Search Results

Nga Exp. Liliana Pere+AI Prgjigjet. Evolucioni i AI 1-Që nga fillimi i saj deri në ditët e sotme, AI ka dëshmuar një evolucion të jashtëzakonshëm. Origjina e AI mund të gjurmohet në vitet 1950 kur pionierë si Alan Turing hodhën themelet për këtë teknologji novator. Shpejt përpara në shekullin e 21-të, dhe AI ​​tani përshkon sektorë si kujdesi shëndetësor, financa dhe transporti, duke nxitur inovacionin dhe efikasitetin. 2. Llojet e inteligjencës artificiale AI nuk është një entitet monolit; ai përfshin nënfusha të ndryshme, ku secila shërben për qëllime të veçanta. Llojet e AI përfshijnë: *AI i ngushtë: I fokusuar në një detyrë të vetme ose funksion të specializuar. *AI e përgjithshme: I aftë për të kryer çdo detyrë intelektuale që mundet një njeri. *AI superinteligjente: AI hipotetike që tejkalon inteligjencën njerëzore në të gjitha fushat. 3. Mësimi i Makinerisë dhe Mësimi i Thellë Në qendër të AI janë Mësimi i Makinerisë dhe Mësimi i Thellë. Mësimi i makinerisë përfshin mësimin e makinerive për të mësuar nga të dhënat dhe për t'u përmirësuar me kalimin e kohës, ndërsa mësimi i thellë imiton rrjetet nervore të trurit të njeriut, duke i mundësuar makinave të marrin vendime vetë. 4. Aplikacionet në botën reale Ndikimi i AI është i prekshëm në shumë sektorë. Aplikimet e AI përfshijnë: 1.Kujdesi shëndetësor: Diagnostifikimi i sëmundjeve dhe personalizimi i planeve të trajtimit. 2.Financa: Zbulimi i mashtrimit dhe tregtimi algoritmik. 3.Transporti: Automjetet autonome dhe optimizimi i trafikut. 5. Konsiderata Etike Ndërsa AI përparon, implikimet etike hyjnë në lojë. Shqetësimet etike si paragjykimet në algoritme, privatësia e të dhënave dhe zhvendosja e punës theksojnë rëndësinë e zhvillimit të përgjegjshëm të AI. Profesionistët në këtë fushë duhet t'i japin përparësi etikës për të siguruar që AI të përfitojë shoqërinë në tërësi. 6. Tendencat e së ardhmes në AI E ardhmja e AI është e ndritshme, me disa tendenca që i japin formë trajektores së saj. Trendet e AI për t'u kujdesur përfshijnë: AI në Edge Computing: Sjellja e aftësive të AI në pajisjet e skajshme. Qeverisja e AI: Vendosja e rregulloreve për përdorimin etik të AI. *AI kuantike: Përdorimi i llogaritjes kuantike për të përmirësuar algoritmet e AI. Filloni në udhëtimin tuaj të AI sot! Si përfundim, Inteligjenca Artificiale është një fushë shumëplanëshe me potencial të pakufishëm. Duke u thelluar në ndërlikimet e AI, profesionistët mund të shfrytëzojnë fuqinë e saj për të nxitur inovacionin dhe për të adresuar sfidat komplekse. *Ndërsa AI vazhdon të evoluojë, qëndrimi i informuar dhe përshtatës është çelësi për të shfrytëzuar përfitimet e saj në mënyrë etike dhe efektive. Zbuloni misteret e Inteligjencës Artificiale dhe zhbllokoni një botë me mundësi në epokën dixhitale. Ndërsa lundroni në sferën e AI, mbani mend se njohuria është fuqi dhe në rastin e AI, është fuqia transformuese që formëson të ardhmen. Qëndroni kurioz, qëndroni të informuar dhe përqafoni mrekullitë e Inteligjencës Artificiale! Mos harroni, e ardhmja është AI. Tani ju keni një udhëzues gjithëpërfshirës për botën e Inteligjencës Artificiale! Na tregoni mendimet dhe përvojat tuaja me AI në komentet më poshtë. Faleminderit që u bashkuat me ne në këtë rrugëtim zbulimi! Bisede per Shqiperine. Shqipëria, një vend i vogël por gjallërues i rrënjosur në zemër të Ballkanit, mban një thesar mrekullish gjeografike, histori të pasur dhe politika të zhvillimit euroatlantik në zhvillim që formësojnë të ardhmen e saj. Le të thellohemi në këtë perlë të fshehur ku e kaluara takohet me të tashmen dhe ku po krijohen të ardhme premtuese. Mirësevini në rrugëtimin tonë ndriçues nëpër trojet enigmatike të Shqipërisë. E vendosur në Ballkanin Perëndimor, Shqipëria ofron një kulturë të pasur, histori dhe bukuri natyrore. Sot, ne thellojmë shpërndarjen e popullsisë së vendit, veçoritë gjeografike, peizazhin ekonomik dhe zhvillimin industrial. Le të zbulojmë thelbin e Shqipërisë në një format listik! 1. Diversiteti dhe shpërndarja e popullsisë Shqipëria, me popullsinë e saj, paraqet një shkrirje unike të traditave, gjuhëve dhe zakoneve. Vendi krenohet me një popullsi prej rreth 2.8 milion banorë. Përbërja etnike përfshin shqiptarët si grup mbizotërues, së bashku me pakicat si grekët, italianët dhe të tjerë. Shpërndarja e popullsisë është e përqendruar në qendrat urbane si kryeqyteti Tirana, Durrësi dhe Vlora. Këto qytete pulsojnë me vitalitet, duke ofruar një vështrim në demografinë e larmishme të Shqipërisë. 2. Enigma gjeografike e Shqipërisë Gjeografikisht, Shqipëria është e pajisur me një peizazh natyror mahnitës që varion nga malet në bregdet. E kufizuar me Malin e Zi, Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe Greqinë, gjeografia e Shqipërisë përcaktohet nga fushat e saj bregdetare, malet e thyer dhe liqenet e pacenuar. Alpet madhështore shqiptare dhe ujërat e kaltra të deteve Adriatik dhe Jon përbëjnë sfondin e këtij kombi piktoresk. Gjeografikisht, Shqipëria është e bekuar dhe e kufizuar nga terrenet e saj malore përreth dhe fushat e ngushta bregdetare, duke ndikuar në lidhjen e saj me vendet fqinje. 3. Rritja dhe Zhvillimi Ekonomik Ekonomia e Shqipërisë ka dëshmuar një rritje të konsiderueshme vitet e fundit, duke kaluar nga një sistem i centralizuar drejt një qasjeje më të orientuar nga tregu. PBB-ja e vendit ka ardhur në rritje të vazhdueshme, e nxitur nga sektorë të tillë si bujqësia, turizmi dhe energjia. Bujqësia mbetet një sektor vendimtar, duke punësuar një pjesë të konsiderueshme të popullsisë dhe duke kontribuar në eksportet e vendit. Për më tepër, industria e turizmit ka lulëzuar, duke tërhequr vizitorë në vendet e saj historike, plazhet e pacenuara dhe mrekullitë natyrore. 4. Evolucioni Industrial Peizazhi industrial i Shqipërisë ka evoluar me kalimin e kohës, me industri të tilla si energjia, tekstili, minierat dhe ndërtimi që luajnë një rol jetik në ekonominë e vendit. Sektori i energjisë, duke përfshirë hidroenergjinë dhe prodhimin e naftës, ka parë investime të konsiderueshme, duke kontribuar në vetë-mjaftueshmërinë energjetike të Shqipërisë. Fabrikat e tekstilit janë të mbushura me pika në zonat urbane, duke u ushqyer si për tregjet vendase ashtu edhe për ato ndërkombëtare. Sektori i minierave, veçanërisht i kromit dhe bakrit, ka forcuar prodhimin industrial të Shqipërisë, ndërkohë që industria e ndërtimit vazhdon të rritet, duke reflektuar zhvillimin urban dhe projektet e infrastrukturës. 5. E ardhmja e Shqipërisë Ndërsa Shqipëria marshon drejt së ardhmes, vendi ndodhet në një udhëkryq të traditës dhe modernitetit. Me përpjekjet e vazhdueshme për të përmirësuar infrastrukturën, për të nxitur turizmin dhe për të tërhequr investime të huaja, Shqipëria është e gatshme për rritje dhe zhvillim të vazhdueshëm ekonomik. Eksploroni perlat e fshehura të Shqipërisë, nga qytetet e saj të gjalla deri te peizazhet e saj të paprekura dhe zhytuni në përzierjen unike të historisë, kulturës dhe natyrës që përcaktojnë këtë vend magjepsës në Ballkanin Perëndimor. Bashkohuni me ne ndërsa zbulojmë historitë e patreguara të Shqipërisë dhe zbulojmë thelbin e një kombi të mbushur me potencial dhe premtime! 1. Sharmet gjeografike të Shqipërisë Gjeografia e larmishme e Shqipërisë ofron një përzierje magjepsëse plazhesh të pacenuara përgjatë brigjeve të Jonit dhe Adriatikut, maleve të larta si Alpet Shqiptare dhe liqeneve me gaz si Shkodra. Ky vend është një strehë për adhuruesit e natyrës dhe kërkuesit e aventurës. Eksploroni vendet e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s si Berati dhe Gjirokastra, të njohura për arkitekturën e tyre osmane të ruajtur mirë dhe historinë e pasur. Kontrasti i mrekullueshëm i modernitetit në qytetet plot gjallëri kundër peizazheve të qeta të fshatit është një pamje për t'u parë. 2. Gjurmimi i Gjurmëve Historike të Shqipërisë Nga mbetjet e qytetërimeve të lashta deri te plagët e sundimit komunist, historia e Shqipërisë është sa magjepsëse aq edhe komplekse. Shëtisni nëpër rrënojat e Butrintit, një qytet i lashtë me origjinë që daton që nga koha greke dhe romake, ose eksploroni kështjellat që mbulojnë fshatrat, ku secila rrëfen përralla të një epoke të shkuar. Rrugëtimi historik i Shqipërisë është një dëshmi e qëndrueshmërisë dhe e një shpirti që ngulmon në kohë të trazuara, duke reflektuar në kulturën, traditat dhe njerëzit e saj. 3. Peizazhi politik dhe zhvillimi euroatlantik Rruga e Shqipërisë drejt integrimit euroatlantik ka qenë një tipar përcaktues i peizazhit të saj politik. Duke përqafuar reformat demokratike dhe duke përafruar politikat me standardet e BE-së dhe NATO-s, Shqipëria po krijon terrenin për integrim dhe rritje të mëtejshme. Politikat e zhvillimit në Shqipëri fokusohen në nxitjen e stabilitetit ekonomik, përmirësimin e infrastrukturës dhe rritjen e standardeve të qeverisjes. Këto nisma synojnë të harmonizojnë Shqipërinë me homologët e saj evropianë, duke hapur dyert për mundësi dhe bashkëpunime të reja në shkallë ndërkombëtare. 4. Përqafimi i së Ardhmes Ndërsa Shqipëria vazhdon rrugëtimin e saj të progresit dhe evolucionit, sinergjia e gjeografisë, historisë dhe politikave të zhvillimit euroatlantik hap rrugën për një të ardhme premtuese. Duke ruajtur trashëgiminë e saj kulturore, duke përqafuar inovacionin dhe duke nxitur partneritetet globale, Shqipëria po gdhend vendin e saj në skenën botërore. Si përfundim, joshja e Shqipërisë qëndron në aftësinë e saj për të përzier sharmin e lashtë me aspiratat moderne, duke krijuar një tapiceri përvojash që magjepsin shpirtin. Pavarësisht nëse jeni adhurues i historisë, entuziast i natyrës apo mendimtar përpara, Shqipëria ofron diçka unike për të gjithë. Ejani, zbuloni misteret e Shqipërisë, ku çdo cep mban një histori që pret të tregohet. Mos harroni, udhëtimi sapo ka filluar! Me gjeografinë e saj magjepsëse, historinë e pasur dhe politikat largpamëse, Shqipëria qëndron si një testament i qëndrueshmërisë dhe përparimit. Bashkohuni me ne ndërsa eksplorojmë thelbin e kësaj perlë të fshehur në zemër të Ballkanit. Shqipëria, një vend i vogël i vendosur në zemër të Ballkanit, është shpesh një destinacion i anashkaluar për udhëtarët që kërkojnë aventura të reja. Megjithatë, ata që kanë shkuar në këtë tokë magjepsëse mund të dëshmojnë për bukurinë e saj magjepsëse, historinë e pasur dhe mikpritjen e ngrohtë. Bashkohuni me ne ndërsa zbulojmë mrekullitë magjepsëse të Shqipërisë, nga peizazhet e saj mahnitëse deri te kultura e saj e gjallë. 1. Bukuri Natyrore që të lë pa frymë Një nga aspektet më të shquara të Shqipërisë janë peizazhet e saj natyrore të larmishme dhe të paprishur. Nga plazhet e pacenuara përgjatë rivierës shqiptare e deri te malet e thepisura të Alpeve të Nemuna, ky vend ofron një parajsë për adhuruesit e natyrës. Eksploroni ujërat kristal të Ksamilit ose ecni nëpër Parkun Kombëtar të Luginës së Valbonës për një eksperiencë të paharrueshme në natyrë. 2. Trashëgimia e pasur kulturore Shqipëria krenohet me një tapiceri të pasur të historisë dhe kulturës, me ndikime nga qytetërimet osmane, bizantine dhe romake. Gërmoni në të kaluarën duke vizituar vende historike si qyteti i Gjirokastrës i listuar nga UNESCO, i njohur për arkitekturën otomane të ruajtur mirë. Zhytuni në traditat e gjalla lokale duke ndjekur një shfaqje muzikore dhe vallëzimi popullor ose duke shijuar kuzhinën autentike shqiptare në një tavernë tradicionale. 3. Vendas të ngrohtë dhe mikpritës Shqiptarët shquhen për ngrohtësinë dhe mikpritjen e tyre, duke i bërë vizitorët të ndihen si pjesë e familjes që në momentin që vijnë. Nëse jeni duke eksploruar tregjet plot zhurmë të Tiranës ose duke pushuar në një bujtinë të çuditshme fshati, do të përshëndeteni me buzëqeshje të sinqerta dhe krahëhapur. Angazhohuni me vendasit, mësoni për zakonet e tyre dhe krijoni kujtime të qëndrueshme të kohës suaj në këtë komb mikpritës. 4. Aventurat jashtë rrugës së rrahur Për udhëtarin e guximshëm që kërkon eksperienca unike, Shqipëria ofron një mori aventurash të paarritshme. Zbuloni rrënojat e lashta të Butrintit, një vend i Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, i mbuluar me legjenda dhe mister. Nisni një turne me varkë në burimin mahnitës të Syrit të Kaltër, një fenomen natyror që do t'ju lërë të mahnitur nga mrekullitë e fshehura të Shqipërisë. Pavarësisht nëse jeni duke eksploruar bunkerë nëntokësorë ose duke ecur nëpër fshatra të largëta, mundësitë për aventura janë të pafundme. 5. Udhëtim i përballueshëm dhe i arritshëm Statusi i Shqipërisë si një destinacion më pak i njohur do të thotë se ajo mbetet një opsion i përballueshëm dhe i aksesueshëm për udhëtarët me një buxhet. Me një gamë të larmishme akomodimesh, nga hotelet butikë deri tek bujtinat komode, mund të gjeni një qëndrim të rehatshëm që nuk do t'ju prishë bankën. Shëtisni nëpër pazare të gjalla, pini kafe të fortë turke dhe shijoni ushqimet e shijshme të rrugës pa ju shteruar portofolin – Shqipëria ofron një përvojë unike udhëtimi me një vlerë të pakrahasueshme. konkluzioni Si përfundim, Shqipëria është një vend i mbushur me xhevahire të fshehura që presin të zbulohen. Nga peizazhet e saj spektakolare deri te trashëgimia e pasur kulturore, kjo tokë magjepsëse ofron një eksperiencë udhëtimi vërtet zhytëse. Pavarësisht nëse jeni duke kërkuar aventurë, relaksim apo pasurim kulturor, Shqipëria ka diçka për t'i ofruar çdo lloj udhëtari. Pra, paketoni valixhet, përgatituni për një udhëtim të paharrueshëm dhe lëreni bukurinë e Shqipërisë të magjepsë zemrën tuaj. Nisni një udhëtim në Shqipëri dhe zhbllokoni thesaret e kësaj perlë të fshehur! Faleminderit që lexuat postimin tonë në blog për të eksploruar mrekullitë e Shqipërisë. Shpresojmë që ky artikull t'ju ketë frymëzuar të konsideroni Shqipërinë si destinacionin tuaj të ardhshëm të udhëtimit! Fjalët kyçe SEO: Turizmi në Shqipëri, Riviera Shqiptare, Gjirokastër, Kultura Shqiptare, Udhëtime jashtë rrugës, ABCs of AI Let's begin with the basics. What is Artificial Intelligence? In simple terms, AI refers to the simulation of human intelligence processes by machines, encompassing learning, reasoning, and self-correction. It empowers machines to interpret and respond to data, mimicking cognitive functions that were once exclusive to the human brain. 2. The Evolution of AI From its inception to the present day, AI has witnessed an incredible evolution. Origins of AI can be traced back to the 1950s when pioneers like Alan Turing laid the foundation for this groundbreaking technology. Fast forward to the 21st century, and AI now permeates sectors like healthcare, finance, and transportation, driving innovation and efficiency. 3. Types of Artificial Intelligence AI isn't a monolithic entity; it comprises various subfields, each serving distinct purposes. Types of AI include: Narrow AI: Focused on a single task or specialized function. General AI: Capable of performing any intellectual tasks that a human can. Superintelligent AI: Hypothetical AI that surpasses human intelligence across all domains. 4. Machine Learning and Deep Learning Central to AI are Machine Learning and Deep Learning. Machine Learning involves teaching machines to learn from data and improve over time, while Deep Learning mimics the neural networks of the human brain, enabling machines to make decisions on their own. 5. Real-World Applications AI's impact is tangible across numerous sectors. Applications of AI include: Healthcare: Diagnosing diseases and personalizing treatment plans. Finance: Fraud detection and algorithmic trading. Transportation: Autonomous vehicles and traffic optimization. 6. Ethical Considerations As AI advances, ethical implications come into play. Ethical Concerns such as bias in algorithms, data privacy, and job displacement highlight the importance of responsible AI development. Professionals in the field must prioritize ethics to ensure AI benefits society as a whole. 7. Future Trends in AI The future of AI is bright, with several trends shaping its trajectory. AI Trends to watch out for include: AI in Edge Computing: Bringing AI capabilities to the edge devices. AI Governance: Establishing regulations for ethical AI use. Quantum AI: Leveraging quantum computing to enhance AI algorithms. Embark on Your AI Journey Today! In conclusion, Artificial Intelligence is a multifaceted domain with limitless potential. By delving into the intricacies of AI, professionals can harness its power to drive innovation and address complex challenges. As AI continues to evolve, staying informed and adaptive is key to leveraging its benefits ethically and effectively. Unravel the mysteries of Artificial Intelligence and unlock a world of possibilities in the digital age. As you navigate the realm of AI, remember that knowledge is power, and in the case of AI, it's transformative power that shapes the future. Stay curious, stay informed, and embrace the wonders of Artificial Intelligence! Remember, the future is AI. Now you have a comprehensive guide to the world of Artificial Intelligence! Let us know your thoughts and experiences with AI in the comments below. Thank you for joining us on this journey of discovery! Albania, a small yet vibrant country nestled in the heart of the Balkans, holds a treasure trove of geographical wonders, rich history, and evolving Euro-Atlantic development policies that shape its future. Let's delve into this hidden gem where the past meets the present, and where promising futures are being forged. Welcome to our enlightening journey through the enigmatic lands of Albania. Situated in the Western Balkans, Albania offers a rich of culture, history, and natural beauty. Today, we delve into the country's population distribution, geographic features, economic landscape, and industrial development. Let's uncover the essence of Albania in a listicle format! 1. Population Diversity and Distribution Albania, with its population, presents a unique amalgamation of traditions, languages, and customs. The country boasts a population of approximately 2.8 million inhabitants. The ethnic composition includes Albanians as the predominant group, along with minorities like Greeks, Italians, and others. The population distribution is concentrated in urban centers such as the capital Tirana, Durres, and Vlore. These cities pulsate with vitality, offering a glimpse into the diverse demographics of Albania. 2. The Geographical Enigma of Albania Geographically, Albania is bestowed with a stunning natural landscape that ranges from mountains to coastline. Bordered by Montenegro, Kosovo, North Macedonia, and Greece, Albania's geography is defined by its coastal plains, rugged mountains, and pristine lakes. The majestic Albanian Alps and the azure waters of the Adriatic and Ionian Seas form the backdrop of this picturesque nation. Geographically, Albania is both blessed and limited by its surrounding mountainous terrains and narrow coastal plains, impacting its connectivity with neighboring countries. 3. Economic Growth and Development Albania's economy has witnessed significant growth in recent years, transitioning from a centralized system towards a more market-oriented approach. The country's GDP has been steadily increasing, driven by sectors such as agriculture, tourism, and energy. Agriculture remains a crucial sector, employing a significant portion of the population and contributing to the country's exports. Furthermore, the tourism industry has flourished, attracting visitors to its historic sites, pristine beaches, and natural wonders. 4. Industrial Evolution The industrial landscape of Albania has evolved over time, with industries such as energy, textiles, mining, and construction playing a vital role in the country's economy. The energy sector, including hydropower and oil production, has seen significant investment, contributing to Albania's energy self-sufficiency. Textile factories dot the urban areas, catering to both domestic and international markets. The mining sector, especially in chrome and copper, has bolstered Albania's industrial output, while the construction industry continues to grow, reflecting urban development and infrastructure projects. 5. The Future of Albania As Albania marches towards the future, the country stands at a crossroads of tradition and modernity. With ongoing efforts to enhance infrastructure, boost tourism, and attract foreign investment, Albania is poised for continued economic growth and development. Explore the hidden gems of Albania, from its vibrant cities to its untouched landscapes, and immerse yourself in the unique blend of history, culture, and nature that define this mesmerizing country in the Western Balkans. Join us as we unravel the untold stories of Albania and discover the essence of a nation brimming with potential and promise! 1. The Geographical Charms of Albania Albania's diverse geography offers a mesmerizing blend of pristine beaches along the Ionian and Adriatic coasts, towering mountains such as the Albanian Alps, and sparkling lakes like Shkodra. This country is a haven for nature lovers and adventure seekers alike. Explore the UNESCO World Heritage sites like Berat and Gjirokastër, known for their well-preserved Ottoman architecture and rich history. The striking contrast of modernity in bustling cities against the serene countryside landscapes is a sight to behold. 2. Tracing Albania's Historical Footsteps From the remnants of ancient civilizations to the scars of communist rule, Albania's history is as captivating as it is complex. Wander through the ruins of Butrint, an ancient city with origins dating back to Greek and Roman times, or explore the castles that dot the countryside, each narrating tales of a bygone era. Albania's historical journey is a testament to resilience and a spirit that perseveres through turbulent times, reflecting in its culture, traditions, and people. 3. Political Landscape and Euro-Atlantic Development Albania's path towards Euro-Atlantic integration has been a defining feature of its political landscape. Embracing democratic reforms and aligning policies with EU and NATO standards, Albania is setting the stage for further integration and growth. The development policies in Albania focus on fostering economic stability, improving infrastructure, and enhancing governance standards. These initiatives aim to align Albania with its European counterparts, opening doors to new opportunities and collaborations on an international scale. 4. Embracing the Future As Albania continues its journey of progress and evolution, the synergy of geography, history, and Euro-Atlantic development policies paves the way for a promising future. By preserving its cultural heritage, embracing innovation, and fostering global partnerships, Albania is carving its niche on the world stage. In conclusion, Albania's allure lies in its ability to blend ancient charm with modern aspirations, creating a tapestry of experiences that captivate the soul. Whether you are a history buff, a nature enthusiast, or a forward-thinker, Albania offers something unique for everyone. Come, unravel the mysteries of Albania, where every corner holds a story waiting to be told. Remember, the journey is just beginning! With its captivating geography, rich history, and forward-looking policies, Albania stands as a testament to resilience and progress. Join us as we explore the essence of this hidden gem in the heart of the Balkans. Artificial Intelligence, commonly known as AI, is a revolutionary technology that has permeated various industries, transforming the way we live and work. This listicle serves as your comprehensive insight into the realm of Artificial Intelligence, breaking down complex concepts into digestible pieces for professionals seeking to broaden their knowledge horizons. Albania, a small country nestled in the heart of the Balkans, is often an overlooked destination for travelers seeking new adventures. However, those who have ventured to this enchanting land can attest to its captivating beauty, rich history, and warm hospitality. Join us as we unveil the fascinating wonders of Albania, from its stunning landscapes to its vibrant culture. 1. Breathtaking Natural Beauty One of the most remarkable aspects of Albania is its diverse and unspoiled natural landscapes. From the pristine beaches along the Albanian Riviera to the rugged mountains of the Accursed Alps, this country offers a paradise for nature lovers. Explore the crystal-clear waters of Ksamil or hike through the Valbona Valley National Park for an unforgettable experience in the great outdoors. 2. Rich Cultural Heritage Albania boasts a rich tapestry of history and culture, with influences from Ottoman, Byzantine, and Roman civilizations. Delve into the past by visiting historic sites such as the UNESCO-listed town of Gjirokastër, known for its well-preserved Ottoman architecture. Immerse yourself in the vibrant local traditions by attending a folk music and dance performance or sampling authentic Albanian cuisine at a traditional taverna. 3. Warm and Welcoming Locals Albanians are renowned for their warmth and hospitality, making visitors feel like part of the family from the moment they arrive. Whether you're exploring the bustling markets of Tirana or relaxing in a quaint village guesthouse, you'll be greeted with genuine smiles and open arms. Engage with the locals, learn about their customs, and create lasting memories of your time in this hospitable nation. 4. Off-the-Beaten-Path Adventures For the intrepid traveler seeking unique experiences, Albania offers a myriad of off-the-beaten-path adventures. Discover the ancient ruins of Butrint, a UNESCO World Heritage Site, shrouded in legends and mystery. Embark on a boat tour of the stunning Blue Eye Spring, a natural phenomenon that will leave you in awe of Albania's hidden wonders. Whether you're exploring underground bunkers or trekking through remote villages, the possibilities for adventure are endless. 5. Affordable and Accessible Travel Albania's status as a lesser-known destination means that it remains an affordable and accessible option for travelers on a budget. With a diverse range of accommodations, from boutique hotels to cozy guesthouses, you can find a comfortable stay that won't break the bank. Wander through lively bazaars, sip strong Turkish coffee, and savor delicious street food without draining your wallet – Albania offers a unique travel experience at an unbeatable value. Conclusion In conclusion, Albania is a country brimming with hidden gems waiting to be discovered. From its spectacular landscapes to its rich cultural heritage, this enchanting land offers a truly immersive travel experience. Whether you're seeking adventure, relaxation, or cultural enrichment, Albania has something to offer every type of traveler. So pack your bags, prepare for an unforgettable journey, and let Albania's beauty captivate your heart. Embark on a journey to Albania and unlock the treasures of this hidden gem! Thank you for reading our blog post on exploring Albania's wonders. We hope this article has inspired you to consider Albania for your next travel destination! SEO Keywords: Albania tourism, Albanian Riviera, Gjirokastër, Albanian culture, Off-the-beaten-path travel, Travel Albani

