Search this site

SHABAN DEMIRAJ Gjuha si kujtesë, shkenca si përgjegjësi dhe dija si ndergjegje. Nga Revista Prestige Shaban Demiraj përfaqëson një nga figurat më të rëndësishme të gjuhësisë shqiptare dhe albanologjisë. Ai ishte akademik, gjuhëtar, pedagog, studiues, autor, redaktor, bashkautor dhe përkthyes i njohur. Jeta e tij intelektuale u ndërtua mbi kërkimin e vazhdueshëm dhe përkushtimin ndaj gjuhës shqipe. Rëndësia e tij lidhet me studimin e strukturës, historisë dhe zhvillimit të shqipes. Ai e trajtoi gjuhën si sistem shkencor, por edhe si kujtesë historike. Në veprën e tij, fjala bëhet dëshmi e një historie që kërkon të kuptohet. Përmes studimeve, mësimdhënies dhe botimeve, ai ndikoi në formimin e gjuhësisë shqiptare. Ai përfaqëson dijetarin që ndërtoi autoritetin përmes punës së gjatë dhe argumentit shkencor. Trashëgimia e tij dëshmon se një jetë kushtuar dijes mund të kapërcejë kohën. ORIGJINA DHE FËMIJËRIA Shaban Demiraj lindi në Vlorë, më 1 janar 1920, në një Shqipëri që ndryshonte. Ai i përkiste një brezi që do të përjetonte zhvillime të rëndësishme historike. Jeta e tij do të shtrihej përgjatë pjesës më të madhe të shekullit njëzet. Kjo e vendosi atë përballë ndryshimeve që prekën arsimin, kulturën dhe jetën shqiptare. Burimi i dhënë nuk përmban të dhëna të hollësishme mbi familjen dhe prejardhjen prindërore. Për një portret serioz, të dhënat familjare duhen mbështetur gjithmonë në dokumente të verifikueshme. Prandaj, rëndësia e tij biografike mund të ndiqet qartë përmes rrugës arsimore dhe profesionale. Në këtë rrugë, formimi gradual do të shndërrohej në një mision të përjetshëm shkencor. ARSIMI DHE FORMIMI | 1946–1955 Shaban Demiraj kreu shkollën e mesme, Medresenë në Tiranë, duke hedhur themelet e formimit të tij. Më pas, vëmendja e tij akademike u përqendrua te gjuha shqipe dhe letërsia. Në vitet 1946–1948, ai ndoqi studimet në Institutin Pedagogjik dyvjeçar. Në vitet 1954–1955, vijoi studimet në Institutin e Lartë Pedagogjik. Kjo periudhë ishte themelore për një njeri që më vonë do t'ia kushtonte jetën gjuhësisë. Arsimi nuk ishte për të vetëm marrje njohurish, por ndërtim i një përgjegjësie intelektuale. Njeriu formohet përmes dijes, por karakteri akademik formohet përmes kërkimit të vazhdueshëm. Në këtë kuptim, studimet e tij shënuan fillimin e një udhëtimi të gjatë. MËSUESI | 1948–1954 Në vitet 1948–1954, Shaban Demiraj punoi si mësues në disa shkolla të mesme. Ai shërbeu në Gjirokastër dhe Tiranë, duke fituar përvojën e parë të drejtpërdrejtë pedagogjike. Përpara se të bëhej profesor dhe akademik, ai njohu përgjegjësinë e mësuesit. Kjo përvojë e vendosi dijen përballë nxënësit dhe teorinë përballë jetës konkrete. Mësuesi nuk përcjell vetëm informacion, por ndikon në mënyrën si një brez mendon. Në këtë kuptim, vitet e mësimdhënies përbëjnë një pjesë të rëndësishme të formimit. Aty fillon marrëdhënia e drejtpërdrejtë mes dijes, edukimit dhe përgjegjësisë njerëzore. PEDAGOGU DHE UNIVERSITETI | 1954–1990 Në vitin 1954, Demiraj filloi punën si pedagog në Institutin e Lartë Pedagogjik. Më pas, veprimtarinë akademike e vazhdoi në Universitetin e Tiranës, deri në vitin 1990. Për më shumë se tri dekada, universiteti u bë qendra kryesore e veprimtarisë së tij. Në vitet 1962–1989, ai ishte përgjegjës i Katedrës së Gjuhës Shqipe. Në vitet 1962–1966, shërbeu si zv.dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë. Këto funksione dëshmojnë përgjegjësinë që ai mbajti brenda arsimit të lartë shqiptar. Universiteti për të nuk ishte vetëm vend pune, por hapësirë ku dija trashëgohej. Një profesor jeton edhe përmes mendjeve që ka ndihmuar të formohen gjatë jetës. Në këtë kuptim, ndikimi pedagogjik shpesh është më i gjatë se çdo botim. FUSHAT E MËSIMDHËNIES DHE KËRKIMIT Përvoja e tij akademike u shtri në disa prej fushave kryesore të gjuhësisë shqiptare. Ai zhvilloi morfologjinë e gjuhës së sotme shqipe dhe hartoi tekstin përkatës universitar. Ai zhvilloi gjithashtu gramatikën historike të shqipes dhe përgatiti materialet përkatëse. Një tjetër fushë ishte historia e gjuhës së shkruar shqipe, veçanërisht shekujt XVIII–XIX. Në veprimtarinë e tij përfshihej edhe një kurs special për gjuhësinë ballkanike. Këto fusha tregojnë se interesimi i tij nuk kufizohej te shqipja e së tashmes. Ai kërkonte të kuptonte ndryshimin, vazhdimësinë dhe historinë që fshihet brenda gjuhës. Për një gjuhëtar, çdo formë gjuhësore mund të jetë një gjurmë e kohës. Prandaj studimi i gjuhës bëhet njëkohësisht studim i kujtesës njerëzore. KËRKIMET SHKENCORE Demiraj botoi një varg artikujsh shkencorë brenda dhe jashtë vendit për gjuhën shqipe. Studimet e tij trajtuan historinë e gjuhës, gramatikën dhe fonetikën historike. Një pjesë e rëndësishme e veprimtarisë së tij lidhej edhe me ballkanologjinë. Ai hulumtoi marrëdhëniet e shqipes me hapësirën gjuhësore dhe historike të Ballkanit. Në kërkimet e tij, dëshmia gjuhësore merrte rëndësi të veçantë për argumentimin shkencor. Ai studioi edhe çështjen e prejardhjes së shqiptarëve përmes dëshmive të shqipes. Kërkimi shkencor kërkon durim, sepse e vërteta rrallë shfaqet përmes një dëshmie. Kjo qasje e vendosi veprimtarinë e tij brenda traditës serioze të albanologjisë. “MARTIN IDEN” | 1959 Në vitin 1959, Shaban Demiraj përktheu romanin “Martin Iden” të Xhek Londonit. Ky përkthim dëshmonte aftësinë e tij për të lëvizur edhe brenda hapësirës letrare. Përkthimi nuk është vetëm kalim fjalësh, por rindërtim i kuptimit në një gjuhë tjetër. Nëpërmjet tij, një vepër e letërsisë botërore bëhet pjesë e përvojës së lexuesit shqiptar. Kështu, puna gjuhësore shndërrohet në një urë mes kulturave dhe njerëzve. “ÇËSHTJE TË SISTEMIT EMËROR TË GJUHËS SHQIPE” | 1972 Në vitin 1972, botoi monografinë “Çështje të sistemit emëror të gjuhës shqipe”. Kjo vepër trajtonte një nga aspektet themelore të strukturës së gjuhës shqipe. Studimi i sistemit emëror kërkon vëmendje ndaj formës dhe funksionit të gjuhës. Në këtë vepër shihet qartë përkushtimi i tij ndaj analizës së hollësishme shkencore. Gjuha ka rregullat e veta, por pas këtyre rregullave qëndron historia. Prandaj çdo studim strukturor mund të bëhet një mënyrë për të kuptuar kohën. KONGRESI I DREJTSHKRIMIT | 1972 Në vitin 1972, Shaban Demiraj ishte anëtar i komisionit organizues dhe delegat i Kongresit. Kongresi i Drejtshkrimit përbën një moment të rëndësishëm në historinë e shqipes standarde. Pjesëmarrja e tij dëshmonte rolin që kishte fituar brenda gjuhësisë shqiptare. Drejtshkrimi nuk është vetëm sistem rregullash, por edhe përpjekje për komunikim të përbashkët. Çdo normë gjuhësore mbart përgjegjësinë e ruajtjes së qartësisë dhe unitetit. Në këtë proces, gjuhëtari merr përgjegjësi edhe për të ardhmen e gjuhës. “GRAMATIKË E GJUHËS SHQIPE” | 1976 Shaban Demiraj ishte redaktor dhe bashkautor i veprës “Gramatikë e gjuhës shqipe”. Vëllimi i parë, “Morfologjia”, u botua në vitin 1976. Vepra u ribotua më pas në 1995 dhe 2002, duke ruajtur rëndësinë e saj. Një gramatikë përmbledh rregullat përmes të cilave një gjuhë ndërton shprehjen. Puna mbi të kërkon jo vetëm dije, por edhe përpikëri dhe përgjegjësi kolektive. Bashkëpunimi shkencor dëshmon se dija e madhe shpesh ndërtohet përmes kontributit të përbashkët. “GRAMATIKË HISTORIKE E GJUHËS SHQIPE” | 1986 Në vitin 1986, botoi veprën themelore “Gramatikë historike e gjuhës shqipe”. Kjo vepër u botua më pas edhe në gjermanisht, nga Akademia e Shkencave e Austrisë. Botimi në gjermanisht u realizua në vitin 1993, duke zgjeruar komunikimin shkencor. Gramatika historike kërkon të zbulojë ndryshimet që gjuha ka përjetuar ndër shekuj. Në këtë kuptim, gjuha bëhet një arkiv i gjallë i historisë njerëzore. Demiraj e studioi këtë arkiv me metodë, durim dhe vëmendje shkencore. “GJUHA SHQIPE DHE HISTORIA E SAJ” | 1988 Në vitin 1988, botoi veprën “Gjuha shqipe dhe historia e saj”. Kjo vepër u botua edhe në italisht nga Universiteti i Kalabrisë, në vitin 1997. Vetë titulli shpreh një nga boshtet themelore të mendimit të tij shkencor. Gjuha dhe historia nuk mund të kuptohen plotësisht kur ndahen nga njëra-tjetra. Në fjalët e një populli ruhen gjurmët e udhëtimeve, kontakteve dhe ndryshimeve historike. “EQREM ÇABEJ” | 1990 Në vitin 1990, Demiraj botoi veprën “Eqrem Çabej”, kushtuar një dijetari madhor shqiptar. Çabej përfaqësonte një nga figurat më të rëndësishme të albanologjisë shqiptare. Përmes këtij botimi, Demiraj kontribuoi edhe në ruajtjen e kujtesës shkencore shqiptare. Një dijetar nderon shkencën edhe duke ruajtur kujtimin e dijetarëve paraardhës. Kështu krijohet një vazhdimësi intelektuale që nuk varet nga një brez. KRYETAR I AKADEMISË | 1993–1997 Në vitet 1993–1997, Shaban Demiraj drejtoi si kryetar Akademinë e Shkencave të Shqipërisë. Kjo detyrë shënoi një etapë tjetër të rëndësishme në jetën e tij akademike. Pas dekadash në universitet, ai mori përgjegjësi të drejtpërdrejtë për institucionin shkencor. Drejtimi akademik kërkon jo vetëm kompetencë, por edhe përgjegjësi ndaj dijes. Institucionet shkencore kanë detyrë ta ruajnë dijen dhe ta çojnë përpara. “GJUHËSI BALLKANIKE” | 1994 Në Shkup, në vitin 1994, botoi veprën “Gjuhësi ballkanike”. Kjo vepër u ribotua në Tiranë në vitin 2004. Ballkanologjia kërkon ta shohësh shqipen në marrëdhënie me gjuhët dhe kulturat përreth. Ajo kërkon të kuptosh kontaktet, ndikimet dhe zhvillimet e përbashkëta rajonale. Në këtë vështrim, gjuha bëhet një hapësirë takimi mes popujve. “KËNGA E SPRASME E BALËS” | 1994 Në vitin 1994, ai transkriptoi dhe përshtati në shqipen e sotme veprën e Gavril Darës, “Kënga e sprasme e Balës”. Përshtatja e një teksti të vjetër kërkon njohje të thellë të historisë së gjuhës. Ajo krijon një urë mes formës së dikurshme dhe lexuesit bashkëkohor. Në këtë mënyrë, e kaluara nuk mbetet e mbyllur brenda gjuhës së saj. “FONOLOGJIA HISTORIKE E GJUHËS SHQIPE” | 1996 Në vitin 1996, botoi veprën “Fonologjia historike e gjuhës shqipe”. Vepra vijonte kërkimin e tij mbi zhvillimin historik të strukturës fonologjike. Studimi i tingujve zbulon ndryshime që shpesh kalojnë të padukshme në jetën e përditshme. Megjithatë, çdo ndryshim gjuhësor mund të mbajë një gjurmë të historisë. “PREJARDHJA E SHQIPTARËVE...” | 1999 Në vitin 1999, botoi veprën “Prejardhja e Shqiptarëve në dritën e dëshmive të gjuhës shqipe”. Kjo vepër trajtonte një çështje të rëndësishme të historisë dhe identitetit shqiptar. Qasja e saj mbështetej në dëshmitë që mund të ofronte gjuha shqipe. Në vitin 2006, vepra u botua edhe në anglisht, duke zgjeruar lexueshmërinë. Kur një kërkim përkthehet, ai fiton mundësinë të hyjë në një dialog më të gjerë. Kështu, studimi i shqipes mund të bëhet pjesë e komunikimit ndërkombëtar shkencor. “EPIRI, PELLAZGËT, ETRUSKËT DHE SHQIPTARËT” | 2008 Në vitin 2008, botoi veprën “Epiri, Pellazgët, Etruskët dhe Shqiptarët”. Kjo vepër dëshmon se kërkimi i tij vazhdoi edhe në vitet e fundit. Interesimi për historinë, gjuhën dhe prejardhjen mbeti një bosht i rëndësishëm. Mosha nuk e mbyll kërkimin kur mendja vazhdon të kërkojë përgjigje. Për një studiues, pyetja e re mund të jetë më e rëndësishme se përgjigjja e vjetër. AKADEMIKU DHE ANËTARI I AKADEMISË SË KOSOVËS Shaban Demiraj ishte akademik i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe anëtar i Akademisë së Kosovës. Ai ishte anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës. Kjo veprimtari e vendos figurën e tij brenda hapësirës më të gjerë akademike shqiptare. Gjuha shqipe tejkalon kufijtë administrativë, sepse është pjesë e një trashëgimie kulturore. Puna e tij dëshmon se shkenca mund të krijojë ura atje ku historia ka kufij. ÇMIMET DHE VLERËSIMET Për kontributin e tij të çmuar shkencor, Shaban Demiraj mori vlerësime të rëndësishme. Ai u vlerësua me Çmimin e Republikës të shkallës së parë dhe të dytë. Sipas të dhënave të Akademisë së Shkencave, këto çmime i mori dy herë. Ai u dekorua gjithashtu me Urdhrin “Mjeshtër i Madh i Punës”. Çmimi është njohje institucionale, ndërsa vepra është ajo që mbetet pas njeriut. Dekoratat mund të shënojnë një karrierë, por librat vazhdojnë të flasin. Trashëgimia e vërtetë matet me ndikimin që vepra ushtron mbi brezat. NDIKIMI Ndikimi i Shaban Demirajt nuk kufizohet vetëm te numri i veprave të botuara. Ai ndikoi në mësimdhënien universitare dhe në zhvillimin e studimeve gjuhësore shqiptare. Tekstet e tij ndihmuan formimin akademik të studentëve dhe studiuesve të rinj. Studimet e tij krijuan referenca për kërkimet mbi historinë e gjuhës shqipe. Botimet në gjermanisht, italisht dhe anglisht zgjeruan praninë e kërkimit shqiptar jashtë vendit. Kjo është një nga format më të rëndësishme të ndikimit shkencor. Dija bëhet më e fuqishme kur mund të komunikojë përtej gjuhës së vet. ÇFARË NA MËSON JETA E TIJ? Jeta e Shaban Demirajt dëshmon se autoriteti i vërtetë ndërtohet ngadalë dhe me punë. Ai kaloi nga mësuesia te pedagogjia, nga kërkimi te akademia dhe drejtimi institucional. Çdo etapë e karrierës së tij ndërtoi bazën për etapën që pasoi. Kjo vazhdimësi është një nga aspektet më frymëzuese të figurës së tij. Ai nuk e ndërtoi emrin përmes zhurmës, por përmes punës së qëndrueshme. Një jetë e tillë dëshmon se përkushtimi mund të shndërrohet në trashëgimi. Për brezat e rinj, shembulli i tij mbetet një ftesë drejt dijes. Ai tregon se gjuha kërkon dashuri, por mbi të gjitha kërkon studim dhe përgjegjësi. Ai tregon gjithashtu se puna e gjatë mund të kapërcejë kufijtë e jetës individuale. 30 GUSHT 2014 | LARGIMI NGA JETA Më 30 gusht 2014, Shaban Demiraj u nda nga jeta në moshën 94-vjeçare. Ai la pas një veprimtari të gjerë akademike, pedagogjike dhe botuese. Largimi fizik nuk e mbyll jetën e një studiuesi që ka lënë vepra. Librat vazhdojnë të jetojnë aty ku lexohen dhe mendimet aty ku diskutohen. Një dijetar vazhdon të jetë i pranishëm përmes pyetjeve që veprat e tij hapin. TRASHËGIMIA Trashëgimia e Shaban Demirajt është e lidhur ngushtë me gjuhën shqipe. Ajo përfshin studime, monografi, tekste universitare, përkthime, përshtatje dhe artikuj shkencorë. Ajo përfshin gjithashtu kontributin e tij në institucionet më të larta akademike shqiptare. Por trashëgimia më e thellë është mënyra se si ai e konceptoi dijen. Për të, gjuha duhej studiuar me seriozitet, sepse brenda saj ruhet historia. Kërkimi duhej mbështetur në dëshmi, sepse e vërteta nuk ndërtohet mbi hamendësime. Dhe arsimi duhej përcjellë brez pas brezi, sepse dija merr kuptim kur trashëgohet. Shaban Demiraj mbetet një figurë e rëndësishme e kulturës dhe shkencës shqiptare. Ai përfaqëson një brez që e ndërtoi autoritetin përmes studimit dhe përkushtimit. Ai na kujton se një gjuhë jeton më gjatë kur njerëzit e njohin historinë. Dhe na mëson se kujtesa kombëtare kërkon jo vetëm emocion, por edhe dije. Më 30 gusht 2026, në dymbëdhjetëvjetorin e ndarjes së tij nga jeta, kujtesa për Shaban Demirajn mbetet njëkohësisht nderim dhe reflektim mbi dijen. Një jetë e gjatë mund të përfundojë, por një vepër e mirë vazhdon. Një studiues mund të largohet, por pyetjet e tij mbeten gjallë. Dhe një gjuhë e studiuar me përkushtim bëhet më e vetëdijshme për rrënjët. Shaban Demiraj mbetet aty ku fjala shqiptare kërkon të kuptojë historinë e vet. Burimi i të dhënave: Akademia e Shkencave e Shqipërisë – www.akad.gov.al Editor-in-Chief: Liliana Pere Founder: Copyright ©: LP / Revista Prestige

TIME100 AI 2026 100 njerëzit që po formësojnë të ardhmen e Inteligjencës Artificiale. Kur teknologjia bëhet histori Ka momente në historinë e njerëzimit kur një teknologji e re nuk mbetet më vetëm një shpikje. Ajo bëhet një forcë që ndryshon mënyrën se si jetojmë, punojmë, komunikojmë dhe e imagjinojmë të ardhmen. Inteligjenca Artificiale është pikërisht në këtë moment. Për të tretin vit, revista prestigjioze TIME publikon TIME100 AI, listën që synon të identifikojë njerëzit më me ndikim në zhvillimin e Inteligjencës Artificiale në botë. Por pas 100 emrave qëndron një histori shumë më e madhe. Është historia e një epoke që po lind. Një epokë në të cilën kufiri mes njeriut dhe teknologjisë po bëhet gjithnjë e më kompleks. Nga kuriozitet në një forcë globale Kur TIME e krijoi TIME100 AI tre vite më parë, synimi ishte t'u jepte lexuesve një hartë për të kuptuar se kush po e drejtonte këtë fushë të re. Sot, Inteligjenca Artificiale nuk është më një kuriozitet. Ajo është bërë pjesë e mënyrës se si bota kërkon informacion, krijon, punon dhe merr vendime. Nga laboratorët shkencorë te kompanitë gjigante të teknologjisë, nga robotika te modelet gjeneruese, nga qendrat e të dhënave te politika ndërkombëtare, AI po prek pothuajse çdo dimension të jetës moderne. Dhe bashkë me premtimet e saj të mëdha vijnë edhe pyetje të mëdha. Mes inovacionit dhe përgjegjësisë TIME100 AI 2026 pasqyron pikërisht këtë kontrast. Në të gjenden themelues kompanish, studiues, drejtues teknologjie, politikanë, aktivistë dhe figura publike. Elon Musk përfaqëson ambicien e kompanive që po garojnë për një rol udhëheqës në AI. Dario Amodei dhe Daniela Amodei nga Anthropic janë pjesë e debatit mbi zhvillimin dhe përdorimin e sigurt të inteligjencës artificiale. Larry Ellison përfaqëson dimensionin e madh të infrastrukturës: qendrat e të dhënave dhe fuqinë kompjuterike që kërkon revolucioni i AI. Ndërkohë, studiues si Yang Zhilin tregojnë se gara për Inteligjencën Artificiale është tashmë globale. Por TIME ka përfshirë edhe zëra që paralajmërojnë për pasojat e mundshme. Bernie Sanders, për shembull, shpreh shqetësime të forta për zhvillimin e superinteligjencës. Kjo e bën TIME100 AI më shumë se një listë teknologjie. Është një panoramë e konfliktit mes mundësisë dhe përgjegjësisë. Mira Murati – nga Vlora në zemër të revolucionit të AI Mes emrave të TIME100 AI 2026 është edhe Mira Murati. Një emër që për shqiptarët mbart një domethënie të veçantë. E lindur dhe e rritur në Vlorë, Murati është shndërruar në një prej figurave shqiptare më të njohura në botën e teknologjisë dhe Inteligjencës Artificiale. Rrugëtimi i saj është një histori që kapërcen kufijtë gjeografikë. Nga Vlora drejt qendrave më të rëndësishme të inovacionit teknologjik në botë. Nga një vajzë shqiptare drejt një fushe që sot po përcakton të ardhmen e njerëzimit. Prania e saj në TIME100 AI është, përtej çdo titulli, një kujtesë e fuqishme se talenti shqiptar mund të ketë jehonë globale. Kush janë emrat e përmendur në TIME? Jane këta emra: Sam Altman Dario Amodei Daniela Amodei Jeff Bezos Doreen Bogdan-Martin Maya Croak Larry Ellison Joseph Gordon-Levitt Paris Hilton Mustafa Suleyman Ibrahim Arvind Krishna Fei-Fei Li Mira Murati Elon Musk David Sacks Liz Shuler Ilya Sutskever Wu Yongming Yang Zhilin Bernie Sanders. Këta janë emrat që dalin në tekstin dhe materialin grafik që më dërgove; nuk po i paraqes si lista e plotë e 100 personave, sepse faqja që kopjove përmban vetëm një pjesë të emrave dhe lidhet me listën e plotë. Një e ardhme që kërkon edhe ndërgjegje TIME e sheh mbulimin e Inteligjencës Artificiale si një prej historive më të rëndësishme të kohës sonë. Dhe kjo është ndoshta ajo që e bën TIME100 AI kaq domethënëse. Sepse pyetja nuk është vetëm: Çfarë mund të bëjë Inteligjenca Artificiale? Pyetja më e thellë është: Çfarë do të bëjë njerëzimi me fuqinë që i jep Inteligjenca Artificiale? AI mund të ndihmojë shkencën, mjekësinë, arsimin dhe krijimtarinë. Mund të hapë horizonte që sot mezi i imagjinojmë. Por çdo fuqi e madhe kërkon përgjegjësi të madhe. Dhe ndoshta kjo është sfida më e madhe e epokës sonë: Të ndërtojmë teknologjinë e së ardhmes pa humbur njerëzoren e së tashmes. E ardhmja nuk është më larg. Ajo ka filluar. Dhe njerëzit e TIME100 AI janë disa prej atyre që po i japin asaj formë. Por historia përfundimtare nuk do të shkruhet vetëm nga programuesit, shkencëtarët dhe sipërmarrësit. Do të shkruhet edhe nga zgjedhjet tona. Sepse Inteligjenca Artificiale mund të jetë një prej shpikjeve më të fuqishme të njerëzimit. Por mënyra se si do ta përdorim do të tregojë se çfarë lloj njerëzimi dëshirojmë të jemi. Revista Prestige Editor-in-Chief: Liliana Pere Founder: Liliana Pere Copyright ©: LP / Revista Prestige

