjellën e Chester-it, si dhe hipodromin Chester të shekullit të 16-të. 12. Ptuj, Slloveni Ptuj është një qytet i vogël në pjesën veriore të Sllovenisë dhe ka një popullsi prej rreth 18,000 banorë. Qyteti është një nga qytetet më të vizituara në vend për shkak të disa monumenteve të vjetra të ruajtura mirë të përhapura në të gjithë qytetin, të cilat përfshijnë Kishën e Famullisë e cila u ndërtua në shekullin e 14-të, por u ndërtua mbi një strukturë më të vjetër, të shekullit të 9-të. Monumente të tjera të famshme antike përfshijnë Kalanë Ptuj, manastirin Domenikane dhe Monumentin e Orfeut. 11. Siena, Itali Siena, Itali. Siena është një qytet në Toskanë, Itali dhe është kryeqyteti provincial i provincës italiane të Sienës. Ndërsa qyteti është relativisht i vogël me një popullsi prej pak më shumë se 52,000 njerëz, Siena është një nga destinacionet turistike më të njohura në të gjithë vendin me më shumë se 163,000 vizitorë në vit. Tërheqja kryesore e qytetit është historia e tij e pasur me qendrën historike të Sienës, e cila u rendit si një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Qyteti është shtëpia e disa prej pjesëve më të ruajtura të arkitekturës mesjetare, duke përfshirë Katedralen e Sienës e cila u ndërtua në shekullin e 12-të, Piazza Salimbeni dhe sinagogën historike të Sienës. 10. Bruges, Belgjikë Bruges i bukur, Belgjikë. Bruges është një qytet i vendosur në rajonin flamand në Belgjikë dhe është kryeqyteti provincial i Provincës së Flanders Perëndimore. Qyteti ka një popullsi prej rreth 120,000 banorësh dhe mbulon një sipërfaqe prej 53.44 milje katrorë. Bruges ka një histori të pasur, dhe qendra historike e Bruges u përfshi si një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 2000 për shkak të shumë monumenteve mesjetare të vendosura në qytet. Disa nga atraksionet kryesore mesjetare në qytet përfshijnë Kishën e Zojës dhe një kambanore të shekullit të 13-të e cila strehon një karillon komunal. 9. Toledo, Spanjë Qyteti i lashtë spanjoll i Toledos. Toledo është një qytet në Spanjën qendrore dhe është kryeqyteti provincial i provincës së Toledos. Qyteti ka një histori të pasur sepse dikur ishte oborri i Perandorit të Shenjtë Romak Charles V. Qyteti ka një rëndësi të madhe fetare dhe kulturore dhe dikur njihej si “Qyteti i Tre kulturave” që i atribuohej bashkëjetesës së hebrenjve, Fetë islame dhe të krishtera në qytet gjatë qindra viteve. Qyteti i Vjetër i Toledos u rendit si një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në 1987 për shkak të monumenteve të tij të ruajtura në mënyrë perfekte, duke përfshirë kështjellën mesjetare, Castillo de San Servando, Katedralen gotike të shekullit të 13-të dhe Varrin e Shën Beatrices së Silvës. 8. Talin, Estoni Një shembull i një rruge tipike në qytetin e vjetër të Talinit. Talini është qyteti më i madh në Estoni dhe është gjithashtu kryeqyteti i vendit. Ndodhet në Gjirin e Finlandës dhe qyteti është ndër qytetet më të vizituara në Estoni duke tërhequr mijëra turistë çdo vit. Qyteti i vjetër i qytetit është tërheqja kryesore që ka disa nga monumentet mesjetare më të ruajtura në Evropë. Qyteti i Vjetër i Talinit u krijua në fillim të shekullit të 13-të dhe ka monumente të shumta që janë disa shekullore duke përfshirë kishën e Shën Olaf të shekullit të 16-të, kështjellën mesjetare Toompea (që strehon Asamblenë Kombëtare të Estonisë) dhe Kishën e Frymës së Shenjtë . 