Shqipëria turistike në televizionin më të ndjekur francez: Është Eldorado e Europës, çmime të lira . Madje, Shqipëria cilësohet si Eldorado e Europës, ku miliona turistë e kanë vizituar dhe janë mahnitur. Kjo ëhstë Shqipëria turistike, pavarësisht se disa nga intervistuesit në reportazhin e TF1, shpreheshin se para se të udhëtonin në Shqipëri i kishin thënë që të mos shkonin pasi atje ka mafie. Por ajo çka turistët kanë gjetur është krejt tjetër nga ajo që i thuhej. Të joshur nga çmimet e ulëta, tursitët nga e gjithë Bota, zbarkojnë në Shqipëri, vijon reportazhi, duke theksuar se janë 10 mln turistë, ose dy herë më shumë se dy vite më parë. Reportazhi i televizionit francez përmbledh intervista me turistë që kanë vizituar Shqipërinë, bregdetin shqiptar, dhe shfaqen teksa argëtohen, pavarësisht moshës së tyre. “Karkaleca të vegjël dhe oktapod në një rizoto… Dy pjata të para dhe një ëmbëlsirë”, thuhet në reportazh, referuar menusë së ushqimit të zgjedhur nga grupe turistësh. Në postimin e Kryeministrit thuhet se në ekranet franceze, Shqipëria hynte vetëm për ndonjë lajm a fjalë të keqe, si një stereotip i negatives në median ndërkombëtare, për një vend të keqtrajtuar gjatë që sot po fiton përditë statusin e ri të një destinacioni turistik të shumëkërkuar, ku vazhdon një transformim i pandalshëm.

Frida Kahlo (lindur më 6 korrik 1907, Coyoacán, Meksikë - vdiq më 13 korrik 1954, Coyoacán) ishte një piktore meksikane më e njohur për autoportretet e saj pa kompromis dhe me ngjyra të shkëlqyera që trajtojnë tema të tilla si identiteti, trupi i njeriut dhe vdekja. . Edhe pse ajo e mohoi lidhjen, ajo shpesh identifikohet si surrealiste. Përveç punës së saj, Kahlo ishte e njohur për marrëdhënien e saj të trazuar me muralistin Diego Rivera (e martuar më 1929, e divorcuar 1939, e rimartuar më 1940). Vitet e hershme dhe aksident autobusi Kahlo lindi nga një baba gjerman me origjinë hungareze dhe një nënë meksikane me origjinë spanjolle dhe amerikane. Më vonë, gjatë karrierës së saj artistike, Kahlo eksploroi identitetin e saj duke e përshkruar shpesh prejardhjen e saj si të kundërta binare: anën koloniale evropiane dhe anën indigjene meksikane. Si fëmijë, ajo pësoi një periudhë të poliomielitit që e la me një çalë të lehtë, një sëmundje kronike që do ta duronte gjatë gjithë jetës së saj. Kahlo ishte veçanërisht e afërt me të atin, i cili ishte një fotograf profesionist dhe e ndihmonte shpesh në studion e tij, ku kishte një sy të mprehtë për detajet. Megjithëse Kahlo mori disa klasa vizatimi, ajo ishte më e interesuar për shkencën dhe në vitin 1922 hyri në Shkollën Përgatitore Kombëtare në Mexico City me një interes për të studiuar përfundimisht mjekësi. Ndërsa atje ajo u takua me Rivera, i cili po punonte për një mural për auditorin e shkollës. Frida Kahlo dhe Diego Rivera Frida Kahlo u martua me kolegun e tij artist Diego Rivera në vitin 1926. Megjithatë, ata patën një martesë të trazuar dhe u divorcuan në vitin 1939. Ata u martuan përsëri vitin e ardhshëm. Në vitin 1925 Kahlo u përfshi në një aksident me autobus, i cili e plagosi aq rëndë sa iu desh t'i nënshtrohej më shumë se 30 operacioneve mjekësore gjatë jetës së saj. Gjatë shërimit të saj të ngadaltë, Kahlo mësoi veten të pikturonte dhe lexonte shpesh, duke studiuar artin e Mjeshtrave të Vjetër. Në një nga pikturat e saj të hershme, Autoportret veshur me një fustan prej kadifeje (1926), Kahlo pikturoi një portret mbretëror të saj deri në belin kundër një sfondi të errët me valë të stilizuara të valëzuara. Megjithëse piktura është mjaft abstrakte, modelimi i butë i fytyrës së Kahlo-s tregon interesin e saj për natyralizmin. Vështrimi stoik kaq i përhapur në artin e saj të mëvonshëm është tashmë i dukshëm, dhe qafa dhe gishtat tepër të gjatë zbulojnë interesin e saj për piktorin manierist Il Bronzino. Pas rikuperimit të saj, Kahlo u bashkua me Partinë Komuniste Meksikane (PCM), ku u takua edhe një herë me Rivera. Ajo i tregoi disa nga punimet e saj dhe ai e inkurajoi të vazhdonte të pikturonte. Martesa me Diego Rivera dhe udhëton për në Shtetet e Bashkuara Menjëherë pasi u martua me Rivera në 1929, Kahlo ndryshoi stilin e saj personal dhe të pikturës. Ajo filloi të vishte fustanin tradicional Tehuana që u bë marka e saj. Ai përbëhej nga një shami me lule, një bluzë e gjerë, bizhuteri ari dhe një fund i gjatë me zhurmë. Piktura e saj Frieda dhe Diego Rivera (1931) tregon jo vetëm veshjen e saj të re, por edhe interesin e saj të ri për artin popullor meksikan. Temat janë më të sheshta dhe më abstrakte se ato në punën e saj të mëparshme. Rivera i lartë qëndron në të majtë, duke mbajtur një paletë dhe furça, objektet e profesionit të tij. Ai shfaqet si një artiste e rëndësishme, ndërsa Kahlo, e imët dhe e përulur pranë tij, me dorën e saj në të tijën dhe e lyer me lëkurë më të errët se në veprën e saj të mëparshme, përcjell rolin që ajo mendonte se donte: një grua tradicionale meksikane. Furça për bojë artisti dhe kuti me bojëra uji në paleta druri. Instrumente dhe mjete për kohën e lirë krijuese. Sfondi krijues. Koncepti i artit të pikturave. hobi i pikturës. Kthehu në shkollë. Pamja e sipërme. Kuizi Britannica Kuiz i shpejtë: A mund t'i emërtoni artistët e këtyre pikturave nga një përshkrim? Kahlo e pikturoi atë vepër ndërsa udhëtonte në Shtetet e Bashkuara (1930–33) me Rivera, i cili kishte marrë porosi për murale nga disa qytete. Gjatë kësaj kohe, ajo duroi disa shtatzëni të vështira që përfunduan para kohe. Pasi pësoi një abort në Detroit dhe më vonë vdekjen e nënës së saj, Kahlo pikturoi disa nga veprat e saj më të tmerrshme. Në Spitalin Henry Ford (1932) Kahlo e përshkroi veten duke hemorragjitur në një shtrat spitalor mes një peizazhi djerrë dhe në "Lindja ime" (1932) ajo pikturoi një skenë mjaft tabu të një gruaje të mbuluar me qefin duke lindur. Ekspozitat e para vetjake Mexico City: shtëpitë dhe studiot e Frida Kahlo dhe Diego Rivera Shtëpitë dhe studiot e Frida Kahlo (blu) dhe Diego Rivera (e bardhë) në Mexico City. Në vitin 1933 Kahlo dhe Rivera u kthyen në Meksikë, ku jetuan në një shtëpi të sapondërtuar që përfshinte hapësira të veçanta individuale të bashkuara nga një urë. Rezidenca u bë një vend grumbullimi për artistë dhe aktivistë politikë dhe çifti priti njerëz si Leon Trotsky dhe André Breton, një surrealist kryesor që mbrojti veprën e Kahlo. Breton shkroi hyrjen e broshurës për ekspozitën e saj të parë solo, duke e përshkruar atë si një surrealiste autodidakt. Ekspozita u mbajt në Galerinë Julien Levy në Nju Jork në vitin 1938 dhe pati një sukses të madh. Një vit më pas Kahlo udhëtoi në Paris për të treguar punën e saj. Atje ajo takoi më shumë surrealistë, duke përfshirë Marc Albumi Fotografik Done

Udhëheqës të mëdhenj të historisë: Aleksandri i Madh I lindur në vitin 356 para Krishtit, Aleksandri ishte një pushtues legjendar që transformoi historinë. Ai pushtoi territore të gjera dhe tregoi lidership, mendim strategjik dhe guxim të jashtëzakonshëm. Ja historia e tij: Aleksandri lindi në Pella, kryeqyteti antik i Maqedonisë, nga mbreti Filip II dhe mbretëresha Olimpia, e cila kishte origjinë ilire. Në moshë të re, Aleksandri tregoi cilësi të jashtëzakonshme drejtuese, inteligjencë dhe pasion për të mësuar. Aleksandri mësoi shumë nga tutori i tij, filozofi i famshëm Aristoteli dhe nga fushatat ushtarake të të atit, Filipit. Në vitin 334 para Krishtit, Aleksandri udhëhoqi një ushtri prej 35,000 burrash përtej Helespontit në Azinë e Vogël. Ai krijoi shpejt reputacionin si një udhëheqës i shkëlqyer ushtarak, duke marrë një sërë fitoresh kundër Persëve. Aleksandri pushtoi qytetet Miletus, Halicarnassus dhe Gordium dhe mundi ushtrinë perse në Betejën e Issusit në vitin 333 para Krishtit. Ai vazhdoi pushtimet, duke mposhtur mbretin pers Darius III dhe duke pushtuar Babiloninë dhe Suzën. Më pas ai marshoi në Egjipt, ku u prit si çlirimtar dhe u kurorëzua faraon. Aty themeloi qytetin e Aleksandrisë dhe vazhdoi fushatën e tij, duke pushtuar territoret lindore të Persisë, përfshirë Bactrian, Sogdianan dhe Indin. Pushtimet e Aleksandrit përfshinë tre kontinente dhe e transformuan botën. Ai futi kulturën dhe gjuhën greke në territoret e pushtuara, duke krijuar një qytetërim helenistik që zgjati me shekuj. Ai themeloi qytete, ndërtoi rrugë dhe përhapi dije. Çfarë mund të mësohet nga jeta e Aleksandrit? Së pari, ai demonstroi aftësi të jashtëzakonshme drejtuese. Frymëzoi besnikëri dhe respekt tek ushtarët e tij dhe ishte në gjendje t’i bashkonte ata drejt një qëllimi të përbashkët. Ai kishte një mendje të mprehtë strategjike, të aftë për t’iu përshtatur situatave në ndryshim dhe për të përdorur burimet në mënyrë efektive. Ishte i guximshëm dhe i patrembur në betejë. Udhëhiqte nga vija e parë e frontit dhe kurrë nuk kishte frikë të rrezikonte. Një nga aktet e tij më të famshme të trimërisë e bëri në Betejën e Gaugamelës, ku ai sulmoi personalisht qendrën e persëve, duke thyer linjat e tyre dhe siguruar fitoren. Dhe në fund, Aleksandri ishte një nxënës i përjetshëm. Ai qe kureshtar për botën dhe e kërkonte diturinë kudo ku mund ta gjente. Lexoi veprat e Homerit dhe shkrimtarëve të tjerë grekë, studioi filozofi me Aristotelin dhe u magjeps nga kulturat që ndeshi në fushatat e tij. Një udhëheqës, pushtues dhe novator i jashtëzakonshëm. Tre arsyet që e bënë Aleksandrin e Madh vërtetë “të Madh” Aleksandri i Madh ishte vetëm 32-vjeç kur vdiq. Por me gjithë jetën e shkurtër, ai arriti një famë që i rezistoi shumë shekujve. Perandoria e tij shtrihej në 2 kontinente, dhe ishte një sundimtar grek, mbret persian dhe faraon egjiptian në të njëjtën kohë. Aleksandri ishte një udhëheqës strategjik, një komandant i pakrahasueshëm, dhe një njeri shumë i zgjuar. Tiparet e forta personalitetit e bënë atë vërtet “të Madh”. Tre kanë qenë arsyet,që e bënë atë të dallohej nga liderët e tjerë në histori. Kishte si mësues Aristotelin, filozofin e famshëm grek Në këtë aspekt, nuk ka rivalë. Të rritesh nën ndikimin e “babait” të filozofisë botërore, është diçka e jashtëzakonshme. Ishte i ati i Aleksandrit, Filipi II i Maqedonisë, ai që e punësoi Aristotelin si filozof të oborrit mbretëror. Përveç detyrave të tij në oborr, Aristoteli kaloi shumë kohë me Aleksandrin e ri, duke i mësuar njohuritë bazë mbi matematikën, shkencat, letërsinë dhe filozofinë. Kështu, Aristoteli luajti një rol themelor në formësimin e mendjes së princit adoleshent, për t’u bërë më pas luftëtari i madh që e njeh historia. Kishte një paraardhës po aq të madh Historia tregon se shumica e udhëheqësve të mëdhenj shpesh kanë një paraardhës të përkushtuar apo një mentor pasionant. Ky fakt mbeti i vërtetë edhe për Aleksandrin e Madh. Babai i tij Filipi II, punoi shumë dhe arriti të krijojë një superfuqi nga Mbretëria e Maqedonisë mes qyteteve të tjera të lashta greke. Ushtria maqedonase mburrej me kalorësinë e saj të shkëlqyer, e cila dominonte edhe në betejat më brutale dhe me një falangë maqedonase unike. Falanga drejtkëndore përfshinte burra që mbanin shtiza të gjata,që marshonin në formacione të lidhura ngushtë mes tyre në disa rreshta. Falanga të ngjashme mbetën një strategji popullore luftarake në fushat e betejës për një kohë të gjatë. Pas vdekjes së të atit, bashkë me fronin Aleksandri trashëgoi edhe një nga ushtritë më të forta në botë. Kontributet e rëndësishme të Filipit, i dhanë një shtysë Aleksandrit20-vjeçar që të marshonte drejt armiqve të tij dhe të pushtonte shumë territore pa ndonjë pengesë serioze. Kishte në dispozicion Perandorinë e madhe Persiane Rajoni i Mesdheut ishte nën kontrollin e Perandorisë së madhe Persiane për disa shekuj, derisa ajo u pushtua nga Aleksandri. Gjatë betejës për të pushtuar tokat e Mesdheut, Aleksandri dhe ushtria e tij prej 50.000 vetash u ndesh ballazi me ushtrinë e fuqishme persiane prej 2.5 milionë ushtarësh të kryesuar nga mbreti Dari III. Gjatë njërës prej betejave të tyre pranë qytetit Gaugamela në Persi, Aleksandri urdhëroi mbi 1 mijë njerëzit e tij që të sulmonin trupat e Darit. E quajtur edhe “sakrifica e pengut”, kjo strategji e shpërqendroi Darin. Ajo lëvizje i dha mundësi Aleksandrit që të vazhdonte me lëvizjen e tij të radhës strategjike, ku ai nisi një sulm të plotë ndaj ushtrisë persiane. Pavarësisht se kishte një ushtri me një numër shumë më të vogël se rivali, Aleksandri fitoi me sukses kundër Darit dhe ushtrisë së tij. Jo shumë kohë më vonë, Dari u vra nga kushërinjtë e tij, dhe kjo kthesë e ngjarjeve e bëri Aleksandrin mbretin e Persisë. Në atë moment perandoria e tij shtrihej në Iran, Irak, Palestinë dhe Afganistan. / History of Yesterday – Bota.al Aleksandri i Madh: Mbreti që u bë Perëndi 11 Gusht 2017, 17:18Dossier TEMA Në krye të forcës më të frikshme luftarake të botës, Aleksandri i Madh krijoi një perandori madhështore nëpërmjet shpatës, dhe është quajtur hero, tiran dhe perëndi. Pasardhësit e kanë veshur me një aureolë djaloshare dhe një entuziazëm tipik helen djalin e Filipit II të Maqedonisë. Është heroi më i madh aventurier i historisë dhe iu përket atyre figurave të privilegjuara, të pajisura me një rini të përjetshme. Një figurë e admirueshme ushtarake përgjatë historisë, tek i cili inteligjenca dhe forca e vullnetit harmonizoheshin në mënyrë përfekte. Aleksandri ndërtoi një perandori me një sipërfaqe prej 5.4 milionë km katror, dhe këtë e bëri brënda një periudhe kohore jashtëzakonisht të shkurtër. Ndikimi i krijimit të perandorisë së tij do të shumë herë më i madhe se vetë krijimi i saj. Sepse Aleksandri ngriti bazat e qytetrimit grek deri në Azinë Qëndrore dhe Indi. Pushtimet e tij krijuan “botën helene” një përzierje e mrekullueshme e kulturës greke me aziatike. Prindërit e tij ishin Filipi II i Maqedonisë dhe nëna quhej Olimpia, një princeshë e Epirirt me të njëjtin gjak të shqiptarve të sotëm. Traditat si dhe ritet e saj e lodhën shumë së fundi bashkëshortin mbretëror. I cili më vonë u bind nga një femër maqedonase që ta linte Olimpian. Por nga kjo rezultoi një grindje e fortë midis babait dhe të birit por nga ana tjetër karriera ushtarake e Aleksandrit begatoi gjatë mbretërimit të babait të tij. Aleksandri ishte vetëm 18 vjeç kur ai mbante gradën gjeneral gjatë betejës së Keronës të zhvilluar në 338 pr.K. Në këtë betejë ,që bëntë pjesë në fushatën e Filipit për të nënshtuar qytet-shtetet e Athinës dhe Tebës, Filipi ia besoi djalit krahun sulmues. Aleksandri e përballi sulmin vendimtar duke i shkatërruar linjat athinase. Pa këtë karakter pasionant, të trashëguar nga e ëma, Aleksandri nuk do të ishte gjeniu që njihet dhe arritjet e shkëlqyera në tearin e historisë do të kishin qënë të pashpjegueshme. Arsimimi i Aleksandrit është një tjetër pikë e fortë e figurës së tij historike. Filipi i dha trashigimtarit edukimin më të mirë të kohës. Për ta futur Aleksandrin e ri në rrugën e kulturës helenike, Filipi zgjodhi Aristotelin. Filozofi e frymëzoi nxënësin më një dashuri të tillë ndaj poezisë greke, veçanërisht ndaj Homerit. Si pasojë e arsimimit të tij ai e donte shumë “Iliadën” dhe gjithnjë mbante një kopje të saj më vete. E ëma i kujtonte vazhdimisht se ishte pasardhës i Akilit dhe Herakliut, dhe se synimi i tij në jetë duhet të ishte: të jetonte sipas famës së herojve të Luftës së Trojës. Këto ide Aleksandri i ruajti për gjithë jetën. Përpara se të bëhej mbret historianët mbajnë mend një ngjarje të hidhur në raportin babë-bir midis Aleksandrit dhe Filipit. Njëri nga të afërmit e njërkës së Aleksandrit u shpreh gjatë një festë se martesa e re mund t’i jepte një trashigimtar legjitim fronit të Maqedonisë. Aleksandri brofi: “Ti më quan mua bastard!”. Filipit i kërcyen nervat; nxori kordhën dhe u hodh mbi djalin e vetëm. Por pas disa hapash u shemb i mposhtur nga pija, gjë që i shpëtoi jetën edhe Aleksandrit. Skena mbaroi me disa fjalë të hidhura të princit të ri: “Ja njeriu që përgatitet të kalojë nga Europa në Azi, por s’mund të ecë nga njëra tryezë tek tjetra pa u rrëzuar!” Disa kohë më vonë Filipi u vra (është menduar se Aleksandri mund të kishte gisht), Aleksandri bëri një punë të mirë duke ekzekutuar çdo kënd që pretendonte fronin dhe gjithashtu vazhdoi ekspeditën e planifikuar të të atit për të ndëshkuar persët në dëmin që u kishin shkaktuar grekëve në konfliktin greko-pers. Në 334 pr.K Aleksandri kaloi Helespotin duke filluar ëkshtu marshimn drej një udhtimi vetëm vajtjeje sepse ai nuk do të kthehej i gjallë në Maqedoninë e tij të dashur. Ballafaqimi i parë midis ushtrisë maqedonase dhe perse do të zhvilllohej në lumin Granik. Pas fitores së bindshme Aleksandri rifilloi marshin drejt brigjeve perëndimore të Anadollit për të çliruar qytet-shtetet greke, ai e devijoi rrugën dhe u drejtua për nga veriu dhe hyri në qytetin e Gordiumit, ishte viti 333 pr.K në një vitai kishte çlirurar plot 30 qytete grek. Pasi hyri në Gordium ai kreu një nga aktet më të famshme të tij. Në Gordium gjendej një litar nyje i quajtur nyja e Gordiumit shumë kishin provuar për ta zgjidhur por të gjithë kishin dështuar. Aleksandri vetëm me shpatën e tij e ndau në dysh duke e zgjidhur nyjen, legjenda thoshte se ai që do ta zgjidhe atë do të bëhej Zot i Azisë. Dari III ndërkohë, perandori i Persisë, kishte filluar të mobilizonte vetë ushtrinë dhe u ndesh me Aleksandrin në Isus në vitin 333 pr.K. Aleksandri e fitoi betejën duke përqëndruar forcat maqedonase në momentin më kulminant të betejës. Dari ia mbathi duke lënë ushtrinë e tij të vdekur në brigjet e lumit Isus, gruan, vajzat dhe nënën si dhe disa xhevahire persiane që \Aleksandri i ekspozoi për athinasit. Ai nuk i keqtrajtoi familjen e Darit dhe e trajtoi çdo individ të saj më respektin më të lartë. Fushata tjetër e Aleksandrit të madh do të ishte Egjipti. Egjiptasit epritën krahë hapur çlirimtarin e tyre. çdo qytet e mirëpriti Aleksandrin. Ai rindëroi tempuj dhe qytetarët e thjeshtë do ta dokumentonin bujarinë e tij. Mund të thuhet se i gjithë karakteri shkëlqimtar i Aleksandrit i ishte trashëguar nga e ëma, Olimpia. Në Egjipt, Aleksandri vizitoi tempullin e perëndisë Amon, në Oazën Sivah. Aleksandri u bë kult për egjiptianët dhe e shikonin Iskandarin (i njohur nga njerzit e lindjes) si një perëndi, bir i Zeusit. Atje në Sivah Aleksandri i Madh pyeti kryepriftin: “Si ta qeveris botën?” dhe kryeprifti iu përgjigj: “Duhet ta qeverisësh me drejtësi, me përkujdesja dhe respekt për të gjithë ata që i nënshtrohen pushtetit tënd dhe duhet të mbash mend ti nuk je një i vdekshëm i zakontë ti je një Zot,. I mbanë mend faraonët tanë? Ti je një Zot në tokë. Mos e harro këtë.” Aleksandri solli ndërmend faktet ai kishte shkatërruar një ushtri shumë më të madhe se e tija dhe kishte pushtuar hapësira të gjëra tokësore në një kohë me të vërtetë të shkurtër. Në vend që të priste Darin Aleksandri u hodh në sulm. Ai u largua nga Egjipti në pranverën e vitit 331 pr.K dhe mbërriti në Gaugamelë në tetor të atij viti. Beteja më epike e Aleksandrit dhe Darit në këtë copë tokë të Irakut të sotëm. Beteja shpalosi të gjitha cilësitë ushtaraku të Aleksandrit. Ai e fiti betejën dhe Dari ia mbathi sërish ai u vra disa vjet më vonë në një nga strehimet e tij në Kaukaz, nga një shërbëtor i Aleksandrit, ky i fundit do të ekzekutohej vetë nga Aleksandri. Trupi u trajtua me respekt nga Aleksandri dhe u ndrerua me nderimet e fundit. Pas fitores së Gaugamelës Aleksandri marshoi drejt Persepolisit dhe qyteteve të tjera të rëndësishme perse ku mori veshje dhe plaçka dhe filloi ti përshtaste me kulturën greke që po përhapte. Për të forcuar lidhjet më shumë mes kulturës helene dhe asaj perse në vitin 327 pr.K Aleksandri martohet me një vajzë 16 vjeçare perse, princeshën baktriane, Roksanën. Gjithashtu ai martoi të gjithë gjeneralët e tij me gra perse. Në 326 pr.K Aleksandri filloi pushtimin e Indisë duke kaluar kështu nga historia në legjendë. Ai fitoi një triumf mbresëlënës në betejën e Hydapasit kundër mbretit Porus. Ashtu siç kishte treguar dhemshuri me çdo qytet që i kishte hapur derën edhe këtu ai tregon një dhembshuri të veçantë. Aleksandri i kapi dorën mbretit Porus dhe i tha: “A do të bëhesh miku im?” Aleksandri donte të mbushte një kupë që nuk kishte fund por burrat dhe gjeneralët e tij ishin të lodhur dhe kërkonin të ktheheshin. Aleksandri e ndali avancimin e tij në lumejtë Punxhab dhe Beas. Asnjëra nga fitoret vendimtare të betejave të luftuara kundër persve nuk ia kishin shuar oreksin e pangopur për pushtet dhe dominim. Ai kishte ndërmend të bënte një ekspeditë tjetër, kësaj here kundër Kartagjenës, por gjatë rrugës së kthimit atë e zunë ethet dhe vdiq me 10 qershor 323 pr.K në moshën 32 vjeçare. Trashigimia që la pas Aleksandri i Madh ishte e madhe, më gjigande se vetë titulli i tij hyjnor. Hapi kulturën greke, krijoi një perandori ku njerzit gjykoheshin përmes zemrës dhe jo ngjyrës apo etnicitetit. Me përjashtim të Jezu Krishtit pothuajse nuk ka figurë më të njohur të Antikitetit në historinë perëndimore se sa Aleksandri i Madh. Veprimet e tij i përkasin një legjende. Frymëzoi shumë vepra letrare, piktura, skulptura si dhe filma. Dhe pavarësisht se kanë kaluar më shumë se dy mijëvjeçarë nga vdekja e këtij sundimtari legjendar, fitoret e tij mbi persët si ajo e vitit 331 pr.K qëndrojnë edhe sot si një shembull suprem i lidershipit ushtarak. Jul Qezari i krahasoi fitoret e tij me arritjet e sundimtari maqedonas kurse Napoleoni u përpoq të ishte një Aleksandër i ri, ai shkoi aq larg me këtë fiksim saqë pushtoi edhe Egjiptin si një hije e paraardhësit të tij. Xherardo Nikjari- Konica.al