SHËN TEREZA E KALKUTËS Testament i përjetshëm i dashurisë, humanizmit dhe vlerave universale Një dritë e lindur në tokën shqiptare, që ndriçoi botën Ka njerëz që jetojnë një jetë. Ka të tjerë që e shndërrojnë jetën e tyre në një mesazh për njerëzimin. Shën Tereza e Kalkutës ishte një prej tyre. Sot, në përvjetorin e lindjes së saj, kujtojmë një grua që e bëri dashurinë vepër, përulësinë forcë dhe shërbimin ndaj tjetrit një mënyrë të shenjtë të të jetuarit. Ajo lindi më 26 gusht 1910 në Shkup, si Anjezë Gonxhe Bojaxhiu, në një familje shqiptare. Por jeta e saj do ta çonte shumë më larg kufijve të vendlindjes. Nga Shkupi në Indi, nga Kalkuta në Vatikan dhe më tej në ndërgjegjen e mbarë botës, emri i saj u bë sinonim i mëshirës, dashurisë dhe shërbimit. Ajo nuk e kërkoi madhështinë. Ajo e gjeti atë te njeriu më i harruar. Te fëmija pa përqafim. Te i sëmuri pa shpresë. Te i varfri pa zë. Te njeriu që bota kishte pushuar së parë. Dhe pikërisht aty ajo shihte vlerën e pakufishme të jetës njerëzore. Një jetë e kthyer në shërbim Në moshën 18-vjeçare, Gonxhja u nis drejt Irlandës dhe më pas drejt Indisë, ku filloi të punonte si mësuese. Por brenda saj ekzistonte një thirrje më e madhe. Ajo la muret e shkollës dhe zgjodhi të jetonte pranë njerëzve më të varfër e më të pambrojtur. Në vitin 1950, themeloi Misionaret e Bamirësisë, një kongregacion që më vonë do të shtrihej në shumë vende të botës. Ajo krijoi shtëpi për fëmijë të braktisur, qendra për njerëzit në fund të jetës, shërbime për të sëmurët dhe qendra ku motrat e saj mund të vazhdonin misionin e shërbimit. Por ajo nuk ndërtoi vetëm institucione. Ajo ndërtoi dinjitet. Kur bota shihte një njeri të braktisur, ajo shihte një jetë që meritonte dashuri. Kur të tjerët shihnin plagë, ajo shihte një shpirt. Kur të tjerët shihnin varfëri, ajo kërkonte mënyrën për të dhënë diçka: një dorë, një buzëqeshje, një ushqim, një përqafim, një fjalë shprese. “Nuk mund të bëjmë gjëra të mëdha…” Ndoshta një nga mesazhet më të fuqishme që na la Shën Tereza është: “Nuk mund të bëjmë gjëra të mëdha, por mund të bëjmë gjëra të vogla me dashuri të madhe.” Kjo fjali është më shumë se një thënie. Është një filozofi jete. Sepse bota nuk ndryshon gjithmonë nga veprat madhështore. Shpesh ajo ndryshon nga një dorë që zgjatet në momentin e duhur, nga një fjalë që i jep zemër dikujt, nga një njeri që vendos të mos kalojë indiferent pranë dhimbjes së tjetrit. Dhe ajo na kujton: “Nëse gjykon njerëzit, nuk ke kohë t’i duash ata.” Sa aktuale tingëllojnë këto fjalë edhe sot. Në një botë që gjykon shpejt, etiketon shpejt dhe harron shpejt, Shën Tereza na kërkon diçka shumë më të vështirë: të ndalemi dhe të duam. Varfëria më e madhe Shën Tereza nuk fliste vetëm për varfërinë materiale. Ajo na kujtoi një varfëri tjetër, shpesh edhe më të dhimbshme: “Varfëria më e madhe është të jesh i padashur, i pavlerësuar dhe i harruar.” Kjo është një thirrje për të gjithë ne. Sepse mund të kesh një shtëpi dhe të ndihesh pa strehë. Mund të jesh mes njerëzve dhe të ndihesh vetëm. Mund të kesh gjithçka dhe të mos ndihesh i dashur. Prandaj humanizmi i Shën Terezës nuk ishte vetëm ushqim për trupin. Ishte ushqim për shpirtin. Një lutje për Nënën Terezë 🙏 O Nëna jonë e madhe, bijë e tokës shqiptare, Shën Terezë e Kalkutës, e lindur në Shkup dhe e dhuruar mbarë njerëzimit, na mëso të duam pa kushte. Na mëso të shohim Hyjnoren në sytë e atyre që vuajnë, në fytyrën e të varfrit, të sëmurit, të braktisurit dhe të harruarit. Na mëso të gjejmë madhështinë në përulësi, forcën në mëshirë dhe paqen në mirësi. Na jep nga drita jote, që të mos kalojmë indiferentë pranë dhimbjes së tjetrit. Na mëso të jemi një dorë që ngre, një zemër që fal, një fjalë që shëron dhe një shpirt që nuk kërkon asgjë në këmbim. Bëj që edhe ne të mund të bëhemi, siç shprehej ti, “lapsa në duart e Zotit”. 🙏 Një kujtim nga Vatikani Kjo është lutja që unë bëra për ju, Nënë Terezë, më 4 shtator 2016, në ditën e shenjtërimit tuaj, kur pata nderin të jem e ftuar në Vatikan. Aty, mes mijëra njerëzve, përjetova një nga ato çaste që nuk maten me kohë. Sheshi i Shën Pjetrit ishte mbushur cep më cep. Në atë hapësirë të shenjtë, njerëz nga vende, gjuhë dhe kultura të ndryshme dukej sikur u bënë një. Një ndjesi e jashtëzakonshme dashurie dhe paqeje e përshkoi sheshin. Ishte një ditë kur besimi, kujtesa dhe njerëzimi u takuan në të njëjtin vend. Një ditë e paharrueshme. Dhe edhe sot, kur e kujtoj atë moment, e ndiej atë frymë si një dritë që nuk është shuar. “Bëhu lapsi i Zotit” Shën Tereza e jetoi besimin jo vetëm me fjalë, por me duar. Duart e saj prekën plagë. Përqafuan fëmijë. U shtrinë drejt njerëzve që nuk kishin më askënd. Ajo u dha të sëmurëve kujdes, të uriturve ushqim, të braktisurve një shtëpi dhe atyre që po largoheshin nga kjo botë diçka që shpesh mungon më shumë se gjithçka tjetër: dinjitetin. Ajo na la edhe një tjetër mesazh të fuqishëm: “Kurrë mos e lër një njeri të largohet nga prania jote pa u ndier më i mirë dhe më i lumtur.” Në këtë fjali gjendet një mënyrë e tërë për të jetuar. Nga Kalkuta në ndërgjegjen e botës Në vitin 1979, Shën Tereza u nderua me Çmimin Nobel për Paqe. Ajo mori edhe shumë nderime të tjera, ndër të cilat Medalja Presidenciale e Lirisë në Shtetet e Bashkuara dhe çmime të rëndësishme në Indi. U lumturua nga Papa Gjon Pali II në vitin 2003 dhe u shenjtërua nga Papa Françesku më 4 shtator 2016. Por çuditërisht, sa më shumë nderime merrte, aq më shumë ajo kthehej te gjëja më e thjeshtë: te njeriu. Ajo nuk e maste vlerën e jetës me çmime. E maste me dashuri. “Në fund të jetës nuk do të gjykohemi për sa kemi bërë, por për sa dashuri kemi vënë në atë që kemi bërë.” Një simfoni njerëzore Nëse Beethoven e shndërroi tingullin në një himn të gëzimit, Shën Tereza e shndërroi vuajtjen njerëzore në një simfoni dashurie. Çdo plagë që lehtësoi ishte një akord. Çdo fëmijë që përqafoi ishte një notë. Çdo buzëqeshje që riktheu te një fytyrë e harruar ishte një crescendo. Çdo akt përulësie ishte një harmoni. Dhe e gjithë jeta e saj u bë një vepër që nuk kërkon të dëgjohet me veshë. Kërkon të dëgjohet me zemër. Shën Tereza dhe humanizmi universal Humanizmi i saj nuk pyeste: Kush je? Nga vjen? Çfarë feje ke? Sa ke? Pyetja e saj ishte shumë më e thjeshtë: A ke nevojë për dashuri? Prandaj figura e Shën Terezës i kapërceu kufijtë e një kombi, të një qyteti apo edhe të një tradite fetare. Ajo u bë simbol i një ideje universale: se çdo jetë njerëzore ka vlerë. Ajo na mësoi se madhështia nuk matet me pushtetin që zotërojmë, me pasurinë që grumbullojmë apo me emrin që lëmë pas. Madhështia matet me atë që japim. Një bijë shqiptare, një dhuratë për botën Në vitin 1989, Shën Tereza vizitoi Shqipërinë. Ishte kthimi i një bije te toka e saj. Por ajo tashmë i përkiste të gjithë botës. Nga Shkupi në Kalkutë. Nga Kalkuta në Romë. Nga Shqipëria në zemrat e miliona njerëzve. Ajo e dëshmoi se një njeri i vetëm mund të ndezë një dritë që arrin shumë më larg se jeta e tij. Trashëgimia që nuk shuhet Shën Tereza nuk na la pas një pasuri materiale. Na la një pasuri shumë më të madhe: mënyrën për të parë njeriun. Na mësoi të mos e shohim tjetrin si një numër, si një të huaj apo si një problem. Por si një qenie njerëzore. Na mësoi se një buzëqeshje mund të jetë dhuratë. Se një dorë mund të jetë strehë. Se një fjalë mund të jetë shpresë. Se një njeri mund të bëhet dritë për një tjetër. Dhe ndoshta ky është testament i saj më i madh: “Bëj gjëra të vogla me dashuri të madhe.” Sepse bota nuk ka gjithmonë nevojë për heronj që bëjnë gjëra të jashtëzakonshme. Ndonjëherë ka nevojë vetëm për njerëz që nuk harrojnë të jenë njerëz. Epilogu Shën Tereza e Kalkutës mbetet një dritë që nuk shuhet. Një bijë shqiptare që u bë qytetare e shpirtit njerëzor. Një grua që e ktheu përulësinë në madhështi. Një shenjtore që na kujton se dashuria nuk është vetëm një ndjenjë. Dashuria është veprim. Dhe nëse një ditë do të pyesim veten se çfarë mund të bëjmë për ta bërë botën më të mirë, përgjigjja e saj mbetet e thjeshtë: Të fillojmë me njeriun pranë nesh. Ta dëgjojmë. Ta ndihmojmë. Ta respektojmë. Ta bëjmë të ndihet i dashur. Sepse ndoshta, në fund të fundit, humanizmi fillon pikërisht aty ku ne ndalojmë së pyeturi “çfarë fitoj unë?” dhe fillojmë të pyesim “çfarë mund të jap unë?” Kjo është trashëgimia e Shën Terezës. Kjo është drita e saj. Dhe kjo dritë do të vazhdojë të jetojë sa herë që një njeri zgjedh dashurinë në vend të indiferencës, mëshirën në vend të gjykimit dhe shërbimin në vend të egoizmit. Shën Tereza e Kalkutës — një testament i përjetshëm i dashurisë, humanizmit dhe dinjitetit njerëzor. Revista Prestige. #Humanity #ShenTereza #Humanizëm #Dashuri #Paqe #Dinjitet #Njerëzim Editor-in-Chief: Liliana Pere Founder: Liliana Pere Copyright ©: LP / Revista Prestige Ky version e mban ndjesinë personale të kujtimit tuaj në Vatikan, por e ngre tekstin në një nivel më editorial, poetik dhe prestigjioz. Do ta bëja edhe më të fortë nëse titulli kryesor në kopertinë do të ishte një frazë si: “Kur një jetë bëhet dritë për njerëzimin”.

Dolly Parton – Një zë nje yll, që koha nuk do ta harrojë! Dolly Parton është një nga figurat më të dashura dhe më të rëndësishme të muzikës amerikane. Përgjatë dekadave, ajo i dhuroi botës këngë që u kthyen në pjesë të kujtesës kolektive, mes tyre Jolene, 9 to 5, Coat of Many Colors dhe I Will Always Love You. Por Dolly Parton nuk ishte vetëm një këngëtare dhe kompozitore e jashtëzakonshme. Ajo ishte gjithashtu aktore, sipërmarrëse dhe filantrope, një grua që e shndërroi suksesin personal në një mundësi për t'u dhënë të tjerëve. Presidenti amerikan Donald Trump e nderoi Dolly Parton me një homazh të jashtëzakonshëm kombëtar. Me urdhër të tij, flamujt amerikanë u ulën në gjysmë shtizë për një javë, në shenjë nderimi për legjendën e muzikës country.@ E vlerësuar me çmime Grammy dhe e nderuar me përfshirjen në Country Music Hall of Fame dhe Rock & Roll Hall of Fame, Parton la gjurmë të thella në historinë e muzikës. Përmes nismës së saj të jashtëzakonshme Imagination Library, ajo ndihmoi miliona fëmijë të kishin akses në libra dhe në botën magjike të leximit. Talenti i saj ishte i rrallë, por edhe më i madh ishte zemra e saj. Pas famës, skenës dhe miliona disqeve të shitura qëndronte një artiste që e kuptoi se suksesi merr kuptim të vërtetë kur mund të shërbejë edhe për të tjerët. Muzika e Dolly Parton nuk është thjesht një koleksion këngësh. Ajo është histori, emocion, dashuri, dhimbje, shpresë dhe kujtime që kalojnë nga një brez te tjetri. Dolly Parton mbetet një simbol i talentit, bujarisë dhe qëndrueshmërisë njerëzore. Këngët e saj do të vazhdojnë të dëgjohen, ndërsa ndikimi i saj do të vazhdojë të jetojë në kulturë dhe në zemrat e miliona njerëzve. Faleminderit për muzikën, kujtimet dhe dashurinë, Dolly. Zëri yt mbetet i dashur përgjithmonë. 🌹🦋🙏 R.I.P. DOLLY PARTON

Rubrika: Arte Pamore. Artist Piktor i madh që frymezon pertej kohrave. Vincent Willem van Gogh është një nga figurat më të rëndësishme të historisë së artit modern dhe një nga artistët që e ndryshuan përgjithmonë mënyrën se si njeriu mund të shprehë emocionin përmes pikturës. Ai nuk e përdori artin vetëm për të riprodhuar atë që shihte, por për të shprehur atë që ndiente: vetminë, shpresën, ankthin, natyrën, dritën dhe kërkimin e një kuptimi më të thellë të ekzistencës. Lindi më 30 mars 1853 në Zundert të Holandës dhe vdiq më 29 korrik 1890 në Auvers-sur-Oise të Francës, vetëm 37 vjeç. Para se t'i kushtohej artit, Van Gogh punoi si tregtar arti, mësues dhe predikues. Nuk pati një formim të gjatë akademik si piktor; ai u formua kryesisht në mënyrë autodidakte, përmes leximit, studimit të mjeshtërve, kopjimit të veprave dhe praktikës së pandërprerë. Në rreth një dekadë krijimtari realizoi më shumë se 2,000 vepra, përfshirë rreth 850 piktura në vaj. Gjatë jetës së tij nuk arriti famën që do të fitonte pas vdekjes. Por ngjyrat e tij të fuqishme, penelatat energjike dhe mënyra e veçantë e shndërrimit të realitetit në emocion do të ndikonin thellësisht mbi artin modern dhe veçanërisht mbi zhvillimin e ekspresionizmit. Për ta kuptuar Van Gogh-un, duhet ndjekur udhëtimi i tij. Ai nuk u bë menjëherë artisti i The Starry Night. Ai arriti te ai qiell përmes një rruge të gjatë: nga errësira e fshatrave holandeze, te drita e Parisit, shpërthimi i ngjyrës në Arles, kërkimi shpirtëror në Saint-Rémy dhe intensiteti i fundit krijues në Auvers-sur-Oise. Holandë – Njeriu përpara ngjyrës Periudha holandeze, veçanërisht vitet 1880–1885, është themeli i artit të Van Gogh-ut. Në këtë fazë ai ishte i tërhequr nga njerëzit e zakonshëm: fshatarët, punëtorët, familjet e varfra dhe njerëzit që jetonin nga puna e duarve. Paleta e tij ishte e errët, e dominuar nga kafe, gri, jeshile dhe tone të mbyllura. Por kjo errësirë nuk ishte thjesht zgjedhje estetike. Ajo i përshtatej botës që ai dëshironte të tregonte: një botë pune, lodhjeje, varfërie dhe dinjiteti. Kulmi i kësaj periudhe është “Ngrënësit e patateve” (The Potato Eaters), 1885. Në këtë vepër një familje fshatare mblidhet rreth tryezës për të ngrënë. Fytyrat janë të ashpra, duart të rënduara nga puna dhe drita është e zbehtë. Van Gogh dëshironte të tregonte se këta njerëz kishin punuar për ushqimin që po hanin. Kjo është pika e parë e udhëtimit të tij: të shohë njeriun pas pamjes së jashtme. Paris – Zbulimi i dritës Në vitin 1886 Van Gogh shkoi në Paris dhe aty ndodhi një nga kthesat më të mëdha në artin e tij. Ai u përball me impresionizmin dhe neoimpresionizmin dhe njohu një botë krejt tjetër ngjyrash. Veprat e Claude Monet, Camille Pissarro, Edgar Degas, Georges Seurat dhe Paul Signac ndikuan në mënyrën e tij të të parit. Paleta e errët holandeze filloi të ndriçohej. Ngjyrat u bënë më të pastra, më të forta dhe më të kundërta. Penelatat u liruan dhe Van Gogh filloi të eksperimentonte me mënyrën se si ngjyrat mund të krijonin dritën. Në Paris ai realizoi edhe shumë autoportrete, përmes të cilave studioi jo vetëm fytyrën, por edhe identitetin e vet. Parisi i mësoi një gjë themelore: ngjyra nuk është vetëm ajo që shohim; ajo mund të krijojë ndjenjë. Dhe kjo ide do të shpërthente plotësisht në Arles. Arles – Kur drita bëhet emocion Në fillim të vitit 1888 Van Gogh u zhvendos në Arles, në jug të Francës. Për të, Provence ishte më shumë se një vend i bukur. Ai e shihte si një hapësirë të rilindjes krijuese dhe shpirtërore, një vend ku e kaluara mund të lihej pas dhe artisti mund të krijonte një mënyrë të re të të parit. Drita e Arles-it e ndryshoi. Ngjyrat u bënë të fuqishme. E verdha, bluja, jeshilja dhe vjollca filluan të bashkëjetojnë në mënyra të guximshme. Në këtë periudhë ai krijoi disa nga veprat më të famshme të karrierës së tij: “Sunflowers” (Luledielli), 1888–1889 “The Bedroom” (Dhoma e gjumit në Arles), 1888 “The Yellow House” (Shtëpia e verdhë), 1888 “The Night Café” (Kafeneja e natës), 1888 “Starry Night Over the Rhône” (Natë me yje mbi Rhônë), 1888 “The Red Vineyard” (Vreshti i kuq), 1888 “Van Gogh’s Chair” (Karrigia e Van Gogh-ut), 1888 Dhe pikërisht këtu lind vepra që na çon drejt një prej pyetjeve më të mëdha të artit të Van Gogh-ut: “Café Terrace at Night”. “Café Terrace at Night” – Nata që ndryshoi mënyrën e të parit Në shtator 1888, Van Gogh vendosi kavaletin e tij në Place du Forum në Arles dhe pikturoi një kafene të ndriçuar nga drita e fenerëve. Në pamje të parë është një skenë e zakonshme nate. Një kafene. Disa njerëz. Rrugë me kalldrëm. Ndërtesa. Një pemë. Dhe një qiell i thellë blu me yje. Por pikërisht këtu qëndron gjenialiteti i Van Gogh-ut. Ai e merr një skenë të zakonshme dhe e shndërron në një hapësirë ku e përditshmja takon të përjetshmen. Kjo ishte piktura e parë e Van Gogh-ut me një natë të tillë me yje, rreth nëntë muaj para The Starry Night. Në letrat drejtuar vëllait Theo, ai shpjegonte se nuk dëshironte më thjesht të “riprodhonte saktësisht atë që kishte përpara syve”. Ai kërkonte diçka tjetër: “Një ndjesi të së pafundmes.” Kjo fjali është çelësi për ta kuptuar këtë vepër. Van Gogh nuk po pikturonte vetëm atë që shihte. Ai po pikturonte atë që donte të ndiente. Dhe pesë detaje të pikturës, të analizuara nga BBC Culture, e bëjnë këtë ide edhe më të fuqishme. Kalldrëmet – E kaluara nën këmbë Një pjesë e madhe e pjesës së përparme të pikturës mbulohet nga kalldrëmet. Van Gogh i mbush me ngjyra: blu, vjollcë, jeshile, rozë dhe të verdhë. Vetë artisti i përshkroi efektet e dritës së natës si një pikturë nate “pa të zezë”. Por nën këtë sipërfaqe ekziston një histori tjetër. Poshtë kalldrëmeve të Place du Forum ndodhen strukturat e lashta romake të njohura si cryptoporticoes, pjesë e themeleve të forumit të lashtë. Kështu, toka ku qëndron Van Gogh-u mbart një qytet tjetër poshtë vetes. Kalldrëmet bëhen, në interpretimin e BBC-së, një simbol i së kaluarës së varrosur: historia është e padukshme, por ende ekziston. Kolonat – E kaluara që hyn në të tashmen Në pikturë shfaqen elemente arkitekturore të lidhura me të kaluarën romake të Arles-it. Kolonat korintike dhe fragmentet e një tempulli të lashtë dëshmojnë se qyteti modern është ndërtuar mbi një histori shumë më të vjetër. Van Gogh nuk e paraqet të kaluarën si një muze të ndarë nga e tashmja. Ajo është aty, brenda peizazhit të përditshëm. Karriget bosh – Kujtesa e një spektakli të harruar Kafeneja duket e gjallë, por në plan të parë ka shumë tavolina dhe karrige bosh. Pse? BBC e lidh këtë element me historinë e Place du Forum, ku në vitin 1399 u ekzekutua publikisht një fisnik rebel, Gaubert de Lernet. Skela është zhdukur. Forumi i lashtë është transformuar. Por vendi mbart ende kujtesën e asaj që ka ndodhur. Karriget bosh mund të shihen kështu si një hapësirë pritjeje, por edhe si një kujtesë e heshtur e spektatorëve të së kaluarës. Kulla – Nga historia drejt qiellit Në distancë ngrihet një kullë e errët. Ajo kishte qenë fillimisht kambanorja e kishës Sainte-Anne dhe më vonë u lidh me Musée Lapidaire, ku ruheshin objekte dhe relike të lashta. Van Gogh e kishte vizituar këtë muze. Kështu, kulla bëhet një urë vizuale midis botës njerëzore dhe pafundësisë së qiellit. Shikimi ngrihet nga toka, kalon përmes ndërtesave dhe përfundon te yjet. Yjet – Pika ku toka takohet me pafundësinë Dhe pastaj janë yjet. Ata janë kulmi i gjithë kompozimit. Sipas studiuesve të cituar nga BBC, vendosja e tyre lidhet me pozicionin e yjësisë së Ujorit në mesin e shtatorit 1888. Kjo është veçanërisht domethënëse. Van Gogh ndryshon format e botës reale, por qielli duket sikur i bindet një rendi tjetër. Yjet bëhen simbol i asaj që nuk mund të kontrollohet dhe nuk mund të ndryshohet. Dhe vetëm pak kohë pas përfundimit të pikturës, Van Gogh i shkruan Theo-s: “Dal jashtë natën për të pikturuar yjet.” Në këtë fjali gjendet një pjesë e madhe e filozofisë së tij artistike. Saint-Rémy – Kur natyra bëhet shpirt Pas Arles-it, Van Gogh kaloi një periudhë në Saint-Rémy-de-Provence. Këtu arti i tij u bë edhe më intensiv. Ai pikturoi