7. Obidos, Portugali Fshati i bukur i Obidos. Obidos është një qytet portugez i vendosur në nënrajonin Oeste të Portugalisë. Është një qytet i vogël me një popullsi prej vetëm 3,100 banorësh dhe mbulon një sipërfaqe prej 54.65 milje katrorë. Sidoqoftë, Obidos është një nga destinacionet kryesore turistike në Portugali me vizitorët që magjepsen nga monumentet mesjetare të ruajtura mirë. Disa nga monumentet e famshme antike përfshijnë Kështjellën Obidos si dhe rrugët e saj të cilat shfaqin arkitekturën gotike mesjetare në mënyrën më të mirë të saj. Kalaja Obidos pret një “Tregu Mesjetar” çdo korrik për dy javë, ku vendasit rikrijojnë një temë mesjetare dhe veshje sportive në stilin mesjetar. 6. Pragë, Çeki Qyteti i vjetër i Pragës dhe ora e vjetër e famshme. Praga është qyteti më i madh në Republikën Çeke (tani zyrtarisht Çekia) dhe është gjithashtu kryeqyteti i vendit. Qyteti është një destinacion popullor turistik, veçanërisht për shkak të historisë së tij të pasur që pranon më shumë se 6.4 milionë vizitorë në vit. Pjesa e vjetër e Pragës e njohur si Praha është e mbushur me monumente dhe ndërtesa të shumta të ruajtura në mënyrë perfekte që datojnë disa shekuj duke përfshirë Sinagogën Staronova e cila u ndërtua në 1270, Manastirin e Strahovit i cili u krijua në 1149, si dhe kështjellën më të madhe antike në botë. kalaja e Pragës. Qyteti i Vjetër i Pragës është një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe është regjistruar në vitin 1992. 5. Ohër, Maqedoni Një pamje e amfiteatrit antik të Ohrit dhe qendrës historike të qytetit. Ohri është një qytet i vendosur në rajonin e Liqenit të Ohrit në Maqedoni. Qyteti është qyteti i tetë më i madh në Maqedoni me një popullsi prej mbi 42,000 banorë. Qyteti është i famshëm në të gjithë botën për monumentet e tij të lashta të cilat janë ruajtur në mënyrë perfekte, duke përfshirë një nga universitetet më të vjetra në hemisferën perëndimore, Manastirin e Plaosnikut dhe kishat e shumta. Ohri ishte një qendër fetare e Maqedonisë së lashtë me legjenda që pretendonin se qyteti kishte 365 kisha, një për çdo ditë të vitit. 4. Dubrovnik, Kroaci Dubrovnik, Kroaci. Dubrovniku është një qytet i vendosur në rajonin e Dalmacisë në Kroaci në kufi me detin Adriatik. Me një popullsi prej vetëm 42,615 banorësh, Dubrovniku është një qytet relativisht i vogël. Megjithatë, qyteti është një nga destinacionet më të famshme turistike në rajonin e Mesdheut. Përmendja më e hershme e regjistruar e qytetit ishte në 1189 në Kartën e Ban Kulin. Qyteti fitoi rëndësi në shekullin e 16-të kur u bë kryeqyteti i republikës së lashtë të Raguzës. Disa monumente dhe ndërtesa nga kjo periudhë ekzistojnë ende duke përfshirë shatërvanin e Big Onofrios si dhe Arboretumin më të vjetër në botë, Arboretum Trsteno. 3. Torun, Poloni Qyteti i vjetër i Torun, Poloni. Torun është një qytet polak i vendosur në rajonin verior të vendit dhe është kryeqyteti i Voivodeship Kuyavio-Pomeranian. Qyteti është një nga qytetet më të vjetra në Poloni me Torun të themeluar në fillim të shekullit të 13-të. Pjesa e vjetër e qytetit u rendit si një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 1997 dhe u bë një ndër historitë e Pomnik ose Monumentet Historike Kombëtare zyrtare të Polonisë më 16 shtator 1994. Torun është një atraksion i njohur turistik, të cilin vizitorët mund ta ndjejnë epoka mesjetare në qytetin e vjetër. Disa atraksione kryesore në qytet përfshijnë bashkinë e vjetër, Kalanë e Torunit dhe Bazilikën e Katedrales së Shën Gjon Pagëzorit dhe Shën Gjon Ungjilltarit. 