Çfarë është “Poleni” ? Nga Dr.Agim Nelaj ÇFARË ËSHTË POLENI? Bletët, ashtu si të gjitha gjallesat, kërkojnë një dietë të balancuar të sheqerit, proteinave, vitaminave dhe mineraleve. Uji përbën gjithashtu një domosdoshmëri jetësore. Dhe nektari, burimi i energjisë, për bletët është shumë i rëndësishëm për rritjen, sjelljen, fluturimin dhe termorregullimin. Poleni është fara mashkull e lules, e nevojshme për fekondimin e bimës. Është pluhur shumë i imët, në trajtën e grimcave të vogla (korpuskujve). Poleni është ushqimi i bletëve të reja dhe përmban përafërsisht 40% proteina. Ai është vlerësuar si një nga burimet më të arrira natyrore, që përmban pothuajse të gjitha lëndët e nevojshme për njerëzit. Rreth gjysma e proteinës se tij është në formën e aminoacideve të lirë, të gatshëm për t`u përthithur drejtpërdrejt nga trupi. Lëndë të tilla shumë të tretshme, ndihmojnë mjaft për plotësimin e nevojave të çdokujt për proteina. Një nga faktet më interesante në lidhje me polenin është se ai, nuk mund të sintetizohet në laborator. Analizat kimike të polenit janë bërë me pajisje shumë të sofistikuara, por ka ende disa elemente të padallueshëm, të pranishëm në polen. Bletët i shtojnë vetes dhe ca pikla misterioze “ekstra”. Ato bëjnë detyrë të dyfishtë: janë të programuara për të mbledhur polen, por dhe ta sjellin atë përsëri në zgjoje si ushqim për familjen. Ndonëse dhe pllenimi është po aq i rëndësishëm, kur bletët arrijnë në lule të tjera, një pjesë e pluhurit të artë është shpërngulur gjatë lulëzimit dhe pllenimi është kryer. Është e rëndësishme të dimë sesa e vështirë është mbledhja e polenit. Për grumbullimin e një lugë çaji polen, një bletë duhet të punojë për një muaj, tetë orë në ditë. Çdo topth poleni, përmban mbi dy milionë kokrra polen lulesh, kurse një lugë çaji përmban mbi 2.5 miliardë kokrra polen lulesh. Poleni prodhohet nga qeliza mashkullore dhe bleta përlyehet me të gjatë vizitës nëpër lule. Bimët pjalmohen me forma të ndryshme: me insekte, zogj, erë etj. Bimët, që e kryejnë pjalmimin me anë të erës, janë më të pasura në pjalm. Më të pasur në pjalm janë luledielli, misri, gështenja etj. Pjalmi përmban: ujë 10%; sheqerna 33-35 %; yndyrna 5%; proteina 22-24%. Ka në përbërje te tij aminoacide (22), lëndë minerare, si dhe lëndë të tjera ende të paindentifikuara. Në vitaminat e grupit B, C, D, E, A, gjejmë disa enzima që ndikojnë në proceset metabolike si: amilaza, saharaza, fosfataza etj. Ka lëndë, ende të pavërtetuara përfundimisht, me vlerë në jetëgjatësinë dhe sjelljen e bletëve. Ku prodhohet poleni? Poleni prodhohet nga thekët, që janë organet riprodhuese mashkullore të luleve. Bletët luajnë një rol të rëndësishëm si pjalmuese, ato bashkojnë polenin me organin femëror të lules. Ndonjëherë poleni transferohet në një stigmë brenda të njëjtës lule ose në një lule tjetër të po atij lloji. Për rrjedhojë, qëndron një lidhje e ndërlikuar mes bimëve dhe polenizuesve të tyre, pasi të dy palët mbështeten tek njëri-tjetri për mbijetesë. Prodhimi i polenit varet nga llojet e bimëve. Sasia dhe cilësia e prodhuar ndryshojnë në varësi të kushteve klimatiko-tokësore. Disa bimë mund të prodhojnë polen me bollëk, por të një cilësie të dobët, ndërsa të tjera mund të prodhojnë shumë më pak, por me një cilësi të lartë. Bimët e të njëjtit lloj kanë prirje të kenë në përbërje të polenit sasi të përafërta të proteinave të papërpunuara. Bimë me vlera relativisht të larta proteine të papërpunuar janë: kanola (Brassica napus 23%), bajamja (Prunus dulcis 26%). Bimë me nivel të ulët proteine të papërpunuar janë: ferra e butë (Rubus spp. 19.%), shelgu (Salix spp. 17%), luledielli (Helianthus annuus 16%) dhe pisha (Pinus spp. 7%). Duhet theksuar se qarkullojnë disa metoda për të analizuar përmbajtjen e proteinave të polenit, prandaj në literaturë gjejmë rezultate të ndryshme. Publikimi i përqindjes së proteinave në polene të ndryshme, shërben vetëm si udhëzues i përgjithshëm dhe jo si vlerë përfundimtare. Nga hulumtimet del se bleta punëtore në përzgjedhjen e polenit, bazohet në erën dhe paraqitjen fizike të kokrrizave dhe jo në vlerat ushqyese të tij. Një familje blete mbledh rreth 25-50 kg polen në vit, ku mesatarisht 15-30% e bletëve punëtore të familjes, mbledhin polen. Një bletë e vetme mund të sjellë një ngarkesë poleni që peshon rreth 35% të peshës së trupit të saj. Bletët e mbledhin polenin me këmbët e tyre të prapme, me anë të strukturave të specializuara të quajtura zakonisht “shporta” ose “polencorbicula”. Poleni i sjellë në zgjua përpunohet nga bletët kujdestare. Ato prodhojnë një sekrecion nga gjëndrat faringeale, i cili përmban enzima dhe acide. Ky sekrecion parandalon aktivitetin e dëmshëm të baktereve dhe përgatit polenin për ruajtje afatgjatë. I ruajtur në këtë mënyrë, shpesh poleni quhet dhe “bukë blete”, “bifteku i bletës”, “mbiushqim” etj. Bletët shtojnë në polen edhe disa baktere të dobishme që prodhojnë enzima, të cilat ndihmojnë në rritjen e cilësive ushqyese të polenit dhe në lirimin e aminoacideve. Kërkesa vjetore për polen është vlerësuar se shkon në 30-55 kg. Poleni përdoret për rritjen dhe zhvillimin e familjes, pasi ndikon tek pjelljet. Nuk ka pjellje pa polen. Nga çasti që bleta shfaqet, ajo nuk konsumon më polen. Sasia e polenit që kërkohet për zhvillimin e një larve të bletës punëtore është vlerësuar në 124-145 mg. Kjo sasi përmban rreth 30 mg proteinë. Niveli minimal i proteinave të papërpunuara, të nevojshme për bletët, është vlerësuar të jetë mesatarisht 20-25%. Një dietë poleni me nivel të lartë proteinik, rrit jetëgjatësinë e bletëve punëtore. Poleni i cilësisë së ulët, me pak proteina, zbret pjelljet dhe bletët e dala nga një ushqim i varfër kanë jetëgjatësi të shkurtër, humbin dhe janë të prekshme nga sëmundjet. Poleni, është burimi kryesor i proteinave dhe gjithashtu përmbann yndyrna, lipide, minerale dhe vitamina. Proteina është jetike dhe vendimtare për pjelljet dhe zhvillimin e bletëve të reja. Poleni është burimi kryesor që ndryshon cilësinë e ushqimit të bletëve. Ai përbëhet nga: ujë (7-16%), proteina bruto (6-30%), sheqerna të reduktuar (19-41%), sheqerna të pareduktuar (0-9%), niseshte (0-11%), lipide (5%), hi (1-6%) dhe të panjohura (22-36%). Përbërsit e polenit janë të ndryshëm dhe sasia e tyre varet nga lloji i bimëve. Polenet ndryshojnë jo vetëm nga sasia, por edhe nga cilësia. Proteinat që ofron poleni janë thelbësore për jetën dhe zhvillimin e familjes së bletëve. Sasia e proteinave të papërpunuara në përbërje të tij ndryshon shumë nga njëri polen në tjetrin, duke zënë nga 6-30% të peshës totale të polenit të thatë. Proteina ka në përbërje të saj disa aminoacide, nga të cilat dhjetë janë gjetur si thelbësore për jetën e bletëve, që janë: threoninë, valinë, methioninë, isoleucinë, leucinë, fenilalaninë, histidinë, lisinë, argininë dhe triptofan. Sasia dhe lloji i aminoacideve të pranishme në polen ndryshojnë nga ato të lules ku është mbledhur. Bletët e rritura, polenin e mbledhur e sjellin në zgjua ku dhe depozitohet. Edhe shtojca e lëndës ushqimore proteinike dhënë nga bletari, gjithashtu depozitohet dhe nuk konsumohet. Disa polene janë të mangët në aminoacide të caktuara, aq të domosdoshme e të kërkuara nga bletët. Nga këto aminoacide, disa janë thelbësore për bletët, pasi ato nuk mund të sintetizohen nga vetë bleta. Poleni ose shtesa proteinike është e domosdoshme në dietën e bletëve të reja dhe atyre kujdestare. Ushqimi duhet të përmbajë proteina në sasi dhe në cilësi, shumëllojshmëri të aminoacideve për të kënaqur nevojat e tyre ushqyese. Larvat e reja dhe mbretëresha, të cilat ushqehen nga bletët kujdestare, i marrin proteinat nga ushqimi (pelte mbretërore). Proteinat cilësore që në përbërje kanë aminoacide të plota, janë të nevojshme për mirërritjen e bletëve të reja si dhe për zhvillimin e gjëndrave nënfaringale të ushqimit në bletët kujdestare. Nëse ato nuk marrin polen ose ndonjë lloj tjetër të përshtatshëm proteine, sekrecionet e gjëndrave të ushqimit të pjelljeve nuk janë të mjaftueshme për mbështetjen e rritjes normale, zhvillimin e larvave dhe të aftësive riprodhuese të mbretëreshës. Kur bletët kujdestare kanë përfunduar detyrimet si “bletë shtëpiake” (rreth ditës së dhjetë dhe katërmbëdhjetë të jetës së tyre), dhe si bletë punëtore tani, marrin detyra të tjera (fluturimi në kullotë për shembull) për mbledhjen e ushqimit, kërkesa e tyre për proteina bie ndjeshëm dhe përbërësi kryesor i dietës janë karbohidratet e marra nga nektari dhe mjalti. Vazhdim: POLENI DHE EFEKTET E TIJ KURUESE Artikulli u përgatit për Revistën Mjekësia Veterinare Shqiptare nga Dr.Agim Nelaj. Nuk lejohet përdorimi i këtij artikulli pa lejën e redaksisë ose autorit! Ju lutemi në rast referimi duhet të përmendet autori, burimi i informacionit dhe linku përkatës që i përket Revistës Mjekësia Veterinare Shqiptare!