ullinj, qiparisa, fusha gruri dhe qiellin me një energji të jashtëzakonshme. Veprat kryesore të kësaj periudhe përfshijnë: “The Starry Night” (Nata me yje), 1889 “Irises” (Iriset), 1889 “Cypresses” (Qiparisat), 1889 “Olive Trees” (Ullinjtë), 1889 “Wheat Field with Cypresses” (Fusha me grurë dhe qiparisa), 1889 “Almond Blossoms” (Lulet e bajames), 1890 Në këtë periudhë Van Gogh e çon më tej atë që kishte filluar në Arles. Në Café Terrace at Night, yjet ishin ende pjesë e një qyteti real. Në The Starry Night, qielli bëhet pothuajse një botë më vete. Ai rrotullohet, lëviz dhe pulson. Natyra nuk është më thjesht peizazh. Ajo është emocion i pikturuar. “The Starry Night” – Nga një shesh në Arles te universi Këtu kuptohet lidhja e drejtpërdrejtë midis dy veprave. Café Terrace at Night është hapi i parë. The Starry Night është një nga kulmet e këtij kërkimi. Në të dyja veprat Van Gogh kërkon diçka përtej realitetit të dukshëm. Por ndërsa në Arles ai ende e lidh pafundësinë me një hapësirë konkrete urbane, në Saint-Rémy qielli bëhet një univers emocional. Kjo është arsyeja pse Café Terrace at Night është kaq e rëndësishme për të kuptuar Van Gogh-un. Ajo nuk është thjesht një pikturë e bukur nate. Është një pikë kthese. Auvers-sur-Oise – Intensiteti i fundit Në maj 1890 Van Gogh shkoi në Auvers-sur-Oise, pranë Parisit, ku u kujdes nga doktor Paul Gachet. Edhe gjatë javëve të fundit të jetës ai vazhdoi të pikturonte me një ritëm të jashtëzakonshëm. Këtu realizoi: “Portrait of Dr Gachet” (Portreti i doktor Gachet), 1890 “The Church at Auvers” (Kisha në Auvers), 1890 “Wheatfield with Crows” (Fushë me grurë me korba), 1890 “Wheat Fields at Auvers Under Clouded Skies”, 1890 “The Town Hall at Auvers”, 1890 “Tree Roots” (Rrënjët e pemëve), 1890 Më 29 korrik 1890, Van Gogh vdiq në Auvers-sur-Oise. Ishte vetëm 37 vjeç. Një artist që ndryshoi historinë e artit Van Gogh nuk jetoi për të parë madhështinë e plotë të trashëgimisë së tij. Por pas vdekjes, veprat e tij u bënë gjithnjë e më të njohura dhe ndikimi i tij mbi artin modern u bë i jashtëzakonshëm. Ai ndikoi fuqishëm në zhvillimin e ekspresionizmit dhe frymëzoi breza të tërë artistësh. Por rëndësia e tij nuk qëndron vetëm te ndikimi teknik. Van Gogh ndryshoi vetë idenë e artistit. Ai tregoi se një pikturë mund të jetë më shumë se një kopje e realitetit. Mund të jetë një përkthim i shpirtit. Mund të marrë një kafene, një karrige, një pemë, një fushë gruri ose një qiell nate dhe t'i shndërrojë në bartës të emocioneve njerëzore. Nga “Ngrënësit e patateve” te “Café Terrace at Night”, nga “The Starry Night” te “Wheatfield with Crows”, rruga e Van Gogh-ut është një udhëtim nga realiteti i jashtëm drejt botës së brendshme. Në fillim ai pikturonte njerëzit që punonin tokën. Më pas zbuloi dritën. Në Arles zbuloi ngjyrën. Në Saint-Rémy zbuloi qiellin si një gjendje shpirtërore. Dhe në Auvers, deri në fund, vazhdoi të kërkonte një mënyrë për të shprehur atë që nuk mund të thuhej me fjalë. Kjo është arsyeja pse Van Gogh mbetet kaq i fuqishëm edhe sot. Ai nuk na mëson vetëm të shohim një pikturë. Na mëson të pyesim se çfarë fshihet pas asaj që shohim. Në Café Terrace at Night, poshtë kalldrëmeve fshihet historia. Në kullë fshihet kujtesa. Në karriget bosh fshihet mungesa. Në qytet fshihet e kaluara. Ndërsa mbi të gjitha, në qiell, qëndrojnë yjet. Dhe ndoshta pikërisht aty qëndron edhe mesazhi më i thellë i Van Gogh-ut: bota ndryshon vazhdimisht, por njeriu vazhdon të kërkojë diçka të përjetshme përtej saj. Këtë kërkim ai e quajti me një nga shprehjet e tij më të fuqishme: “një ndjesi të së pafundmes”. Dhe pikërisht këtë ndjesi vazhdojmë të kërkojmë sot, sa herë që ngremë sytë drejt një qielli me yje. Burimet: BBC Culture, Vincent van Gogh Letters, Van Gogh Museum, The Metropolitan Museum of Art, Musée d’Orsay. Përgatiti: Revista Prestige Founder & Editor-in-Chief: Liliana Pere Copyright ©: LP / Revista Prestige

Rubrika: Editorial.Media që na frymezon gjithmone me gjithshka! Historia e medias moderne nuk është vetëm historia e teknologjisë. Është historia e mënyrës se si shoqëritë filluan të ndajnë lajmin, kulturën, muzikën, emocionin dhe idetë në një shkallë që më parë ishte e pamundur. Në këtë histori, BBC, NBC dhe CBS përfaqësojnë tri prej institucioneve më të rëndësishme të shekullit XX dhe XXI. Njëra lindi në Britani si një ide e fuqishme e shërbimit publik; dy të tjerat u zhvilluan në Shtetet e Bashkuara mbi modelin e rrjetit kombëtar dhe transmetimit komercial. Të trija nisën me radion, përqafuan televizionin dhe më pas u shndërruan në institucione me ndikim shumë përtej kufijve të vendeve të tyre. #BBC – Nga Londra, një zë për publikun dhe botën British Broadcasting Corporation – BBC lindi në Britani, me qendër në Londër. Rrënjët e saj datojnë në 1922, kur u krijua British Broadcasting Company Ltd., një kompani private në të cilën mund të zotëronin aksione vetëm prodhues britanikë. Në vitin 1925, një komitet parlamentar rekomandoi ndryshimin e sistemit. Kompania u likuidua dhe, më 1 janar 1927, u krijua British Broadcasting Corporation, si korporatë publike nën një Royal Charter – Statut Mbretëror. Një nga figurat themelore të lindjes së BBC-së ishte John Reith, menaxher i përgjithshëm që nga 1922 dhe drejtor i përgjithshëm nga 1927 deri më 1938. Reith i dha BBC-së një filozofi që do të ndikonte historinë e transmetimit: informimi, edukimi dhe argëtimi i publikut. BBC nuk u konceptua thjesht si një biznes që shiste kohë transmetimi. Ajo u ndërtua mbi idenë se komunikimi masiv kishte edhe një përgjegjësi shoqërore. Radioja bëhet një shërbim kombëtar Në vitet e para, BBC zhvilloi transmetimin radiofonik në të gjithë Ishujt Britanikë. Ajo transmetonte lajme, muzikë, kulturë, programe edukative, drama, informacione dhe argëtim. Por ambicia e saj nuk u ndal te Britania. Në vitin 1932, BBC nisi Empire Service, i cili më vonë do të shndërrohej në BBC World Service. Kështu, radioja britanike filloi të kapërcente oqeanet dhe kufijtë. 1936 – Revolucioni i televizionit Një prej momenteve më të mëdha në historinë e medias ndodhi në 1936, kur BBC nisi shërbimin e parë të rregullt televiziv në botë. Këtu ndodhi një ndryshim historik: Njeriu nuk do të dëgjonte më vetëm botën. Do të fillonte edhe ta shihte atë. Televizioni britanik u ndërpre gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe rifilloi në 1946. Në 1964, BBC krijoi kanalin e dytë, ndërsa në 1967 prezantoi shërbimin e parë të rregullt televiziv me ngjyra në Evropë. Nga monopoli te pluralizmi BBC kishte pasur monopol në televizionin britanik deri në miratimin e Television Act të vitit 1954. Në vitin 1955 nisi transmetimin kanali komercial i administruar nga Independent Television Authority. Monopoli radiofonik i BBC-së përfundoi gradualisht në fillim të viteve 1970, kur qeveria lejoi transmetimet lokale komerciale. Kjo shënoi kalimin nga një sistem i dominuar nga një transmetues në një peizazh më pluralist. BBC World Service – zëri përtej kufijve Shërbimi i jashtëm, i nisur si Empire Service në 1932, u zgjerua gjatë dekadave. Në fillim të shekullit XXI, BBC World Service transmetonte në më shumë se 40 gjuhë dhe arrinte rreth 120 milionë njerëz në mbarë botën. Në 1991 nisi World Service Television, ndërsa në 1997 u prezantua kanali informativ 24-orësh BBC News 24, sot pjesë e markës BBC News. BBC u bë gjithashtu e njohur ndërkombëtarisht për dokumentarët, dramat, historinë, kulturën dhe programet e natyrës. Emra si David Attenborough e kthyen BBC-në në një prej institucioneve më të njohura të dokumentarit televiziv. BBC dhe Shqipëria Për Shqipërinë, BBC ka një rëndësi që shkon përtej historisë së televizionit. Gjatë periudhës së komunizmit, kur vendi ishte i izoluar dhe informacioni kontrollohej fort nga shteti, radioja e huaj ishte një nga mënyrat për të dëgjuar atë që ndodhte jashtë kufijve. Në këtë kontekst, transmetimet e BBC-së përbënin për shumë shqiptarë një dritare drejt botës. BBC nuk ishte thjesht një transmetues britanik. Për një shoqëri të mbyllur, ajo mund të përjetohej si një zë i largët i një bote që ekzistonte përtej izolimit. #NBC – Rrjeti që e bëri Amerikën të dëgjonte të njëjtin zë National Broadcasting Company – NBC u krijua në New York, më 15 nëntor 1926. Ajo u formua nga Radio Corporation of America – RCA, në një strukturë ku përfshiheshin edhe kompani të mëdha amerikane si General Electric dhe Westinghouse. Në ndryshim nga filozofia e BBC-së si transmetues publik, NBC u zhvillua brenda modelit amerikan të rrjetit komercial të transmetimit. Dhe risia e saj ishte e jashtëzakonshme: një program mund të prodhohej në një qendër dhe të dëgjohej në të njëjtën kohë në shumë qytete amerikane. Kjo ishte lindja e një kulture të re kombëtare. NBC krijoi fillimisht dy rrjete radiofonike, Red Network dhe Blue Network. Nëpërmjet tyre transmetoheshin: Lajme. Muzikë. Drama radiofonike. Komedi. Programe varieteti. Sport. Emisione të drejtpërdrejta. Programe me yjet më të mëdhenj të kohës. Radioja nuk ishte më vetëm një shërbim lokal. Ajo po bëhej një skenë kombëtare. Nga radioja te televizioni NBC ishte ndër rrjetet që ndihmuan në shndërrimin e televizionit amerikan nga një eksperiment teknik në një medium masiv. Në dekadat e mëvonshme, NBC ndërtoi një univers të madh televiziv me: lajme, drama, komedi, sport, programe muzikore, spektakle dhe emisione të drejtpërdrejta. Rëndësia e saj nuk qëndron vetëm te programet. NBC ndihmoi në krijimin e vetë konceptit amerikan të “network television” – një rrjet kombëtar që lidh qindra stacione lokale me programim të përbashkët. Kjo strukturë u bë një prej modeleve më të fuqishme të industrisë televizive në botë. #CBS – Rrjeti që e kuptoi fuqinë e audiencës CBS – Columbia Broadcasting System lindi gjithashtu në Shtetet e Bashkuara, në 1927. Historia filloi me United Independent Broadcasters, të krijuar nga agjenti i talenteve Arthur Judson, pasi ai nuk arrinte të siguronte hapësirë në programet radiofonike të NBC-së për klientët e tij. Rrjeti u bashkua më pas me Columbia Phonograph and Records Co. Për shkak të humbjeve financiare, rrjeti u ble për rreth 400 mijë dollarë nga William S. Paley. Më 18 janar 1929, rrjeti nisi transmetimin me emrin Columbia Broadcasting System. Paley kuptoi një parim që do të bëhej themelor për median moderne: Nëse arrin të fitosh audiencën, ke fituar një nga fuqitë më të mëdha ekonomike të medias. CBS u dha stacioneve të lidhura programe pa pagesë, në këmbim të hapësirës për programet e sponsorizuara të rrjetit. Nga 22 stacione në vitin 1928, CBS arriti në 114 stacione brenda një dekade. Në vitin 1932, kompania raportonte rreth 3 milionë dollarë fitim vjetor. #CBS – Nga yjet e radios te epoka e televizionit CBS ndërtoi një kast të jashtëzakonshëm yjesh të radios. Mes tyre ishin: Bing Crosby, Fred Allen, Phil Harris, Kate Smith, Jack Benny, George Burns dhe Gracie Allen. Kur televizioni u shfaq si medium i ri, shumë prej këtyre figurave kaluan nga radioja në ekran. Kjo i dha CBS-së një avantazh të madh. Në vitet 1950 dhe 1960, CBS u bë i njohur si “Tiffany Network”, një emërtim që lidhej me cilësinë, elegancën dhe sofistikimin. Por rrjeti nuk transmetonte vetëm programe elitare. Ai fitoi audienca të mëdha edhe me komedi si: The Andy Griffith Show, The Beverly Hillbillies dhe Gomer Pyle, U.S.M.C. Më pas erdhi një epokë e re me programe që ndryshuan kulturën amerikane. All in the Family dhe MAS*H trajtuan tema shoqërore dhe politike përmes komedisë dhe dramës. Ndërsa 60 Minutes, i nisur në vitin 1968, u bë një prej programeve më të rëndësishme të gazetarisë televizive amerikane. #Edward R. Murrow dhe Walter Cronkite – kur gazetaria fitoi autoritet Një prej trashëgimive më të rëndësishme të CBS-së ishte gazetaria. Edward R. Murrow ndihmoi në ndërtimin e një prej departamenteve më me ndikim të lajmeve në historinë amerikane. Më pas, Walter Cronkite u shndërrua në një prej figurave më të besuara të televizionit amerikan. Ai u bë aq i lidhur me autoritetin informativ sa u cilësua nga shumë vëzhgues si “njeriu më i besuar në Amerikë”. Kjo tregon diçka të rëndësishme: Televizioni nuk ishte më vetëm argëtim. Ai po bëhej institucion informimi. #CBS dhe revolucioni i LP-së Një nga risitë më të mëdha të historisë së CBS-së nuk ndodhi në televizion, por në muzikë. Në vitin 1938, CBS bleu American Recording Corporation, e cila më vonë u bë Columbia Records. Në laboratorët e CBS-së, Peter Goldmark zhvilloi diskun me kohëzgjatje të gjatë, LP – Long Playing Record. Në 1948, Columbia Records e prezantoi atë për publikun. LP-ja ndryshoi mënyrën se si dëgjohej muzika. Tashmë mund të regjistroheshin vepra të gjata muzikore pa ndërprerje të shpeshta. Kjo ndihmoi në lindjen e albumit si formë artistike. Më vonë, vepra si Kind of Blue e Miles Davis dhe Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band e Beatles do të tregonin se albumi mund të ishte më shumë se një grup këngësh: mund të ishte një univers artistik më vete. #CBS – Nga pavarësia te korporatat globale CBS nuk mbeti përgjithmonë një kompani e pavarur. Në 1995, ajo u ble nga Westinghouse Electric Corporation për rreth 5.4 miliardë dollarë. Në vitin 1997, Westinghouse mori emrin CBS Corporation. Më pas erdhën disa prej ndryshimeve më të mëdha korporative të historisë së saj: 2000 – bashkimi me Viacom. 2006 – ndarja dhe krijimi përsëri i CBS Corporation si kompani e veçantë. 2019 – bashkimi me Viacom dhe krijimi i ViacomCBS. 2022 – ViacomCBS mori emrin Paramount Global. Në 2025, Skydance Media bleu Paramount Global. Kështu u krijua Paramount Skydance Corporation, me CBS si rrjetin e saj kryesor televiziv. #CBS në shekullin XXI – CSI, radioja, sporti dhe CW Në fillim të shekullit XXI, një prej pasurive më të mëdha televizive të CBS-së ishte universi CSI: CSI: Crime Scene Investigation, CSI: Miami, CSI: New York dhe CSI: Cyber, së bashku me seriale të tjera si Cold Case dhe Without a Trace. CBS Radio operonte një numër të madh stacionesh në tregjet kryesore amerikane dhe transmetonte edhe sport. Në 2017, CBS Radio u ble nga Entercom Communications, e cila në 2021 mori emrin Audacy. CBS News Radio, me rrënjë që shkonin deri te krijimi i CBS-së në vitin 1927, vazhdoi transmetimet e lajmeve deri në 2026. CBS Sports Network u përqendrua veçanërisht në sportet universitare, por transmetoi edhe kompeticione profesionale dhe ndërkombëtare. Ndërkohë, The CW u krijua në 2006 si sipërmarrje e përbashkët mes CBS Corporation dhe Warner Bros. Entertainment. Në 2022, Nexstar Media Group mori kontrollin e shumicës së aksioneve, ndërsa Paramount dhe Warner Bros. Discovery ruajtën pjesë minoritare. #CBS, Trump, Paramount dhe ndryshimet e reja në media Historia më e fundit e CBS-së tregon se media nuk është më vetëm një industri kulturore. Ajo është gjithashtu pjesë e një hapësire ku takohen politika, biznesi, teknologjia dhe pushteti institucional. Në tetor 2024, Donald Trump paditi programin 60 Minutes të CBS-së, duke pretenduar se intervista me Kamala Harris ishte montuar në mënyrë mashtruese. CBS e mohoi akuzën dhe publikoi transkriptin e plotë. Në korrik 2025, Paramount ra dakord për një marrëveshje prej 16 milionë dollarësh me Presidentin Trump. Pas kësaj, marrëveshja që çoi në blerjen e Paramount Global nga Skydance mori miratimin e FCC-së. Kjo krijoi Paramount Skydance Corporation – PSKY, me CBS si rrjetin kryesor. Marrëveshja shkaktoi debate mbi pavarësinë editoriale dhe marrëdhënien mes medias dhe politikës. #The Free Press dhe Bari Weiss Në tetor 2025, Paramount Skydance bleu The Free Press, platformën e lajmeve dhe komenteve të themeluar nga gazetareja Bari Weiss, për rreth 150 milionë dollarë në para dhe aksione. Weiss u emërua kryeredaktore e CBS News, një pozicion i ri që raporton drejtpërdrejt te CEO i Paramount Skydance, David Ellison. The Free Press vazhdon të funksionojë si një platformë e veçantë brenda kompanisë. Ky ndryshim përfaqëson një tjetër transformim të rëndësishëm: gazetaria tradicionale televizive po bashkohet gjithnjë e më shumë me median dixhitale, opinionin dhe platformat e reja të informacionit. #BBC, NBC apo CBS – Kush ka pasur ndikimin më të madh? Nuk mund të shpallet një fitues absolut, sepse secila ka krijuar një lloj tjetër ndikimi. BBC – Kryeson në shërbimin publik BBC është ndër institucionet më të fuqishme të transmetimit publik, gazetarisë ndërkombëtare, dokumentarit, kulturës dhe edukimit. Ajo solli idenë se media mund të ekzistojë jo vetëm për fitim, por edhe si shërbim ndaj shoqërisë. NBC – Kryeson në ndërtimin e rrjetit amerikan NBC ishte një prej pionierëve të mëdhenj të rrjetit kombëtar radio-televiziv amerikan. Ajo ndihmoi në krijimin e një sistemi ku miliona njerëz mund të ndiqnin të njëjtin program në të njëjtën kohë. CBS – Kryeson në ndërthurjen e gazetarisë, argëtimit dhe industrisë. CBS krijoi një trashëgimi të jashtëzakonshme në televizion, gazetari, sport, argëtim dhe muzikë. Ajo nuk ndryshoi vetëm televizionin. Përmes Columbia Records dhe LP-së, ndikoi edhe në mënyrën se si bota e përjetoi muzikën. #Dhe Shqipëria? Për shqiptarët, rëndësia e këtyre institucioneve nuk mund të matet vetëm me numrin e programeve. Në një vend që për dekada jetoi nën izolim, radioja ishte një nga urat e pakta drejt botës së jashtme. BBC, së bashku me transmetues të tjerë ndërkombëtarë, përfaqësonte mundësinë për të dëgjuar lajme dhe perspektiva që nuk vinin nga sistemi zyrtar shqiptar. NBC dhe CBS, ndonëse ishin rrjete amerikane dhe jo transmetues shqiptarë, përfaqësojnë një tjetër dimension: modelin mediatik amerikan që, pas rënies së komunizmit, do të bëhej gjithnjë e më i pranishëm në kulturën televizive shqiptare dhe në imagjinatën e publikut. Pas viteve 1990, hapja e Shqipërisë ndaj televizioneve satelitore, kanaleve ndërkombëtare, filmave amerikanë, serialeve dhe më vonë internetit e rrjeteve sociale e përshpejtoi këtë ndryshim. Shqipëria kaloi nga një epokë ku informacioni kontrollohej nga një burim i vetëm, drejt një bote ku informacioni vinte nga qindra burime. Kjo është ndoshta trashëgimia më e madhe e këtyre institucioneve: Ato ndihmuan në krijimin e një bote ku kufiri midis një vendi dhe pjesës tjetër të njerëzimit u bë gjithnjë e më i hollë. #Tre institucione, tre filozofi, një revolucion BBC i dha medias idenë e shërbimit publik. NBC i dha asaj fuqinë e rrjetit kombëtar. CBS i dha asaj një model të fuqishëm ku audienca, gazetaria, kultura, reklama dhe biznesi mund të shndërroheshin në një industri globale. Radioja u dha zërin. Televizioni u dha fytyrën. Gazetaria u dha autoritetin. Muzika u dha emocionin. Dokumentari u dha kujtesën. Dhe interneti më pas i bëri këta zëra praktikisht të pakufishëm. Nëse shekulli XIX e mësoi njerëzimin të lexonte lajmin në gazetë, shekulli XX e mësoi ta dëgjonte dhe ta shihte, ndërsa shekulli XXI e bëri informacionin të disponueshëm pothuajse në çdo çast. Në këtë rrugëtim, BBC, NBC dhe CBS nuk janë thjesht tri kompani. Janë tri kapituj të historisë së komunikimit njerëzor. Dhe ndoshta pyetja më interesante nuk është se cila prej tyre është më e fuqishme. Pyetja është: Si ndryshoi bota pasi njeriu fitoi mundësinë të dëgjonte të njëjtin zë në të njëjtin moment me miliona njerëz të tjerë? Pikërisht aty fillon historia e medias moderne. Burim kryesor: Encyclopaedia Britannica – BBC dhe CBS. Për historinë e NBC-së: burime institucionale dhe historike të NBC/RCA dhe historisë së transmetimit amerikan. © Copyright Liliana Pere Founder & Editor-in-Chief — Albania Prestige Magazine All Rights Reserved.