2. Carcassonne, Francë Qyteti i vjetër i Carcassonne. Carcassonne është një qytet i vendosur në rajonin Occitanie në Francë. Qyteti është relativisht i vogël me një popullsi prej rreth 48,000 njerëz. Megjithatë, Carcassonne është me famë botërore pasi është një nga qytetet e lashta më të ruajtura në Evropë. E banuar që nga periudha neolitike, Carcassonne është e famshme për ndërtesat e saj mesjetare duke përfshirë Cite de Carcassonne, një kështjellë e cila është një sit i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Mijëra turistë vizitojnë Carcassonne për të parë arkitekturën mesjetare në qytetin antik të fortifikuar. Tërheqjet e tjera kryesore në qytet përfshijnë Bazilikën e Shenjtorëve Nazarius dhe Celsus të shekullit të 12-të dhe Katedralen e Carcassonne të shekullit të 13-të. 1. Nordlingen, Gjermani Nordlingen, Gjermani. Nordlingen është një qytet gjerman i vendosur në Swabia, Bavari dhe është një nga qytetet e vjetra më të famshme në vend. Qyteti është ndër qendrat urbane më të hershme të banuara në Evropë, ku Nordlingen u përmend për herë të parë në 898 pas Krishtit duke e bërë qytetin të vjetër mbi një mijë vjet. Qyteti është i ruajtur në mënyrë perfekte me shumë ndërtesa në qytet të cilat janë disa shekullore. Një ndërtesë e tillë është bashkia e qytetit, ndërtimi i së cilës daton në shekullin e 13-të. Qyteti është gjithashtu një nga tre në Gjermani që ka një mur mesjetar të qytetit./worldatlas

Ermonela Jaho merr çmimin e madh në The Oper Awards 2024! Ermonela Jaho është vlerësuar me çmimin e madh në The Oper Awards 2024, ose Germany’s Opera Oscars. Sopranoja shqiptare me famë ndërkombëtare është vlerësuar si këngëtarja më e mirë, për interpretimin e jashtëzakonshëm në operan “La Rondine” në Zürich Opera House. Para pak ditësh Ermonela fitoi edhe çmimin “Artistja e huaj më e mirë” për vitin 2023, për interpretimin e “Suor Angelica” në Barcelonë. Lidhur me këto çmime, përmes një postimi në Facebook, Ermonela shkruan: “Fillimisht Spanja, e tani Gjermania me këtë çmim të papritur! Do të përpiqem të shpreh me fjalë mirënjohjen time dhe çfarë do të thotë kjo arritje për mua, por do të ishte e pamundur. Ndihem krenare që jam mesin e të nominuarve, e lëre më të shpërblehem Fituese për këngëtare Femër 2024. Faleminderit OPER! ÇMIME për këtë nder të madh. Një falënderim i madh për kolegët e mi të mrekullueshëm, për publikun e mrekullueshëm që më dhanë dashurinë dhe vlerësimin e tyre, dhe për çdo person të dashur që ka mbështetur rrugëtimin tim. Muzika duhet të tregojë një histori duke frymëzuar audiencën, dhe nuk ka arritje më të madhe sesa të lidhesh me çdo zemër që dëgjon!”.

Sopranoja e njohur shqiptare, Emonela Jaho ka marrë përgëzimet e mbretit të Anglisë, Charles III, teksa performoi në skenë në nder të Sir Antonio-s, i cili largohet pas 22 vitesh si drejtor muzikor në Shtëpinë e Operës Mbretërore. Emonela Jaho, të ftuarit e tjerë dhe orkestra performuan ariet dhe muzikën që përcaktuan kohën e Sir Antonios si drejtor muzikor, duke përfshirë karrierën e tij 22-vjeçare. Për të respektuar artisten, në skenë është ngjitur edhe mbreti Charles III Mes zërit të fuqishëm, Jaho ka shkëlqyer edhe me pamjen e saj elegante dhe plot klas. 'Një natë shumë e veçantë Royal Opera House, për të treguar nderimet e mia së bashku me kolegët dhe madhërinë e tij mbretin Charles, për maestron tonë të dashur Toni Papanno.'- shkruan Jaho. Charles është shumë i afërt me Pappanon, i cili shërbeu si dirigjent në Kurorëzimin e Mbretit vitin e kaluarReport-Tv.al - Ndalohet riprodhimi i paautorizuar i kesaj faqeje