“It Ends With Us” nga 8 gushti premierë në të gjitha kinematë Cineplexx Sindi Metushi IT ENDS WITH US, romani i parë I Colleen Hoover i adaptuar në film, rrëfen historinë emociounese të Lily Bloom (Blake Lively), një grua që tejkalon një fëmijëri traumatike për të nisur një jetë të re në Boston dhe për të ndjekur një ëndërr të përjetshme për të hapur biznesin e saj. Një takim i rastësishëm me neurokirurgun simpatik Ryle Kincaid (Justin Baldoni) ndez një lidhje intensive, por ndërsa të dy bien thellë në dashuri, Lily fillon të shoh anët e Ryle që i kujtojnë asaj marrëdhënien e prindërve të saj. Kur dashuria e parë e Lily-t, Atlas Corrigan (Brandon Sklenar), papritmas rishfaqet në jetën e saj, marrëdhënia e saj me Ryle përmbyset dhe Lily kupton se ajo duhet të mësojë të mbështetet në forcat e saj për të bërë një zgjedhje të pamundur për të ardhmen e saj. Regjia nga Justin Baldoni dhe prodhuar nga Alex Saks, Jamey Heath dhe Christy Hall. Në film marrin pjesë Blake Lively, Justin Baldoni, Jenny Slate, Hasan Minhaj, Amy Morton dhe Brandon Sklenar, me skenar të Christy Hall, bazuar në librin e Colleen Hoover. IT ENDS WITH US, romani i parë I Colleen Hoover i adaptuar në film, rrëfen historinë emociounese të Lily Bloom (Blake Lively), një grua që tejkalon një fëmijëri traumatike për të nisur një jetë të re në Boston dhe për të ndjekur një ëndërr të përjetshme për të hapur biznesin e saj. Një takim i rastësishëm me neurokirurgun simpatik Ryle Kincaid (Justin Baldoni) ndez një lidhje intensive, por ndërsa të dy bien thellë në dashuri, Lily fillon të shoh anët e Ryle që i kujtojnë asaj marrëdhënien e prindërve të saj. Kur dashuria e parë e Lily-t, Atlas Corrigan (Brandon Sklenar), papritmas rishfaqet në jetën e saj, marrëdhënia e saj me Ryle përmbyset dhe Lily kupton se ajo duhet të mësojë të mbështetet në forcat e saj për të bërë një zgjedhje të pamundur për të ardhmen e saj. Regjia nga Justin Baldoni dhe prodhuar nga Alex Saks, Jamey Heath dhe Christy Hall. Në film marrin pjesë Blake Lively, Justin Baldoni, Jenny Slate, Hasan Minhaj, Amy Morton dhe Brandon Sklenar, me skenar të Christy Hall, bazuar në librin e Colleen Hoover. Titulli origjinal Colleen Hoover’s It Ends with Us

Sterjo Spasse, kush ishte shkrimtari i “pse”-ve, prozën shqiptare e çoi drejt modernizmit Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit kujtoi , në 110- vjetorin e lindjes, shkrimtarin Sterjo Spasse (1914-1989). Sterjo Spasse.1 Sterjo Spasse është një nga autorët më në zë në letrat shqipe pas viteve ‘30, prozator me kontribute të spikatura. Romani “Pse?”, i botuar në vitin 1935, mbahet si romani i parë filozofik i shkruar në Shqipëri, në gjuhën shqipe. QKLL shkruan se Spasse mbetet një prozator emblematik i atyre viteve, duke u larguar nga tematika e zakonshme romanore e kohës për të shenjuar dhe një tipologji të re të rrëfimit në historinë e prozës, të romanit shqip, duke e shpënë llojin letrar drejt modernizmit. Sterjo Spasse lindi në Gollomboç dhe u nda nga jeta në Tiranë në vitin 1989. Spasse ishte me prejardhje maqedonase, i lindur në Gollomboç, njëri nga fshatrat maqedonishtfolës buzë liqenit të Prespës. Spasse shkollën fillore e kreu në Korçë, ndërsa shkollën Normale në Elbasan. Më pas nisi punë si mësues në fshatin Derviçan në jug të Gjirokastrës, ku nisi të shkruante romanin që njihet shkurt Pse!?. Më vonë nisi një kurs me korrespondencë për pedagogji në Firence të Italisë, por nuk arriti të marrë provimet e fundit. Me Kutelin, Kokonën dhe Hakiun qe bashkëthemelues i të përkohshmes “Revista letrare” në Tiranë më 15 shkurt 1944. Në fundin e vitit 1944, pak pas fitores komuniste, ai e kishte botuar veprën e tij të parë të realizmit socialist në organin partiak, gazetën “Përpara” të Korçës: Si e pashë Tiranën e porsaçliruar. Po pas lufte punoi në Mininstrinë e Arsimit e Kulturës për hartimin e teksteve shkollore me Aleksandër Xhuvanin, Dhimitër Shuteriqin e Qemal Draçinin. Punoi, gjithashtu, në revistat pedagogjike dhe letrare: “Shkolla e re”, “Arsimi popullor”, “Literatura jonë”, “Nëntori”, etj. dhe pranë Lidhjes së Shkrimtarëve dhe të Artistëve të Shqipërisë. Ndërsa kohën e fundit e kaloi në Tiranë, si shkrimtar me profesion të lirë. Veprimtaria letrare e shkrimtarit Sterjo Spasses është e shumëllojshme. Shkroi punime pedagogjike, tekste shkollore, u mor me përkthime, shkroi artikuj të ndryshëm, monografi, tregime, romane, etj. Veprimtaria e tij, sidomos ajo letrare, zë fill që nga vitet tridhjetë të shekullit të kaluar. Kjo ishte një periudhë në të cilën shkrimtari Sterjo Spasse u dallua me krijimet e veta, sidomos në fushën e tregimit dhe atë të romanit. Botoi katër përmbledhje tregimesh: “Kurorë rinie” (1934), “Në krahët e një femre” (1934), “Nusja pa duvak” (1944) dhe “Të fala nga fshati” (1958) si dhe dhjetë romane: “Nga jeta në jetë – Pse!?” më 1935 – që mbahet si kryevepra e tij, “Afërdita” (1944), “Ata nuk ishin vetëm” (1952), “Afërdita përsëri në fshat” (1954), “Buzë liqenit” (1965), “Zjarre…” (1972), “Zgjimi” (1973), “Pishtarë” (1975), “Ja vdekje ja liri” (1978), dhe “Kryengritësit” (1983). Redaksia e botimeve “Rilindja” i botoi në vitin 1968 një komplet veprash në tetë vëllime, ndërsa herë pas here ka botuar vepra të ndryshme. Më 1980-1985 iu botuan po ashtu në Tiranë botimi integral “Vepra”, me nëntë vëllime. Në vitin 1980 iu përkthye në anglisht romani “Zgjimi”. Kthimi në muze i shtëpisë së Sterjo Spasses në Pustec është një vlerë e shtuar për fshatin Gollomboç, por edhe për të gjithë bashkinë e Pustecit. Shtëpia e shkrimtarit është pajisur me objekte, të cilat janë përdorur prej tij apo edhe me dorëshkrime dhe dokumente. Sterjo Spasse është një nga shkrimtarët shqiptarë më të rëndësishëm, me prejardhje maqedonase, në letërsinë shqiptare bashkëkohore nga fundi i shekullit të 20-të dhe autor i shumë romaneve dhe tregimeve. Ai ka luftuar për përdorimin e një gjuhe të përbashkët të vetme letrare në tekstet shkollore, në gazeta dhe në revista, për një abetare të unifikuar, duke qenë misionar i progresit, sidomos nëpër fshatra. Ai është një ndër shkrimtarët më të vlerësuar me çmime, para dhe pas vdekjes. Është nderuar me çmime të para kombëtare për romanet “Afërdita përsëri në fshat”, “Buzë liqenit”, “Zgjimi”, vëllimin me tregime “Të fala nga fshati” etj. Ka marrë Çmimin e Republikës i shkallës II për romanin “Ata nuk ishin vetëm” -1954. Urdhrin “Naim Frashëri” i artë (Pas vdekjes). Titullin “Nderi i Komunës” –Liqenas. Titullin “Nderi i qarkut”– Korçë, e shumë të tjera. NDIQE LIVE "PANORAMA TV"

Imagjinoni botën e teknologjisë informatike—një sferë e mbushur me inovacione, algoritme komplekse dhe mundësi të pafundme. Brenda këtij domeni dinamik, kërkimi i njohurive dhe mendjemprehtësisë nuk njeh kufij. Megjithatë, mes vorbullës së informacionit dhe përparimeve, një individ shquhet për qasjen e saj unike për të zotëruar ndërlikimet e AI. Vëtrimi dhe marrja e njohurive në fushën e teknologjisë informatike nuk eshte pa sfida. Ashtu si shumë profesionistë aspirantë, u ndesha me momente vetëdyshimi dhe pasigurie. Deti i gjerë i pafundem, algoritmeve dhe gjuhëve të programimit shpesh dukej i frikshëm, duke hedhur hije hezitimi në rrugën drejt perparimit. Megjithatë, vendosmëria dhe etja e palëkundur për dije jane shtysë përpara. Gjatë një momenti të introspeksionit që ajo gjeti një mjet të fuqishëm - një mjet që jo vetëm do të rriste aftësitë e saj njohëse, por gjithashtu do të transformonte të gjithë qasjen e saj ndaj të mësuarit: ndërgjegjësimin. Në një botë të karakterizuar nga lidhje e vazhdueshme dhe mbingarkesa e informacionit, koncepti i ndërgjegjes mund të duket si një luks i largët. Megjithatë, për ekspertet, integrimi i praktikave të ndërgjegjes në rutinën e tyre të studimit iehte një ndryshim i lojës. Duke kultivuar një qasje rë ndërgjegjshme, qe te mëson të përqendrojë vëmendjen e saj, të shfrytëzojë kreativitetin e saj dhe publicitetin e apasionuar ne kete kombinim dhe krijimit te Webe- ve Revistes etj, dhe të lundrojë në peizazhet e ndërlikuara të AI me hir dhe mjeshteri dhe inovacion. Mindfulness, me theksin e tij në të qenit i pranishëm në moment dhe nxitja e vetëdijes, i mundësoi asaj të përmirësonte aftësitë e saj për zgjidhjen e problemeve dhe të kultivonte një kuptim më të thellë të algoritmeve komplekse. Nëpërmjet meditimit të ndërgjegjes dhe ushtrimeve të qëllimshme të frymëmarrjes, ajo gjeti një ndjenjë qartësie dhe qetësie mes kaosit të studimeve të teknologjisë informatike. Ndërsa expertiza fillon kërkimin e saj për të zotëruar funksionet e brendshme të AI, nderkaq bëhet frymëzim për profesionistët e tjerë në këtë fushë. kembengulja dhe puna e palodhur ne spektrin e informatikes shërben si një testament për fuqinë transformuese të ndërgjegjes në rritjen e aftësive njohëse, promovimin e alternatives se AI dhe nxitjen e një lidhjeje më të thellë me botën e teknologjisë informatike. Në një rrëfim të endur me përkushtim, fleksibilitet dhe vetëdije, u shfaq natyrshem rezultati dhe perparimi, si një shembull i shkëlqyer i mjeshtërisë së ndërgjegjshme në fushën e AI. Historia e saj nënvizon rëndësinë e përqafimit të ndërgjegjes si një mjet për sukses, si në aspektin akademik ashtu edhe në atë profesional. Puna e Ekspertes është një kujtesë se mes botës me ritme të shpejta të teknologjisë informatike, ndërgjegjja mund të shërbejë si një dritë udhëzuese - një spirancë që na mbështet në momentin e tanishëm dhe ushqen potencialin tonë njohës. Si profesioniste në këtë fushë, përqafimi i praktikave të ndërgjegjësimit jo vetëm që mund të përmirësojë performancën tonë, por edhe të pasurojë boten tone profesionale dhe ate te tonë të përgjithshme. Pra, ndërsa gërmoni më thellë në sferat e AI, algoritmeve dhe teknologjisë informatike, mbani mend historinë e nje zonje me nje kalvar te gjate mundimesh pune e perpjeljes per te mesuar si një dëshmi e fuqisë transformuese të zotërimit të ndërgjegjshëm. Lëreni vëmendjen të jetë busulla juaj, duke ju udhëhequr drejt një të ardhmeje ku njohuria, kreativiteti dhe mirëqenia konvergojnë në harmoni të përsosur. Nëpërmjet navigimitt magjepsës të ekspertes Pere, na kujtohet ndikimi i thellë i vëmendjes në fushën e studimeve të teknologjisë informatike. Si profesionistë që përpiqen për përsosmëri në këtë fushë, le të përqafojmë fuqinë e vëmendjes ndërsa lundrojmë në peizazhet gjithnjë në zhvillim të AI dhe inovacionit. Nga. Liliana Pere.

Naim Frashëri është figura qendrore e letërsisë së Rilindjes dhe një nga përfaqësuesit më të shquar të lëvizjes kombëtare, njeriu që u pagëzua për së gjalli si “apostull i shqiptarizmës” dhe “bilbili i gjuhës shqipe”. Lindi në Frashër të Dangëllisë, ku mori mësimet e para nga hoxha i fshatit. Me shpërnguljen e familjes në Janinë, pranë vëllait të madh Abdylit, që shërbente si nëpunës atje, Naimi hyri në gjimnazin Zosimea të qytetit, ku mori një kulturë të gjerë për kohën. Përveç njohjes me kulturat klasike, përveç se përsosi njohuritë në persisht dhe mësoi edhe gjuhë të tjera, si greqishten, frëngjishten etj. Naimi atje ra në kontakt me idetë e iluminizmit frëng, që i hapi udhën Revolucionit të vitit 1789: lexoi Rusonë e Volterin, për të cilët ruajti një admirim të veçantë gjatë gjithë jetës, ashtu si e ruajti edhe për shkrimtarët e mëdhenj të shkollës së romantizmit francez, Hygonë, Lamartinin e të tjerë. Naimi u ndodh kështu në kryqëzimin e dy kulturave, të kulturës lindore e të kulturës perëndimore, të cilat lanë gjurmë në formimin dhe në veprën e tij, pa mundur të shtypin natyrën e saj vendase. Pasi kreu më 1870 gjimnazin, Naimi shkoi në Stamboll për të gjetur punë, por klima nuk i shkoi shëndetit të tij të dobët dhe u kthye në Shqipëri, ku punoi për dhjetë vjet si nëpunës dogane në Janinë, në Sarandë e në Berat. Më 1882 u vendos përfundimisht në Stamboll pranë vëllait, Samiut, ku edhe mbylli sytë më 20 tetor 1900. Atje ai u bë shpirti i Shoqërisë së Stambollit që e kryesonte Samiu. Por në vitet e Lidhjes së Prizrenit Naimi u ndodh në Shqipëri dhe mori pjesë aktive në ngjarjet e saj, sidomos në organizimin e mbledhjeve që u bënë në Frashër e në Janinë për mbështetjen e përkrahjen e Lidhjes. Më 1880 shkroi të parën vepër shqip me përmbajtje atdhetare, poemthin “Shqipëria”, e cila u prit me entuziazëm në rrethet patriotike. Në këtë poemë ai shpalli poetikisht të gjitha idetë që do të formonin më tej trungun e veprës së tij atdhetare dhe të gjithë poezisë atdhetare të Rilindjes. Vepra poetike e Naimit vuri bazat e letërsisë kombëtare dhe luajti një rol të dorës së parë për zgjimin e vetëdijes atdhetare te bashkëkombësit. Ai u bë themeluesi i një letërsie të re me përmbajtje atdhetare e njerëzore, me forcë artistike dhe me vlera të shquara stili, duke zgjeruar jo vetëm tematikën dhe problematikën e saj, por duke i kthyer fjalës shqipe forcën e saj estetike, duke i dhënë shqipes fytyrën e një gjuhe të lëvruar të kulturës moderne të shqiptarëve. Me poemat e vjershat e tij lirike Naimi i këndoi mallit e dashurisë për atdhe, krenarisë kombëtare dhe të kaluarës së lavdishme të shqiptarëve. Por ai zbuloi edhe të fshehtat e shpirtit njerëzor duke medituar për jetën dhe vdekjen, bukurinë dhe dashurinë, qenien dhe mosqenien, perëndinë dhe gjithësinë, në frymën e panteizmit poetik e filozofik që karakterizon mendimin e tij. Një himn të pashoq i thur Naimi dashurisë për atdhe e mallit për të, bukurive të natyrës shqiptare e krenarisë kombëtare në poemën “Bagëti e Bujqësija”. Me këtë vepër Naimi krijoi poezinë e madhe të atdheut dhe me një gjuhë magjepse poetike shprehu ndjenja e emocione që s’kishte mundur t’i krijonte para tij poezia shqipe. Ai shpalli mbi të gjitha ndjenjën e krenarisë kombëtare, përmes vargjeve: “Ti Shqipëri më ep nderë, / Më ep emërin shqipëtar; / Zemërnë ti ma gatove / Plot me dëshirë dhe me zjarr”. Naimi pohoi me gjuhën e artit qenien e atdheut e të atdhetarizmit shqiptar, duke krijuar imazhin poetik të mëmëdheut që u mungonte shqiptarëve, që e kishin dhe nuk e shikonin ose nuk e ndienin se e kishin ashtu të bukur e madhështor, ashtu si e përshkruan poeti, të ringjallur së vdekuri me një dashuri të përgjëruar prej fjalës poetike. Ky imazh i ftonte shqiptarët të ktheheshin në atdhe. Metafora e madhe e kthimit, e pranishme jo vetëm në këtë poemë të Naimit, por në gjithë letërsinë romantike të Rilindjes, nuk është e njëjtë me ëndrrën romantike për t’u kthyer në viset ekzotike, ose në gjirin e jetës së lirë e të papërlyer nga sëmundjet e qytetërimit modern; nuk është thjesht një arratisje romantike larg rrëmujës e rrëmetit të jetës urbane, por një mall për atdheun e humbur dhe një thirrje qytetare për t’iu kthyer vlerave të vendlindjes, për t’i ringjallur ato e bashkë me to për të ringjallur kombin. Ky ishte misioni i poezisë së Naimit, i cili u njëjtësua në vetëdijen e kombit me qiririn që digjet për njeriun dhe për lirinë. Historia, sidomos epoka e Skënderbeut, përbënte për rilindësit një trashëgim të çmuar dhe një dëshmi të identitetit e të së drejtës së shqiptarëve për të jetuar të lirë në atdheun e tyre. Me vetëdijen e ndikimit të madh të së kaluarës për formimin e ndërgjegjes kombëtare dhe për zgjimin e ndjenjave liridashëse, Naim Frashëri krijoi poemën epike “Istori e Skënderbeut”. Rilindja dhe liria e kombit në mendimin e Naimit Naim Frashëri ishte njeri i Rilindjes dhe Rilindja Shqiptare bashkonte në vetvete idealet politike qytetare të rilindjes së kombit dhe idealet humane të rilindjes së njeriut. Rilindja e kombit dhe liria e kombit në mendimin e Naimit është e lidhur me rilindjen e njeriut e me lirinë e njeriut, me zgjimin e pasurimin e tij mendor e shpirtëror, me përsosjen e tij morale. Në këtë vështrim përjetimet lirike të Naimit të shprehura në vjershat e “Luleve të verës” synojnë të afirmojnë një botë të re ndjenjash njerëzore, aspiratën e poetit për emancipimin e njeriut dhe për pohimin e individualitetit e të personalitetit të tij. Këto motive i sollën një risi e një pasuri artistike të panjohur më parë poezisë shqipe; me to Naim Frashëri themeloi stilin e mirëfilltë lirik në letrat shqipe dhe ngriti fjalën shqipe në rrafshin e poezisë e të artit të vërtetë. Vepra e Naim Frashërit sintetizoi prirjet më të mbara të zhvillimit historik e kulturor kombëtar të shqiptarëve dhe bëri epokë duke e nxjerrë në një udhë të re letërsinë e tyre. Duke vënë në bazë te gjuhës së poezisë gjuhën popullore, Naim Frashëri e emancipoi shprehjen poetike nga konvencionalizmi dhe i çliroi fjalët nga inercia e një tradite të ngurtësuar prej gjuhës së konsakruar të librave të dogmës, ose prej trysnisë së modeleve të huaja poetike. Me veprën e Naimit letërsia shqiptare mohoi në thelb traditën e zhvillimit të saj të varur nga ndikimi i letërsive dhe i kulturave të tjera; ajo nisi të zhvillohej në mënyrë të pavarur si letërsi e kombit shqiptar, me tiparet e veta. Naimi e afroi kështu letërsinë me proceset e zhvillimit shpirtëror e kombëtar të shqiptarëve dhe e bëri shprehëse të njëmendtë të ndërgjegjes së tyre morale e estetike. Mendimtar dhe iluminist Naim Frashëri, si mendimtar dhe iluminist, në rend të parë të dëshirave të veta e ka vënë atdheun, kurse gjërat tjera materiale e persona i ka vënë në rend të dytë. Arkitektura artistike dhe kreative e veprimtarisë së tij, është e lidhur dhe ndërtuar me shumë segmente dhe kahe të gjithanshme motivuese, por ky motivim sensibilizues nga aspekti kreativ është shumë i përgjithësuar për lexuesin, sepse brenda tij përfshinë plastificitet të kapshëm shpirtëror romantik, e që në esencë të kapjes figurative bëhet tërheqëse për të gjithë të tjerët, që me kujdes e perceptojnë vazhdimisht krijimtarinë e këtij poeti nga kënde të ndryshme të dizajnimit të saj gjuhësor, vizual dhe atraktiv. Edhe pse ‘’lulet’’ i takojnë simbolit të vjetër të letërsisë botërore, por këto’’ lule e lisa të gjatë’’ te vargjet e Naimit ngërthejnë në vete një ndjenjë sovrane, të lirshme, autokoktone, ashtu siç donë ai ta pispillos e fasadoj artistikisht atdheun e vet të dashur. Edhe pse poeti ka shërbyer nëpër shumë administrata të sistemit politik të kohës, ku edhe ka pasur shumë mundësinë reale për të shfrytëzuar e të ngritur për vete ndërtesa e gjëra materiale të leverdishme dhe të përkohshme, gjoja përfitime të mundshme pasurie të merituara, që dhëmbi i kohës gjatë viteve mund edhe t’i rrëzonte shumë lehtë, megjithatë mundësi që kishte, ai me vetëdije përzgjodhi dhe ndërtoi kullën poetike e ideologjike të tij të lartë, që nuk mund ta shemb asnjë tërmet i kohës nëpër shekuj. Poeti ndërtoi piramidën e ‘’gjuhës së Mëmëdheut’’, e cila për poetin ishte një ‘’Zonjë që mund të të ndritojë’’ nëpër shekuj. Por edukata e tarikatit bektashian nuk ia lejonte poetit këtë luks material të përkohshëm të pasurimit, se brendia asaj bindje të madhe spirituale që e kishte kultivuar dhe edukuar drejtë që nga fëmijëria, shpirti naimjan, qëndronte fortë në kujtesën e tij, si vetëdije edhe më e lartë njerëzore e atdhedashurisë së palëkundshme. Bektashianët përnderojnë mistikët ‘’sufi’’ që janë më të afër shpirtit të tyre, për ata vlerë është ndërgjegjja dhe shpirti i çiltër dhe jo pasuria materiale. Prandaj jo rastësisht në kulturën e shqiptarëve vepra e Naim Frashërit “Fletore e Bekteshinjet” merrej si baza konfesionale e kombit shqiptar. Tërë veprimtaria e poetit ka një taban të theksuar kombëtarë që nxitë dhe aludon tërësisht në individualitetin e përsosur njerëzor, pasi ajo veti njerëzore e ndërtuar në këtë mënyrë të vendosur, shpalon kulturën e intelektualit të ngritur me dije e mençuri, që spontanisht e lidh njeriun me tokën dhe të mirat e saj. Në këtë vorbull ‘’ëndërrimtar’’ e mistik të tij, sensibilizohet shpresa për të ardhmen e vendit dhe atdheu bëhet më afër vetes. Fjala e përzgjedhur poetike Te poezia e Naimit fjala e përzgjedhur poetike zhytet thellë në brendinë e poetit dhe pastaj shpërthen vrullshëm, me rrezatim, si ndonjë meteor i ngulitur në tokë, duke ndriçuar vendin dhe kohën me një lirizëm të ndjeshëm, kryesisht për t’i plotësuar dëshirat dhe nevojat e lexuesit. Kjo mjeshtëri ndikuese e identifikon poetin si të veçantë, dhe ne, tani, si pasardhës të tij, pa veprimtarinë e Naimit nuk do të ishim të plotë në kujtesë, sidomos nuk do të kishim mundësi sublimonin dashurinë për atdheun ashtu siç duhet dhe siç e kërkon nevoja e kohës. Ai na orientoi dhe frymëzoi shumë qartë artistikisht se kah të ngjitemi nëpër rrjedhat e historisë, me fjalë të tjera, Naimi e ktheu mesazhin e tij filozofik në traditë dhe trajtë kombëtare si duam edhe ne. Një perceptim kozmik dhe artistik të kapshëm për Naimin Frashërin shfaqën edhe shumë poetë pasardhës të kombit, sidomos janë të fuqishme vargjet poetike të Anton Zako Çajupi dhe Lasgush Poradecit, Dritëroit etj. Ata duke e ngritur shumë lartë talentin dhe dashurinë imanente të tij, e cila, pa dyshim, si e tillë ishte tërësisht patriotike dhe e pa zëvendësueshme. Ai ka qenë poet shumë dimensional dhe me përgjegjësi personale të angazhuar në ngjarjet kohës. Ky disponim real shihet qartë dhe vrullshëm te poezitë ‘Gjuha shqipe’, “Korçës”, 1887, “Bagëti e bujqësi” . Pastaj poeti nga kjo vetëdije me një frymëzim magjik e kozmik i këndoi natyrës e dashurisë te poema ‘’Bukuria’’ (1980), kurse te poema ‘’Historia e Skënderbeut’’ na fton në një marsh kolektiv e patriotik, të përgjithshëm, për të treguar të bëmat dhe shkathtësitë e mëdha të heroit tonë kombëtar. Këtë poemë të fuqishme poeti e artikuloi rrjedhshëm dhe bukur sipas qasjes historike të Marin Barletit, por menjë gjuhë të përzgjedhur dhe me afinitet ritmik të rrallë, që mban vlera të rralla artistike. Prandaj mund të themi me bindje e fakte se Naim Frashëri është krijuesi romantik më i plotë i Rilindjes kombëtare. Themi kështu pasi veprimtaria krijuese dhe atdhetare e tij është e ngjizur artistikisht dhe përfshihet realisht nëpër të gjitha lëmitë e jetës. Ajo krijimtari bëhet udhërrëfyese e të gjitha gjeneratave për t’i njohur madhështitë e vendit dhe popullit të vet. Nuk ka shkrim dhe varg të poetit, që do të paraqes atdheun të shëmtuar dhe të pa durueshëm, te ai hiperbolizohet gjithënjë dashuria për atdheun dhe gjuhën e këtij populli. Ky romantik i spikatur nuk është si romantikët tjerë evropianë, që donin të largoheshin nga vendet e tyre, për të kërkuar qetësinë e shpirtit, Naimi përkundrazi, duke u dalluar nga ata poetë të njohur, vendosmërisht nuk i adhuronte dëshirat aventureske të romantikëve evropianë e botërorë, ngase ai kërkonte e dëshironte gjithnjë që harmonia dhe qetësia shpirtërore të kërkohet në vendin e lindjes. Poeti si ndonjë alkimist i sprovuar e kthen vetëdijen e tij kah bukuritë e paprekura të natyrës dhe vendit të lindjes, i cili vend i ka të gjitha të mirat për të qenë i mrekullueshëm dhe i dashur. Naim Frashëri kërkon me këmbëngulësi nga populli i vet që ta ndërtoj e ndriçoj këtë vend që i ka të gjitha mundësitë për të qenë i kërkuar dhe i preferuar për qetësinë e shpirtit. Kështu, për këtë vend, në një aventurë të çuditshme do të veproj edhe Bajroni, duke ikur nga vendi i vet për të përjetuar madhështitë dhe njerëzit e kësaj toke të veçantë në Ballkan. Vetëm kultura erudite e Naim Frashërit ka mundur t’i kapë këto veçori madhështore të atdheut tij, kryesisht duke e portretizuar dhe personifikuar atë madhështi tokësore artistikisht dhe duke lartësuar atë në mënyrën sa më të kapshme për njerëzit, në rend të parë me qëllim sublim prej atdhetari, e pastaj, si përgjegjësi artistike prej poeti e shkrimtari, duke lënë gjurmë të pashlyer në vetëdijen e një kombi. Nga. Li lina Pere