Rubrika: Art Bota Yje- që frymezojnë. Amy Adams — aktorja që e ktheu delikatesën në forcë artistike Amy Adams është një nga aktoret më të vlerësuara të kinemasë amerikane të shekullit XXI, një artiste që ka ndërtuar identitetin e saj përmes roleve të ndryshme, nga personazhet e brishta dhe plot dritë, te gratë komplekse, të fuqishme dhe emocionalisht të thella. Gjashtë nominime për Oscar dhe dy Golden Globe, së bashku me një karrierë që përfshin filma si Junebug, Doubt, The Master, American Hustle, Big Eyes, Arrival dhe Vice, e kanë vendosur atë mes interpreteve më të respektuara të brezit të saj. Por Amy Adams përfaqëson më shumë se një listë çmimesh. Ajo përfaqëson një mënyrë të veçantë të të bërit art: të interpretosh pa e tepruar, të krijosh emocione pa zhurmë dhe ta bësh një personazh të duket i vërtetë. Eleganca e saj artistike qëndron pikërisht në këtë forcë të heshtur — në aftësinë për të ndryshuar nga një rol në tjetrin, pa humbur kurrë identitetin e saj. rrënjët e një artisteje Amy Lou Adams lindi më 20 gusht 1974, në Vicenza të Italisë, në një bazë ushtarake amerikane, ndërsa babai i saj shërbente në ushtrinë e Shteteve të Bashkuara. Ajo ishte fëmija i katërt ndër shtatë fëmijët e familjes. Fëmijëria e saj nuk ishte e lidhur me një vend të vetëm. Për shkak të karrierës ushtarake të të atit, familja u zhvendos disa herë nga një bazë ushtarake në tjetrën. Kur Amy ishte tetë vjeçe, familja u vendos përfundimisht në Castle Rock, Colorado. Ishte një fëmijëri e thjeshtë, mes një familjeje të madhe dhe mundësive të kufizuara financiare. Por pikërisht aty lindi një nga pasionet që do të përcaktonte jetën e saj. Në shtëpi, fëmijët organizonin shpesh skeçe për t’u argëtuar. Amy merrte zakonisht rolin kryesor. Ajo zbuloi shumë herët kënaqësinë e të interpretuarit dhe të qenit përballë një publiku. para Hollywood-it ishte skena Në shkollën e mesme, Adams filloi të stërvitej si balerinë. Për një periudhë ëndërroi të bëhej balerinë profesioniste. Por në moshën 18-vjeçare kuptoi se baleti nuk do të ishte rruga e saj. Pas përfundimit të shkollës, ajo u zhvendos në Atlanta, Georgia, së bashku me nënën e saj. Atje iu rikthye dashurisë për aktrimin dhe filloi të merrte pjesë në produksione të teatrit komunitar. Një nga shfaqjet e para ishte Annie. Skena i dha atë ndjesi që kërkonte. Energjia e publikut, emocionet e personazhit dhe mundësia për të jetuar përkohësisht një jetë tjetër e bindën se aktrimi ishte më shumë se një pasion. Ishte rruga e saj. Në mesin e viteve 1990, Adams interpretonte në teatro me darkë në Boulder, Colorado dhe Chanhassen, Minnesota. Punonte natë pas nate për të zhvilluar teknikën e saj, ndërsa gjatë ditës punonte edhe si kameriere për të siguruar të ardhura. Një periudhë e lodhshme, por formuese. momenti i parë në ekran Në fund të viteve 1990, ndërsa jetonte në Minnesota dhe po rikuperohej nga një dëmtim muskulor, Adams mori pjesë në audicionin për Drop Dead Gorgeous (1999). Filmi, një satirë mbi konkurset e bukurisë, kishte në kast Kirsten Dunst dhe Kirstie Alley. Adams mori rolin e Leslie Miller, një cheerleader provokuese. Roli nuk ishte ai që do ta përcaktonte karrierën e saj, por ishte porta që e çoi drejt ekranit të madh. Gjatë xhirimeve, Kirstie Alley e inkurajoi të ndiqte filmin me kohë të plotë. Adams mori vendimin. Los Angeles e priste. Los Angeles dhe vitet e pasigurisë Në Los Angeles, Adams filloi të konkurronte për role të ndryshme. Mori paraqitje në seriale televizive si That ’70s Show dhe Smallville. Më pas interpretoi në Psycho Beach Party (2000), ndërsa në vitin 2002 pati një rol në filmin e Steven Spielberg Catch Me If You Can. Por Hollywood-i nuk i hapi menjëherë dyert. Pas disa vitesh audicionesh dhe rolesh të vogla, Adams filloi të ndihej e zhgënjyer. Karriera nuk po ecte në drejtimin që kishte shpresuar. Ajo mendoi seriozisht ta braktiste aktrimin. Dhe pikërisht atëherë erdhi Junebug. junebug — kthesa e madhe Në vitin 2005, Adams pranoi rolin e Ashley Johnsten në filmin e pavarur Junebug. Ashley ishte një grua shtatzënë, energjike, optimiste dhe e çiltër, por nën këtë dritë fshiheshin brishtësi dhe një nevojë e thellë për t’u pranuar. Adams u lidh menjëherë me personazhin. Interpretimi i saj ishte i natyrshëm dhe emocionalisht i fuqishëm. Kritika e vlerësoi dhe ajo mori nominimin e saj të parë për Oscar. Ky ishte momenti që ndryshoi gjithçka. Nga një aktore që po mendonte të hiqte dorë nga Hollywood-i, Adams u shndërrua në një emër që industria filloi ta ndiqte me vëmendje. nga pafajësia te kompleksiteti Pas Junebug, Adams filloi të merrte role më të rëndësishme. Në Enchanted (2007), si Giselle, ajo u bë një yll për publikun e gjerë. Personazhi kërkonte një kombinim të pazakontë të pafajësisë, komedisë, këngës dhe elegancës. Adams e bëri Giselle të dukej e besueshme edhe në botën absurde të filmit. Por menjëherë pas kësaj erdhi Doubt (2008), ku ajo tregoi një tjetër anë të vetes. Ky ishte modeli që do ta shoqëronte gjatë gjithë karrierës: sa herë që publiku mendonte se e kishte kuptuar Amy Adams, ajo ndryshonte drejtim. një karrierë pa një fytyrë të vetme Në vitet që pasuan, Adams u shfaq në një seri rolesh të ndryshme. Charlie Wilson’s War (2007), Miss Pettigrew Lives for a Day (2008), Julie & Julia (2009), The Fighter (2010), The Muppets (2011), The Master (2012), American Hustle (2013), Her (2013), Big Eyes (2014), Arrival (2016) dhe Nocturnal Animals (2016). Ajo nuk u kufizua në një zhanër. Komedi. Muzikal. Dramë. Thriller. Fantashkencë. Filma superheroikë. Në secilin prej tyre kërkoi një tjetër dimension të vetes si aktore. Në The Fighter solli një energji të ashpër. Në The Master një kompleksitet të kontrolluar. Në American Hustle një grua të fuqishme dhe ambicioze. Në Big Eyes një artiste që lufton për zërin dhe identitetin e saj. Ndërsa Arrival e çoi interpretimin e saj në një dimension më të thellë emocional dhe filozofik. arrival — emocioni përtej fjalëve Në Arrival, të Denis Villeneuve, Adams interpretoi gjuhëtaren Louise Banks, një grua që përballet me një prej pyetjeve më të mëdha të njerëzimit: çfarë do të ndodhte nëse mënyra jonë për të kuptuar kohën do të ndryshonte? Filmi, bazuar në tregimin e Ted Chiang Story of Your Life, u bë një nga veprat më të vlerësuara të karrierës së saj. Adams e mbajti filmin përmes një interpretimi të përmbajtur. Pa spektakël të panevojshëm. Pa emocione të imponuara. Vetëm përmes një shikimi, një heshtjeje, një ndryshimi të vogël në zë. Kjo është një nga karakteristikat e saj më të forta: ajo di të interpretojë edhe atë që personazhi nuk e thotë. gjashtë herë pranë Oscar-it Amy Adams është nominuar gjashtë herë për Oscar: Junebug — 2005 Doubt — 2008 The Fighter — 2010 The Master — 2012 American Hustle — 2013 Vice — 2018 Oscar-i nuk ka ardhur ende, por nominimet kanë ndërtuar një tjetër lloj vlerësimi: atë të një aktoreje që vazhdimisht konsiderohet ndër më të mirat e brezit të saj. Në vitin 2014 ajo fitoi Golden Globe për American Hustle, ndërsa në vitin 2015 fitoi sërish Golden Globe për Big Eyes. lois lane dhe bota e superheronjve Në vitin 2013, Adams hyri edhe në universin e Superman-it. Ajo interpretoi Lois Lane në Man of Steel, duke e rikthyer personazhin në Batman v Superman: Dawn of Justice dhe Justice League, si edhe në versionin e zgjeruar Zack Snyder’s Justice League. Lois Lane i dha një tjetër dimension profilit të saj publik, duke e bërë pjesë edhe të kinemasë së madhe komerciale. Por Adams nuk lejoi që një rol i tillë ta kufizonte. Ajo vazhdoi të lëvizte mes filmave të mëdhenj dhe projekteve më të guximshme artistikisht. sharp objects dhe vice Në vitin 2018, Adams luajti në serialin Sharp Objects, bazuar në romanin e Gillian Flynn. Roli i solli një nominim për Primetime Emmy dhe tregoi se ajo mund të mbante mbi supe edhe një histori të gjatë televizive me një intensitet emocional të jashtëzakonshëm. Po atë vit interpretoi Lynne Cheney në Vice, roli që i solli nominimin e gjashtë për Oscar. Edhe pse filmi u prit në mënyrë të ndarë nga kritika, interpretimi i saj u vlerësua gjerësisht. një grua përtej famës Amy Adams ka zgjedhur të ruajë një marrëdhënie të kujdesshme me famën. Ajo nuk e sheh të qenit celebrity si qëllim. “Sa më shumë që njerëzit të dinë për mua, aq më pak do të më besojnë mua dhe personazhet e mi.” Kjo fjali shpjegon shumë nga mënyra se si ajo e ka ndërtuar karrierën. Adams nuk dëshiron që jeta e saj personale të zëvendësojë personazhet që interpreton. Ajo ka folur edhe për pasigurinë dhe mungesën e vetëbesimit që ka përjetuar që në moshë të re. Mëmësia, sipas saj, e ka bërë më të qetë. Në momente stresi në punë, ajo shpesh këndon. Një detaj i vogël, por që tregon një njeri që ka ruajtur diçka të thjeshtë dhe spontane brenda botës së madhe të Hollywood-it. puna, mëmësia dhe zëri i grave Adams ka folur publikisht edhe për barazinë e pagave në industrinë e filmit. Ajo i është bashkuar aktorëve të tjerë në kërkesën për pagesë të barabartë për gratë. Por ka theksuar se pyetjet për hendekun gjinor të pagave u drejtohen shumë shpesh vetë aktoreve, ndërsa përgjegjësia duhet kërkuar te producentët dhe strukturat që përcaktojnë pagat. Për të, suksesi nuk mund të ndahet nga dinjiteti profesional. një artiste që vazhdon të ndryshojë Në vitet e fundit, Adams vazhdoi të merrte role të ndryshme. Hillbilly Elegy (2020), The Woman in the Window (2021), Dear Evan Hansen (2021) dhe Disenchanted e zgjeruan edhe më tej filmografinë e saj. Në Disenchanted, ajo u rikthye si Giselle dhe regjistroi gjashtë këngë për kolonën zanore. Në vitin 2019 themeloi Bond Group Entertainment së bashku me menaxheren Stacy O’Neil. Kompania prodhoi ndër të tjera Nightbitch (2024), ku Adams interpretoi një nënë të rraskapitur nga përgjegjësitë e përditshme dhe jetës familjare. Roli kishte një lidhje personale me temën e filmit, pasi Adams e ka përshkruar vështirësinë e balancimit të mëmësisë me jetën profesionale. Në vitin 2025, ajo i dha zërin personazhit kryesor në miniserialin e animuar Charlotte’s Web. Në vitin 2026, u shfaq në dramën At the Sea dhe u rikthye në televizion me Cape Fear, thrillerin e Apple TV+, ku luan Anna Bowden, një avokate mbrojtëse, përballë Max Cady, të interpretuar nga Javier Bardem. Projektet e saj të ardhshme përfshijnë Klara and the Sun, me Jenna Ortega, bazuar në romanin e Kazuo Ishiguro, si dhe Star Wars: Starfighter, me regji të Shawn Levy. eleganca e një force të heshtur Amy Adams nuk është një aktore që ka nevojë të bërtasë për të treguar forcën e saj. Ajo e ka ndërtuar karrierën mbi nuancën. Mbi heshtjen. Mbi shikimin. Mbi ndryshimin e vogël të zërit. Mbi emocionin që nuk kërkon gjithmonë të shpjegohet. Nga Ashley e Junebug te Giselle e Enchanted, nga Louise Banks e Arrival te Lynne Cheney e Vice, ajo ka kaluar nëpër botë krejtësisht të ndryshme, duke ruajtur të njëjtën aftësi themelore: ta bëjë personazhin njerëzor. Kjo është ndoshta arsyeja pse Amy Adams mbetet kaq e veçantë. Ajo nuk e ka ndërtuar karrierën vetëm mbi famën. E ka ndërtuar mbi punën. Mbi durimin. Mbi rrezikun për të pranuar role të ndryshme. Mbi aftësinë për të filluar sërish edhe atëherë kur një karrierë dukej sikur po mbyllej. Nga një vajzë e lindur në një bazë ushtarake në Vicenza, pjesë e një familjeje të madhe, te një nga aktoret më të vlerësuara të brezit të saj, historia e Amy Adams është historia e një talenti që u kthye në mjeshtëri. Një talent që nuk mbeti thjesht dhunti. U bë disiplinë. Disiplina u bë përvojë. Përvoja u bë interpretim. Dhe interpretimi u bë art. Amy Adams — një artiste që ka zgjedhur të flasë përmes personazheve dhe të lërë gjurmë përmes heshtjes, elegancës dhe forcës së interpretimit. © Copyright Liliana Pere Founder & Editor-in-Chief — Albania Prestige Magazine All Rights Reserved.

GJERGJ PEKMEZI (23 prill 1872 – 24 shkurt 1938) Profesori Albanologu Filozofi që i dha zë gjuhës shqipe në Evropë. Një jetë kushtuar dijes, identitetit dhe kujtesës së një kombi Shumë ndërtojnë monumente prej guri dhe disa njerëz që ndërtojnë monumente prej fjale. Monumentet prej guri i sfidon koha, por monumentet e dijes i sfidon vetëm harresa. Gjergj Pekmezi ishte një prej atyre njerëzve që e shndërroi gjuhën shqipe në një monument të mendimit, duke ndërtuar themelet e saj shkencore dhe duke e çuar nga kujtesa e një populli drejt auditorëve të universiteteve më të njohura të Evropës. Ai nuk ishte vetëm një gjuhëtar, profesor apo studiues. Ai ishte një filozof i identitetit shqiptar, një njeri që kuptoi se një komb nuk jeton vetëm nga toka ku banon, por nga gjuha, kultura dhe kujtesa që trashëgon. Në një kohë kur Shqipëria luftonte për të ruajtur emrin dhe identitetin e saj, Pekmezi zgjodhi armën më të fuqishme të një kombi: dijen. Ai besonte se mbrojtja më e madhe e një populli nuk fillon gjithmonë në fushën e betejës, por në shkollë, në libra dhe në mendjen e njerëzve. Origjina dhe vitet e para (1872–1889) Gjergj Pekmezi lindi më 23 prill 1872 në Tushemisht, pranë Pogradecit, në një periudhë kur Shqipëria ende ndodhej nën sundimin e Perandorisë Osmane. Që në moshë të re u dallua për etjen e jashtëzakonshme për dije. Arsimin e parë e mori në Ohër dhe Manastir, dy qendra të rëndësishme kulturore të kohës. Në vitin 1887, në një moshë të re, shërbeu si mësues në Llëngë të Mokrës. Ky ishte një tregues i hershëm i rrugës që do të ndiqte gjithë jetën: përhapjen e arsimit dhe forcimin e vetëdijes kombëtare. Për Pekmezin, mësuesi nuk ishte vetëm një transmetues njohurish, por një ndërtues i së ardhmes. Ai e kuptoi herët se një popull që nuk arsimohet rrezikon të humbasë jo vetëm dijen, por edhe zërin e vet në histori. Një komb nuk ndërtohet vetëm nga njerëzit që udhëheqin në momente të mëdha, por edhe nga ata që përgatisin mendjet e brezave të ardhshëm. Formimi në Beograd dhe Vjenë (1890–1898) Në vitin 1890, Pekmezi u vendos në Beograd, ku qëndroi deri më 1894. Më pas vazhdoi studimet universitare në Beograd dhe më vonë në Universitetin e Vjenës, një nga qendrat më të rëndësishme të dijes evropiane. Në vitin 1898 u diplomua në filozofi dhe filologji, dy fusha që do të përcaktonin të gjithë jetën e tij shkencore. Filozofia i dha atij aftësinë për të kërkuar kuptimin e ideve, ndërsa filologjia i dha mjetet për të zbuluar historinë e gjuhëve dhe të popujve. Në Vjenë ai hyri në një botë intelektuale ku gjuha shihej jo vetëm si komunikim, por si dëshmi e qytetërimit. Një gjuhë nuk është vetëm mënyra si flet një popull; ajo është mënyra si ai kujton, mendon dhe ekziston. Profesori që e bëri shqipen pjesë të Evropës akademike (1903–1904) Viti 1903 shënon një nga momentet më të rëndësishme të jetës së tij. Gjergj Pekmezi emërohet shef i Katedrës së Gjuhës Shqipe në Universitetin Oriental të Vjenës. Ai u bë një nga figurat e para shqiptare që ligjëroi gjuhën shqipe në një universitet evropian. Ky ishte më shumë se një sukses personal. Ishte një fitore për vetë gjuhën shqipe, e cila për herë të parë po trajtohej në një nga qendrat më të rëndësishme akademike të kontinentit si një gjuhë me histori, strukturë dhe vlerë shkencore. Në vitin 1904, themeloi shoqërinë kulturore patriotike "DIJA", e cila kishte si qëllim përhapjen e arsimit dhe kulturës shqiptare. Për të, dija ishte themeli mbi të cilin mund të ndërtohej një Shqipëri moderne. Ata që ruajnë gjuhën, ruajnë kujtesën e një populli; ata që ruajnë kujtesën, ruajnë të ardhmen e tij. Dokumentet historike dhe mbrojtja e çështjes shqiptare (1908–1914) Në vitin 1908, Pekmezi zbuloi dhe bëri të njohur memorandumin historik që Vaso Pasha dhe Sami Frashëri i kishin dërguar Kongresit të Berlinit në vitin 1878. Ky dokument kishte rëndësi të madhe për historinë diplomatike shqiptare, sepse dëshmonte përpjekjet e hershme të shqiptarëve për të mbrojtur identitetin dhe të drejtat e tyre kombëtare. Pas shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912, Pekmezi u angazhua në çështje që lidhen me konsolidimin e shtetit shqiptar. Ai kontribuoi pranë Komisionit Ndërkombëtar të Kufijve, ku argumentoi me fakte shkencore shqiptarësinë e viseve jugore. Në vjeshtën e vitit 1913 u emërua përkthyes pranë këtij komisioni, ndërsa në vitin 1914 u bë përkthyes i misionit austro-hungarez në Durrës. Ai nuk e mbrojti Shqipërinë vetëm me pasion, por me dokumente, argumente dhe dije. E vërteta historike nuk ka nevojë vetëm për dashuri; ajo ka nevojë për prova, mendim dhe njerëz që dinë ta mbrojnë. (Vazhdon me: Komisinë Letrare Shqipe 1916, bashkëpunëtorët, diplomacinë 1920–1928, veprat, ndikimin dhe trashëgiminë e Gjergj Pekmezit.) GJERGJ PEKMEZI – PJESA II Arkitekti i gjuhës shqipe, diplomati i kulturës dhe mbrojtësi i kujtesës kombëtare Komisia Letrare Shqipe dhe beteja për gjuhën (1916) Në vitin 1916, gjatë periudhës së administrimit austro-hungarez në Shqipëri, Gjergj Pekmezi mori drejtimin e Komisisë Letrare Shqipe në Shkodër, një nga institucionet më të rëndësishme të historisë së gjuhës shqipe. Kjo komisi kishte për qëllim studimin, zhvillimin dhe rregullimin e gjuhës së shkruar shqipe, në një kohë kur çështja e gjuhës ishte një nga sfidat më të mëdha të kombit shqiptar. Në këtë institucion ai punoi së bashku me disa nga mendjet më të ndritura të kulturës shqiptare: Luigj Gurakuqi – një nga figurat kryesore të arsimit dhe administrimit shqiptar; At Gjergj Fishta – poet, klerik dhe një nga zërat më të fuqishëm të kulturës kombëtare; Ndre Mjeda – poet dhe gjuhëtar i shquar; intelektualë të tjerë shqiptarë që punuan për zhvillimin e shkollës dhe gjuhës. Pekmezi ishte një studiues që e shihte gjuhën si një organizëm të gjallë, që duhej ndërtuar me kujdes dhe përgjegjësi. Kur u miratuan "Parimet e rregullat mbi orthografinë e gjuhës shqipe të shkrueme" në mungesë të tij, ai dha dorëheqjen, sepse e konsideroi të parregullt mënyrën e marrjes së vendimit. Ky veprim tregoi jo vetëm karakterin e tij shkencor, por edhe respektin e thellë për institucionet dhe procesin akademik. Një intelektual i vërtetë nuk matet vetëm nga idetë që mbështet, por edhe nga parimet që nuk i braktis. Gjuha është pasuria më e ndjeshme e një kombi; prandaj ata që punojnë për të duhet të udhëhiqen nga përgjegjësia, jo nga dëshira për lavdi. Diplomati që bashkoi kulturën me shtetin shqiptar (1920–1928) Pas përvojës së tij akademike dhe kombëtare, Gjergj Pekmezi vazhdoi të shërbente edhe në diplomacinë shqiptare. Nga 1920 deri më 1924 dhe përsëri gjatë viteve 1926–1928, ai u emërua Konsull i Përgjithshëm i Shqipërisë në Austri. Në këtë detyrë ai përfaqësoi Shqipërinë në një nga qendrat më të rëndësishme politike dhe kulturore të Evropës. Pekmezi nuk ishte thjesht një diplomat tradicional. Ai e shihte diplomacinë si një mënyrë për të treguar vlerat kulturore të një kombi. Për të, Shqipëria nuk duhej të njihej vetëm për çështjet politike, por edhe për historinë, gjuhën dhe kulturën e saj. Në vitin 1928, ai u emërua përsëri profesor në Universitetin e Vjenës, në Katedrën e Gjuhës Shqipe, detyrë të cilën e mbajti deri në fund të jetës. Diplomati mbron interesat e një shteti, por intelektuali mbron shpirtin e tij. Pekmezi i bëri të dyja. Një vend fitoi peshë në botë jo vetëm kur kërkon të dëgjohet, por kur ka çfarë të tregojë. Veprat – trashëgimia shkencore e një jete Gjergj Pekmezi la pas një trashëgimi të rëndësishme në fushën e gjuhësisë, bibliografisë dhe folklorit. Veprat e tij kryesore janë: 1. "Vorläufiger Bericht über das Studium des albanesischen Dialekts von Elbasan" (1901) Një raport shkencor mbi studimin e të folmes së Elbasanit, që tregonte interesin e tij të hershëm për dialektologjinë shqiptare. 2. "Grammatik der albanesischen Sprache" (1908) Gramatikë e gjuhës shqipe, realizuar në bashkëpunim me Rajko Nahtigal. Kjo vepër ishte një përpjekje për ta paraqitur shqipen sipas standardeve të studimeve gjuhësore evropiane. 3. "Bibliographija shqype / Albanesische Bibliographie" (1909) Një nga punimet më të rëndësishme bibliografike për botimet shqiptare. Ajo dokumentoi veprat dhe botimet që lidhen me gjuhën dhe kulturën shqiptare. 4. "Sprachführer zur schnellen Erlernung der albanischen Sprache" (1913) Një doracak për mësimin e shpejtë të gjuhës shqipe. 5. "Lehr- und Lesebuch des Albanischen" (1913) Doracak dhe tekst leximi për gjuhën shqipe, realizuar me Maksimilian Lamberc. 6. "Bleta Shqypëtare" e Thimi Mitkos (1924) Pekmezi përgatiti transkriptimin me alfabetin shqip të kësaj vepre të rëndësishme të folklorit shqiptar. Përveç këtyre veprave, ai la dorëshkrimin: "Tiparet dalluese thelbësore të dialekteve kryesore të shqipes, gegërishtes dhe toskërishtes". Gjithashtu, ai mblodhi dhe dorëzoi mbi 8 177 faqe materiale dhe relacione të konsujve austro-hungarezë të Shkodrës, Prizrenit, Janinës dhe Stambollit, të nxjerra nga arkivat e Ministrisë së Jashtme të Perandorisë Austro-Hungareze. Këto dokumente përbëjnë një pasuri të madhe për historinë shqiptare. Një libër nuk është vetëm letër dhe bojë; është kujtesa e një kohe që refuzon të zhduket. Njerëzit ikin, por veprat mbeten si ura që lidhin të shkuarën me të ardhmen. (Vazhdon me: bashkëpunëtorët e tij, marrëdhëniet me Konicën dhe Nolin, rëndësinë historike, ndikimin, pse nuk u bë aq i njohur dhe si vlerësohet sot.) GJERGJ PEKMEZI – PJESA III Miqësitë intelektuale, ndikimi historik dhe rikthimi i një figure të madhe në kujtesën shqiptare. Bashkëpunëtorët dhe rrethi intelektual i Gjergj Pekmezit Gjergj Pekmezi jetoi dhe veproi në një epokë ku shqiptarët kishin nevojë për njerëz që të ndërtonin jo vetëm institucione politike, por edhe themele kulturore. Ai ishte pjesë e një brezi të jashtëzakonshëm intelektualësh që i dhanë formë ndërgjegjes kombëtare shqiptare. Ai mbajti lidhje dhe bashkëpunoi me figura të rëndësishme shqiptare dhe evropiane. Faik Konica (1875–1942) Me Faik Konicën e bashkonte dashuria për kulturën shqiptare dhe përpjekja për ta paraqitur Shqipërinë si një komb me vlera evropiane. Të dy e kuptonin se çështja shqiptare nuk mund të mbrohej vetëm përmes politikës, por edhe përmes dijes, gjuhës dhe kulturës. Konica ishte zëri i fuqishëm i publicistikës shqiptare, ndërsa Pekmezi ishte zëri i qetë i shkencës. Fan S. Noli (1882–1965) Me Fan Nolin ndante të njëjtin ideal: ngritjen kulturore dhe arsimore të shqiptarëve. Noli e shihte kombin përmes kulturës, gjuhës dhe arsimit, ndërsa Pekmezi punonte në laboratorin shkencor të gjuhësisë. Të dy përfaqësonin një brez që besonte se Shqipëria mund të ndërtohej vetëm përmes dijes. Luigj Gurakuqi (1879–1925) Bashkëpunimi me Gurakuqin ishte veçanërisht i rëndësishëm në Komisinë Letrare Shqipe në Shkodër në vitin 1916. Ata punuan për çështjet e gjuhës, arsimit dhe zhvillimit të një sistemi më të qëndrueshëm të shkrimit shqip. At Gjergj Fishta (1871–1940) Fishta dhe Pekmezi u takuan në një periudhë vendimtare për kulturën shqiptare. Fishta ishte poeti i madh i kombit, ndërsa Pekmezi ishte studiuesi i strukturës së gjuhës. Të dy kontribuan në ruajtjen dhe zhvillimin e identitetit kulturor shqiptar. Ndre Mjeda (1866–1937) Me Mjedën ndante interesin e thellë për gjuhën shqipe dhe për standardizimin e saj. Bashkëpunimi i tyre në Komisinë Letrare Shqipe ishte pjesë e një përpjekjeje historike për ta bërë shqipen gjuhë të arsimit dhe të administratës. Thimi Mitko (1820–1890) Edhe pse Mitko i përkiste një brezi më të hershëm, Pekmezi kontribuoi në ruajtjen e veprës së tij të rëndësishme folklorike "Bleta Shqypëtare", duke e sjellë atë në një formë më të përshtatshme për botim. Bashkëpunëtorët evropianë Në fushën akademike, Pekmezi bashkëpunoi me studiues të huaj si: Rajko Nahtigal – gjuhëtar slloven, bashkëautor në veprën "Grammatik der albanesischen Sprache" (1908). Maksimilian Lamberc (1882–1963) – albanolog austriak, bashkëpunëtor në "Lehr- und Lesebuch des Albanischen" (1913). Përmes këtyre lidhjeve, shqipja u bë pjesë e dialogut shkencor evropian. Miqësitë e mëdha nuk krijohen vetëm nga afërsia njerëzore, por nga afërsia e idealeve. Njerëzit e dijes bashkohen jo për të ndarë lavdinë, por për të ndërtuar trashëgiminë. Rëndësia e Gjergj Pekmezit në historinë shqiptare Rëndësia e tij nuk qëndron vetëm në librat që shkroi, por në ndryshimin që solli në mënyrën se si gjuha shqipe shihej në botë. Ai ishte ndër njerëzit që dëshmuan se shqipja nuk ishte thjesht një gjuhë e një populli të vogël në Ballkan, por një pasuri kulturore që meritonte studim akademik. Ai e ngriti shqipen në nivelin e një objekti serioz shkencor në Evropë. Si gjuhëtar, ai studioi strukturën e shqipes. Si folklorist, ruajti kujtesën popullore. Si diplomat, mbrojti interesat shqiptare. Si profesor, formoi breza studentësh. Si intelektual, ndërtoi një urë mes Shqipërisë dhe Evropës. Një komb nuk matet vetëm nga madhësia e territorit, por nga thellësia e mendimit që arrin të krijojë. Ndikimi i tij në Shqipëri dhe Evropë Ndikimi i Gjergj Pekmezit shtrihet në disa fusha: Në gjuhësi Ai ndihmoi në studimin shkencor të shqipes, në dokumentimin e dialekteve dhe në krijimin e mjeteve për mësimin e gjuhës. Në arsim Ai kontribuoi që shqipja të përdorej dhe të mësohej në nivele universitare. Në diplomaci Ai ndihmoi në përfaqësimin e çështjes shqiptare në një kohë kur shteti shqiptar ishte ende i brishtë. Në histori Ai ruajti dokumente dhe materiale që sot janë burime të rëndësishme për studiuesit. Ndikimi i tij nuk ishte i zhurmshëm, por i thellë. Ai nuk ndryshoi historinë me një akt të vetëm, por me një jetë të tërë pune. Disa njerëz bëjnë histori me një ngjarje; të tjerë e bëjnë atë me një jetë të tërë përkushtimi. Trashëgimia më e madhe e një njeriu nuk është ajo që mban emrin e tij, por ajo që vazhdon t'u shërbejë të tjerëve. GJERGJ PEKMEZI – PJESA IV Pse një figurë kaq e madhe mbeti më pak e njohur? Historia, politika dhe kujtesa kombëtare Paradoksi i një dijetari të madh Gjergj Pekmezi është një nga paradokset më interesante të historisë shqiptare: një njeri me një kontribut të jashtëzakonshëm në shkencën e gjuhës dhe në afirmimin e Shqipërisë në Evropë, por që nuk u bë aq i njohur në kujtesën e gjerë popullore sa disa bashkëkohës të tij. Emrat e Fan Nolit, Faik Konicës, Gjergj Fishtës apo Luigj Gurakuqit u bënë pjesë e ndërgjegjes publike shqiptare sepse ata ishin figura të pranishme në jetën politike, letrare, fetare dhe shoqërore. Ndërsa Pekmezi zgjodhi një rrugë tjetër: rrugën e universitetit, arkivit, bibliotekës dhe kërkimit shkencor. Ai nuk kërkoi skenën; ai ndërtoi themelin ku të tjerët mund të ngriheshin. Historia shpesh kujton më shpejt ata që shfaqen në dritën e skenës, por pa njerëzit e heshtur të dijes nuk do të kishte skenë. Rrethanat historike kur jetoi Pekmezi Për të kuptuar figurën e Gjergj Pekmezit, duhet kuptuar koha në të cilën ai jetoi. Ai lindi në vitin 1872, kur Shqipëria ishte ende pjesë e Perandorisë Osmane. Ishte periudha e Rilindjes Kombëtare Shqiptare, kur intelektualët shqiptarë luftonin për: ruajtjen e gjuhës shqipe; hapjen e shkollave shqipe; krijimin e një ndërgjegjeje kombëtare; njohjen e shqiptarëve si një komb me identitet të veçantë. Në këtë periudhë vepruan figura si: Sami Frashëri (1850–1904); Naim Frashëri (1846–1900); Vaso Pasha (1825–1892); Faik Konica (1875–1942); Fan Noli (1882–1965). Pekmezi ishte pjesë e këtij brezi që besonte se gjuha ishte baza e ekzistencës kombëtare. Shqipëria pas Pavarësisë (1912) Kur Shqipëria shpalli Pavarësinë më 28 nëntor 1912, vendi hyri në një periudhë të vështirë. Shteti i ri përballej me: mungesë institucionesh; probleme kufijsh; ndërhyrje të fuqive të huaja; varfëri ekonomike; përplasje politike. Në këtë atmosferë, njerëzit e dijes shpesh nuk merrnin të njëjtën vëmendje si politikanët dhe ushtarakët. Pekmezi vazhdoi të punonte në një fushë që kërkonte durim dhe qetësi: ndërtimin kulturor të kombit. Ai e kuptonte se një shtet nuk forcohet vetëm duke shpallur pavarësinë, por duke krijuar shkolla, gjuhë dhe institucione. Pavarësia është një ditë në histori; ndërtimi i një kombi është një punë e përditshme. Luftërat dhe trazirat politike Jeta e Pekmezit u zhvillua mes disa prej periudhave më të trazuara të Evropës: Lufta e Parë Botërore (1914–1918); ndryshimet politike në Shqipëri gjatë viteve 1920; krijimi i institucioneve të reja shtetërore; konsolidimi i monarkisë së Ahmet Zogut në vitin 1928. Në këto rrethana, kujtesa publike shpesh u përqendrua te figurat politike. Studiuesit, profesorët dhe njerëzit e kulturës mbetën më shumë në sfond. Megjithatë, puna e tyre ishte ajo që ndërtonte identitetin afatgjatë. Periudha komuniste dhe kujtesa historike (1944–1991) Pas Luftës së Dytë Botërore, Shqipëria hyri në një periudhë të re politike nën regjimin komunist. Gjatë viteve 1944–1991, historiografia zyrtare shpesh vendoste në qendër figurat që përputheshin me interpretimin ideologjik të kohës. Gjergj Pekmezi nuk u mohua si studiues, por nuk u vendos në të njëjtin nivel vëmendjeje publike si disa figura të tjera historike. Një arsye ishte edhe fakti se shumë nga veprat e tij ishin botuar në gjermanisht dhe ishin të njohura kryesisht në qarqet akademike. Shumë materiale të tij ruheshin në arkiva jashtë Shqipërisë, veçanërisht në Austri. Si shihet Gjergj Pekmezi sot? Sot, studiuesit e konsiderojnë Gjergj Pekmezin: një nga themeluesit e albanologjisë moderne; një nga studiuesit që afirmoi shqipen në Evropë; një profesor të rëndësishëm të Universitetit të Vjenës; një diplomat të kulturës shqiptare; një ruajtës të dokumenteve historike shqiptare. Nderimi më i madh është fakti që Katedra e Albanologjisë në Universitetin e Vjenës mban emrin "Prof. Dr. Gjergj Pekmezi". Ky është një vlerësim që shkon përtej kufijve kombëtarë, sepse vjen nga një institucion i rëndësishëm evropian. Koha mund të vonojë njohjen e një njeriu, por nuk mund të zvogëlojë vlerën e një vepre të ndërtuar mbi të vërtetën. Përfundim – Njeriu që ndërtoi një urë mes Shqipërisë dhe Evropës Gjergj Pekmezi ishte një figurë emblematike e historisë. Ai ishte një nga ata njerëz që punojnë në heshtje, por ndikimi i tyre mbetet për breza. Ai e bëri shqipen të dëgjohej në auditorët evropianë. Ai e mbrojti identitetin shqiptar përmes shkencës. Ai tregoi se një popull mund të fitojë respekt jo vetëm përmes forcës politike, por përmes vlerave kulturore. Jeta e tij është dëshmi se kombet ndërtohen jo vetëm nga heronjtë e betejave, por edhe nga arkitektët e mendimit. Gurët e ndërtesave mund të plaken, por fjalët e dijes mbeten të gjalla për sa kohë që një komb kujton veten. Gjergj Pekmezi ishte një nga ata njerëz që nuk ndërtuan një monument për veten, por ndihmuan një komb të ndërtonte monumentin e tij më të çmuar: gjuhën shqipe. Pergatiti: Rrevista Prestige .