Teri Hatcher tregon pse nuk i pëlqente të qenit një vajzë Bond përballë Pierce Brosnan Teri Hatcher tregon pse nuk i pëlqente të qenit një vajzë Bond përballë Pierce Brosnan Para 22 ore Teri Hatcher nuk e shijoi plotësisht të qenit një vajzë Bond. Kjo për shkak se ajo ishte shtatzënë gjatë krijimit të “Tomorrow Never Dies”. Aktorja 59-vjeçare luajti përballë Pierce Brosnan në filmin e vitit 1997, shkruan DailyMail. Por Teri ka pranuar se ishte më shumë e fokusuar në jetën e saj personale gjatë xhirimeve dyjavore, sepse ishte në pritje të fëmijës së saj të parë me aktorin Jon Tenney. Dhe të qenit nënë ishte në ‘pararojë’ e mendjes së saj. Kjo për shkak se ajo ishte shtatzënë gjatë realizimit të filmit. Por Teri ka pranuar se ishte më e fokusuar në jetën e saj personale gjatë xhirimeve dy javore, sepse ishte në pritje të fëmijës së saj të parë me aktorin Jon Tenney. Ajo i tha gazetës Guardian: “Unë tërhiqem me shumë mirënjohje. “Tomorrow Never Dies” ishte një rol shumë i vogël, i përsosur, pasi isha fshehurazi nëntë javë shtatzënë. Ishin vetëm dy javë, disa skena, atëherë do të isha shumë shtatzënë për të vazhduar punën. “Por shtatzënia doli dhe ishte jashtë kontrollit tim”, shtoi ajo. Dhe 'të qenit nënë' ishte në 'pararojë' e mendjes së saj. Ajo i tha gazetës Guardian: “Unë tërhiqem me shumë mirënjohje. Nesër Never Dies ishte një rol shumë i vogël, i përsosur pasi isha fshehurazi nëntë javë shtatzënë. Ishin vetëm dy javë, disa skena, atëherë do të isha shumë shtatzënë për të vazhduar punën'; parë me vajzën Emerson më 11 gusht “Unë nuk mendoj se ju do të shpëtoni me këtë. Të drejtat e grave janë shumë më të forta. Ju lejohet të keni privatësi”. Ajo shtoi për kohën e saj në film: “Femrat janë të ndjeshme para tremujorit të parë, sepse ju ende po pyesni nëse gjithçka po funksionon”. Bukuroshja është parë këtu në shfaqjen e saj hit “Shtëpiake të dëshpëruara”. “Doja të isha në film, por të qenit nënë ishte në ballë të mendjes sime, ndërsa ballë e mendjes së dikujt tjetër mund të kishte qenë: “Oh, unë jam në këtë film të James Bond. Kjo është shumë e lezetshme”. Martesa e saj me babain e vajzës së saj nuk zgjati dhe ata u divorcuan në vitin 2003. /Telegrafi/ Albumi Fotofrafik

A ndikon vërtet mënyra se si vishesh në suksesin tënd? Para 1 dite Mendon se suksesi yt varet vetëm nga përkushtimi, aftësitë dhe njohuritë? Ndoshta, por a e ke menduar ndonjëherë se si zgjedhja e veshjeve mund të ndikojë në mënyrën se si të tjerët të perceptojnë dhe mbi të gjitha, në suksesin tënd? Po, dollapi yt mund të jetë çelësi i fshehtë që të hap dyert e suksesit! Ja se si ngjyrat, stili dhe kombinimi i rrobave që vesh mund të ndikojnë të ardhmen tënde: 1. Psikologjia e ngjyrave: A e dije se ngjyrat që zgjedh të veshësh mund të komunikojnë mesazhe të ndryshme? Ngjyra e kuqe përçon vetëbesim dhe energji, ndërsa bluja sugjeron besueshmëri dhe qëndrueshmëri. Mendohu mirë kur zgjedh veshjen për një intervistë pune apo një takim të rëndësishëm – ajo mund të ndikojë më shumë se sa mendon. 2. Stili i veshjes dhe autoriteti: Një kostum formal, një fustan elegant, apo një veshje e kuruar me detaje mund të të bëjë të dukesh më profesional dhe më me ndikim. Studimet tregojnë se njerëzit që i kushtojnë rëndësinë e duhur kodit të veshjes kanë më shumë mundësi të fitojnë besimin e të tjerëve dhe të përparojnë në karrierë. 3. Rrobat e duhura të veshin me vetëbesim: Veshja ka fuqinë të ndryshojë mënyrën se si ndihesh për veten. Kur vesh rroba që të bëjnë të ndihesh mirë dhe i/e fuqishëm/e, kjo ndikon drejtpërdrejt në vetëbesimin tënd. Efekti “fuqizimi përmes veshjes” është i vërtetë – veshja e duhur mund të të japë atë shtysë të nevojshme për të dalluar me kilometra larg dhe për të shfaqur më të mirën tënde. 4. Aksesorët flasin për ty: Detajet kanë rëndësi! Ora që vendos, çanta që përdor, madje edhe syzet që përzgjedh; të gjitha tregojnë shumë për personalitetin dhe statusin tënd. Mos i lër pas dore këto detaje, pasi ato mund të jenë elementi që të diferencon nga të tjerët. Më shumë se një modë, gardëroba jote është një investim në suksesin tënd. Zgjidh me kujdes se çfarë vesh dhe lër rrobat e tua të flasin për ty, përpara se të flasësh vetë. Në fund të fundit, suksesi mund të vijë nga kombinimi i aftësive dhe zgjedhjeve të zgjuara, dhe një nga ato zgjedhje është mënyra e veshjes. /Telegrafi/