Jackie Kennedy – Gruaja që vendosi të jetonte, jo vetëm të dëshmonte jetën e saj “Dua të jetoj dhe jo të jem thjesht një dëshmitare e jetës sime.” Jackie Kennedy – Gruaja që zgjodhi të jetonte, jo vetëm të dëshmonte. “Dua të jetoj dhe jo të jem thjesht një dëshmitare e jetës sime.” Kjo fjali duket sikur është shkruar posaçërisht për të përmbledhur gjithë jetën e Jackie Kennedy. Pas elegancës së saj të famshme fshihej një grua që njohu dhimbjen, humbjen dhe vetminë. Ajo përjetoi tragjedi të mëdha, por gjithmonë gjeti forcën për të nisur përsëri. Historia e saj nuk është vetëm historia e një Zonje të Parë amerikane. Është historia e një gruaje që kërkoi vazhdimisht të gjente veten. Një fëmijëri mes privilegjit, librave dhe artit Më 28 korrik 1929, Jacqueline Lee Bouvier lindi në Southampton, New York, në një familje të pasur. Babai i saj, John Vernou Bouvier III, ishte një financier me prejardhje franceze. Nëna e saj, Janet Lee Bouvier, vinte nga një familje irlandeze dhe katolike. Që në fëmijëri, Jackie tregoi dashuri për kuajt, letërsinë, artin dhe kulturën. Në moshën pesëvjeçare, ajo kishte ponin e saj dhe filloi të merrej me kalërim. Por pasioni për kuajt shoqërohej gjithmonë me një dashuri të madhe për librat. Jackie ishte një vajzë e rezervuar, por brenda saj fshihej një ambicie e jashtëzakonshme. Në shkollë, ajo shkëlqeu për inteligjencën, kulturën dhe mënyrën e veçantë të të menduarit. Në vitin 1947, Jackie u diplomua në Miss Porter’s School në Connecticut. Më pas vazhdoi studimet në Vassar College, një institucion prestigjioz amerikan, ku u dallua në artet, dramën dhe shkrimtarinë. Frëngjishtja zinte një vend të rëndësishëm në edukimin e saj, ndërsa pasioni për librat dhe historinë do të mbetej një nga fijet më të qëndrueshme të jetës së saj. Por periudha që ndikoi më shumë në shijen e saj ishte qëndrimi në Evropë. Gjatë viteve 1949–1950, Jackie studioi në Francë përmes një programi akademik ndërkombëtar. Ajo ndoqi kurse në Universitetin e Grenoble dhe në Sorbonë të Parisit, ndërsa u interesua veçanërisht për historinë franceze. Gjithashtu studioi në École du Louvre, ku u afrua me historinë e artit. Parisi nuk ishte thjesht një ndalesë akademike për të. Ishte një shkollë e jetës, e kulturës dhe e shijes. Letërsia franceze, historia, arkitektura, arti dhe mënyra evropiane e të menduarit ndikuan thellë në personalitetin që ajo do të ndërtonte. Në vitin 1951, ajo përfundoi studimet në George Washington University, duke marrë diplomën Bachelor of Arts në letërsinë franceze. Ky formim e dallonte qartë nga stereotipi i gruas së bukur që shfaqet vetëm në fotografi. Jackie ishte e arsimuar, e lexuar, kureshtare dhe e aftë të komunikonte me njerëz të botës së politikës, kulturës, artit dhe diplomacisë. Ajo kishte një aftësi të rrallë për të dëgjuar, për të vëzhguar dhe për të kuptuar simbolikën e një momenti. Kjo inteligjencë e heshtur u bë një nga armët e saj më të fuqishme. Gazetarja që takoi Kennedy-n Pas universitetit, Jackie filloi punën si gazetare, fotografe dhe intervistuese në Washington. Në vitin 1951, ajo punoi për Washington Times-Herald, duke mësuar nga afër se si ndërtohej një histori dhe si një imazh mund të ndikonte në perceptimin publik. Puna e saj e afroi me botën politike, shoqërore dhe kulturore të kryeqytetit. Por një takim do të ndryshonte përgjithmonë drejtimin e jetës së saj. Në vitin 1952, Jackie takoi John Fitzgerald Kennedy-n gjatë një darke shoqërore. Kennedy ishte senator i Massachusetts dhe një nga politikanët më premtues amerikanë. Ai ishte inteligjent, elegant, ambicioz dhe tashmë kishte krijuar një reputacion të rëndësishëm. Mes tyre lindi një afërsi që shumë shpejt u shndërrua në një histori dashurie. Në vitin 1952, Kennedy fitoi zgjedhjet për Senatin dhe karriera e tij vazhdoi të ngrihej. Jackie ndërkohë po kuptonte se jeta e saj po merrte një drejtim krejtësisht tjetër. Në qershor 1953, Kennedy i propozoi martesë dhe ajo pranoi. Më 12 shtator 1953, Jackie dhe John Kennedy u martuan në Newport, Rhode Island. Ceremonia u zhvillua para rreth 800 të ftuarve dhe tërhoqi vëmendjen amerikane. Nga jashtë, gjithçka dukej si fillimi i një përralle moderne dhe të përsosur. Por pas fotografive të bukura fshihej një martesë shumë më e ndërlikuar. Një martesë larg përsosmërisë Jack Kennedy vuante nga probleme serioze shëndetësore dhe dhimbje të vazhdueshme. Përveç problemeve fizike, jeta e tij private ishte e mbushur me marrëdhënie jashtëmartesore. Jackie e kuptoi gradualisht se martesa nuk ishte ajo përrallë që kishte imagjinuar. Megjithatë, ajo vendosi të qëndronte dhe të ndërtonte familjen e saj. Më 23 gusht 1956, Jackie përjetoi një nga humbjet më të mëdha të jetës. Vajza e saj, Arabella, lindi e vdekur dhe kjo tragjedi e tronditi thellë. Dhimbja mbeti kryesisht private, ndërsa publiku vazhdonte të shihte elegancën. Por Jackie nuk u dorëzua dhe shpresa u kthye përsëri në jetën e saj. Më 27 nëntor 1957, lindi Caroline Kennedy, vajza që do të bëhej simbol familjar. Tre vite më vonë, familja Kennedy do të përjetonte një tjetër gëzim të madh. Më 25 nëntor 1960, lindi John Fitzgerald Kennedy Jr., djali i dytë i çiftit. Vetëm disa javë më parë, Amerika kishte zgjedhur John Kennedy-n si president. Jackie hyn në Shtëpinë e Bardhë Më 8 nëntor 1960, John F. Kennedy fitoi zgjedhjet presidenciale amerikane. Më 20 janar 1961, ai u betua si Presidenti i 35-të i Shteteve të Bashkuara. Jackie ishte vetëm 31 vjeç kur u bë Zonja e Parë e Amerikës. Ajo hyri në Shtëpinë e Bardhë me një vizion shumë më të gjerë sesa moda. Jackie e donte historinë dhe besonte se rezidenca presidenciale duhej ruajtur. Ajo u përfshi në restaurimin e ambienteve dhe pasurimin e koleksioneve historike. Ajo nuk kërkonte vetëm ta bënte Shtëpinë e Bardhë më të bukur; kërkonte ta kthente atë në një hapësirë ku Amerika të mund të shihte historinë e vet. Në të njëjtën kohë, ajo u shndërrua në ikonë ndërkombëtare të stilit dhe elegancës. Por fama kishte një çmim të rëndë dhe privatësia e saj pothuajse u zhduk. Mediat ndiqnin çdo hap, ndërsa problemet martesore vazhdonin larg kamerave. Megjithatë, Jackie ruajti një qetësi të jashtëzakonshme përballë presionit publik. Ajo kuptoi fuqinë e fotografisë, televizionit, veshjes, gjuhës dhe kulturës në komunikimin politik. Moda ishte vetëm njëra prej gjuhëve të saj. Gjuha tjetër ishte kultura. Dhe pikërisht bashkimi i të dyjave e bëri Jackie Kennedy-n një figurë të pazakontë: një grua që arriti ta kthente inteligjencën në elegancë dhe elegancën në një formë kulture. 22 nëntor 1963 – tragjedia e Dallasit Pastaj erdhi dita që e ndau jetën e saj përgjithmonë në dy pjesë. Më 22 nëntor 1963, Presidenti John F. Kennedy u qëllua për vdekje në Dallas. Jackie ishte ulur pranë tij në limuzinën presidenciale kur ndodhën të shtënat. Ajo kishte veshur një kostum rozë që do të bëhej një simbol historik. Kostumi u mbulua me gjakun e bashkëshortit dhe Jackie nuk pranoi ta hiqte. Ajo dëshironte që Amerika të shihte qartë tragjedinë që kishte ndodhur. Në pak sekonda, Jackie nuk ishte më Zonja e Parë e Amerikës. Ajo ishte një vejushë e re, nënë e dy fëmijëve dhe dëshmitare e tragjedisë. Funerali i Kennedy-t u kthye në një nga momentet më të paharrueshme. Më 25 nëntor 1963, Jackie ndoqi kortezhin funeral me fëmijët pranë saj. John Jr. ishte vetëm tre vjeç dhe pikërisht atë ditë kishte ditëlindjen. Pamja e vogëlushit duke përshëndetur arkivolin e babait mbeti përgjithmonë historike. Më vonë, Jackie e përshkroi epokën Kennedy si “Camelot”, një ëndërr e humbur. Por për të, ajo ëndërr kishte përfunduar me një dhimbje të pakthyeshme. Një tjetër tragjedi Pas vrasjes së Kennedy-t, Jackie u largua nga Shtëpia e Bardhë. Ajo u vendos në New York dhe u përpoq të mbronte fëmijët. Dy vrasje brenda pak vitesh e ndryshuan përgjithmonë mënyrën e saj. Ajo filloi të kishte frikë për veten dhe veçanërisht për fëmijët. Kështu, Jackie kërkoi një jetë më të qetë dhe larg Amerikës. Aristotele Onassis – një kapitull tjetër Më 20 tetor 1968, Jackie u martua me miliarderin grek Aristotele Onassis. Ceremonia u zhvillua në ishullin privat të Onassisit, Skorpios, në Greqi. Martesa shkaktoi habi të madhe dhe u komentua gjerësisht në gjithë botën. Onassis ishte një nga biznesmenët më të pasur dhe më të fuqishëm të kohës. Ai i ofroi Jackie-t një jetë më private, larg presionit të mediave amerikane. Por martesa nuk ishte një histori romantike e përsosur, siç mund të dukej nga jashtë. Onassis kishte jetën e tij, ndërsa Jackie ruante një pavarësi të madhe. Ata kaluan periudha të gjata larg njëri-tjetrit, por mbetën zyrtarisht të martuar. Jackie udhëtonte, qëndronte në New York dhe kalonte kohë edhe në Evropë. Ajo kërkonte siguri dhe qetësi pas viteve të mbushura me tragjedi. Megjithatë, martesa nuk i dha asaj lumturinë që ndoshta kishte kërkuar. Vdekja e Onassisit Gjatë viteve të fundit, shëndeti i Aristotele Onassisit u përkeqësua ndjeshëm. Më 15 mars 1975, Aristotele Onassis ndërroi jetë në Paris, në moshën 69-vjeçare. Shkaku i vdekjes lidhej me insuficiencën respiratore dhe problemet e tij të rënda shëndetësore. Jackie ishte atëherë 45 vjeçe dhe u bë përsëri vejushë. Kësaj here, ajo vendosi të mos ndërtonte më identitetin përmes një burri. Ajo zgjodhi të ndërtonte një jetë profesionale dhe kulturore që i përkiste vetëm asaj Nga Zonja e Parë tek redaktorja Pas vitit 1975, Jackie u përfshi seriozisht në botën e botimeve amerikane. Ajo punoi si redaktore në Viking Press dhe më vonë në Doubleday. U angazhua me autorë, libra dhe projekte që lidheshin me historinë dhe kulturën. Kjo periudhë tregoi një Jackie tjetër, shumë larg imazhit të Zonjës së Parë. Ajo nuk ishte më vetëm gruaja e një presidenti apo bashkëshortja e një miliarderi. Ishte një profesioniste me kulturë, shije dhe pasion të madh për librat. Puna i dha asaj një identitet të ri dhe një pavarësi shumë të rëndësishme. Pas gjithë atyre viteve, Jackie më në fund po ndërtonte një histori personale. Kështu, fillimi dhe fundi i jetës së saj profesionale lidhen nga e njëjta fije: libri, kultura dhe fjala. Inteligjenca që nuk kërkoi të bërtiste Një nga veçoritë më të mëdha të Jackie Kennedy-t ishte inteligjenca e saj e përmbajtur. Ajo nuk kishte nevojë të fliste vazhdimisht për të treguar se dinte. Nuk kërkonte të dominonte bisedat dhe nuk e përdorte dijen për të poshtëruar të tjerët. Ajo e shfaqte kulturën përmes mënyrës së të menduarit, zgjedhjeve dhe sjelljes. Arthur M. Schlesinger, historiani i njohur që e takoi në vitin 1959, vuri re tek ajo një vetëdije të jashtëzakonshme dhe një gjykim shumë të mprehtë. Kjo ishte Jackie Kennedy: një grua që mund të hynte në një sallë të mbushur me politikanë, diplomatë, artistë dhe intelektualë dhe të mos humbiste individualitetin e saj. Ajo e kuptonte se inteligjenca nuk është vetëm ajo që thua, por edhe ajo që zgjedh të mos thuash. Dhe pikërisht kjo e bëri figurën e saj kaq të fuqishme. Pse nuk ishte vetëm një ikonë mode? Historia shpesh e ka fotografuar Jackie Kennedy-n përmes kostumeve, kapelave dhe elegancës së saj. Por fotografia ka rrezikuar të fshehë gruan që qëndronte pas saj. Ajo ishte një studente e letërsisë franceze, një lexuese e apasionuar, një gazetare, një njohëse e artit dhe historisë, një grua që fliste frëngjisht dhe që e kuptonte rëndësinë e trashëgimisë kulturore. Pas elegancës së Jacqueline Kennedy-t fshihej një grua me një formim të thellë intelektual, me dashuri të veçantë për letërsinë, historinë, artin dhe gjuhët. Bukuria e saj ishte e dukshme, por ajo që e bëri të veçantë ishte mënyra se si inteligjenca dhe kultura e saj i dhanë kuptim kësaj elegance. Prandaj, kur flasim për Jackie Kennedy-n, nuk duhet ta përkufizojmë vetëm si ikonë mode. Ajo ishte një grua me arsim humanist dhe me një vetëdije të fortë kulturore, që e kuptonte historinë si një pasuri të gjallë dhe jo si një koleksion të së kaluarës. Dashuria e fundit dhe fundi i jetës Në vitet e fundit, Jackie ishte në një marrëdhënie me Maurice Tempelsman. Ai ishte pranë saj gjatë periudhës së fundit të jetës dhe gjatë sëmundjes. Në fillim të vitit 1994, Jackie u diagnostikua me kancer dhe gjendja u përkeqësua. Ajo u tërhoq gradualisht nga jeta publike dhe qëndroi pranë familjes. Më 19 maj 1994, Jacqueline Kennedy Onassis ndërroi jetë në New York. Ajo ishte 64 vjeçe dhe la pas një jetë që kishte kaluar përmes shumë epokave. Jackie u varros në Arlington National Cemetery, pranë John F. Kennedy-t. Pranë saj mbeti përgjithmonë historia e një dashurie që kishte ndryshuar Amerikën. Gruaja përtej ikonës Jackie Kennedy nuk ishte vetëm një grua elegante që u fotografua në Shtëpinë e Bardhë. Ajo ishte një grua e arsimuar, e kulturuar dhe shumë më komplekse sesa imazhi publik. Ajo studioi letërsi franceze, histori dhe art, duke krijuar një formim të veçantë intelektual. Punoi si gazetare dhe më vonë ndërtoi një karrierë serioze në botën e librave. Ishte nënë dhe përjetoi dhimbjen e humbjes së një fëmije. Ishte bashkëshorte dhe njohu tradhtitë që fshihen pas martesave të famshme. Ishte Zonjë e Parë dhe mbajti mbi vete një rol historik jashtëzakonisht të vështirë. Ishte vejushë dhe duhej të rindërtonte jetën para syve të gjithë botës. U martua me Onassisin, por edhe ajo martesë përfundoi me vdekjen e tij. Pastaj, në moshën 45-vjeçare, ajo filloi një jetë të re profesionale. Ajo nuk ishte perfekte dhe jeta e saj nuk ishte një përrallë. Ishte një jetë me dashuri, gabime, humbje, privilegje, frikë dhe fillime të reja. Por mbi të gjitha, ishte jeta e një gruaje që refuzoi të dorëzohej. Ndoshta ky është kuptimi i vërtetë i fjalëve që përmbledhin gjithë jetën e saj: “Dua të jetoj dhe jo të jem thjesht një dëshmitare e jetës sime.” Jackie nuk mundi të zgjidhte gjithçka që jeta i solli papritur përpara. Por ajo mundi të zgjidhte mënyrën se si do të përballej me atë dhimbje. Dhe pikërisht aty qëndron forca më e madhe e historisë së saj. Sepse disa njerëz hyjnë në histori për shkak të pushtetit që zotërojnë. Të tjerë mbeten në histori për mënyrën se si përballojnë humbjen. Jackie Kennedy i pati të dyja, por trashëgimia e saj mbeti thellësisht njerëzore. Ajo nuk pranoi të jetonte si spektatore e jetës së saj. Ajo zgjodhi të ishte protagoniste, deri në ditën e fundit. E kam mbajtur materialin të plotë në përmbajtje, por bashkova përsëritjet rreth arsimit, kulturës, Shtëpisë së Bardhë, martesës me Onassis dhe idesë së “gruas përtej ikonës”, që artikulli të mos thoshte të njëjtën gjë dy herë. Pergatiti: Prestige.

Rrevista Prestige Evis Sala, mes 100 grave me ndikim në onkologji në botë për vitin 2026 Një vlerësim ndërkombëtar për një figurë shqiptare në shëndetësi. Nga Revista Prestige Në një botë ku mjekësia, shkenca dhe politikat shëndetësore po përballen me sfida gjithnjë e më të mëdha, ndikimi i grave në transformimin e kujdesit ndaj pacientëve po merr një dimension të veçantë. Në këtë panoramë ndërkombëtare, Dr. Evis Sala, MD, PhD, FRCR, FRCP, është përfshirë në listën “100 Influential Women in Oncology in 2026” të OncoDaily, një platformë ndërkombëtare e fokusuar në onkologji. Emri i saj renditet mes 10 grave të para të prezantuara nga OncoDaily në listën e vitit 2026, së bashku me figura të njohura të onkologjisë dhe shëndetit global nga Shtetet e Bashkuara, Afrika, Brazili dhe vende të tjera. Ky është një moment me rëndësi jo vetëm për karrierën e Dr. Evis Salës, por edhe për mënyrën se si një profesioniste shqiptare e mjekësisë dhe politikave shëndetësore përfaqësohet në një panoramë ndërkombëtare të lidershipit në onkologji. Një listë që shkon përtej titujve Nisma “100 Influential Women in Oncology” e OncoDaily nisi më 26 gusht 2023, në kuadër të Women’s Equality Day në Shtetet e Bashkuara. Qëllimi i saj është të evidentojë gra që kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në onkologji dhe në përmirësimin e kujdesit ndaj pacientëve me kancer në vende të ndryshme të botës. Lista nuk përqendrohet vetëm te fama apo pozicioni institucional. Në prezantimet e saj, OncoDaily vë në pah udhëheqjen, kërkimin shkencor, inovacionin, aksesin në trajtim, parandalimin dhe ndikimin në sistemet shëndetësore. Në listën e parë të vitit 2026 janë përfshirë emra si Karen Knudsen, CEO e Parker Institute for Cancer Immunotherapy; Elizabeth Mittendorf, Presidente e ASCO për periudhën 2026–2027; Yelena Janjigian nga Memorial Sloan Kettering Cancer Center; Hedvig Hricak, një prej emrave të njohur ndërkombëtarisht në radiologji; si dhe profesioniste dhe drejtuese të shëndetit publik nga Afrika dhe Amerika Latine. Mes tyre është edhe Evis Sala. Evis Sala – Shqipëria në hartën e lidershipit ndërkombëtar të onkologjisë Në profilin e saj, OncoDaily e prezanton Evis Salën si Ministre të Shëndetësisë dhe Mirëqenies Sociale të Shqipërisë. Sipas profilit të publikuar, në këtë rol ajo e ka vendosur onkologjinë në qendër të reformës kombëtare shëndetësore. OncoDaily veçon disa prej drejtimeve të punës së saj: krijimin e Institutit Kombëtar të Onkologjisë dhe të Rrjetit Kombëtar të Kancerit; prezantimin e protokolleve të standardizuara të trajtimit të kancerit; zgjerimin e kapaciteteve rajonale për kimioterapi dhe radioterapi; rritjen e financimit për barnat antikancer; forcimin e depistimit të kancerit të qafës së mitrës dhe promovimin e parandalimit përmes HPV-së. Janë pikërisht këto elemente që e vendosin profilin e saj në një dimension që shkon përtej një pozicioni administrativ. Shkenca dhe politika shëndetësore në të njëjtin profil Një nga veçoritë e profilit të Evis Salës është ndërthurja e ekspertizës akademike dhe shkencore me drejtimin e politikave shëndetësore. OncoDaily thekson se ajo është gjithashtu Profesore e Radiologjisë në Università Cattolica del Sacro Cuore në Romë. Më herët, ajo ka drejtuar Departamentin e Imazherisë Diagnostikuese dhe Radioterapisë në Fondazione Policlinico Universitario Agostino Gemelli IRCCS. Kjo përvojë akademike dhe klinike përbën një tjetër dimension të profilit të saj ndërkombëtar. Në një kohë kur sistemet shëndetësore kërkojnë gjithnjë e më shumë njerëz që të kuptojnë njëkohësisht shkencën, mjekësinë dhe politikat publike, ky kombinim merr një rëndësi të veçantë. Nga individi te sistemi Nëse ka një element që bie në sy në vlerësimin e OncoDaily, ai është fokusi te transformimi i sistemit. Onkologjia moderne nuk lidhet vetëm me trajtimin e pacientit pasi sëmundja është shfaqur. Ajo përfshin parandalimin, diagnostikimin e hershëm, aksesin në terapi, teknologjinë, kapacitetet spitalore, kërkimin shkencor dhe organizimin e një sistemi që mund t'u përgjigjet në mënyrë të barabartë nevojave të pacientëve. Në këtë kuptim, përfshirja e Evis Salës në listën ndërkombëtare të OncoDaily e vendos Shqipërinë brenda një diskutimi më të gjerë mbi udhëheqjen dhe të ardhmen e kujdesit ndaj kancerit. Një emër shqiptar mes grave të botës Ka një simbolikë të veçantë në faktin që një profesioniste shqiptare shfaqet në të njëjtën listë me drejtuese të institucioneve dhe organizatave të rëndësishme ndërkombëtare të onkologjisë. Kjo nuk është thjesht një renditje emrash. Është një panoramë e grave që, në vende dhe sisteme të ndryshme shëndetësore, po ndikojnë në mënyrën se si mendohet dhe ndërtohet kujdesi ndaj kancerit. Dhe brenda kësaj panorame, emri i Evis Salës përfaqëson Shqipërinë. Një vlerësim që meriton të lexohet me qetësi OncoDaily vetë thekson se një listë e vetme nuk mund të përfshijë të gjitha gratë e jashtëzakonshme që punojnë në onkologji në mbarë botën. Mesazhi i kësaj nisme është më i gjerë: të bëjë të dukshme kontributin e grave që punojnë në kërkim, mjekësi, drejtim institucional, parandalim dhe kujdes ndaj pacientëve. Në fund të artikullit të saj, OncoDaily shpreh mirënjohje edhe për gratë që punojnë “behind the scenes”, larg vëmendjes publike, duke nënvizuar se puna e tyre në komunitetet dhe sistemet ku veprojnë është e pazëvendësueshme. Ndoshta pikërisht këtu qëndron edhe kuptimi më i bukur i kësaj liste: Ndikimi nuk matet vetëm nga drita që merr një emër, por nga ndryshimi që ai emër arrin të sjellë. Revista Prestige | Profile që lënë gjurmë Përfshirja e Dr. Evis Salës në “100 Influential Women in Oncology in 2026” është një zhvillim që meriton vëmendje në Shqipëri, jo vetëm si një arritje individuale, por si një dëshmi e pranisë së profesionistëve shqiptarë në skenën ndërkombëtare të shkencës dhe shëndetësisë. Burimi: OncoDaily, “100 Influential Women in Oncology in 2026: Key Opinion Leaders in Social Media and Beyond”, 26 gusht 2026. #EvisSala #OncoDaily #Oncology2026

« Bisedë me Shenjten Nënë Tereza » Nga: Luan Rama. Kur Nënë Tereza do të shenjtërohej atje ku u ngrit kisha e apostullit Shën Pjetri jo vetëm shqiptarët por popujt e botës ndjenë se në piedestal po ngrihej një nga simbolet më të fuqishme të njerëzimit : Humanizmi. Dhe sa herë vjen një ditë përkujtimore për këtë Nënë të Madhe, ne rikthehemi dhe kujtojmë jetën e saj, kalvarin dhe dashurinë e saj, përkushtimin ndaj njeriut dhe po ashtu popullit shqiptar. Për mua ishte diçka e pabesueshme ajo ditë e vitit 1989 në Tiranë, kur më së fundi, pas kaq vite pritjeje, ajo vinte të shikonte popullin e saj, varret e nënës dhe motrës së saj të dashur. Më kujtohet ai çast kur në hollin e muzeut të Piramidës në bulevardin «Dëshmorët e Kombit», ajo hyri ashtu e përkulur, me hapin e saj të lehtë, veshur me sarin e saj, me sytë e gëzuar dhe të qeshur, duke na dhënë dorën në atë holl, e shoqëruar dhe nga një dokumentaliste kanadeze, Jane, e cila do të projektonte filmin e gjatë dokumentar «Mother Teresa». Vitet e fundit Jane e kishte shoqëruar ngado Nënë Terezën, dhe ja tani, ajo u ul bashkë me ne ku mes asaj salle të vogël, por të mbushur plot, ne do të shikonim filmin për jetën dhe veprën e misionares së madhe. Këtë dokumentariste e kisha pas kurrizit, kur një çast, gjatë transmetimit, zëri i spikerit u ndërpre, edhe pse filmi vazhdonte. E dëgjova që shau nëpër dhëmbë dhe u ngrit me të shpejtë duke kërkuar të shkonte në kabinën e projeksionit, por kur ajo mbërriti, zëri erdhi përsëri. Ishte pikërisht ai çast kur spikeri thoshte se «vetëm Shqipëria e bunkerëve tregoi veshin e shurdhër ndaj kërkesave të parreshtura të Nënë Terezës për të shkuar në Shqipëri»… Nënë Terezën nuk e pashë më. Takova misionaret e saj të vendosura në Paris, afër katedrales «Notre-Dame». Larg Shqipërisë ndiqja misionet e saj, sëmundjen, vdekjen e saj, lexoja librat për të dhe ja pse, në prag të shenjtërimit, m’u shfaq si një ëngjëll, e përkulur si gjithnjë pranë të varfërve, me urinë e dashurisë, për t’ua bërë jetën dhe vdekjen më të lehtë. Dhe unë tashmë kam dëshirë ta pyes për jetën e saj, për përkushtimin dhe atë çka e shenjtëroi shpirtin e saj që para se të bëhej një shenjte. Ta pyes nga vjen dhe çfarë ndodh që njerëzit e thjeshtë arrijnë të bëhen shenjtë?... - Tregomë atëherë Nënë, ç’ishte Nënë Tereza kur lindi? - Kur isha e vogël dhe fillova të kuptoj ç’është bota, prindërit e mi më thanë se kisha lindur një ditë të ngrohtë vere, më 27 gusht të vitit 1910. Më quajtën Gonxhe, Gonxhe Bojaxhi. Isha bija e Kolës me origjinë nga Mirdita dhe e Drane Bernaj nga Novosela e Gjakovës. Nëna më ka treguar se u pagëzova në kishën e «Zemrës së Shenjtë» nga famulltari Zef Ramaj. Ati im ishte tregtar dhe nëna merrej me shtëpinë dhe rritjen e tre fëmijëve: Llazarit, mua dhe Ages. Dy fëmijë të tjerë i kishin vdekur fare të vegjël. Ishin katolikë të ardhur nga Shkodra dhe të vendosur më pas në Prizeren, ku dhe u martuan e më vonë shkuan në Shkup, ku ati im, Kolë Bojaxhi, u muar me tregti, ndërtime banesash dhe ku më pas hapi një dyqan farmacie. Në atë kohë ai u lidh me një tregtar venecian dhe importonte vaj, sheqer, kafe, stofra. Udhëtonte ngado nëpër Europë dhe dinte shumë gjuhë si, shqip, turqisht, italisht, serbo-kroatisht, frëngjisht. Ishte një poliglot i vërtetë. Më 1914, shpërtheu lufta dhe më 1915 lufta mbërriti në Shkup. Isha pesë vjeç. Më pas mësoja në një shkollë shqipe. Nëna ime ishte një besimtare e devotshme. Çdo natë, kur uleshim në tavolinë, ajo fillonte lutjen dhe ne luteshim me të. Babai ndërkohë tregonte kujdes për shkollimin tonë. Ishte shumë bujar. Në ato vite lufte, kishte shumë njerëz të vobekët dhe babai i linte të vinin në shtëpinë tonë, i ushqente, u jepte të hanin dhe porta ishte gjithnjë e hapur. Tavolina jonë ishte gjithmonë plot. Unë e doja shumë muzikën. Luaja mandolinë, isha në korrin e kishës dhe siç më thonin këndoja bukur. Madje luaja dhe teatër. Më pëlqente të recitoja gjithashtu. Ati im i ndihmonte shumë patriotët shqiptarë dhe kur Shqipëria u coptua pas Luftrave Ballkanike, ai ëndëronte gjithnjë bashkimin e saj. Isha pothuaj nëntë vjeç kur më vdiq babai. Ishte viti 1919, fundi i «Luftës së Madhe» dhe vdekja e tij më goditi në shpirt. Shumë shpejt, për të na rritur, nëna hapi një dyqan rrobaqepsie dhe punonte gjithë ditën. Por jetën e saj e mbushte me lumturi dashuria për ne. Jeta jonë ishte shtëpia, kisha, shkollimi. Shkonim për meshë në kishën e «Zemrës së Shenjtë» të Shkupit. Peshkop ishte Toma Glasnoviç dhe për ndihmë i erdhi më pas një jezuit shqiptar, Gaspër Zadrima. Jepte mësimet e katekizmit, meqë dinte shqipen. Shpesh priftit Cepeviç i shërbeja si interprete. Më pas erdhi një tjetër prift kroat, Franjo Jambrenkoviç, i cili më udhëhoqi në rrugën time. E doja shumë. Ishte ai që themeloi dhe «Kongregacionin e Marisë» dhe unë shkova të organizoja punën atje. Kështu jeta ime u lidh me kishën akoma më shumë. I lexoja me pasion numrat e revistës «Misionet katolike» vinin atje dhe që flisnin për jetën e misionarëve të katoliçizmit. Aty vinin dhe misionarë të ndryshëm që kishin shëtitur nëpër botë dhe tregimet e tyre më ngacmonin. Një tjetër botë hapej para meje, ajo e përkushtimit. Një natë, Franjo hapi një hartë të madhe gjeografike dhe na tregoi për misionet katolike. Atë kohë në Vatikan ishte Papa Pie XI. Ishte ai që i dha hov punës së misionarëve nëpër botë. Ishte ai që ekzaltoi vëllazërimin mes popujve dhe ndihmën për tjetrin. Jo larg Shkupit, në malin Or, çdo vit familja jonë bënte një pelegrinazh në vendin e shenjtë të Leshnicës. Ati im kishte ndihmuar dikur një mikun e tij për ndërtimin e shtëpisë atje dhe tashmë, ai na priste me shumë dëshirë. Ishim si në shtëpinë tonë. Ne i hipnim plaçkat mbi një qerre që tërhiqej nga kuajt dhe shkonim në këmbë përgjatë 10 km. në ditët e verës së nxehtë. E lodhur, nëna hipte në karro, mes plaçkave dhe enëve të kuzhinës, por kur ishim të vegjël, ishim ne fëmijët që hipnim në karro dhe nëna n’a shoqëronte në këmbë. - Po më pas Nënë, çfarë ndodhi? Si e dëgjove atë zë që të thirri, zërin e Atit të Shenjtë, siç e quan ti? - Atëherë isha 17-18 vjeç dhe më kujtohet që qëndrova një muaj atje në Letnicë më shumë për tu lutur dhe pikërisht atje e mora vendimin që të bëhesha misionare. Për këtë fola me drejtuesin tim shpirtëror. I thashë: «Si mund ta di që Zoti po më thërret dhe përse më thërret? Dhe ai m’u përgjegj: - “Nga gëzimi yt. Nëse ti je e lumtur që Zoti mund të të thërrasë që t’i shërbesh atij dhe të afërmit tënd, kjo është prova më e mirë e dhuntisë tënde! Gëzimi i thellë është si një busull që tregon drejtimin e jetës!” Një natë, dëgjova fjalët e një misionari që kishte ardhur nga India: “Çdo njeri ka dhuntinë e tij të veçantë dhe duhet ta ndjekë atë!” Ideja që të bëhesha misionare dhe t’i shërbeja Zotit forcohej te unë dita-ditës. Një natë, me qiri në dorë hyra në kishë dhe u gjunjëzova para Virgjëreshës Maria. Atë mbrëmje, buzëqeshja e statujës mu duk më e ëmbël. Pikërisht aty dëgjova zërin e Zotit që më ftonte të isha e gjitha në shërbimin e tij: t’i përkushtohesha atij dhe çdo njeriu pranë meje. Dhe kjo ishte një dëshirë e fshehtë dhe e thellë brenda meje, prej shumë kohësh… Po, ishte Shën Maria që më ndihmoi të zbuloj dhuntinë time… Më pas, kur i thashë nënës se do t’i kushtohesha Zotit, ajo nuk mu përgjegj menjëherë. U fut në dhomë dhe lutej. E kishte të vështirë të ndahej nga unë dhe unë të shkëputesha përgjithnjë nga familja. Llazari, im vëlla nuk donte. - Ku shkon kështu, - më tha, - do ta mbyllësh jetën tënde brenda mureve të Kishës!” Më 25 shtator të vitit 1928, u nisa. E kisha vendosur të shkoja fillimthi në «Urdhërin e Loreto»-s (Notre Dame de Lorette), që bënte një punë të mrekullueshme në Kalkuta. Një natë, para se të largohesha, u mblodhën të gjithë në shtëpi: ishin dhe miq të familjes, fqinjtë tanë. Muzikë, këngë dhe një tekst lamtumire që shkrova në gjuhën shqipe, të cilën e lashë në kishëz. Të nesërmen, disa miq më përcollën në stacionin e trenit, ku shkova bashkë me nënën dhe motrën time Age. Të gjithë kishim vendosur të mos qanim, por duke u ngjitur në tren nuk i mbajta dot lotët. Dola në dritare të shikoja ata njerëz të mirë që më përshëndesnin duke tundur shamitë. Nëna dhe motra Age erdhën deri në Zagreb. Pak gjëra dija nga jeta e «Kongregacionit të Motrave të Lumtura të Virgjëreshës Maria» të Loretto-s, të krijuar që në shekullin XVII nga anglezja Mary Ward. Ky manastir donte t’i jepte një rol më të madh femrës në fushën e fesë. Ajo vdiq më 1645, por vepra e saj për të Plotfuqishmin dhe njerëzimin, jetoi. Më 13 tetor, bashkë me një vajzë tjetër, misionare gjithashtu, ne u nisëm drejt Francës. Më kujtohet si tani fytyra e saj mirë. Quhej Btilika Kajnec dhe ishte një mikeshë e mirë. Edhe ajo do të vinte me mua në Lorette. Kaluam nëpër Austri, Zvicër e pastaj me tren nëpër Francë deri sa mbërritëm në Calais, ku morrëm më së fundi anijen për të shkuar në Londër e pastaj në Rothfaruham, pranë Dublinit të Irlandës. Më vonë, hipur në një anije, iu afruam brigjeve të Ceilonit. Zbarkuam në portin e Kolombos dhe që andej i dërgova një letër revistës Misionet katolike rreth udhëtimit tonë, ku ndër të tjera u shkruaja: «Me një ndjesi të veçantë shohim rrugët përreth dhe menjëherë pikasim europianët, me rrobat e tyre të fisme si dhe njerëzit me fytyrat e tyre të zeshkta dhe të veshur shumë keq, shumica e të cilëve ecin në rrugë gjysmë të xhveshur. Lëkura e tyre si dhe e kuajve shndrisin nën atë diell të nxehtë. E kuptojmë që këta njerëz jetojnë në një mjerim të madh. Por n’a vjen më shumë keq për ata të mjerë që tërheqin karrot në rrugë si të ishin kuaj. Të gjithë vendosim të mos i përdorim këto lloj karrocash, por zoti Scalon që ishte me ne, i mësuar me ato, na detyroi të shkonim me karro. U mërzitëm shumë, por ishim të detyruara. N’a mbetej veç të luteshim që barra e tyre të ishte sa më e lehtë. U qetësuam sapo mbëritëm në shtëpinë e tij.» Dy ditë më vonë, në shoqërinë e një prifti katolik, u nisëm për në Darjeeling, ku mbërritëm në janar të vitit 1929. Në mbrëmje, zbarkuam në Mandras. Të nesërmen vizituam qytetin. Mjerimi ishte i papërshkrueshëm. Shumë familje jetonin në rrugë, përgjatë mureve apo në udhëkalimet. Jetonin aty natë e ditë mbi një shtresë me gjethe palmash dhe më së shumti drejpërdrejt mbi tokë. Disa ditë më vonë ne e lamë bregun dhe udhëtuam në deltën e Gangut deri në portin e Kalkutës. Motrat tona indiane na prisnin në skenë. Motrat e Loretto-s ishin vendosur aty që prej një shekulli. Këtë vend marinarët e quanin «Golgota». Indianët e quanin fenë e tyre hinduizëm, apo «Sanatana Dharma», ose «Ligji Antik». Më pas, nga Kalkuta ne u nisëm me tren për në Darjeeling, ku udhëtuam gjatë 24 orësh. Darjeling gjendej në këmbët e një prej majave të Himalajës, në një lartësi mbi 2000 metra. Ishte një vend i bukur, tërheqës, një vend parajse. Kështu, më 23 maj 1929, unë hyra në Institutin e Vajzave të Lumtura të Virgjëreshës Mari, duke veshur rroben e bardhë e të gjatë. Gjatë dy vjetëve iu nënshtrova rregullave të manastirit, duke i shkëputur gjithë lidhjet e mëparshme afektive si dhe ndjesinë për të mirat private apo personale. Mjaft më me informacione nga bota, nga gazetat, spektaklet, librat profane. Duhej vetëm studimi i Biblës, i teologjisë, i rregullave të kongregacionit. Dy vjet më vonë, pas studimeve, kisha të drejtë tu mësoja të tjerëve ato ç’kisha mësuar, teologjinë, rregullat kishtare. - Nënë, kam lexuar dikur se kur ishit adoleshente, nëna juaj Drane, ju thoshte: «Kur bëni një të mirë bëjeni sikur të hidhni një gur në det!» - Po, e mbaj mend mirë… Nëna Drane ishte me një zemër të madhe, por tashmë isha larg. Sipas rregullave të kongregacionit, unë duhej të ndryshoja emrin dhe të zgjidhja një emër të ri. Në ato vite flitej shumë për Terezën e Lisieux, në Normandi të Francës dhe mrekullinë e saj, përkushtimin ndaj Jezusë, çka e kishte bërë aq të njohur në Europë. Ajo ishte shenjtëruar gjashtë vjet më parë dhe ishte prijëse e misionit me François Xavier. Dhe unë zgjodha atë. Pas kësaj u nisa në një qendër mjekimi, në xhunglën e Bengalit, që të mësoja nga ana mjeksore, por ishte larg, njëqind kilometra nga Darjeeling. Aty vinin njerëz nga anë të largëta që të mjekoheshin, njerëz të mjerë. Më vonë u ktheva përsëri në Kalkuta. Tashmë kisha diplomën si edukatore dhe më 1934, u caktova si mësuese e shkollës «Shën Teresa» në një lagje të Kalkutës. Fillova të punoj për të varfërit, t’i ndihmoj kudo ata nëpër rrugë. Atëherë filluan të më quanin «Nënë Tereza e Bengalit». I kujtoja gjithnjë fjalët e atit tim që kur ishim në shtëpinë tonë, më thoshte: «Mos prano asnjëherë një kafshatë pa e ndarë atë me të tjerët». Më kujtohen gjithnjë dhe porositë e nënës Drane që na thoshte: «Kur bëni një të mirë, bëjeni sikur të hidhni një gur në det». Dhe unë kështu bëja… hidhja gurë në det. Kishin kaluar tetëmbëdhjetë vjet që kisha dëgjuar zërin e Zotit. Dhe tani ai më fliste përsëri. Duhej të shkoja tek më të mjerët. Duhej ta lija kuvendin dhe të shkoja pranë të vobektëve e të jetoja me ata. Ishte si një lloj urdhëri, një detyrë. Tashmë e dija se ç’duhej të bëja por nuk e dija si? Ishte një lloj iluminimi. Po, ishte zëri i Zotit. Dhe kjo ishte thirrja e dytë, pas asaj të Shën Marisë në Letnicë. Ishte si një shkrepëtimë rrufeje! Kur u thashë të tjerëve që doja të ikja nga kuvendi, të gjithë u habitën. I shkrova atit tim shpirtëror, jezuitit belg Celeste Van Exem, priftit të misionit “Motrat e Lorette-s”. Ai u habit shumë. Në fillim më tha të heshtja, të lutesha e të mos u thoja superioreve të mia. Më tha se në një rast të favorshëm, ai do të fliste për këtë me peshkopin. Por arqipeshkvi francez Ferdinant Périer, kur dëgjoi për dëshirën time, u shpreh kundër. Idea që një fetar kërkonte të largohej nga kuvendi ku ka shërbyer për tetëmbëdhjetë vjet, për të jetuar mes të mjerëve e rrugëve, u dukej pa kuptim. Në të vërtetë nuk prisja ndonjë përgjigje pozitive, pasi ai s’mund të pranonte që një besimtare e thjeshtë të vepronte në emër të Perëndisë përmes një urdhëri të ri, një urdhëri tjetër. Pak kohë më vonë u sëmura dhe më çuan dyqind kilometra larg, në një sanatorium të fetareve, në Asarsol. Ishte viti 1947. Në atë kohë në Indi kishte revolta. Njerëzit kërkonin paqësisht nga anglezët pavarësinë. Ishte një zgjim kombëtar. Në skenën politike ishte Mohan Das Gandhi. Mua më thirrën që të kthehesha në manastir, por tashmë e kisha zgjedhur rrugën time si një “dëshmitare” e Krishtit. Nuk doja të ndihmoja thjeshtë të varfërit, siç ishte “Misioni i Anës”, për çka superioret e mia ishin dakort. Jo, unë doja të shkoja të jetoja mes tyre. Atëherë i shkrova një letër superioreve në Dublin që të më lejonin të dilja nga kuvendi. Më 20 janar 1948, Gandhi u vra, ndërkohë që unë prisja një përgjigje. Nehru u vendos në krye të vendit. Prisja që të vinte një përgjigje pozitive nga Roma. Atëherë i shkruajta një letër drejtpërdrejtë Shenjtërisë së tij, Pie XII. Përgjigja në Delhi erdhi më 8 gusht të vitit 1948 dhe gëzimi im ishte i papërshkruar. Shenjtëria e kishte nisur që më 12 prill. Më akordohej veçse një vit të largohesha dhe pastaj të kthehesha. - Ti ishe e vetme Nënë. Ç’mund të bëje veçse me dy duar dhe një zemër të vogël, në një vend ku qindra mijra të mjerë dergjeshin rrugëve të prag të vdekjes? - Sigurisht, të lija Misionin e “Motrave të Lorette”-s ishte e dhembshme për mua, ishte një sakrificë e jashtëzakonshme që kurrë nuk e kisha bërë në jetën time, pasi Lorette ishte gjithçka për mua, ishte familja ime. Isha 38 vjeç dhe duhej të dilja në rrugë. Kalkuta ishte një qytet gjigand me katër milionë banorë. Kështu, mora trenin për të shkuar në Patna, kryqendër e Bihar-it, 500 km në veri të Kalkutës. E refuzova ndihmën financiare të misionit që të mund të kisha diçka për ditët në vazhdim. Fillimisht shkova në një