At Antonio Bellusci, një lutje për Shqipërinë Dritare.net At Antonio Bellusci, një lutje për Shqipërinë Kjo intervistë është bërë në vitin 2017, ndërsa Shqipëria po kalonte një moment përplasjeje politike të fortë. Rudina Xhunga shkoi në Kalabri dhe solli lutjet e një prifti atdhetar, për vendin amë. Sot po e ribotojmë të plotë në Dritare.net duke i uruar ditëlindjen At Antonios. Edhe 100, At!/Dritare .net Nga Himara në Kalabri Në Frashineto, Kalabri jeton një studiues, një filozof, një atdhetar, një prift. At Antonio Bellusci, një burrë, si një gur i çmuar. Një shtëpi-bibliotekë, ku ruhet shqipja e të gjitha kohërave, e gjithë shkrimtarëve shqiptarë. Një libër miqsh ku kishte lënë firmën Dritëro Agolli, Dhimitër Shuteriqi, Veton Surroi, Nasho Jorgaqi, Ylli Polovona, Gjovalin Shkurtaj, Visar Zhiti, Eda Derhemi, Floresha Dado, Valdete Sala, etj. Foto takimesh me Ismail Kadarenë, Alfred Moisiun, Ibrahim Rugovën, Sali Berishën, Rexhep Meidanin. Ishin aty edhe pikturat e Ibrahim Kodrës dhe përqafimi me Nënë Terezën. Në atë shtëpi, mes atyre librave bindesh sa e pavërtetë është shprehja: Ky vend nuk bëhet kurrë. Aty gjen pohimin që ky vend nuk humb kurrë. At Antonio Bellusci me shqipen dhe dashurinë për Shqipërinë, është dëshmia. Rudina Xhunga: Jam këtu në shtëpinë e atë Antonio Bellusci-t në Frascineto, Kalabri. Unë jam jo vetëm e nderuar, por edhe shumë e gëzuar, atë Antonio, që jam këtu sot me ju. At Antonio Bellusci: Gëzimi është edhe i imi, se me ardhjen tuaj këtu është tamam vërtet Shqipëria e gjallë dhe e pavdekshme. Rudina Xhunga : Çfarë do të thotë Frascineto? Është një emër që ka të bëjë me Shqipërinë? At Antonio Bellusci: Po, ka një lidhje të madhe me Shqipërinë pasi etërit tanë që kanë ardhur këtu kanë nënshkruar kapitolacionet, siç i themi ne, më 1490-n me Episkopin e vendit. Duhet thënë se ky dokument thotë zyrtarisht, kur janë vendosur etërit tanë shqiptarë këtu në Frasnitë dhe kur kanë qenë të njohur me këtë dokument të kapitulacionit, pra në vitin 1490. Por me siguri ata kanë ardhur disa vite përpara. Familjet e para që kanë ardhur këtu, pra një ndër familjet më të nderuara, ishte familja Frascino, Frashëri, që kanë nxjerrë priftërinj dhe njerëz me kulturë në këtë katund. Disa studiues, si edhe Vincenzo Dorsa që ishte një shkrimtar i madh, prift, nga ky katund, Frasnita, që është i njohur në letërsinë shqiptare. Frascino në italisht u shkrua Frascineto në Bashki. Por, Frashëri, si me thënë Sami Frashëri, Naim Frashëri jetuan në shpirtrat e frasnjotëve dhe jetojnë edhe sot. Rudina Xhunga: Po vetë mbiemri juaj, Bellusci? At Antonio Bellusci : Edhe familja Belushi ishte ndër familjet e para që erdhën këtu, një familje e madhe që gëzonte shumë privilegje dhe kjo familje vjen nga jugu i Shqipërisë, nga Himara, nga Korça. Mbiemri ka qenë Blushi, por këtu në Itali u bë Bellusci. Jemi shumë të nderuar se kemi familje me mbiemrin Gropa ose Dorsa, pra dora, dhe kjo tregon se të gjithë mbiemrat tanë kanë rrënjë shqiptare. Kur një njeri thotë unë jam shqiptar, kjo e tregon edhe vetë rrënja, pra mbiemri. Familja Luci ka mbiemrin Toshku-Toshkrat, domethënë ka prejardhje nga toskërishtja. Rudina Xhunga: Tani në Himarë njerëzit thonë që janë grekë. Çdo t’u thotë atyre një himarjot, prej 500 vjetësh? At Antonio Bellusci: Kam bërë një poezi ku thuhet se lidhja e sotshme e arbëreshëve është me atë Shqipëri, dhe thosha gjithashtu se edhe gurët e katundit të thonë se je arbëresh. Këtë gjë do t’i thosha edhe atij himarjoti, i cili thotë se ndihet grek. Pra, edhe gurët e vendit të shenjtë të Shqipërisë tregojnë rrënjën shqiptare të Himarës e të gjithë truallit shqiptar, si për ne arbëreshët ashtu edhe për çdo njeri. Por fjalët i merr era, e rëndësishme është ajo çka ndien njeriu në shpirtin e tij. Këto janë vlera që trashëgohen në shekuj të shekujve. Ne nuk kemi frikë nga fjalët që njeriu thotë, pasi jemi të gjithë vëllezër dhe neve na bashkon gjuha, na bashkon zemra, na bashkojnë këto ndjenja. Për këtë, Himarë e dashur, dhe unë e them me krenari, më duket sikur jam himarjot. Ma tregon si fytyra ashtu edhe e folura ime. Pse ai vend i shenjtë ka Epirin, dhe këtë e thotë historia, dhe gjithë Gadishullin Ballkanik në kohën që erdhën këtu, pra në një kohë ku nuk ekzistonte as Shqipëria, as Greqia dhe as Italia. Këto erdhën më vonë. Ne jemi dëshmi e gjallë, e vjetër dhe e bukur. Rudina Xhunga : Edhe gjuha që ju flisni atë, është një dëshmi e gjallë, e vjetër, e bukur dhe shumë emocionuese. Ç’është kjo shqipe kaq e bukur që flisni ju atë Bellusci? Atë Antonio Bellusci: Është gjuha e mëmës sime që këtu në vatrën tonë gjithmonë është folur arbërisht ashtu si dhe tata im që flet në arbërisht. Mund të themi edhe ndonjë fjalë në italisht, i dimë të gjitha fjalët italiane, por në shtëpi është tempulli i shqiptarizmit, atje ku shikohet shpirti, zakonet, gjuha dhe gjithë Kanuni, atë kanun që prindërit tanë nuk e dinin se ç’ishte Kanuni i Dukagjinit apo Kanuni i Skënderbeut, se ne jemi në diasporë, pak të shkolluar, nga ta dinim ne se ç’ishte Kanuni. Por ajo vjen nga një rrënjë e thellë, nga dashuria për atdheun, nga dashuria për gjuhën etj. E mbi këtë gjuhën që më mësoi mëma ime nga arbërishtja pastaj pata dëshirën dhe fatin e madh të shkoja më 1977-n në Prishtinë tek Universiteti i Prishtinës dhe atje mësova gjuhën letrare shqipe. Ky mishërim, i gjuhës arbëreshe që tingëllon bashkë me shqipen mëmë që kemi në Shqipëri që më 1972-shin, që na nderon të gjithëve kjo gjuha letrare e sotme pse na bashkon si komb të gjithëve, këto janë të gjitha bukuri që Zoti na dha si një dhuratë e çmuar dhe ne e kemi të shtrenjtë në zemër. Rudina Xhunga : Po a keni dëgjuar këto kohë, ndërsa flitet për ta ndryshuar gjuhën e njësuar letrare vetëm pse ajo i përket kohës së Enver Hoxhës dhe i një gabimi rrjedhimisht? At Antonio Bellusci: Jo, jo, kombi është një, gjuha letrare është një, një dhuratë e fitim i madh që ka ardhur me djersën e të gjithëve dhe kjo bibliotekë i zbukuron të gjithë librat, gjuha letrare shqipe ashtu siç zbukuron të gjithë të folurat arbëreshe si motra me motrën, por sot është gjuha letrare ajo që na bën të ndihemi krenarë dhe na jep mundësi të bisedojmë mirë e me shëndet. Është një gabim i madh të krijojmë akoma kopshte me gardhe për të kufizuar lidhjet tona e të mos kuptohemi më njëri me tjetrin. Rudina Xhunga : Por jo ta prishim dhe të bëjmë një fytyrë tjetër, një gjuhë tjetër. At Antonio Bellusci : Jo, ajo është një gjë pa tru, i themi ne. Duhet të jemi konstruktivë, jo të kemi inate personale njëri me tjetrin. Gjuha nuk është as e Hoxhës dhe as e ndonjë njeriu tjetër, gjuha është e të gjithëve. Gjuha është e popullit shqiptar. Ne e kemi sot një gjuhë letrare shqipe që për shekuj e shekuj e kanë ëndërruar ata që kanë krijuar alfabetin shqip. Alfabeti i Manastirit 1908 e pastaj në 1972 që u bë Kuvendi për drejtshkrimin e gjuhës letrare shqipe, ai ishte një fitim i madh për gjithë kombin tonë. Dhe për këtë gjuha letrare shqipe nuk duhet të harrohet kurrë se për ne që jemi në diasporë nuk na intereson toskërishtja apo gegërishtja, gjithë këto luftëra, pasi kështu do të qëndrojmë gjithmonë te një baltë që njeriu nuk shkulet kurrë. Ne duhet të fluturojmë se kultura është një shqipe, si një zog që fluturon lart, lart, lart dhe shikon nga lart. Pse duhet ta lëmë këtë shqipe në llucë, në baltë, ajo duhet të fluturojë. Ne duhet të kemi qëllime të larta të përbashkëta. Shqipëria është një dhe ajo sot ka një gjuhë letrare që e nderon. Rudina Xhunga : Edhe një tjetër qëllim i përbashkët që është flamuri, dhe ai është një për të gjithë, edhe atë po e bëjmë pis ne shqiptarët. Shume flamuj kemi, por a na duhen kaq shumë flamuj? At Antonio Bellusci : Çdo zemër është një flamur. Ne jemi këtu në këtë bibliotekë dhe unë, ti, dhe miqtë këtu kanë flamurin në zemër, kemi një qëllim, një mendim, por kur dalim përjashta në rrugë jemi tek universi, kozmosi dhe erën që ndiejmë në rrugë nuk është as e imja dhe as e jotja dhe e askujt tjetër. Ajo era që na frymëzon është e të gjithëve. Sa për flamurin, kur kam qenë në Melburn më 20 korrik 1997, të gjithë shqiptarët që ishin në Australi, nga Sidnei, Adelaide, Melburn dolëm në rrugë për çështjen maqedonase në atë kohë ose po ashtu në Uashington dhe në Nju Jork për çështjen e Kosovës. Të shikoje shqiptarët me flamuj në duar, ai flamur të lartëson shpirtin, të shikosh flamurin i lëviz zemrat e shqiptarëve. Kjo është e rëndësishme për ata që jetojnë larg Shqipërisë, por më duket sikur, megjithatë shpresoj të mos jetë kështu, që nuk ka rëndësi dhe domethënie të plotë në Shqipëri. Edhe këtu, për shembull, e kemi vendosur flamurin shqiptar në ballkon dhe po më thoshte motra që po bie shi dhe kishte frikë se do prishej flamuri i dashur. Unë i thashë ta linte aty, pasi ai flamur na nderon neve, bibliotekën dhe Italinë. Flamuri është një gjë e shenjtë dhe aq më tepër sot, ku jemi në paqe dhe jo në luftë kundër armikut. Pa ndjenja njeriu bëhet kafshë, prandaj duhen këto ndjenja të larta. E flamuri e ka këtë domethënie të madhe. Rudina Xhunga : Ndjenja kërkon kulturë, e ne kemi probleme me kulturën sidomos këto 20 vjet. At Antonio Bellusci : Duhet të mos shuhet kjo dritë, drita e kulturës është shumë e bukur. Ne me kulturën italiane kemi fituar shumë, kemi marrë diploma dhe të gjithë gjërat e tjera për rritjen fetare ortodokse, pavarësisht se nuk jemi ortodoksë nga pikëpamja juridike; kemi ritin lindor të etërve tanë të ardhur këtu nga Shqipëria dhe jemi nën juridiksionin e Papës së Romës prej 500 vjetësh, që na ndihmoi të jemi edhe sot me ritin bizantin ashtu si në Himarë e në të gjithë Jugun e Shqipërisë. Ne arbëreshët jemi si bijtë e Concilit të Florensisë ku u bë Bashkimi i Kishave (1436-1439). Me gjithë këtë, ne kemi mbajtur të gjallë kulturën për çështjet tona si shqiptarë, si dhe me ritin bizantin. Edhe kjo bibliotekë ka këtë fytyrë shumëkulturore dhe njerëzit në Shqipëri duhet të mendojnë për këto institucione kulturore që kemi ne arbëreshët, siç është kjo bibliotekë. Kur shqiptarët, kosovarët dhe shqiptarët e Maqedonisë vijnë këtu fillojnë të qajnë. Këto emocione e pika loti duket sikur tregojnë të gjithë historinë e madhe të një populli që vjen nga shumë shekuj dhe këtu duket sikur të plotësohet zemra. Dhe të gjitha këto vijnë nga flamuri, vijnë nga librat, nga kultura që është këtu. Këtu janë të gjitha librat dhe revistat shqipe si Dielli i Bostonit, Drita, Zgjimi, revistat arbëreshe të Italisë nga Sicilia, Kalabria, Pulia etj., që kanë shkruar poezi, histori, kanë shkruar në dy gjuhë që i kanë djersitur. Pastaj kemi libra të tjera nga Shqipëria, Kosova, që vijnë çdo vit. Në këtë bibliotekë kemi historinë, gjuhësinë, historinë e Skënderbeut. Kjo është një bibliotekë tërësisht shqiptare që nderon Shqipërinë, nderon arbëreshët dhe gjithmonë tregon lidhjen e ngushtë midis diasporës dhe arbëreshëve me atdheun, këtë atdhe që De Rada gjithmonë e ka ëndërruar, një ëndërr që nuk e pa dot kurrë. Ai sot është këtu gjallë ashtu si Vincenzo Dorsa, Jul Variboba. Rudina Xhunga : Atë, si u bëtë prift? At Antonio Bellusci: Kur isha i vogël shkoja gjithmonë në këto malet afër Frasnitës dhe rrija me dhentë, lopët, pasi ishte kohë lufte. Babai im ishte i zënë rob në Afrikë dhe kur ai u kthye në vitin 1946 unë isha 12 vjeç. Gjatë kësaj kohë rrija me tatëmadhin tim, gjyshin tim. Pra, kur babai im u kthye më tha, biri im, ti duhet të ecësh përpara, duhet të studiosh. Por në zemrën time ishte gjithmonë dëshira për një jetë të hapur, jo të kufizuar. Ashtu si çobani që ecën çdo ditë për të kullotur dhentë, ai nuk shkon vetëm në një vend, por endet në vende të ndryshme në kërkim të ushqimit për dhentë e tij. Nga pikëpamja fetare, imzot më ka zgjedhur dhe pastaj episkopi më ka emëruar famullitar. Kreva studimet në Romë për filozofi dhe teologji në Universitetin Gregoriana, i mora të gjitha gradat akademike në 1962. Dhe atje në Romë ishte edhe profesor Ernest Koliqi që më futi si bashkëpunëtor në revistën e njohur Shejzat e kështu fillova të shkruaja mbi blegtorinë, mbi tekstilin, mbi kulturën popullore arbëreshe dhe nisa të shkruaj arbërisht-shqip. Ai më mësoi për herë të parë kush ishte Jeronim de Rada, pasi nuk dija asgjë. Në këtë kolegj grek njoha në vitin 1960 edhe Vincenzo Malajn, që ishte nga Tuzi dhe që shkroi libra shumë të bukur. Dhe gjithmonë kisha ëndrra të shkoja në Tuz, në Prishtinë, pasi Malaj më tregoi se në Prishtinë, Kosovë, kishte shqiptarë. Kush e dinte në atë kohë? Prandaj kisha këtë dëshirë të madhe të shkoja t’i takoja këta vëllezër, t’i puthja ata dhe tokën. Tjetër gjë ishte në katundet arbëreshe kur isha prift. Unë kam qenë famullitar për tetë vjet në Shën Kostandin Arbëresh (1965-1973), pastaj famullitar për gjashtë vjet në Falconara Albanese (1973-1979), një nga katundet arbëreshe me pamje nga deti. Pastaj më dërgoi peshkopi si famullitar në Kozencë (1979-2000). Atje vinin shumë profesorë dhe emigrantë nga Shqipëria dhe nga Kosova dhe shtëpia ime ishte e hapur për të gjithë. Në 13 korrik 1990 dhe në mars të vitit 1991 isha në Brindisi, i dërguar si përkthyes, për të ndihmuar vëllezërit shqiptarë. Tani jam famullitar këtu në Frasnitë, katundi i lindjes, ku themelova dhe drejtoj bibliotekën. Gjatë gjithë kohës kemi pasur programe me ftesa për kumtesa në Australi, në Amerikë për çështjen e Kosovës, po kështu në Kosovë kam ardhur për herë të parë në 1970 dhe në Shqipëria në shtator 1972 kur u bë Kuvendi i parë për Ilirët. Kam shkuar atje me makinën time. Ky udhëtim ka qenë i jashtëzakonshëm. Bisedat me E.Çabej, Shaban Demirajn, Mahir Domin, Dhimitër Shuteriqin etj., pastaj udhëtimet e mia të shumta gjatë viteve 1965-2000 në krahinat të Elladhës për kërkime etnografike që janë të botuara në dy libra: Kërkime dhe studime ndër arbëroret të Elladhës – Tekste dhe dokumente, Frasnita 1994, dhe Arbëroret-Arvanit - Një popull i padukshëm – Tekste dhe dokumente, Frasnita 2004. Kam shënuar të gjitha udhëtimet e mia të shumta, që në vitin 1989, në Nju Jork për çështjen e Kosovës, duke bashkëpunuar ngushtë me Joseph Dioguardin dhe, si anëtar nderi, me gjithë anëtarët e Lidhjes Shqiptaro-Amerikane, si edhe me anëtarët e Lidhjes së Prizrenit dhe të Lidhjes Demokratike për Kosovën në Nju Jork, Detroit, Filadelfia, Boston. Më 1997-n kam qenë i ftuar në Melburn për një kumtesë dhe pastaj gjithë shqiptarë mërgimtarë në Melburn, Sidnei dhe Adelaide më kanë ftuar dhe nderuar në shtëpitë e tyre, ku në vatër, gëzonte fotografia e Ibrahim Rugovës me këngën: “Ti, Kosova, je nëna ime”, që dëgjohej në makinë, rrugë, shtëpi e në qiell. Dikur pashë një herë në ëndërr sikur De Rada më zgjoi nga gjumi dhe më tha: “Çfarë bën këtu Belushi që rri e fle”? Çfarë kam bërë, i them unë?! Ngrehu, më tha, shko bashkoi vëllezërit tanë që janë të shpërndarë në boshtin e tokës. Po si t’ia bëj, i thashë unë. Unë jam i vogël, nuk kam fuqinë, nuk kam energjinë. Ai më tha, mos ki frikë biri im, të jap unë fuqinë. Do të të jap këtë flamur më tha, merre këtë flamur dhe ec kudo. Dhe kështu ndodhi që ky flamur ishte si i fatosur, i magjepsur. Ai flamur bëri bashkimin. Ajo që pashë ishte një ëndërr, por që vinte nga zemra. Nga një zemër e pjekur, e butë, e mirë që ishte pasuruar nga takimet me këta vëllezër shqiptarë kudo në botë si në Çikago, Nju Jork. 3 milionë vëllezërit që jetojnë në krahinat e Greqisë si në Korinthi, në Argolidhë, në Peloponez, në Beoti, në Evja. Listën e plotë të krahinave dhe katundeve arbërore-arvanite në Elladhë, studiuesit mund t’i lexojnë në librin tim “Kërkime dhe studime” në faqet 31-42. Është një mrekulli që të gjithë vëllezërit tanë janë në këtë vend ku kanë ruajtur punimet, këngët, 3 milionë shqiptarë me 900 katunde. Ai është një popull i padukshëm dhe i panjohur. Disa njerëz, që punojnë në institucionet shqiptare, e kanë shitur me shpirt kombin dhe janë frikësuar nga ky libri im, që sjell vetëm të dhëna dhe dokumente etnografike dhe nuk lidhen kurrë me politikën. Kur flasin njerëzit për çështjen e Himarës, është një gjë qesharake që nuk ka kuptim me problemet që kemi sot. Pse duhet? Gjaku nuk bëhet ujë! Një gjak, një shpirt, një histori. Çudia e madhe është se Greqia krijon zhurmë për Himarën, e cila gjendet në Shqipëri, dhe Shqipëria s’thotë dhe s’bën asgjë, por që me turp mbyll gojën për të drejtat minimale të pakicës historike dhe gjuhësore arbërore-arvanite në Greqi, duke shkelur qëndrimet e Parlamentit Evropian. Botimet e mia etnografike mbi vëllezërit arbërorë-arvanitë në Greqi kanë qëllimin të lartësojnë Greqinë homerike dhe të afrojnë dhe bashkëpunojnë me vëllezërit tanë arbërorë-arvanitë, që jetojnë prej shekujsh në Elladhë dhe një pjesë e së cilës (siç dihet nga Korova e Methona në vitet 1512-1520), kanë ardhur mërgimtarë në katundet tona. Rudina Xhunga : Aktiviteti juaj kulturor shprehet sot në këtë bibliotekë, ku kanë ardhur akademikë dhe profesorë nga Tirana, Prishtina e Tetova, si edhe në revistën Lidhja dhe në veprat tuaja. Cilat janë botimet tuaja dhe çfarë ndihmese kërkoni nga institucionet shqiptare? At Antonio Bellusci : Botimet e mia fillojnë në vitin 1966 në Shën Kostandin Arbëresh (Potenza) ku themelova revistën e parë Vatra Jonë (1965-1972). Botimet e mia kryesore që lidhen me kërkime etnologjike në katundet arbëreshe në Itali, si edhe në katundet arbërorë-arvanitë në Greqi janë: “Argalia/Veku ndër tekstet origjinale arbëreshë” (1977); “Magjia, mite dhe besime popullore – Kërkime etnografike ndë arbëreshët” (1983); “Fjalori frazeologjik të shqiptarëve t’Italisë dhe të Greqisë” (1989); “Blegtoria në Frasnitë” (1991); “Kërkime dhe Studime ndër Arbëroret të Elladhës” (1994), hyrja nga Aristidhi Kolljas dhe Gjovalin Shkurtaj; “Antologji Arbëreshe” (2003); “Arbëroret-Arvanitë-Një popull i padukshëm” – Kërkime etnografike në Elladhë - Tekste dhe dokumente - Hyrja nga A.Xhagolli, Z.Neziri, V.Ljapi (2004). Studiuesit i njohin mirë këta libra. I kanë studiuar dhe kanë shkruar recensione shumë të holla në disa revista shqiptare, kosovare dhe arbëreshe. Dëshira ime është që Departamenti i Diasporës, Ministria e Arsimit dhe institucione të tjera të më ndihmojnë për të shpërndarë këto libra në të gjitha bibliotekat shqiptare dhe kosovare, në mënyrë që të njohin më mirë kulturën popullore arbëreshe-arbërore që ekziston edhe sot në katundet e diasporës shqiptare në Itali dhe Greqi. Njohja e arbëreshëve për shqiptarët nuk mbaron te De Rada, por duhet të vazhdojë edhe në ditët e sotme. Shqipëria e sotme nuk duhet të mjaftohet vetëm me mistifikimin e arbëreshëve. Rudina Xhunga : Kush kanë qenë personalitetet nga Shqipëria, Kosova dhe Greqia që kanë ardhur në bibliotekën tuaj? Cilat kanë qenë përshtypjet e tyre? Atë Antonio Bellusci: Këtu kanë ardhur e më kanë nderuar shumë akademikë dhe profesorë nga Tirana, Prishtina, Tetova dhe gjithë bota. Dua të kujtoj vetëm disa prej tyre pasi katalogu i emrave është shumë i gjatë: Dhimitër Shuteriqi, Ali Xhiku, Jup Kastrati, Esad Myftari, Alfred Xhullima, Pjerin Dedaj, Jorgo Bulo, Nasho Jorgaqi, Pëllumb Xhufi, Floresha Dado, Gjovalin Shkurtaj, Anastas Dodi, Kristaq Filipi, Jorgo Gjinari, Eqrem Çabej, Niko Ketgri, Zana Karapici, Hysen Kordha, Sert Mansaku, Thomas Qendro, Dritëro Agolli, Alfred Uçi, Mariana Semiri, Agim Sinani, Afërdita Surrexhi, Ramazan Vozga, Llesh Kola, Flamur Gashi, Polovina, Hamil Xhaferi, Ejup Aidini, Vehbi Bexheti, Zeqir Kadriu, Agim Vinca, Rexhep Ismaili, Edmond Islami, Ardian Visha, Ilirjan Celibashi, Agron Gaxho, Arben Hasani, Përparim Golli, Laureta Sinani, Ekrem Bardha, Rexha Xhakli, Sabit Bitiçi, Aristidhi Kolljas, Vangjeli Ljapis, Jorgo Gerou, Jorgo Marougas dhe shumë të tjerë. Në bibliotekë kanë ardhur më se 5000 njerëz për të studiuar. Për këtë falënderoj gjithë ata që dërgojnë në bibliotekë time, në Via Pollino, 84 - 87010 Frascineto (CS), librat dhe botimet e tyre. Rudina Xhunga : Dua të kthehem sërish te Himara. Si i duhet t’i thuash një njeriu në Himarë, i cili thotë unë jam grek, gjuha ime është greke, gjyshërit e mi janë grekë? At Antonio Bellusci: Shqipëria është në zemrën tonë në shekuj të shekujve. Historia është me gjuhën e saj, me kulturën e saj, me zakonet e saja bashkë me trashëgimin që vjen nga etërit tanë. Ai himarjot që thotë se është grek e jo shqiptar, më vjen të them se ai njeri nuk ka dashuri në zemër, është një pjesë dashurie që nuk ekziston në zemrën e tij. Prandaj duhet të kemi dashuri në jetë. Mrekullia e diasporës dhe e katundeve këtu rreth vjen nga kjo dashuri që është e ndezur jo për diçka që është larg, por për prindërit tanë, për nënën, babanë dhe gjyshërit tanë. Sot jemi bërë si kafshët se nuk kemi më dashuri në zemër. Ne duhet të punojmë që të mos shuhet kjo dashuri në zemër. Për këtë diaspora gjithmonë e ka të gjallë Shqipërinë si komb, si atdhe, e dëshiron dhe i lutet Perëndisë që Shqipëria të përparojë. Rudina Xhunga : Po ju atë, keni punuar gjithmonë për këtë. Mendoni ndonjëherë që nuk ia vlen, që është kohë e çuar dëm, që këta njerëz nuk bëhen? At Antonio Bellusci : Mendoj se njerëzit që sot punojnë në politikë në Shqipëri dhe kudo, bëjnë një shërbim të shenjtë, pasi koha në të cilën jetojmë është e ngatërruar në shumë pikëpamje, nga pikëpamja ekonomike, nga pikëpamja politike njerëzore botërore. Për këtë, ne duhet të ndihmojmë, të themi kështu, politikanët që janë në Shqipëri e kudo, sepse bëjnë shërbesën e shenjtë të tyre me gjithë problemet e përditshme që popullsia ka atje, këtu dhe kudo. Nëse çdo njeri, ashtu si dhe politikani, ka në shpirt të tij këtë ndjenjë dashurie për një shërbim në kulturën e popullit, lirinë e popullit, për të mirën dhe përparimin e popullit, kjo dashuri duhet të mbahet fort dhe e bashkuar. Në qoftë se janë dhjetë njerëz që kërkojnë të shuajnë këtë dritë dashurie, duhen njëzet të tjerë që ta mbajnë të gjallë këtë dritë dashurie. Mua nuk më duket e drejtë që partitë të turpërojnë çdo ditë njëri-tjetrin, duke harruar ndjenjat e tyre dhe vlerat kulturore që kanë në ndërgjegje dhe që populli i shpreh atyre çdo ditë që t’i shërbejnë me humanizëm. Rudina Xhunga : Ne kemi edhe diçka tjetër atë, padurimin. Nuk durojmë dot më. U lodhëm, njëzet vjet. At Antonio Bellusci: Jo, jo, e dimë mund të lodhet një njeri, por shqiptari nuk lodhet kurrë. Nëse një njeri ka një makinë, do të ketë dhjetë të tjera, nëse një njeri ka një celular, do të ketë edhe dhjetë të tjera. Njeriu nuk është kurrë i kënaqur me atë që ka, kërkon gjithmonë një lumturi që nuk e gjen kurrë jashtë kopshtit të shpirtit të tij. Pra, lumturinë çdo njeri e ka përpara syve, por shkon dhe e kërkon atje përtej. Kjo është pjesë e natyrës sonë. Filozofia të ndihmon shumë në gjetjen e zgjidhjeve, ashtu si dhe feja dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit e i Skënderbeut pra, nderi, besa dhe mikpritja. Këto janë të kodifikuara dhe japin dritë në çdo shtëpi e çdo njeri. Pra, besa, nderi, burrëria, mikpritja, por nëse Kanunin e Lekë Dukagjinit ne shqiptarët e kemi akoma në zemër, këto na japin dritë dhe na afrojnë me Zotin, me njeriun, me politikën. Për këtë duhet një edukatë e përditshme. Ne duhet të bisedojmë për këto gjëra, pasi nëse grindemi gjithmonë, atëherë argumentet nuk kanë më vend. Rudina Xhunga : Mund t’ju pyes për diçka që po ndodh sot në Shqipëri atë, siç është regjistrimi i popullsisë në bazë të fesë? Ju jeni prift, jeni edhe shqiptar, jeni edhe filozof. Si mendoni ju, si është regjistrimi i shqiptarëve në bazë të fesë? At Antonio Bellusci : Ju e dini se Parlamenti Europian pretendon nga të gjithë anëtarët që bëjnë pjesë në të, respektin për fenë dhe për gjuhën. Sipas këtij koncepti dhe sipas Kushtetutës italiane që respekton të gjitha pakicat, ne si pakicë historike që kemi gjuhën shqipe, nëse zbatojmë atë koncept aut-aut, o kështu o ashtu, kjo bibliotekë shqiptare këtu në Itali, në provincën e Kozencës, në Frasnita, nuk do të kishte kuptim. Perëndia dashuron njeriun që do me zemër, jo me buzë apo me etiketa të tjera. Kjo është kohë e bjerrë, le të themi kështu, nuk ka asnjë rëndësi dhe asnjë kuptim të numërosh popullsinë sipas fesë. Ç’më intereson mua se çfarë feje ke ti, apo ç’të intereson ty se e cilës fe jam unë. Kjo është një gjë personale. Unë kam për detyrë, me jetesën dhe veprimtarinë time, të bëj të bukur dhe të shkëlqyer fenë që kam pranuar, por jo t’i imponoj fenë time tjetrit, për ligj. Perëndia do njerëz të lirë dhe të gëzuar në shpirt. Nuk fitohet asgjë kështu, është një kohë e bjerrë, një përçarje dhe një gabim. Është jashtë kuptimit tim dhe jashtë kuptimit të Evropës që kërkon respektin. Në Shqipëri kërkohet kjo gjë? Po atëherë ku shkuan të gjitha shkrimet filozofike të Naim Frashërit, Sami Frashërit, të bektashianëve etj? Ku është bukuria e thënies sonë kombëtare se “Feja e shqiptarit është shqiptaria”? Fjala “shqiptari” mban dhe zbukuron të gjitha vlerat shpirtërore kanunore shqiptare. Rudina Xhunga : Po Shqipëria është e sëmurë atë... At Antonio Bellusci : Kur shkova në Australi, vajta dhe në Sidnei më 1997-n dhe atje po flisnim për Shqipërinë, kishin ardhur njerëz mërgimtarë edhe nga Shqipëria, të cilët tregonin për gjithë ato gjëra të këqija që po ndodhnin në Shqipëri. Ishte edhe një plak atje, i cili nisi të qante dhe thoshte “Ah moj nënë, Shqipëria është e sëmurë” e nuk pushonte se qari. Ai thoshte: “Na ndihmo o Zot se Shqipëria nuk është e keqe, është e sëmurë”. M’u kujtua kjo nga fjala që sapo the, pra nëse një vend është i sëmurë, atëherë ka nevojë për ilaçe të buta, të mira. Ky është një moment që jo vetëm Shqipëria po e kalon, por edhe ne këtu dhe e gjithë Europa. E shikon ç’po ndodh me bombat në Libi, Siri, ajo që ndodhi në Egjipt? Është si një vullkan. Por ne duhet të kemi besë te Perëndia dhe shpresë e të mos e humbim rrugën e drejtë, rrugën me dritë, rrugën e njerëzimit. Rudina Xhunga : Të gjitha këto libra që kam mbi tryezë, janë libra që i keni shkruar për këtë, se nuk humbët shpresën te drita? At Antonio Bellusci : Për shembull, libri “Arbëroret-Arvanitë-Një popull i padukshëm” e bëra që të mos i shuhej shpresa arbëreshëve, shqiptarëve dhe arvanitëve. Por kërkova edhe rrënjët tona në Gadishullin Ballkanik ku ndodhej dhe ndodhet Elladha në shekullin XV. Në këtë libër, arbërisht dhe italisht, ti gjen një popull shqiptar në mërgim, i harruar dhe i shkelur, i cili këndon arbërisht dhe tregon përralla, emrat e vendeve dhe mban zakonet etj. Këtu ke njerëz që, për herë të parë, fillojnë e me shkruajnë arbërisht ashtu siç e ndjenë në zemrën e tyre. Një thesar me mrekulli. Një histori e panjohur! Shumë më kanë thënë se na zgjove nga gjumi, shumë njerëz nuk dinë bukuritë që kemi ne. Ndërsa librin tjetër e bëra për 40 vjet udhëtim, duke punuar nëpër rrugë, katund më katund duke filluar nga Peloponezi etj., mora fotografi, tekste dhe e ndezëm këtë zjarr sa u zgjuan edhe ata. Filluam të kishim këmbime, ata vinin këtu e ne shkonim atje. Me Aristidh Koljan kemi krijuar një urë, por pastaj na e prishën. Rudina Xhunga: E prishën sepse e helmuan Aristidh Kolën. At Antonio Bellusc i: Historia e Aristidhit mund të kuptohet shumë mirë edhe në letrat që ai më ka shkruar dhe që janë botuar në revistën time “Lidhja”. Në maj 2000 unë kam shkuar në Athinë për promovimin e librit të fundit të Aristidhit: “Antonio Bellusci dhe magjia e traditës popullore” Adoni, Athina 2000. Kur shkova në Athinë ai kishte shkuar në spitalin e Athinës një ditë më parë. Promovimi u bë. Ishe edhe ambasadori i Shqipërisë dhe shumë gazetarë të huaj. Në tetor Aristidhi vdiq. Vëllazërimi mes nesh ishte shumë i fortë, sepse kishim krijuar një lëvizje popullore midis arbërorë në Greqi dhe arbëreshëve në Itali. Revista ime “Lidhja” dhe revista e tij “Arvanon” ishin shumë të forta dhe të përhapura në vatrat e arbërorëve dhe arbëreshëve. “Ne i themi arbërorë, jo arvanitë”, kështu më kanë treguar shumë njerëz kudo shkoja në Elladhë për të mbledhur të dhënat etnografike. Si vdiq Aristidh Kolas? Ashtu siç vdiq edhe Jorgo Marougas, drejtori i revistës “Dialogoi”, në një operacion për apandesitin? Vetëm Perëndia i di këto. Ata që kanë kundërshtuar shumë ashpër njerëz si Aristidh Kolën, Jorgo Marougasin dhe mua, janë njerëz pa sy, pa tru e pa ndërgjegje, të cilët kanë menduar t’i bëjnë një shërbim Greqisë për çështjen politike por kanë dëmtuar Greqinë nga pikëpamja kulturore, shpirtërore, njerëzore dhe evropiane. Botimet tona mbi arbërorët janë si një himn dhe një lavdi për Greqinë. Por fanatizmi i verbër frikësohet edhe nga hija e vet. Rudina Xhunga: Kush u frikësua nga Aristidh Kola? At Antonio Bellusc i: Është Perëndia që e di se si shkuan gjërat. Thonë fjalë të ndryshme, por unë nuk mund të them se cila është e vërteta. Ai ishte një njeri i ri, i fortë, i butë, i shenjtë, e donte gjuhën dhe ka luftuar e bërë shumë. Edhe libri i tij për arvanitët është si Bibla te të gjitha shtëpitë e arvanitëve, të arbërorëve siç i them unë. Kjo punë e begatëson Greqinë, fakti se janë 3 milionë me origjinë shqiptare, nuk ka pse i shqetëson ata. Edhe ne arbëreshët këtu jemi si një lulishte për shtetin italian, por prapë ne nuk luftohemi nga ata, nuk sulmohemi. Rudina Xhunga : Por atëherë çfarë kanë grekët ndryshe nga italianët që nuk e kuptojnë? At Antonio Bellusci: Gjithmonë është fanatizmi që u fut edhe te qeveritarët, pasi problem është edhe Turqia për grekët. Marrëdhëniet jo të mira të grekëve me turqit, futën edhe Shqipërinë, pra pikërisht për çështje feje dhe këto bëhen për të përçarë. Nga kjo vjen pastaj lufta, sulmet dhe vrasjet. Zoti i madh nuk i do këto gjëra. Vetëm me dashuri rregullohen gjërat. Si thotë Perëndia “unë jam drita, unë jam paqja, unë jam rruga”. Ashtu dhe njeriu, sa më shumë mbyllet në veten e tij aq më i egër bëhet, aq më i keq bëhet, nuk shikon dritën. Kështu është edhe një komb, kur mbyllet bëhet i egër. Mëkati është një nga dobësitë që ka natyra njerëzore dhe këto dobësi, këto pengesa duhet të kapërcehen me fenë personale dhe shoqërore, me kulturën, me filozofinë. Kur shkova një herë në Boston ishte një shqiptar i madh atje, Anthony Athanas, i cili më thoshte se ne shqiptarët fluturojmë si një zog. Zogu ka dy krahë, njëri krah është gjuha ndërsa krahu tjetër është feja. Nëse ti i pret një krah zogu bie. Kështu që feja, çdo fe, si katolike, ashtu edhe ortodokse dhe myslimane, bektashiane ose asnjë fe e kodifikuar, është një krah që ndihmon krahun tjetër për të fluturuar. Idetë e Naim Frashërit janë këto, janë ide të bukura që sot në shkollën italiane dhe Europë thuhet multikulturë, multilinguizëm. Çfarë do të thotë multi? Do të thotë se janë shumë gjuhë, shumë kulturë për të pasuruar njëri-tjetrin, jo për t’i përçarë. Kjo është rruga që Europa na jep sot. Pra këto grindje për fenë nuk kanë kuptim dhe nuk ecin përpara pikërisht pse janë të gabuara, janë të kalbura që në rrënjë. Rudina Xhunga : Atë, në fund të kësaj interviste do të doja ta mbyllnim me një lutje për Shqipërinë, një lutje që nuk vjen nga feja, por nga besimi. Një lutje jo për Shqipërinë nga unë vij, por për Shqipërinë që gjeta edhe këtu, Shqipërinë që është kudo që ka shqiptarë. At Antonio Bellusci: O Perëndi, çdo dhuratë vjen prej Teje, prej së largëti që në fillim të kohëve. Dhurata më e madhe o Perëndi, neve na vjen nga ndihma Jote gjatë shekujve që të mbajmë gjallë këtu në Itali, në Kalabri, në disa katunde, ritin bizantin me fenë ortodokse, dhe të mbajmë të gjallë gjuhën arbëreshe shqiptare dhe zakonet tona që kanë ardhur, siç kam thënë më parë, o Perëndi e madhe, nga jugu i Shqipërisë, nga Himara, Dibra, Epiri dhe krahina të tjera të Gadishullit Ballkanik. O Perëndi, gjatë shekujve këtu në Itali Ti na ndihmove çdo herë të mbajmë të gjallë këtë burim që na vinte nga besa dhe nga shpirti i etërve tanë të cilët na e kanë trashëguar si qumësht nga sisa e tyre në shpirtin tonë. O Perëndi, ne jemi dëshmi e gjallë, ne arbëreshët këtu, se kjo Shqipëri është e gjallë e kjo dhuratë erdhi kur gjithë gjërat ishin si të humbura. Edhe sot kur të gjitha gjërat duket sikur kanë humbur, ato janë të gjalla, si ardhja jote këtu. O Perëndi, Ti e shpëtove gjithmonë nga humbjet dhe nga e këqija atdheun tonë e me lutjet tona, me veprimtarinë tonë, o Perëndi, do të shpëtosh prapë, atdheun tonë dhe gjithë popujt e botës nga çdo e keqe. Amin!/ Dritare.net