spital të mësoja punën e infermieres. Atje, bashkë me motrat e tjera, hanim veç oriz dhe kripë dhe asgjë tjetër. Ishte një mjerim i madh. Qëndrova katër muaj dhe pastaj u riktheva në Kalkuta. Gjatë disa ditëve vetëm lutesha. Pastaj dola në rrugë. Pikasa se varfëria ekstreme e boshatiste njeriun nga ndjesitë njerëzore. Mora me vete veçse pesë rupi, të cilat i futa në librin e Biblës. Gjatë rrugës, të mjerët që zvarriteshin më kërkonin ndihmë dhe nuk kisha si të mos i ndihmoja. Ua dhashë dhe rupitë e fundit. U gjenda në mes të rrugës, pa strehë, pa ndihmë, pa para, pa asgjë. Megjithatë fillova të ndihmoj të mjerët. Një ditë, dikush më solli një zarf dhe pashë që brenda ishin 50 rupi. Kush vallë m’i kishte sjellë? Nuk e mora vesh asnjëherë. Që nga ai çast unë e kuptova se Zoti po e bekonte misionin që kisha ndërmarrë dhe se ai nuk do më braktiste… Në fillim kërkoja të gjeja strehë në cepat e rrugëve, me të mjerët e mi, por ngado vendet ishin të zëna. Disa ditë u ktheva natën të flija tek «Motrat e Vogla të të Varfërve», në një rrugë të Kalkutës. Pastaj shkova në lagjen Motijhil që të mund të filloja vërtet misionin tim. Gjeta një grup fëmijësh të braktisur gjithë lecka dhe fillova tu mësoj shkrim e këndim. Fëmijët u habitën dhe u gëzuan me mua, pasi isha një grua europiane dhe jo një hindu. Ulesha në një trung peme dhe u mësoja. Më kujtohet që ishte 21 dhjetori i vitit 1948. Një javë më vonë arrita të gjej një kthinë me dy dhoma ku u vendosa, por aty s’kishte as bango e as dërrasë të zezë. Në sajë të disa ndihmave rregullova një klasë mësimi. Çdo mëngjes, fëmijëve u jepja një gotë qumësht dhe ata ishin të kënaqur, më donin. Kështu lindi shkolla e Montijhil që më vonë do të bëhej e njohur në Kalkuta. Më pas vendosa të hap një shkollë tjetër në Tiljana, në bidonvilet e qytetit. Shkova. Në rrugë takova ca të mjerë. Njëri nga ata kërkoi ta ndihmoja dhe të vetmen rupi që kisha ia dhashë. Bëra një orë udhë në këmbë dhe nuk e mora autobuzin, pasi rupinë e vetme që kisha ia dhashë atij të mjeri. E bëra këtë për Jezunë! Një vit më vonë më kërkuan të kthehem në “Misionin e Lorette”-s, pasi leja nga Shenjtëria e Tij ishte veçse për një vit. M’u desh përsëri të kërkoja me forcë që të më lejonin dhe një vit tjetër. Disa më thonin se ç’vlerë ka të shërbesh mes më të varfërve, kur të pasurit vetëm vijnë drejt fesë. Dhe unë u thoja: nëse të varfërit përfitojnë nga shërbimet e kishës dhe fetarëve, atëherë edhe të varfërit kanë nevojë për dashurinë tonë. Të varfërit më quanin gjithashtu “Motra e slums”, pra “Motra e rrugëve” dhe unë isha e lumtur, sepse këtë e bëja për dashurinë dhe lavdinë e Zotit. Më vonë, shumë ish nxënëse të mia të shkollës së Shën Mërisë në Kalkutë erdhën të më ndihmojnë dhe t’i përkushtohen misionit tim, ndihmës për më të varfërit e të vobekëve. Pas dhjetë vajzave të para, të tjera erdhën me ne. E drejta për të qëndruar edhe një vit tjetër jashtë manastirit erdhi përsëri, por unë e dija se asgjë nuk mund ta ndalte punën e nisur. Më 1950, ati im shpirtëror më kërkoi të shkruaja rregullat e misionit tim të ri dhe qëllimet, në mënyrë që kjo punë të zyrtarizohej nga Kisha. U gëzova shumë dhe e shkrova brenda një nate. Vendosa ta quaja «Misionaret e Mëshirës» apo më mirë «Misionaret e Dashurisë», pasi unë e kuptoja mëshirën jo thjesht si mëshirë, por si dashuri supreme. Kështu mu desh të kem një veshje ndryshe nga ato të mugeshave dhe unë zgjodha një “sari” blu me shirit të bardhë. Ashtu si dikur Francesco d’Asise, edhe unë kërkova për rregullat e misionit tim që të mos kishim asnjë lloj pronësie imobiliare dhe çdo gjë e jona t’i takonte kishës. Pas kësaj, më 7 tetor të vitit 1950, Papa Pie XII e firmosi vendimin për krijimin e fondacionit. Në tekstin e misionit kisha shkruar se «qëllimi ynë është që të shuajmë etjen e pambarrimtë të dashurisë të Jezusë përmes mësimit të Ungjillit, duke u dhënë me gjithë zemrën tonë, pa asnjë shpërblim, në shërbim të më të varfërve mes të varfërve. Ati ynë n’a e mëson këtë dhe n’a e tregon shembullin në Ungjijtë, duke na shpalosur udhën e vetme drejt Mbretërisë së Zotit. - Nënë, jeta tënde ka qenë padyshim një kalvar i vërtetë, pasi të gjithë që të rrethonin vuanin nga klithma e urisë, nga sëmundjet e tmerrshme dhe etja që të tjerët t’i donin. E megjithatë, dashuria që ti u jepje, vdekjen e tyre e bënte më të lehtë, më të paqtë… - Vite me rradhë kam jetuar me këto pamje mjerimi dhe dhembjeje. Më kujtohet që pas krijimit të fondacionit tonë, të nesërmen gjeta në rrugë një njeri që po vdiste dhe me njerëzit e mi ne e morrëm dhe e çuam që të vdiste në spital, por kur shkuam atje na thanë: «Ikni, merreni përsëri, pasi s’mund ta mbajmë». Por unë u revoltova: «Nuk lëviz që këndej pa u kujdesur për këtë njeri, - u thashë. Atëherë shkuan dhe thirrën një mjek i cili e pa, por njeriu po vdiste. Dola nga spitali dhe pyeta veten: si mund të lihet të vdesë kështu një njeri? Një ditë më vonë takova nënkryetarin e bashkisë së Kalkutës dhe i tregova ngjarjen e spitalit. I kërkova ndonjë ndërtesë të thjeshtë që të mblidhja këta njerëz në prag të vdekjes, që ata të mos vdisnin rrugëve por në një vend të denjë? Arrita ta bind dhe ai më dha dy vende: njërën në qendër të qytetit dhe tjetrën në një lagje tepër fetare dhe popullore, në jug të qytetit, në Kalighat. Atje hindutë ishin tepër të devotshëm për perëndinë e tyre, hyjninë e krijimit dhe të shkatërrimit, KALI. Ishin dy salla të mëdha ku mund të strehonim për çastet e tyre të fundit pesëdhjetë njerëz. Ishin salla të vdekjes. Kjo ishte «Shtëpia e Zemrës së Dlirë», siç e quajta, «Nirmal Hriday». I ndihmonim të vdisnin denjësisht, me një dorë pranë që i lante dhe u prehte dhembjet e fundit. Në fillim fetarët hindu u grumbulluan dhe donin të na largonin me forcë. Na qëllonin me gurë. Dhe atëherë unë dola para tyre dhe u thashë: «Më mirë më vrisni mua! Por ata që janë brenda dhe që janë hindu, lerini të vdesin në paqe!» Në ato çaste të vështira një polic erdhi të shikonte se përse po bëhej kjo revoltë e madhe. Ai hyri brënda me idenë se bëhej ndonjë lloj preseletizmi, por jo, ai pikasi veç motrat tona në kokat e atyre të mjerëve që po jepnin shpirt. Ai e kuptoi dhe e ktheu turmën mbrapsht. Por klerikët e lartë hindu, nuk na donin aty dhe e shikonin me dyshim punën tonë. Madje kërkuan zyrtarisht largimin e misionit tonë, pasi aty afër ishte dhe Tempulli i hyjneshës KALI. Ndërkohë, kur një fetare e devotshme hindu, një nga shërbyeset e Tempullit, mësoi se ishte prekur nga turbekulozi dhe se ishte në çastet e fundit, ajo shkoi në disa spitale, por askund nuk e pranuan. Unë e mora vesh dhe e solla në shtëpinë tonë, ku tre muaj më vonë vdiq aty. Që atëherë hindutë e vlerësuan punën tonë. Ne i merrnim nga rruga, i lanim, i pastronim, u mjekonim plagët me sa mundnim. Një ditë gjeta dikë në rrugë që po vdiste. E solla në shtëpi, e lava, i pastrova plagët nga krimbat. Njeriu që po vdiste më tha: “Gjithë jetën time kam jetuar si një kafshë, ndërsa tani po vdes si njeri”! Më 1954, «Misionaret e Dashurisë» numuronin tashmë 43 motra. Selinë tonë e kshim vendosur si seli në 54, A. Lower Circular Road, por sigurisht jetonim shumë thjesht dhe me një ushqim të pakët. “Si mund t’i vështroja të varfërit në sy? Si mund tu them se ju kuptoj dhe ju dua, nëse nuk jetoj dhe unë si ata?»… Më kujtohej një thënie e Gandit të cilën ua thoja shpesh motrave të mia: «Ligji hyjnor i jep njeriut atë çka nevojë çdo ditë. Të pasurit kanë aq shumë gjëra dhe që i mbledhin, saqë ato harxhohen kot, prishen duke i mbajtur gjatë, ndërkohë që miliona njerëz vdesin urie sepse nuk kanë çfarë të hanë. Nëse njerëzit nuk do të ruanin atë që s’kanë nevojë të menjëhershme, çdo njeri do kënaqej me atë që ka». Një ditë, nga selia e Shenjtë më erdhi një pagesë tremujore prej 25.000 dollarësh, e cila do të vazhdonte dhe më tej që të mbanim në funksionim shtëpinë tonë. Selia mendonte se misioni i ynë mund të dështonte me gjithë ata njerëz që duhej të ushqenim dhe të kujdeseshim. Por unë ua ktheva menjëherë atë çek. Nuk kemi nevojë u thashë. Ne nuk punojmë për asnjë siguri materiale dhe s’kemi nevojë për asnjë llogari bankare. Eshtë fryma hyjnore që mendon për ne.» Kthimi i çekut bëri përshtypje të veçantë në Vatikan dhe Shenjtëria e tij u habit. - Nënë, në shapelën tënde të thjeshtë në Kalkutë ku kishte vetëm një statujë të shenjtes Mari, anash saj ti kishe vendosur një letër ku shkruhej «Kam uri!». Përse ? Ç’ishte kjo uri? - Po, dhe ne kishim uri… uri për dashurinë e Zotit. Atë kohë, fëmijë të shumtë dhe bebe braktiseshin nëpër rrugët e Kalkutës. Një ditë gjetëm një bebe pranë nënës së tij të vdekur. Atëherë atë fëmijë e çova në strehën e një misioni françeskan aty afër, por ata nuk pranuan. Atëherë e sigurova në një vend tjetër. Një herë tjetër gjetëm një bebe në një kosh plehrash. Një qen i kishte ngulur kthetrat dhe donte ta shqyente. Ne e morrëm dhe e mjekuam dhe donim ta sillnim në jetë, por foshnja vdiq po atë natë nga plagët. Atëherë vendosa të ndërtoj një shtëpi të quajtur «Shtëpia e Zemrës së Dlirë» që të mund të strehoja fëmijët e braktisur. Më 1955 gjeta një ndërtesë përmes miqve të mi në Lower Circular Road, rreth dyqind metra larg nesh, ku kishte tri salla: njëra do të ishte për fëmijët e ushqyer keq, tjetra për bebet e sapo lindura dhe e treta si sallë e adoptimit, ku nënat që s’mund t’i mbanin foshnjet e tyre, t’i linin atje. Kështu bëra një lajmërim zyrtar se do të pranoja fëmijët e braktisur në rrugë dhe strehën e quajta Nirmala Shishu Bhavan. Disa vajza që i kishin përzënë familjet e tyre vinin dhe i linin aty foshnjet e sapo lindura. U bënë shumë adoptime, madje dhe «brahmane» të pasura vinin dhe adoptonin fëmijët e braktisur të rrugës. Një herë kur takova me Indira Gandhi në një i tregova për këtë rast dhe ajo më tha: «Eshtë e pamundur… gati e pabesueshme!» Edhe pse sipas Kishës instruktohesha të thoja se në këtë vend të mos lindnin shumë fëmijë, nga ana tjetër thoja gjithashtu se isha kundër abortit, pasi «çdo jetë është jeta e Zotit tek ne». Ne çoheshim çdo ditë në orën 4.30 të mëngjesit dhe shkonim të luteshim në heshtje në shapelën pranë. - Nënë, ju shpesh keni folur për disa nga motrat tuaja më të devotshme dhe njëra prej tyre ishte Jacqueline Becker, nga Belgjika. - Ah, Jacqueline ishte një katolike e devotshme, si dhe unë. Në moshën 17 vjeçare, ajo kishte vendosur të bëhej murgeshë pranë misioneve françeskane të Virgjëreshës Mari, edhe pse ishte nga një familje e pasur. Pas disa kohësh, në një pishinë ajo u aksidentua nga shtylla kurrizore dhe kishte dhembje të tmerrshme, e megjithatë ajo u kthye në manastir. Gjatë luftës hyri në Kryqin e Kuq dhe e ndihmoi shumë Rezistencën. Madje shpëtoi dhe atin tim shpirtëror, Monsinjor Périer. Më 1946, ajo erdhi në Indi dhe veshi rroben e murgeshës duke rrahur udhët e Indisë, por u sëmur rëndë dhe u kthye të operohet, por tashmë mbërthyer me hekura, s’mund të lëvizte. Më kujtohet kur më 20 tetor të vitit 1952, mikes time të vjetër i dërgova një letër ku unë i shkruaja: “Sot dua të them diçka që jam e sigurtë që do të gëzojë. Thellë vetvetes, në zemrën tënde, ti ke patur dëshirën që të bëheshe një misionare. Përse nuk bashkohesh shpirtërisht me komunitetin tonë, të cilin e doni aq shumë? Ndërkohë që ne punojmë me më të mjerët, ju do t’i ndani me ne meritat, vuajtjet dhe dhembjet e lutjeve tona. Eshtë një detyrë e madhe sepse unë kam nevojë jo vetëm për këto vajza që punojnë, por dhe shpirtra si ju që luten e ofrojnë vuajtjen e tyre për të vepruar. A pranoni të jeni «motra» ime shpirtërore dhe të bëheni një misionare e Mëshirës, me trupin tuaj në Belgjikë por me shpirtin në Indi e ngado në botë ku ka shpirtra që kërkojnë me ngulm dashurinë e Zotit?» Kështu unë i kërkova të më ndihmojë konkretisht në të ardhmen. Dhe ajo m’u përgjigj menjëherë: «Dhembja në vetvete përbën një dështim, pasi nuk mund të ndërtosh asgjë. Ajo është shkatërruese. Por e bashkuar me pasionin e Krishtit ajo bëhet një dhuratë e çmuar. Unë nuk kërkoj ndonjë shpjegim për vuajtjen time, pasi tashmë i gjeta një kuptim”. Pas kësaj, me një energji të habitshme ajo ngriti një degë të re të misionit tonë në Belgjikë dhe filloi të angazhohet në ndihmë të fëmijëve, madje dhe në ndihmë të prostitutave në qytetin e saj në Anvers. Në atë kohë më ndihmuan po ashtu shumë krerë të kishës si, ati im Van Exem, ati Henry apo monsinjor Pérrier, si dhe “Motrat e Vogla të të Varfërve”. Nga qytetarët indianë, të parët ishin familja Gomez në Kalkutë, e cila më strehoi që në vitin 1949. Edhe më vonë më ndihmoi për të strehuar të mjerët. Tashmë, shqetësimi kryesor për mua ishte ndihma financiare, pasi kërkesat e të mjerëve ishin të mëdha. Disa kohë më pas një ndihmë të madhe n’a u dha nga doktor Roy, një kryetar i Kongresit të Bengalit, një nga partizanët dhe të afërmit e Gandit dhe të Nehrusë. Më pas ishte Ann Blaikes një angleze e pasur që merrej me vepra bamirëse. Kishte lexuar për punën tonë në gazeta dhe erdhi të na ndihmonte menjëherë. Në fillim më propozoi të blinte lodra për fëmijë, por unë i thashë se këta të mjerë kanë nevojë të hanë, të vishen dhe një vend ku të flenë. Që nga ajo ditë Ann e zgjeroi veprimtarinë e saj duke shtuar mjaft bamirës laikë, që ne filluam t’i quajmë «co-workers», që më parë kishte qenë një shprehje e Gandhi-t, të cilët vinin të ndihmonin me punë humanitare. Më 1960, Ann me të shoqin u kthyen në Angli dhe aty e zgjeruan rrjetin e «co-workers». Njëherë më ftuan në Londër për të gjetur fonde dhe në një intervistë të BBC fola për punën tonë dhe të «co-workers». Intervista pati një jehonë të madhe dhe qendrat u shtuan me shumë antarë, jo vetëm në Angli por dhe në Amerikë e gjetkë. Tashmë filluan të më ftojnë në shumë institucione, konferenca ndërkombëtare, etj, dhe ishte pikërisht kjo kohë që unë vendosa krijimin e “Shoqatës Ndërkombëtare të Co-Workers” në lidhje të ngushtë me punën e “Misionareve të Mëshirës, dhe statusi i saj u miratua nga vetë Shenjtëria e tij papa Pali VI, më 26 mars të vitit 1969. - Nëna jonë, ju ndihmuat gjithashtu në luftën kundër leprës dhe duart e tua nuk hezituan t’i prekin këta leprozë të abandonuar nga të gjithë. E megjithatë, ti ngado që shkoje përsërisje gjithnjë frazën e famshme, atë të shpirtit tënd: “Prekini leprozët me zemrën tuaj”. - Ah, leprozët, ishte një betejë e madhe, pasi ata ishin të shumtë në Indi dhe askush nuk i pranonte. Ishin të përjashtuar nga shoqëria dhe askush nuk i ndihmonte, madje as familjarët e tyre. Sapo merrnin vesh, ata i përjashtonin nga puna, gratë apo burrat i ndanin bashkëshortët, i detyronin të largoheshin nga familja. Ishte një tragjedi e madhe, më e madhe se moskamja. Më 1957 mbaj mend se pesë punonjës të një fabrike të Kalkutës i përzunë. Ata mbetën në rrugë dhe një ditë u shfaqën në dyert e misionit tonë. Ata nuk e dinin se një ilaç kundër leprës sapo ishte gjendur në Amerikë. Menjëherë i adresova në një klinikë, por atje nuk i pranuan, pasi aty pranonin vetëm të pasurit. Atëherë mendova të krijonim vetë një klinikë për këta të mjerë dhe për t’i kuruar falas. Më së fundi, disa muaj më vonë arritëm ta ngremë një klinikë me ndihmën e bamirësve tanë. Por ditën që shkova ta inaguronim, njerëzit aty na qëlluan me gurë duke thirrur se nuk donin të vendoseshin leprozët aty. Ikni që këndej, na thanë. Atëherë ne e transferuam klinikën tonë duke e bërë një ambulancë lëvizëse, e cila fatmirësisht na erdhi nga Amerika. Shkonim me të në lagjet e varfëra. Kisha vendosur tri motra si dhe një mjek hindu që na ndihmonte vullnetarisht. Në janar të vitit 1958 ishin Ditët Botërore të Leprës, e krijuar me nismën e francezit Raoul Follereau. Ai kishte vite që luftonte kundër leprës dhe unë iu bashkangjita kësaj veprimtarie dhe lançova slloganin e misionit tonë: ”Prekeni një leproz me zemrën tuaj”. Në prill të atij viti dërgova tri motra që të vendosen në Titagarh, një vend ku ishin grumbulluar leprozë dhe ishin bërë si gjysmë të egër. Ishte një ndërmarrje e vështirë por që duhej bërë. Ata leprozë ishin të shkëputur nga bota dhe nën kërcënimin e vdekjes. Pikërisht atje e kuptova se n’a duhej dhe një degë e misionit që të përbëhej jo me motra, por me djem. Dhe ashtu u bë. Kështu pata idenë të krijonim një qytezë të leprozëve për tu kujdesur për ta me mjekë vullnetarë. Më 1963, bashkia e Asansol na dha një terren të madh prej 34 ha për ta realizuar këtë, dhe ne e quajtëm atë “Qyteza e Paqes”, apo “Shanti Nagar”. Për këtë na ndihmuan dhe urbanistët e qytetit, por ndërtimi i godinave kërkonte shumë para. Atë kohë qëlloi dhe vizita e Shenjtërisë sonë në Indi. Kur iku, ai na la limuzinën e tij që ta shisnim dhe të gjenim paratë për ndërtimet tona: dhe ashtu u bë. U organizua një llotari dhe më së fundi ne i siguruam paratë e nevojshme. Kur e inaguruam, gjatë meshës u thashë leprozëve: “Zoti ju do pafundësisht. Sëmundja juaj nuk është një ndëshkim, por përkundrazi, ju jeni të dashurit e Zotit”! Që nga viti 1959, veprimtaria e misioneve tona në Indi mori një zgjerim të madh. Por unë doja ta zgjeroja veprimin tonë edhe jashtë kufijve të dioqezës sonë, jashtë Indisë, çka ishte e ndaluar nga rregullat kishtare. Ia kërkova këtë Shenjtërisë dhe kjo mu aprovua. Fondacioni ynë i parë jashtë Kalkutës u hap në Ranchi, një qytet në veri të Indisë, në 29 maj të vitit 1959. Një muaj më vonë një mision tjetër u hap në Delhi. Meqë në kryeqytet gjetëm shumë mbështetje, në inagurimin e saj mori pjesë kryeministri Nehru bashkë me disa ministra të qeverisë së tij. Që nga ajo ditë, shumë peshkopë katolikë të Indisë më kërkuan të hapja misionet në dioqezat e tyre, misione për të pastrehët, për leprozët apo thjesht jetimore. Po kështu më kërkoi dhe kardinali i Bombey. Më 1962 ishte vetë presidenti i Indisë që më dekoroi me çmimin më të lartë “Padna Shri”. Sigurisht ne s’kishim nevojë për dekorata e podiume, por sidoqoftë duhej ta pranoja në emër të misionit tonë. Në atë kohë kërkova nga Shenjtëria jonë në Vatikan që tashmë misioni ynë të varej drejtpërdrejtë nga Vatikani dhe të ndryshohej statuti i saj, në mënyrë që të mundnim që misionit t’i jepnim një karakter internacional dhe misionet tona t’i hapnim në të gjithë botën. Dhe ai e dëgjoi kërkesën tonë. Misioni ynë do të varej tashmë drejtpërdrejtë nga Selia e Shenjtë. Më kujtohet kur erdhi Shenjtëria në Kongresin Eukaristik që u mbajt në Bombay në vitin 1964. Monsinjori Knox më kishte caktuar një takim me Shenjtërinë dhe atë ditë u nisa ta takoja. Por ç’e do, rrugës pashë dy njerëz që po vdisnin në trotuar. Një zë më thoshte që të vazhdoja drejt takimit me Shenjtërinë, por zëri tjetër më thoshte se duhej të mos i braktisja e medoemos ta ndihmoja e të isha pranë atyre dy njerëzve. Njëri nga ata të mjerë më vdiq në duar. Sidoqoftë takimi me Atin e Shenjtë do të bëhej më vonë. Tani misionet tona po shpërndaheshin në të gjithë botën. Një ndihmë të madhe na dha Catholic Relief Services Americain. Më 1971, Shenjtëria e tij Gjon XXII më zgjodhi si laureate për Paqen. Në vijim, Gjon Pali VI kërkoi që të angazhohesha akoma më shumë në konferencat ndërkombëtare për të folur për vlerat kristiane, për familjen, kundër abortit, etj, duke më caktuar dhe si ambasadore speciale e Vatikanit. Por këto më mbanin larg motrave të mia në Kalkuta. Unë doja të isha me ato. Një ditë, në Francë, do zhvillohej një debat i rëndësishëm në TV dhe krahas kardinalit do të isha edhe unë në këtë debat. Por unë u përgjigja se s’mundesha. Dhe vërtet isha e sëmurë, e lodhur. Por ata bënë ç’ishte e mundur që të shkoja. Kardinali më kërkoi me këmbëngulje. Dhe shkova, por pas kësaj, kur e takova atë në Romë, i kërkova Shenjtërisë së tij, që të më jepte leje që të refuzoja çdo kërkesë të kardinalëve e peshkopëve për të dhënë intervista, pasi shpirti im ishte atje në Kalkuta. “Ati im, - i thashë, - më jep urdhër që të mos merrem me këto sepse më duhet të kujdesem për njerëzit pranë motrave të mia”. Ai buzëqeshi dhe tha se do ta mendonte, por nuk më tha se ishte dakort me mua. - Nënë, ti gjithnjë ke qenë përballë vdekjes dhe asnjëherë nuk i ke ulur sytë ballë saj, sepse ti vështroje me sytë e Atit tënd. E megjithatë, një ditë, atje në Kalkutën tënde të dashur, ti i ule sytë dhe nuk guxove ta shohësh kryqin. Përse vallë? Ç’kishte ndodhur me ty? - Ah, kjo ndodhi atëherë kur Shenjtërinë e tij do e takoja përsëri në Sinodin e Shenjtë në Romë, në vitin 1980. Në tribunë, para Shenjtërisë, ndër të tjera fola dhe unë. Mbaj mend që thashë: “Asnjëherë nuk kam patur turp ta shoh kryqin e Krishtit, deri atë ditë kur një grua e re erdhi drejt meje me fëmijën e saj në krahë. Ajo kishte kërkuar qumësht për fëmijën në dy-tre manastire, ku ia kishin mbyllur portën. «Dembele, shko të punosh! - i kishin thënë. Pastaj ajo erdhi tek unë dhe na la fëmijën. Foshnja vdiq në duart e mia. Atë ditë kisha turp ta shikoja kryqin…». Këto fjalë ishin të forta vërtet, aty në mes të Selisë së Shenjtë, por i thashë ashtu siç i ndjeja. Dëshira e Shenjtërisë ishte të hapja dhe misione në Amerikën Latine dhe ashtu u bë: pesë misione u hapën në Venezuela, katër në Brazil, dy në Bolivi, një në Guatemala, një tjetër në Uruguai… pastaj të tjera hapëm dhe në Afrikë si në Tanzani, Kenia, Etiopi, Ruanda. Pesë motra të mia i dërgova dhe në Jemen, atje ku nuk kishte asnjë gjurmë të Kristianizmit, pasi i kishin zhdukur ato, dhe kjo ishte një detyrë e vështirë. Aty ndihmonim leprozët. Meqë motrat i donin të gjithë për devotshmërinë e tyre, guvernatori musliman kërkoi që ne të ngrinim një kishë katolike, por unë nuk e ndërmora atë hap. Atëherë, guvernatori i shkroi Shenjtërisë, Atit tonë të shtrenjtë: «Prania e motrave të Nënë Terezës ka sjellë këtu një dritë të re në popullin tonë!». Isha e lumtur që mundi ynë vlerësohej nga njerëzit e thjeshtë. Në maj të vitit 1968 kisha marrë një letër nga Shenjtëria që të hapja një mision në Romë. U habita vërtet pasi mendova se ç’do të bënin motrat e mia në Romë dhe në Vatikan. I ktheva përgjigje dhe i thashë se s’kishim ç’të bënim atje, pasi ne shkojmë aty ku ka të mjerë. Por Shenjtëria më dërgoi dy bileta avioni që të shkoja të shikoja njëherë me sytë e mia. Dhe unë shkova, kontrollova në periferitë e Vatikanit, në Romë. Dhe aty pashë të mjerë. Ishte gushti i atij viti. Para se të largohesha u takova me Atin tonë të Shenjtë, Pali VI: «At i shenjtë, - i thashë, - konstatova se Zoti na ka lënë punë për të shërbyer kudo». Disa javë më vonë u ktheva të hap misionin. Ishte i pari mision i yni në Perëndim. Pastaj më ftuan t’i hap në Australi. Shkova në Melburn me pesë motra dhe e hapa. Po kështu shkova dhe në Londër. Pasi fola në BBC, ndihmat erdhën nga të katër anët. Më 1971 misioni ynë u hap në një lagje të Bronksit; më pas në Arkansas, Kaliforni, Miçingan, Florida, Misuri, Nju Xhersi, Ilinois, Pensilvani, etj. Në qershor të vitit 1985, presidenti Reagan më akordonte medaljen më të lartë të “Shtëpisë së Bardhë”, “Medaljen e Lirisë”, por medalja më e bukur ishin sytë e lumtur të atyre që shpëtonim nga vdekja. Disa muaj më vonë hapëm dhe qendra për kurimin e njerëzve me sida, fillimisht në Nju Jork, të cilat i quajtëm «Dhurata e Paqes». Misionet tashmë ishin të panumurta: 32 në SHBA, 5 në Kanada, 6 në Itali dhe po aq në Gjermani e në Angli, 3 në Francë, në Portugali dhe në Belgjikë… Të tjera në Izrael, Australi e deri në Kore të Jugut. Shumë universitete me emër më bënë “Honoris Causa” si Cambridge, Harward, Washington, Louvain, etj. Por të gjitha këto ne ia kushtonim Zotit. Në Perëndim mua më shqetësonte egoizmi i shoqërisë së konsumit, individualizmi dhe e përsëritja ngado: «Uria nuk është vetëm uri për bukë. Ajo është dhe uri për dashuri. Në vendet e pasura kam pikasur një uri të tmerrshme për dashuri. Ngado kam ndjerë dramën e vetmisë së njerëzve, ndjesinë që të tjerët nuk i duan, të indiferencës së përgjithshme. Kjo është një sëmundje e tmerrshme, më e madhe se tuberkulozi, leproza…» Më dhembte shumë drama e shpërbërjes së familjes dhe prandaj thoja se «Dashuria lind e jetohet në vatrën familjare. Mungesa e dashurisë në familje krijon vuajtje dhe fatkeqësi në botën e sotme…» - Ti Nënë nuk i doje podiumet, titujt, dekoratat. Ti vazhdoje gjithnjë të punoje kokëulur për të varfërit dhe të mjerët e botës. E megjithatë, kur ti u shpalle «Nobel i Paqes», ti shkove në Oslo… - Po, shkova… në emër të të gjithë atyre të varfërve, të sëmurëve me sida, të leprozëve dhe të pastrehëve të botës. Takimi në Oslo ishte një nga ditët e shënuara në jetën time, pasi ishte një ngjarje e veçantë, jo thjesht për çmimin ”Nobel të Paqes” që më jepej, por sepse sytë e botës ishin drejtuar në Oslo dhe unë doja të dëgjohej fortë zëri i Atit tonë të Shenjtë, zëri i dashurisë për njeriun. Sigurisht, nuk i kisha qef këto ceremoni, ashtu siç nga ana tjetër doja të qëndroja larg kamerave, aparateve fotografike, gazetarëve. Përkushtimi im ishte thjesht t’i shërbeja më të varfërve, të sëmurëve, jetimëve, njerëzve të pambrojtur. Por kamerave nuk mund tu shpëtoja atë ditë. Në fjalën time, gjatë marrjes së këtij çmimi Nobel të Paqes, ndër të tjera unë thashë: «Si mund ta duash Zotin që s’mund ta shohësh nëse nuk do fqinjin me të cilin jeton? Eshtë e rëndësishme ta kuptojmë se që dashuria të jetë e vërtetë, ajo duhet të na dhembë. Edhe Jezusë i dhembi të na donte. Dhe që të sigurohej që ne ta kujtojmë gjithnjë dashurinë e tij të madhe ai e bëri veten bukë të jetës sonë, të na mëkojë urinë dhe dashurinë e tij, uri për Zotin, sepse ne jemi krijuar për atë dashuri. Kurrë s’mund të harroj vizitën time në atë shtëpi të prehjes ku jetonin gjithë ata prindër të futur në një institucion të harruar. Kur shkova dhe i pashë që i kishin të gjitha, plot, dhe vura re se i mbanin sytë nga dera dhe nuk pashë asnjë të buzëqeshë, u ktheva nga motra pranë dhe e pyeta: Përse vallë këta njerëz që kanë gjithçka, i mbajnë sytë nga dera? Përse nuk buzëqeshin? Unë jam mësuar të shoh buzëqeshje në njerëzit e varfër, madje edhe në fytyrën e atij që vdes. Ajo më tha: “Kështu është çdo ditë. Ata presin duke shpresuar që djali apo vajza të vijë t’i shohë. Vuajnë se janë të harruar»… Nuk do ta harroj atë ditë kur nga Amerika erdhën katërmbëdhjetë profesorë të universiteteve të ndryshme, atje në shtëpinë ku njerëzit e varfër vdisnin në paqe. Ne folëm gjatë për dashurinë. Njëri nga ata më tha: «Nënë, të lutem, n’a thuaj diçka që ta kujtojmë gjithnjë!» Dhe unë u thashë: «Buzëqeshini njëri-tjetrit, kushtoini kohë njëri-tjetrit, familjes. Buzëqeshni… Një tjetër më pyeti: «A jeni e martuar?... Po, i thashë, dhe ndonjëherë e kam të vështirë t’i buzëqesh Jezusë, pasi ai është shumë kërkues ndaj meje…» Po ato ditë, nga Oslo, në 10 dhjetor, unë u dërgova një letër të afërmve të mi shqiptarë ku u shkruaja në shqip: «Unë gjithmonë e kam në zemër popullin tem shqiptar. Shumë luti Zotin që Paqja e Tij të vijnë në zemrat tona, në gjitha familjet tona, në gjith botën. Lutem shumë për fukarat e mij - dhe për mua dhe motrat e mija. Unë lutem për juve. M. Teresa Bojaxhiu.» Por bota vazhdonte të ishte e ngërthyer nga luftrat. Më kujtohet viti 1982 kur bëhej lufta në Liban. Bejruti ishte rrethuar. Bombat shpërthenin ngado. Mësova nga shtypi se 37 fëmijë ishin bllokuar në një spital ushtarak dhe ata duheshin shpëtuar. Dikush duhej të ndërhynte në vijën e frontit mes guerilasve palestinezë dhe ushtrisë izraelite. Atëherë u nisa. Nuk kishte kohë për të pritur. Ata mund të vriteshin të gjithë nga një çast në tjetrin. Po kështu mund të vritesha dhe unë. Nuk kisha frikë nga bombat. I kërkova të dy palëve një armëpushim të përkohshëm sa të tërhiqja fëmijët. Dhe ata e pranuan këtë akt humanitar. Shkova e shoqëruar nga Kryqi i Kuq Botëror. Dhe ata fëmijë u shpëtuan. Ishte dëshira e Atit të Shenjtë. - Ti Nënë rrahe udhët e gjithë botës e megjithatë, kur pas shumë vitesh kërkove të vije në Shqipëri, regjimi totalitar i kishte mbyllur kufijtë dhe aq më tepër për një misionare si ty, edhe pse bota e qytetëruar të kishte shpallur nobeliste! - Edhe pse larg, Shqipëria ishte gjithnjë në zemrën time. Por ishte si një plagë, pasi aty ishte nëna ime Drane dhe motra ime Age, që ishin të përmalluara dhe që unë nuk i pashë më kurrë. Që në vitin 1932, nëna dhe motra u vendosën në Tiranë. Vëllai im Llazari, pas studimeve në Akademinë Ushtarake në Grac të Austrisë, shërbeu si oficer artilerie i ushtrisë së mbretit Zog. Pastaj shkoi në Itali, fillimisht në Palermo dhe mbeti atje pas lufte, ku u martua me një italiane dhe pati një fëmijë, një vajzë që e quajti Age, po ashtu. Motra Age punoi si përkthyese dhe spikere në «Radio Tirana». Në vitin 1959 më mori malli për të parë nënën time dhe motrën në Tiranë, pasi Llazarin e takova në Romë. Shkova në ambasadën shqiptare në Romë për të kërkuar një vizë, por nuk pata përgjigje. Nuk e kuptoja pse. Më vonë e përsërita kërkesën time, pasi nënë Drande ishte sëmurë dhe doja që të kurohej në Itali. Shumë personalitete ndërhynë që tu jepnin një vizë nënës dhe motrës, por gjithçka ishte e pamundur. Ç’kishin bërë ato? Ç’kisha bërë unë, kur veçse jepja dashuri dhe ndihmoja çdo të mjerë të botës?... Kur dola nga ambasada pëshpërita me vete: «O Zot! Unë e kuptoj dhe e pranoj këtë vuajtje për veten time, por e kam shumë të vështirë ta pranoj dhe ta kuptoj këtë për nënën, loken time, e cila në pleqërinë e vonshme nuk do gjë tjetër veç të na shohë edhe njëherë!»… Shpesh në ëndërr më delnin fytyrat e nënës dhe motrës time dhe lutesha për ato. Jacqueline Kennedy bisedoi me gjeneralin De Gaulle që të ndërhynin pranë Shqipërisë. Ministri Jashtëm francez i bëri një kërkesë diplomatike qeverisë shqiptare, por pa rezultat. Madje dhe Indira Gandhi ndërhyri. Por ishte e pamundur. Më 13 korrik të vitit 1972, mora një telegram nga Llazari, ku më shkruante: «Lutu për nënën që vdiq më 12 korrik». Motra ime e shtrenjtë Age vdiq dy vjet më vonë. Zemra më çahej se nuk i kisha parë që ditën që më përcollën në Zagreb, kur unë nisesha në misionin tim në atë botë të largët. Ne ishim bashkë kështu për së gjalli dhe në vdekje. Në vitin 1978 shkova në Ballkan, së pari në Zagreb, për tu përkulur dhe lutur në varrin e atit tim të paharruar Franjo Jambrenkoviç. Një vit më vonë shkova në Shkup dhe vizitova qytetin tim të adoleshencës, rinisë. Sa shumë kujtime, por mjerisht shtëpia ime ishte shembur dhe në vend të saj japonezët kishin ndërtuar një supermarket. Edhe kisha e «Zemrës së Shenjtë» ishte prishur dhe ndërtuar po aty një e re në beton. Shëtita në rrugët, buzë lumit dhe kujtimet më pushtuan. Isha kthyer. Shumë ngjarje ndodhën në Europë e në Ballkan në vitet 1980. Muri i Berlinit u shemb dhe ngado njerëzit kërkonin lirinë. Kërkonin Zotin që ua kishin mohuar. Më 5 shtator pata krizën e parë në zemër. Isha e lodhur dhe nuk ndjehesha mirë. Më shtruan në një klinikë të Kalkutës, por mendja ime ishte të hapja misione të reja në Europën Lindore dhe në Ballkan. Kështu u hapën misionet në Rumani, Çekosllovaki, në Jugosllavi. Me një “pacemaker” në zemër unë më në fund u nisa drejt Shqipërisë. Duhej të shkoja në varrin e nënës dhe motrës time që t’i takoja dhe të lutesha për ato. Kisha mall dhe emocione të mëdha. Më në fundi qeveria shqiptare e pranoi kërkesën time. Më pritën mirë. Madje atje u bë dhe një pritje me intelektuaët shqiptarë ku u shfaq dhe një film që kishte bërë për misionin një mikja jonë kineaste kanadeze. Qëndrova disa ditë dhe së pari shkova në varrin e Dranes dhe të Ages. Në shtëpinë e tyre të dikurshme, gjeta veç radion «Siemens» të Ages dhe një mulli kafeje. Pak kohë më vonë më sollën dhe një fotografi të nënë Drandes ku mbrapa kishte shkruar: «Gonxhe, të puth nënlokja!» Ajo fotografi m’a çau zemrën dhe thashë se do më pushonte… I kërkova qeverisë shqiptare hapjen e misioneve tona në Shqipëri si dhe hapjen e Katedrales Katolike në Tiranë. Dhe ata pranuan. Edhe Shqipëria po shkonte drejt lirisë. Kur zbrita në Romë, i telefonova superiorëve në Selinë e Shenjtë dhe u thashë: «Dërgoni sa më shpejt priftërinjtë në Tiranë. Bisedova me autoritetet shqiptare». Shqipëria më dha pasaportën e shtetit të saj. U gëzova dhe u thashë: «E pranoj me kënaqësi sepse është pasaporta e vendit tim; atje kam nënën dhe motrën, atje kam miq të njohur, atje shumë shpejt do të hapim misionin tonë dhe unë do të jem vetë aty». Po, kështu i kisha thënë një ditë dhe një gazetari të huaj kur më kishte pyetur: «Me gjak jam shqiptare, me shtetësi jam indiane, me besim unë jam një murgeshë katolike. Por sipas profesionit tim unë i përkas botës. Për nga zemra i përkas plotësisht zemrës së Jezusë”! Viti 1991 ishte një vit i keq për mua, një vit i vështirë. Një pneumoni e tmerrshme bëri që të shtrohesha në spital në Meksikë, ku kisha shkuar për misionet tona të bamirësisë. Përreth kisha ngado motrat e mia, mjekët që përkujdeseshin, kisha Zotin që më ishte pranë dhe më lehtësonte dhembjet. Nuk mund të vazhdoja më të kryesoja misionin tonë, duhej që këtë ta vazhdonin motrat e mia të dashura. Zemra po më linte e po kështu dhe një malarje që më preku, më bënë të vuaja shumë, por Ati ynë i Shenjtë i lehtësonte dhembjet e mia. E megjithatë mendja më rri dhe tek populli im ku lajmet që marr më shqetësojnë. Në nëntor të vitit 1996 një letër i dërgova shqiptarëve të mi, ku u shkruaja: "Shumë i dashur populli im i Shqipërisë, lajmet për rrëmujat që kanë ndodhur në Vendin tonë të mrekullueshëm më kanë shkaktuar dhimbje të madhe. Dini sa e dua unë Shqipërinë. E kam vizituar shpesh e kam dërguar murgeshat e mia për të përcjellë dhimbshuri, dashuri e kujdesje për të varfërit. Tani, me dhimbje të madhe në zemrën time, mësoj që shumë jetë njerëzore kanë shkuar humbur e shumë të tjerë janë plagosur nga dhuna. Kuptoj vuajtjet e atyre që kanë humbur paratë e tyre, po ju lutem mos i shkaktoni edhe më shumë dhimbje njeri - tjetrit. Kujtoni që Zoti ka krijuar secilin nga ne për gjëra më të mëdha: të duash dhe të të duan. Ky është kuptimi i jetës, të cilin asnjë vuajtje s’mund të na i fshijë nga mendja. Ai burrë, ajo grua, ai fëmijë është vëllai im, motra ime. Dhe duhet ta dua siç do Zoti secilin nga ne. Që të duam njëri-tjetrin duhet të lutemi shumë, sepse lutja na i bën zemrën të pastër e një zemër e pastër mund të shohë Zotin tek çdo njeri. Nëse tani nuk kemi paqe do të thotë se kemi harruar si të shohim Zotin tek të tjerët. Në qoftë se çdo kush do të shihte Zotin tek çdo njeri, mendoni se do të kishim nevojën e armëve dhe të bombave? Jam duke u lutur shumë për gjithë popullin tim të dashur të Shqipërisë, derisa secili të mësojë të dojë deri në vuajtje e kështu do t’i sjellë paqe Atdheut e çdo zemre. Të lutemi. Zoti ju bekoftë!” - Ti u lodhe shumë Nënë dhe forcat po të linin. Shumë trishte përjetove në këtë jetë, pasi edhe pse ngrite kaq shumë misione, luftrat dhe uria e ka pllakosur ende këtë botë. Ç’duhet bërë atëherë? Na thuaj?... - Kjo është e thjeshtë: të duash tjetrin… Më 1995 përgatita disa karta, ku shkruaja atë udhë të thjeshtë për të shkuar drejt përkushtimit dhe dashurisë për njeriun. Në këto karta që ua jepja njerëzve gjatë takimeve me ata, shkruheshin thjesht pesë rradhë: “Fruti i heshtjes është lutja. Fruti i lutjes është besimi. Fruti i besimit është dashuria. Fruti i dashurisë është shërbimi ndaj njerëzve. Fruti i shërbimit është Paqja!” Më 13 mars të vitit 1997, në moshën 87 vjeçare më së fundi u largova nga detyra ime e shenjtë dhe qëndrova si një motër e thjeshtë dhe e dashuruar pas Zotit, me fjalët që kisha shkruar pranë statujës së Virgjëreshës Mari: “Kam uri!”. Lutesha për të, lutesha për jetën e njeriut të thjeshtë dhe të përvuajtur, lutesha: Jeta është jetë, Jeta është e bukur, admiroje atë, Jeta është lumturi, përfito nga ajo, Jeta është një ëndërr, realizoje atë, Jeta është një sfidë, përballoje atë, Jeta është një detyrë, bëje atë, Jeta është një lojë, luaj me të, Jeta është e çmuar, kujdesu për të, Jeta është pasuri, ruaje atë, Jeta është dashuri, gëzoje atë, Jeta është një mister, depërto në të, Jeta është një premtim, mbaje atë, Jeta është një trishtim, kapërceje atë, Jeta është një himn, këndoje atë, Jeta është një luftë, pranoje atë, Jeta është një tragjedi, lufto me të, Jeta është një aventurë, guxo me të, Jeta është lumturi, meritoje atë, Jeta është jetë, mbroje atë!

Revista PRESTIGE “ eshtë “Platformë dignitale kulturore.”e pavarur, (jo politike) DIJE • KULTURË • KREATIVITET • PROFESIONALIZËM • KUJTESË • PROMOVIM. Identiteti. Revista Prestige është një platformë e pavarur, jopolitike, kulturore dhe promovuese. Ajo nuk përfaqëson interesa politike apo partiake dhe e ndërton veprimtarinë e saj mbi dijen, profesionalizmin, kreativitetin dhe punën e vet editoriale. Kjo është më e fortë se thjesht “nuk është politike”, sepse e kthen në parim institucional, jo në një mohim. REVISTA PRESTIGE Platformë dixhitale online e dijes, kulturës dhe kreativitetit Revista Prestige është një platformë dixhitale online kulturore, intelektuale dhe promovuese, e përqendruar në dije, kulturë, letërsi, art, histori, mendim, kërkim dhe promovimin e talenteve. Ajo synon të krijojë një hapësirë profesionale ku autorë, studiues, profesorë, profesionistë, artistë dhe krijues mund të prezantojnë punën, idetë dhe kontributin e tyre. Revista Prestige është anëtare e Akademisë Globale Dixhitale, duke e vendosur platformën në një hapësirë më të gjerë të komunikimit dhe bashkëpunimit dixhital. MISIONI Misioni i Revista Prestige është promovimi, dokumentimi dhe transmetimi i dijes dhe vlerave kulturore. Revista synon: të promovojë kulturën, letërsinë, artin dhe dijen; të evidentojë personalitete dhe kontribute me vlerë; të krijojë hapësirë për studiues, profesorë dhe profesionistë; të mbështesë dhe promovojë talentet; të dokumentojë jetën kulturore dhe intelektuale; të krijojë ura komunikimi mes kulturës shqiptare dhe hapësirës ndërkombëtare; të ndërtojë një arkiv dixhital me vlerë për të tashmen dhe të ardhmen. Prestige nuk synon vetëm të publikojë. Ajo synon të dokumentojë, të promovojë dhe të ruajë. VIZIONI Vizioni i Revista Prestige është të zhvillohet si një platformë kulturore dhe intelektuale me shtrirje ndërkombëtare, duke krijuar një rrjet bashkëpunimi me botën akademike, profesionale dhe krijuese. Prestige synon të jetë një pikë takimi: mes dijes dhe krijimtarisë, mes akademisë dhe kulturës, mes talenteve dhe mundësive, mes traditës dhe së resë, mes kulturës shqiptare dhe botës. Vizioni i saj është që përmbajtja e krijuar sot të mos mbetet vetëm informacion i momentit, por të kthehet në dokument, referencë dhe kujtesë kulturore. IDENTITETI DHE PAVARËSIA Revista Prestige është një platformë e pavarur kulturore dhe editoriale. Ajo nuk merr sponsorizime dhe nuk mbështetet në interesa politike apo partiake. Veprimtaria e saj mbështetet në punën, profesionalizmin, përkushtimin dhe kapacitetin e vet editorial, duke ruajtur pavarësinë në përzgjedhjen e temave, autorëve dhe projekteve. Kjo pavarësi është pjesë e identitetit të Prestige dhe e mënyrës se si ajo ndërton marrëdhënien me autorët, bashkëpunëtorët dhe publikun. THEMELUESE • BOTUESE • KRYEREDAKTORE Liliana Pere Founder • Publisher • Editor-in-Chief Liliana Pere është themeluese, botuese dhe kryeredaktore e Revista Prestige. Nën drejtimin e saj, Prestige zhvillohet si një projekt i pavarur kulturor dhe dixhital, me fokus në promovimin e dijes, kulturës, krijimtarisë dhe personaliteteve. Profili i saj ndërkombëtar përfshin gjithashtu akreditimin pranë Kombeve të Bashkuara (OKB), sipas dokumentacionit përkatës të akreditimit. Ky status paraqitet si pjesë e profilit profesional të Liliana Peres. BASHKËPUNËTORET KRYESORE ZYRTARE Prof. Aurela Anastasi Bashkëpunëtore kryesore zyrtare Prof. Aurela Anastasi përfaqëson një kontribut të rëndësishëm akademik dhe profesional në rrethin e bashkëpunimit të Revista Prestige. Bashkëpunimi i saj i jep projektit një lidhje të drejtpërdrejtë me botën akademike dhe intelektuale. Prof. Shefkije Islamaj Bashkëpunëtore kryesore zyrtare Prof. Shefkije Islamaj është një tjetër bashkëpunëtore kryesore zyrtare e Revista Prestige. Përvoja e saj akademike dhe profesionale përbën një vlerë të rëndësishme për dimensionin kulturor, gjuhësor dhe studimor të revistës. PROFESIONISTËT DHE BASHKËPUNËTORËT Përveç bashkëpunëtoreve kryesore zyrtare, Prestige bashkëpunon me profesorë, studiues, profesionistë elitarë, shkrimtarë, artistë, krijues dhe ekspertë nga fusha të ndryshme. Ky rrjet bashkëpunimi është një nga vlerat themelore të platformës. Ai krijon një hapësirë ku përvoja profesionale, dija akademike dhe krijimtaria takohen dhe pasurojnë njëra-tjetrën. NJË TRIBUNË PËR TALENTET Prestige i kushton rëndësi të veçantë promovimit të talenteve. Shkrimtarë, poetë, studiues, artistë, profesionistë dhe krijues të rinj gjejnë një hapësirë ku mund të prezantojnë veprën, punën dhe idetë e tyre. Qëllimi është të krijohet një mjedis ku talenti vlerësohet, puna evidentohet dhe zërat e rinj dëgjohen. KULTURA SHQIPTARE DHE DIMENSIONI NDËRKOMBËTAR Prestige i kushton rëndësi të veçantë kulturës, historisë, letërsisë dhe personaliteteve shqiptare. Në të njëjtën kohë, platforma synon të krijojë komunikim me autorë, studiues dhe profesionistë nga vende dhe kultura të ndryshme. Kjo qasje synon ta vendosë kulturën shqiptare në një dialog më të gjerë ndërkombëtar. REFERENCË DHE BASHKËPUNIM NDËRKOMBËTAR Anëtarësimi i Revista Prestige në Akademinë Globale Dixhitale, së bashku me dimensionin ndërkombëtar të drejtimit të saj, përbën një element të rëndësishëm të profilit të platformës. Prestige synon të zhvillojë më tej marrëdhëniet me rrjete akademike, kulturore dhe profesionale ndërkombëtare. Nëse ekzistojnë dokumente konkrete për citime ose referenca të materialeve të Prestige nga studiues dhe profesorë ndërkombëtarë, këto mund të përfshihen si dëshmi të veçanta të ndikimit dhe shtrirjes së platformës. NGA PLATFORMA DIXHITALE TEK KUJTESA KULTURORE Epoka dixhitale mundëson që një material të arrijë shpejt te një publik i gjerë. Por Prestige synon diçka më shumë se komunikimin e momentit. Ajo synon të zgjoje ndergjegje, te sjelle frymezim, e te krijoje një arkiv dixhital të kulturës dhe dijes, ku materialet e publikuara të mund të ruhen, të gjenden dhe të shërbejnë edhe në të ardhmen. Në këtë mënyrë, puna editoriale e sotme mund të bëhet dokument i së nesërmes. BOTIMI DHE DOKUMENTIMI. Për Prestige, botimi nuk është vetëm akt informimi. Por akt frymezimi edukimi promovimi. Është një formë dokumentimi kulturor. Materialet e përzgjedhura mund të marrin edhe formë të shtypur, duke krijuar një lidhje mes arkivit dixhital dhe dokumentit fizik. Kjo i jep projektit një dimension më të qëndrueshëm dhe krijon mundësi për ruajtjen e materialeve në koleksione, biblioteka dhe arkiva. PRESTIGE – NJË PROJEKT QË SYNON TË MBETET Ne kohen e sotme informacioni ndryshon me shpejtësi, Prestige synon të ruajë atë që ka vlerë. Dijen që duhet të transmetohet. Kulturën që duhet të dokumentohet. Talentet që duhet të promovohen. Mendimin që duhet të dëgjohet. Veprën që duhet të ruhet. Kjo është filozofia mbi të cilën ndërtohet Revista Prestige. TË DHËNA INSTITUCIONALE Revista: Revista Prestige Statusi: Platformë dixhitale online kulturore, intelektuale dhe promovuese Anëtarësim: Akademia Globale Dixhitale Founder: Liliana Pere Publisher: Liliana Pere Editor-in-Chief: Liliana Pere Bashkëpunëtore kryesore zyrtare: Prof. Aurela Anastasi; Prof. Shefkije Islamaj Bashkëpunëtorë: Profesorë • Studiues • Profesionistë elitarë • Shkrimtarë • Artistë • Krijues Karakteri: E pavarur kulturore dhe editoriale. Sponsorizime: Revista nuk merr sponsorizime; mbështetet në punën, profesionalizmin, përkushtimin dhe kapacitetin e vet. Dimension ndërkombëtar: Liliana Pere – e akredituar pranë Kombeve të Bashkuara (OKB), sipas dokumentacionit përkatës. Copyright ©: Liliana Pere/ Revista Prestige