Ndahet nga jeta ikona e kinematografisë botërore, Alain Delon Shkruar nga Liberale Ndahet nga jeta ikona e kinematografisë botërore, Alain Delon Legjenda e filmit francez dhe atij botëror Alain Delon ka ndërruar jetë në moshën 88-vjeçare. Aktori ishte një yll i epokës së artë të kinemasë franceze u bë i njohur për personalitetin e tij të ashpër në ekran në hitet, përfshirë "The Samurai dhe Borsalino. “Ai ndërroi jetë i qetë në shtëpinë e tij në Douchy, i rrethuar nga tre fëmijët dhe familja e tij”, thuhet në një deklaratë të lëshuar për agjencinë e lajmeve AFP, duke shtuar se familja kërkon privatësi. Delon ka qenë me shëndet të dobët vitet e fundit. Aktori, një nga fytyrat më të njohura të kinematografisë botërore, prej kohësh vuante nga limfoma e rëndë. I lindur më 8 nëntor 1935 në Sceaux, në veri të Francës, Alain Fabien Maurice Marcel Delon ishte djali i menaxherit të një kinemaje të vogël, ndërsa nëna e tij ishte shitëse dyqani. Prindërit e tij u ndanë kur Alain ishte katër vjeç dhe djali i vogël iu besua një familjeje birësuese. PROFIL/ Alain Delon, nga babai që e braktisi te tentativa për vetëvrasje: Aktori që kishte përgatitur funeralin e tij Shkruar nga Liberale Alain Delon vdiq sot, më 18 gusht, në moshën 88-vjeçare. Ikonë e kinemasë franceze dhe botërore, ai u nda nga jeta në shtëpinë e tij në Douchy, me fëmijët dhe familjen në krah. Në vitin 2019 ai pësoi një goditje, e ndjekur nga një hemorragji në tru. Babai i zhdukur dhe familja birësuese Deloin lindi më 8 nëntor 1935 në komunën franceze të Sceaux (në Hauts-de-Seine). Djali i Fabien Delon (1904-1977), drejtor i një kinemaje të vogël lagjeje, Le Régina, dhe Édith Arnold (1911-1995), një nëpunëse e re farmacie. Familja Delon është me origjinë nga Saint-Vincent-Lespinasse, Tarn dhe Garonne; stërgjyshi i tij nga babai Fabien Delon (1829-1909), u dekorua me Legjionin e Nderit në 1892, ndërsa gjyshja e tij, Marie-Antoniette Evangelista, u martua me Jean-Marcel Delon, një taksambledhës nga Prunelli di Fiumorbo. Legjenda e familjes thotë se Evangjelistët kishin lidhje me Bonapartët. Në vitin 1939, kur Alain ishte vetëm 4 vjeç, prindërit e tij u divorcuan dhe babai i tij praktikisht u zhduk për disa vjet. Me gjithë dashurinë e madhe, është nëna e tij ajo që i beson Alain një familjeje birësuese, babai i së cilës ishte roje burgu në burgun e Fresnes. Në atë periudhë Alain është dëshmitar i pushkatimit të bashkëpunëtorit Pierre Laval, një eksperiencë që nga njëra anë e shqetëson, por nga ana tjetër e magjeps. Shkollimi Në moshën 8-vjeçare, i paaftë për të qëndruar më me familjen e tij birësuese dhe i paaftë për t'u kthyer te nëna e tij, ai jetoi në një shkollë me konvikt murgeshash në Issy-les-Moulineaux ku takoi një nga miqtë e tij më të ngushtë, Gérard Salomé, me të cilin kaloi gjithë rininë e tij. Për shkak të karakterit vazhdimisht rebel, për shkak edhe të pranimit të traumës së pësuar nga ndarja e prindërve, ai merr nota të këqija në shkollë dhe për këtë arsye detyrohet të ndryshojë disa institucione. Në moshën 14 vjeçare la shkollën; nëna e tij, pasi u martua me një kasap, Paul Bologne, e dërgoi atë si një kasap çirak në kasapin e njerkut të tij, ku Alain e gjeti menjëherë veten të qetë, duke u bërë shpejt një nga punonjësit më fitimprurës. Gjithashtu në moshën 14-vjeçare ai luajti në Le Rapt, një film i shkurtër i xhiruar nga babai i një prej miqve të tij. Marina dhe muaj burg Në moshën 17-vjeçare, Alain Delon u regjistrua në marinën franceze dhe në vitin 1953 u caktua në forcën ekspeditare në Azinë Juglindore, e cila mori pjesë në Luftën e Indokinës. Pas 5 vitesh ai u lirua, pasi kishte kaluar gjithsej 11 muaj burg për mosdisiplinë. Pasi u kthye në Francë në vitin 1956, Delonit iu desh të përballej me një situatë të vështirë ekonomike, duke kryer punët më të ndryshme si portier, shitës dyqani, kamarier në lagjet famëkeqe të Montmartre dhe Halles; me pranimin e tij, ai përfundoi të ishte një bohem në Montmartre. I riu Alain filloi të frekuentojë mjedisin intelektual dhe botën e argëtimit në Paris dhe të aktrojë në teatër, derisa bukuria e tij e veçantë dhe fleksibiliteti i tij në trajtimin e roleve edhe modeste u vunë re nga disa producentë filmash. Kështu ndodhi që për misterin e René Clément "Krimi në diell të plotë" (1960) aktori, i zgjedhur fillimisht për një rol dytësor, në vend të kësaj mori atë të protagonistit, dinak Tom Ripley, i cili vret një milioner të ri për të marrë identitetin e tij. Filmi pati sukses dhe shërbeu si një trampolinë për Delon. Karriera si aktor Në "Rocco ei his brothers" (1960), Deloni përcolli në mënyrë të përkryer melankolinë introverte të protagonistit të ri, Rocco Parondi, një bir i Jugut i emigruar në Milano, një proletar me një shpirt fisnik 'viskontian', por i destinuar për shkak të butësisë së tij të tepruar të ishte një humbës. Filmi arriti një sukses të jashtëzakonshëm, duke fituar Luanin e Argjendtë në Venecia, dhe bëri që Visconti të merrte Delon nën krahun e tij, duke u kthywr edhe në një mentor kryesor për aktorin. Në fakt, ai i bind Delon dhe Romy Schneider të realizojnë një shfaqje në Paris, për herë të parë në skenë për të dy. Në Itali, Delon u vendos menjëherë edhe në vepra të tjera me vlera të mëdha artistike, si L'eclisse (1961) nga Michelangelo Antonioni, në të cilën Deloni bën duete me Monica Vitti-n, duke e pluhurosur karakterin e zemërthyesit të adoptuar tashmë në Francë me René Clément; në Festivalin e Filmit në Kanë filmi fiton çmimin e jurisë. Në të njëjtin vit ai u thirr përsëri nga Clément për komedinë Che Gioia Vivere (1961), me në qendër aventurat e dy të rinjve në prag të Marshimit në Romë. Merr pjesë në një episod të komedisë The Daily Temptations (1962) nga Julien Duvivier. Një vit më pas erdhi njohja e tij ndërkombëtare: me Il Gattopardo nga Luchino Visconti Delon luajti Princin Tancredi Falconeri dhe veproi përkrah personaliteteve si Burt Lancaster dhe Claudia Cardinale. Palma e Artë në Festivalin e Filmit në Kanë, filmi fitoi njohje ndërkombëtare dhe ndihmoi në formimin e ikonës së Delon, i cili fitoi një nominim për Golden Globe për aktorin më të mirë debutues. Në këtë periudhë Delon, një yll i ri i filmit, po eklipson Romy-n, e cila po i përkushtohet kryesisht teatrit. Mashkulli më i pashëm në botë Padyshim i shenjtëruar si një nga aktorët më të mëdhenj të momentit, Alain Delon përmendet shpesh nga shumë njerëz si njeriu më i pashëm në botë: pasi u vendos në Itali, aktori u kthye më pas në Francë për të zgjeruar famën edhe në atdheun e tij. Në këto vite ai pati mundësinë të interpretonte me Jean Gabin, të cilin e konsideronte idhullin e tij dhe pikë referimi kinematografike, në Big Score at the Casino (1963) të Henri Verneuil: fillimisht roli i Delon iu besua Jean-Louis Trintignant, por Delon, për të punuar me Gabin, ofron të punojë falas, pavarësisht kundërshtimit të prodhuesve të Metro-Goldwyn-Mayer, duke u vendosur për të drejtat e shfrytëzimit jashtë vendit. Rivaliteti me Belmondon Suksesi i Alain Delon në vitet shtatëdhjetë shkaktoi një rivalitet mediatik në Francë me yllin tjetër francez, Jean-Paul Belmondo. Ashtu si edhe në Itali, ai u thirr të punonte për produksionet kryesore të Hollivudit, por pa e bërë kurrë atë të madh; ndërsa në Francë është një nga aktorët më fitimprurës së bashku me Louis de Funès dhe kolegun-rivalin e tij Belmondo. Në të njëjtën periudhë ai tentoi një aventurë teatrale, por gjithashtu u fut në aventura të tjera: bleu restorantin "La Camargue" në Nice dhe prodhoi filmin L'insoumis me regji të Alain Cavalier. Vrasja e truprojës Tashmë shumë i njohur, Delon u bë një nga fytyrat kryesore të zhanrit "polar" (zhanër hibrid midis detektivit dhe noir-it), ekuivalenti francez i detektivit italian. Kulmi do të arrihet me "Klani i Siçilianëve" (1969) nga Henri Verneuil, në të cilin ai përsëri ndan skenën me Jean Gabin: këtu Delon luan rolin e Roger Sartet, një vrasës me pagesë profesioniste që bie në dashuri me gruan e djalit të shefit të fuqishëm Vittorio Malanese (Gabin): filmi ishte një sukses si në Francë ashtu edhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Kanada. Nga ana tjetër, nuk mungojnë shfaqjet e edukuara, siç është Mirupafshim Jeff! (1968) çiftëzohet me partneren e tij Mireille Darc, dhe luan në pjesë në filma më të lehtë si The Pool (1969); për këtë film të fundit Delon refuzon Monica Vittin si një partnere femër, duke imponuar çuditërisht ish-partneren e tij Romy Schneider. Në të njëjtin vit ai u përfshi në hetimin e vrasjes misterioze të truprojës së tij, një histori që zbuloi një sfond seksi dhe droge në shoqërinë e tij dhe që përfundoi me rritjen e reputacionin e tij si një aktor i vështirë. Rënia Pas disa dështimeve komerciale si The Passage (1986) dhe serialit televiziv The Pianos of Berlin (1988) dhe atësisë së dyfishtë, në fillim të viteve nëntëdhjetë Delon filloi të shfaqej gjithnjë e më pak në ekranin e madh dhe rolet që ai luajti ishin kryesisht dytësore. I vetmi rol kryesor i kësaj periudhe ishte në Kthimi i Kazanovës (1992), në të cilin ai luajti aventurierin e famshëm në mërgim në Venecia: filmi u prit mirë nga kritikët, por ishte një dështim në arkat ndërkombëtare. Në vitet nëntëdhjetë, realizimet e filmave të tij ishin modeste, aq sa në vitin 1997 aktori deklaroi se donte t'i jepte fund karrierës, por më vonë pranoi të punonte sërish për kinemanë dhe televizionin. Një rëndësi të caktuar në këtë periudhë kanë pjesëmarrjet në Nouvelle vague (1991) nga Jean-Luc Godard, në Njëqind e një netë (1995) nga Agnès Varda dhe në ironinë Një nga të dy (1998) nga Patrice Leconte, përsëri krahas Belmondos, filma në të cilët ai distancohet përfundimisht nga zhanri polar. Ai gjithashtu gjeti Jacques Deray në xhirimet e "The Teddy Bear" (1994), por nuk pati të njëjtin sukses si bashkëpunimet e mëparshme. Në vitin 1995 ai mori Ariun e Artë për arritje të jetës në Berlin. Në këtë periudhë intensifikohet veprimtaria e tij teatrale, ku merr vlerësime më të mëdha. Pasi shpalli daljen në pension, në fillim të viteve 2000 aktori mori pjesë vetëm në një film në ekranin e madh, "Aktorët", sërish me regji të Bertrand Blier, në një kor argëtues me disa nga yjet më të mëdhenj të kinematografisë franceze të të gjitha kohërave. Gratë dhe fëmijët Në vitin 1958 ai filloi një lidhje me aktoren Romy Schneider, të cilën e takoi në xhirimet e "The Pure Lover". Marrëdhënia mes të dyve përfundoi në vitin 1964. Në vitin 1962, ai pati një flirt me këngëtarin Nico, por Delon nuk e pranoi kurrë atësinë e djalit të tij, të lindur në vitin 1962, Christian Aaron Boulogne, i cili pas viteve të para të jetës jetonte me nënën e tij. Nico, u birësua nga nëna e Delon. Vlen të përmendet lidhja e Delon-it me këngëtaren italo-franceze Dalida, me të cilën pati një lidhje plot pasion dashurie në vitet gjashtëdhjetë; Më vonë të dy mbetën miq të shkëlqyer dhe regjistruan këngën Paroles Paroles në fillim të viteve shtatëdhjetë. Aktori do të thotë se “e donte tmerrësisht këtë grua”. Më 13 gusht 1964 Delon u martua me aktoren Nathalie Delon, me të cilën pati djalin e tij të dytë, Anthony Delon (lindur më 1964), gjithashtu aktor, i cili do ta bënte gjysh në vitin 1986 të modeles së mëvonshme Alyson Le Borges. Të dy u divorcuan në vitin 1968. Delon filloi një lidhje me aktoren Marisa Mell, e cila sipas disa burimeve u largua një ditë para dasmës me Nathalie. Nga viti 1968 deri në vitin 1983 ai kishte një lidhje me aktoren Mireille Darc, të cilën e takoi gjatë xhirimeve të filmit Goodbye Jeff. Gjatë viteve të fundit të lidhjes së tij me Darcin, Delon vazhdoi disa flirte me aktoret Veronique Jannot, Sylvia Kristel, Sydne Rome dhe Dalila Di Lazzaro. Më pas, aktori u lidh shkurtimisht me aktoren Anne Parillaud, nga viti 1982 deri në 1984, dhe me Catherine Pironi. Në vitin 1987 ai filloi një lidhje me modelen holandeze Rosalie van Breemen me të cilën pati dy fëmijë: Anouchka Delon (lindur 1990) dhe Alain-Fabien Delon (lindur 1994). Në vitin 2001 të dy u ndanë. Në mijëvjeçarin e tretë Alain Delon gjeti një partnere të re: një grua japoneze të quajtur Hiromi. Sëmundja dhe pensioni Vetëm në fillim të viteve 2000, aktori bëri debutimin e tij në televizion (deri atëherë ai kishte luajtur vetëm një film televiziv në vitin 1978) duke pranuar propozimin e Jean-Claude Izzo për t'u kthyer në rolin e Fabio Montale të policisë së Marsejës, në të cilën aktori arrin t'i rikthehet suksesit. Zgjedhja e Izzo-s për të imituar Montalen, një njeri me ide progresive, dhe për të zgjedhur Delon, një simpatizant famëkeq i së djathtës, si interpretues kryesor, ngjall jo pak polemika në opinionin publik. Në vitin 2004, aktori mori pjesë në një tjetër mini-serial për Frank Riva, një personazh i ngjashëm me atë të Montale, por më pak i suksesshëm. Depresioni Në vitin 2005, që përkon me krizën e tij sentimentale dhe ndarjen nga partnerja e tij Rosalie, Delon zbuloi për shtypin luftën e tij kundër depresionit, një sëmundje që e çoi atë në prag të vetëvrasjes. Lidhur me këtë ai tregon: “Skenën e atij momenti e përjetoj para syve të mi. Gjëja e vështirë është të mos e bësh, është të reflektosh për të mos marrë masa. Të bësh këtë është lojë fëmijësh”. Për shkak të sëmundjes së tij ai u detyrua të hiqte dorë nga shfaqja Les Montagnes Russes nga Eric Assoues. Në të njëjtin vit, ai mori Legjionin e Nderit nga Presidenti Zhak Shirak për kontributin e tij në botën e artit kinematografik. Në vitin 2008 ai u kthye në kinema duke luajtur Jul Cezarin me autoironi në Asterix në Lojërat Olimpike. Në monologun hapës, Cesare kujton jetën e tij të kaluar, por nuk bën asgjë tjetër veçse kujton karrierën e vetë Delonit, i cili, me një "Ave me" lakonike dhe të pafytyrë, i jep përfundimisht lamtumirën ekranit të madh. Në një intervistë me vitet më të mira të Carlo Conti në 2009, aktori deklaroi se kishte mposhtur depresionin që e kishte prekur. Ai pretendon gjithashtu se ka kujtime të shkëlqyera nga aktorët dhe regjisorët italianë me të cilët ka punuar dhe, në veçanti, citon si mikun e tij aktorin e ndjerë Renato Salvatori. Pavarësisht tërheqjes nga kinemaja, ai vazhdon të shfaqet në skenën e teatrit. Në vitin 2007, në xhirimet e Sur la route de Madison, bazuar në romanin The Bridges of Madison County nga Robert James Waller, ai u ribashkua me ish-partneren e tij Mireille Darc, ndërsa, në vitin 2014, ai luajti me vajzën e tij Anouchka Delon në drama Une journée ordinaire në Kanë. Ai gjithashtu ka marrë çmime të shumta në karrierë, si në vitin 2011 në Festivalin Acapulco, ndërsa në vitin 2012 ka marrë çmimin për arritje jetësore - Parmigiani në Festivalin e Lokarnos. Goditja në tru Në maj të vitit 2017 ai njoftoi çuditërisht se do të kthehej në kinema, duke luajtur në një film të fundit pothuajse dhjetë vjet pas paraqitjes së tij të fundit në ekranin e madh. Filmi në fjalë do të drejtohet nga Patrice Leconte dhe do të luante gjithashtu me aktoren Juliette Binoche. Lidhur me daljen në pension, Delon tha: “Unë jam në moshën që jam. Kam pasur karrierën që kam pasur. Tani dua ta mbyll rrethin. Gjatë organizimit të ndeshjeve të boksit, kam parë burra që pendohen që kanë luftuar më shumë. Për mua, nuk do të ketë një shumë”. Më 19 maj 2019, në Festivalin e Filmit në Kanë 2019, ai mori Palmën e Artë. Rreth një muaj më vonë ai pësoi një goditje në tru, e ndjekur nga një hemorragji cerebrale. Përgatitja për funeralin Disa vite më parë Delon u kishte treguar fotografëve të revistës “Paris Match” kapelën e pushimit që kishte rregulluar paraprakisht në vilën e tij, ngjitur me kapelën private, duke njoftuar: “Do të varrosem nën altar”. Përgatiti:

Kalaja e Porto Palermos, një nga bukuritë e pashoqe të Shqipërisë Instituti Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore fton të gjithë të apasionuarit pas historisë, natyrës e artit që të vizitojnë një prej xhevahireve të trashëgimisë kulturore në Shqipëri, kalanë e Porto Palermos. Masat kufizuese të MSh-së dëmtojnë bizneset, kërkohet subvencionimi i kompaniveNënshkruhet marrëveshja, Kosova do të bëhet me muze për gratë dhe burrat e dhunuar gjat...BE-ja thotë se Kosova do të mbetet “e vetme dhe mbrapa”, nëse nuk i dëgjon miqtëKjo është gjendja në pikat e kalimeve kufitareKrasniqi e pyet Lajçakun: Pse BE-ja ndryshoi qëndrim për Urën e Ibrit? Kalaja e Porto Palermos është Monument Kulture i Kategorisë së Parë. Ndodhet në gjirin me të njëjtin emër në bregun e detit Jon, në një gadishull midis Himarës dhe Qeparoit. E ndërtuar në fillim të shekullit të 19-të nga Ali Pasha, kjo kala strategjike mbrojti bregdetin dhe rrugët detare të Shqipërisë. Sot, ajo ofron pamje mahnitëse të detit Jon dhe peisazheve të bukura rreth saj. “Ejani të vizitoni Kalanë e Porto Palermos dhe zbuloni trashëgiminë e pasur dhe bukurinë e pashoqe të Shqipërisë”, shkruan IKTK në rrjetet sociale. Lexo po ashtu“The Travel of Path: “Ksamili, një nga pikat turistike më të bukura në MesdheNë kalanë e Porto Palermos së fundmi organizohen një sërë eventesh kulturore. Aktualisht është duke u zhvilluar Porto Palermo Festival, i cili i bën bashkë lashtësinë me tingujt e rrymave të ndryshme muzikore./ATSH

Sipas Robert Jobson, autor i librit : Catherine, Princesha e Uellsit : Një biografi e mbretëreshës së ardhshme. Princi dhe Princesha e Uellsit kanë filluar të përgatiten për ditën kur Princi George ngjitet në fron me një qasje të ngadaltë dhe të qëndrueshme -13 gusht 2024. Sipas Jobson Catherine dhe William janë integruar “gradualisht” djalin e tyre të madh në angazhimet mbretërore dhe ngjarjet e shtypit pasi ata “situatat ku shtypi është atje” për ta shfrytëzuar vëmendjen e publikut, prindërit gjithashtu kanë inkurajuar mbretin e ri të kalojë kohë shtesë me këtë gjysh, mbretin Charles, të merrni disa pasqyrë të veçantë për punën Unë mendoj se ishte shumë e rëndësishme që ai të luajti atë pjesë si një djalë faqeje në kurorëzimin e Mbretit, tha Jobson për publikimin. I dha atij një ndjenjë të vërtetë të madhështisë dhe gjithë pritshmërisë. Mendova se kjo ishte mjaft e rëndësishme për George. ” Eksperti tha gjithashtu se ka të ngjarë që Princi William po tërhiqte nga përvoja e tij duke u rritur për ta bërë Princin George gati të ngjitej në fron pa e dërrmuar atë. "Të kalosh më shumë kohë me gjyshin, i cili në fakt po bën punën, nuk e bën domosdoshmërisht George jashtë," komentoi Jobson

7 shenja që tregojnë se keni nevojë për magnez E Hënë 29 Korrik 2024 Interesi për suplementet e magnezit është rritur falë edhe tendencave në internet. Dhe bën sens: në botën tonë të mbingarkuar, kërkesa në rritje për të gjetur mënyra për të na ndihmuar të relaksohemi është bërë një prioritet i lartë. Megjithatë, është e rëndësishme të dini shenjat që tregojnë se keni mungesë të magnezit dhe të kuptoni mënyrat më të mira për ta marrë atë përpara se të vendosni të merrni suplemente. Magnezi është një jon me mbi 200 funksione brenda qelizave të tij, shumë prej të cilave janë thelbësore për gjumin, shërimin e sistemit nervor qendror dhe riparimin e muskujve. Kjo është arsyeja pse idealja është ta marrë gjatë natës. Duke pasur parasysh rolin e tij thelbësor në funksionet e shumta të trupit, të ngjashme me vitaminën D, nuk është për t'u habitur që mungesa e magnezit është e zakonshme, ndërkohë që simptomat e mungesës së magnezit mund të jenë të ndryshme. Por, disa shenja kryesore ia vlen të përmenden. -Nervozizmi -Lodhje kronike -Dhimbje koke të shpeshta -Probleme të përsëritura të frymëmarrjes -Ngërçet e muskujve -Simptomat e depresionit -Simptomat që lidhen me diabetin Magnezi është jetik për metabolizmin, muskujt, energjinë, sistemin imunitar dhe sistemin nervor. Është thelbësore të përfshini magnezin në dietën tuaj, veçanërisht nëse vuani nga sëmundje kronike inflamatore, migrena, fibromialgjia, osteoporoza ose gjumë i keq. Marrja e magnezit gjatë natës ndihmon në relaksimin e trupit dhe përmirëson cilësinë e gjumit. Megjithatë, ka një kohë ideale për t'i marrë ato: dy orë pas darkës.

“Daily Express”: Vizitoni thesarin e pazbuluar të Europës, Shqipërinë Përditësimi i fundit 15 Gusht 2024, 10:12 “Daily Express”: Vizitoni thesarin e pazbuluar të Europës, Vendi mesdhetar shpesh është krahasuar me Maldivet falë ujërave të tij mahnitëse të pastra kristal dhe brigjeve ranore, shkruan Aurora Bosotti në një artikull të botuar në të përditshmen britanike “Daily Express”. Gjirokastra bëhet “e përzgjedhura e turistëve” për 2024-ën në Tripadvisor Pavarësisht se krenohet me një vijë bregdetare prej 279 miljesh të stolisur me plazhe me rërë të artë dhe pyje mahnitëse, Shqipëria mbetet një thesar i pazbuluar nga pushuesit. Ekspertët e udhëtimeve kanë vlerësuar hijeshinë e këtij vendi – shpesh duke e krahasuar me Maldivet, falë ujërave të tij të pastra kristal dhe vendpushimeve të qeta. Ndryshe nga destinacionet e njohura të pushimeve si Spanja, Greqia dhe Italia, vendi i Evropës Juglindore po punon për të rritur shkallën e turizmit në vend. Shqipëria shpreson të çojë numrin total të vizitorëve në vit në pesëfishin e popullsisë aktuale të vendit, e cila është 2,8 milionë.

Zhvillohet Festivali i 42-të i Këngës Arbëreshe Kënga me titull “Për ty”, e interpretuar nga artistja e re Iris Sula, u shpall fituesja e festivalit. Në San Demetrio Corone (Shën Mitri) në Kalabri u zhvillua Festivalit i 42-të i Këngës Arbëreshe. Kënga me titull “Për ty”, e interpretuar nga artistja e re Iris Sula, u shpall fituesja e festivalit. Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët tha se morën pjesë në konkurrim shumë artistë arbëreshë, mes tyre edhe kantautori i mirënjohur Stefano de Bartolo, i cili u shpall fitues i çmimit “Pino Cacozza” për tekstin më të mirë të këngës. Ndiq "TiranaDiplomat.com" në Facebook Festivali i Këngës Arbëreshe është ndër nismat e para dhe më të rëndësishme të organizuara nga shqiptarët e Italisë për të mbrojtur dhe promovuar trashëgiminë e tyre kulturore. Festivali lindi si ide në vitin 1980, siç edhe ka nënvizuar krijuesi i kësaj ngjarjeje, juristi Giusseppe D’Amico, nga trashëgimia e pasur muzikore e arbëreshëve që përbëhej nga “vjershat” (këngë tradicionale) mjaft të përhapura tek të rinjtë. Në këtë mënyrë, lindi nevoja dhe dëshira për të prodhuar këngë të reja si në tematikë, ashtu edhe në ritme, duke pasuruar muzikologjinë arbëreshe. Këtë vit, festivali erdhi si homazh për poetët Pino Cacozza dhe Alfio Mocha, të cilët nuk jetojnë më, por tekstet dhe këngët e tyre vijojnë të mbajnë gjallë kulturën arbëreshe. (ATSH)

Barack Obama zbulon listën e këngëve të tij të preferuara për këtë verë! Marisa Karabeci 14 Gusht 2024 Ish-presidenti i SHBA-së, Barack Obama ka publikuar edhe këtë vit listën verore të këngëve të tij të preferuara. Këngët kryesore përfshijnë ‘365’ të Charli XCX, si dhe ‘Million Dollar Baby’ të Tommy Richman dhe ‘One of these Things First’ të Nick Drake. Presidenti i 44-të i SHBA-ve gjithashtu kënaqet duke dëgjuar këngën e Billie Eilish ‘Chihiro’ nga albumi ‘Hit Me Hard and Soft’, ‘Texas Hold’Em’ të Beyoncé nga ‘Cowboy Carter’, ‘Perro Negro’ nga Bad Bunny, nga Shaboozey ‘A Bar Song (Tipsy)” me Tems, Bonny Light Horseman, Pharoah Sanders, Samara Joy dhe Charles Mingus. “Teksa vera po i afrohet fundit, doja të ndaja disa këngë që kam dëgjuar kohët e fundit”-shkroi Obama në një postim në rrjetet sociale. “Shpresoj të gjeni diçka të re për të dëgjuar!” Obama vazhdon traditën që filloi në vitin 2015 kur ai ishte në Shtëpinë e Bardhë, për të ndarë dy herë në vit listat e librave të tij të preferuar, zgjedhjeve muzikore dhe filmave. Ish-presidenti amerikan dhe bashkëshortja Michelle Obama, kanë mbështetur së fundmi Kamala Harrisin për garën e saj për Shtëpinë e Bardhë. Zv.presidentja amerikane tani ka marrë një mbështetje të rëndësishme nga dy prej figurave demokrate më popullore në Shtetet e Bashkuara. Mbështetja e cila u bë publike përmes një videoje ku shfaqet Harris duke biseduar në telefon me çiftin Obama, vjen në kohën kur Harris po kërkon kandidaturën presidenciale për përballjen me rivalin republikan, Donald Trump në zgjedhjet e nëntorit. Presidenti aktual, Joe Biden u bind të tërhiqet pas presionit në rritje e pikëpyetjeve të shtuara për gjendjen e shëndetit mendor.

Fillimi Kultura Filmi “Mësonjëtorja” shfaqet në Bilisht 45 vite pas shfaqjes së parë në 1979 13/08/2024 Filmi “Mësonjëtorja” shfaqet në Bilisht 45 vite pas shfaqjes së parë në 1979 Filmi “Mësonjëtorja” u shfaq në Bilisht. Filmi është një prodhim i vitit 1979, me regji të Muharrem Fejzos, skenar nga Natasha Lako dhe muzikë nga Limos Dizdari. Në Bilisht filmi u shfaq i restauruar në një nga mbrëmjet e aktivitetit “OpenCinema”. Arkivi Qëndror Shtetëror i Filmit thotë se filmi u shfaq i restauruar për të pranishmit. “Në Bilisht shfaqet për publikun filmi “Mësonjëtorja” plot 45 vite pas shfaqjes së parë në vitin 1979, këtë herë i restauruar”, thuhet nga arkivi. Premiera e filmit të restauruar “Mësonjëtorja” ishte në vitin që lamë pas në Pallatin e Brigadave.Restaurimi i filmit “Mësonjëtorja” vjen në vijim dhe të tjerë filmave që janë restauruar më parë nga bashkëpunimet që ka pasur AQSHF. “Mësonjëtorja” një film shqiptar i prodhuar në Shqipëri në vitin 1979 me regji nga Muharrem Fejzo ka në role aktorët Roza Anagnosti, Guljelm Radoja, Robert Ndrenika, Ardian Cerga, Petrika Riza, Valentina Caci, Marko Bitraku, etj. Në film, Dafina, një grua e shkolluar kthehet në qytet për të hapur shkollën e parë për vajzat. Ajo ndeshet me pengesat dhe intrigat e thurura nga kreu i Sanxhakut, i cili kërkon rrugë të ndryshme për ta nxjerrë Dafinën nga qyteti. Për të ndaluar përpjekjet e saj për ngritjen e shkollës kleri përpiqet të helmojë dhe ç’kishërojë Dafinën. Shkollën e djegin. Xhaxhai i saj Stefan Bardhi luftëtari Kajo dhe çifti që e strehon Dafinën e ndihmojnë atë. Piktori mjeshtër Shyqyri Sako u nderua me medalion në festivalin e 4-rt të filmit shqiptar për punën e tij me dekoret e rekuizitat në filmin ¨Mësonjëtorja¨. Po sipas publikimeve më parënga AQSHF piktori i kostumeve Ilia Xhokaxhi (1948 -2007) u nderua me medalion në festivalin e 4-rt të filmit shqiptar për punën e tij me kostumografinë në filmin ¨Mësonjëtorja¨.

Elizabeth Taylor: Kasetat e Humbura TV-MA | pop kultura dhe të famshëm | 1 HR 43 MIN | 2024 Elizabeth Taylor: The Lost Tapes lejon vetë zërin e Elizabeth Taylor të rrëfejë historinë e saj, duke i ftuar audiencën të rizbulojë jo vetëm një mega yll të Epokës së Artë të Hollivudit, por një grua komplekse që lundroi famën e përjetshme, identitetin personal dhe shqyrtimin publik në një skenë globale që në fillim. fëmijërinë. Nëpërmjet intervistave të sapo rikuperuara me Taylor-in dhe aksesit të paprecedentë në arkivin personal të yllit të filmit, filmi zbulon jetën komplekse të brendshme dhe cenueshmërinë e legjendës së Hollivudit, ndërkohë që sfidon audiencën që të rikontekstualizojë arritjet dhe trashëgiminë e saj. Një personazh i famshëm që në moshën 11-vjeçare, Elizabeth Taylor u praktikua në marrëdhëniet me publikun pothuajse gjatë gjithë jetës së saj, kështu që nuk ka shumë zbulime personale në Elizabeth Taylor: The Lost Tapes. Por dokumentari i ndërtuar në mënyrë elegante i Nanette Burstein, kryesisht me fjalët e vetë Taylor-it, i mbështetur nga imazhe ndriçuese arkivore, funksionon si një pjesë e gjallë e historisë së filmit rreth yjeve të filmit në vitet e paqëndrueshme të 1960-ës, ndërsa sistemi i studios po zbehej dhe media shpërtheu. Filmi – i cili u shfaq premierë në Kanë në shiritin anësor të Cannes Classics – bazohet në 40 orë kaseta audio të rizbuluara së fundmi, regjistrime që Taylor i bëri në mesin e viteve 1960 për një kujtim të shkruar nga fantazmat (e pa shtypur prej kohësh). Ishte momenti më i furishëm i famës së saj, kur ajo po dilte nga skandali i ndezur nga paparacët që ishte Kleopatra. Taylor, e cila vdiq në vitin 2011, kujton martesat e saj të shumta - katër kur i bëri këto regjistrime, pasi ishte në të parën nga dy me Richard Burton - dhe karrierën e saj, që nga fillimi i saj si fëmijë në Lassie Come Home (1943) përmes saj. Performanca fituese e Oskarit në "Kush ka frikë nga Virginia Woolf"? (1966).

Ne manastirin Dhokiariou në Malin e Shenjtë ndodhet ikona cudibërëse e Shën Marisë “Gorgoipikoos”,(që do të thotë :shërbej -përgjigjem me nxitim -pa u vonuar). Eshtë afresk (e pikturuar në murr) në pjesën lindore të sallës së ngrënies së manastirit dhe nga ana e djathtë e hyrjes për në sallë.Etërit e manastirit thonë se është pikturuar në shekullin e 11-të.Shkëlqen si hëna dritëplote,dhe i drejton si një kapiten i shkëlqyer,tregojnë etërit e manastirit duke i ruajtur nga cdo e keqe ata dhe gjithë ata që rendin tek Ajo me besim dhe kërkojnë ndihmën e saj. Në të djathtë të sallës së ngrënies ndodhej një ikonë e vjetër e Shën Marisë.Në vitin 1646 murgjit ishin duke kaluar shumë vështirësi sepse nuk mund të paguanin taksat ndaj pushtuesve turq. Murgu që shërbente në mencë kalonte vazhdimisht përpara ikonës,akoma edhe natën duke mbajtur në duar një pishtar të ndezur.Një natë të atij viti, kur murgu kaloi përsëri përpara ikonës së Shën Marisë me pishtarin e ndezur,dëgjoi një zë që dilnte nga ikona dhe i thotë:” mos kalo më këtu me pishtar duke tymosur Ikonën time.” Murgu mendoi se i foli dikush nga murgjit dhe nuk i kushtoi rëndësi zërit.Pas disa ditësh,pasi ai vazhdonte të kalonte përpara ikonës me pishtarin e ndezur,dëgjoi përsëri zërin që i thotë: “Deri kur do vazhdosh të më bësh me tym duke më nxirrë dhe mos më respektuar?” dhe që nga ai moment humbi shikimin i gjori dhe ngeli i verbër.Atëherë murgu e kuptoi gabimin e bërë prej pakujdesisë duke mos i kushtuar rëndësi zërit që dëgjoi herën e parë.Murgu bëri një stol dhe qëndronte përpara ikonës së Shenjtë duke iu lutur vazhdimisht ta fali për mëkatin që prej pakujdesisë ai bëri dhe t’i dhuroj dritën (shikimin) që duke parë Ikonën e Shenjtë ta lavdëroj dhe ta falënderoj gjithmon.E Tërëshenjta ia dëgjoi lutjen dhe i tha:”Që sot të dhuroj shikimin , ki kujdes dhe mos kalo më përpara ikonës me pishtar të ndezur sepse Unë jam Zonja e këtij manastiri që me nxitim rend të dëgjoj ata që më thërrasin duke i dhuruar zgjidhje për ato që më kërkojnë,prandaj dhe quhem “Gorgoipikoos “(dëgjuese e shpejtë). Shumë shpejt mrekullia që ndodhi si dhe premtimi i Zonjës Mari u përhap në gjithë Malin e Shenjtë dhe ikona e së Tërëshenjtës u bë pelegrinazh i gjithë Malit të Shenjtë.Në të djathtë të ikonës murgjit ndërtuan një paraklis në nderim të saj.Që atëherë ikona u quajt Gorgoipikoos sepse me të vërtetë me veprat e saj të mrekullueshme vazhdimisht tregon se dëgjon shpejt ata që i drejtohen me nderim dhe me besë. Përkthyer nga A. Marini Ikona cudibërëse e Shën Marisë Share via FacebookShare via GoogleShare via TwitterShare via PinterestShare via StumbleUponShare via TumblrShare via LinkedInShare via EmailMes kishave të shumta të Shën Mërisë në zonën e Korçës

15 Gusht 2024, dita e Shën Marisë, një nga festat më të rëndësishme të besimtarëve të krishterë Shkruar nga Liberale 15 Gushti, dita e Shën Marisë, një nga festat më të 15 gushti është një nga ditët më të kremtuara për besimtarët e krishterë. Dita e Shën Marisë, ose sic njihet ndryshe “Fjetja e Hyjlindëses”, dita kur shenjtorja ju bashkua birit të saj, në botën e përjetshme. Festa e Fjetjes së Hyjlindëses kremtohet në 15 gusht, e paraprirë nga dy javë agjërimi (kreshme). Kjo festë, e cila quhet edhe “Marrja”, është për të përkujtuar vdekjen, ngjalljen dhe lavdërimin e Nënës së Krishtit. Ajo shpall që Maria “u mor” nga Perëndia, në mbretërinë qiellore të Krishtit, në të përmbushurit e ekzistencës së saj trupore dhe shpirtërore. “Fjetja e Hyjlindëses” është paraqitur në afresket e kishave të ndryshme orthodhokse, anembanë vendit, ashtu sikurse edhe “Lindja e Virgjëreshës” apo “Hyrja e saj në Tempull”. 15 gushti kremtohet edhe nga besimtarët katolikë në të gjithë botën. Festë e madhe e krishtërimit, e festojnë të gjithë: orthodhoksë, katolikë, protestantë, etj. GËZUAR! Nuk ka kishë që mos ketë një ikonë të Shën Marisë, ose si i themi ne Shën Mërisë, nuk ka besimtar që mos i jetë lutur Nënës së Zotit, Shën Mërisë, nuk ka familje të krishtere mos ketë për rreth një Maria. Janë pa fund emrat, mbiemrat, cilësimet, atributet që janë thënë në shekuj prej popullit për të. Cesarios Daponte (1713 - 1784) poeti dhe kronogarfi i njohur grek, tek Hymni i tij për Shën Marinë, sjell mbi 200 cilësime për Nënën e Zotit, të mbledhura në popull, ja një pjesë e vogël prej tyre: ZONJA, Qiellore, Udhërëfyese, Që puth ëmbël, Më e kthjelltë, Më e pastër, E përsosur, Më e bukur mbi dhè; ZONJA, Më e Ëmbël, Gjithëfrymëzuese, Mbretëreshë, E Artë, E Gjithëshënjtë, Bijë e Diellit, Trajtëdiellore, E gjithëdhemshur; ZONJA, Më e drejtë, E bekuar, Bekonjëse, Dritë, Dritë mbi Dritën, Dritësjellëse, Dritëlindëse; ZONJA, Tempull, Më e lartë, Më e hymnizuar, Më e fortë, Mbrojtëse; ZONJA, Zonjë, Që Shfaqet, Trajtë Hyjnore, Jetëdrejtuese, Nimfë, Shpirtshëruese, Lotëtharëse, Shkallë drejt qiellit, etj etj, etj,… Mes kishave të shumta të Shën Mërisë në zonën e Korçës, po përmend këtu dy: Shën Marinë e qytetit tonë që është kisha më e vjetër në gjithë zonën, si dhe Shën Mërinë e Voskopojës (katedralja dikur e qytetit të djegur). Shën Maria e Korçës, ose si quhej dikur me emrin e plotë të saj, “Fjetjes së Hyjëlindëses së Përmbishënjtë”, e cila ka pasur për rreth një manastir të vajzave, dhe që ka ngjitur kishën me katakombin paleokristian të Shën e Premtes, sipas Thimi Mitkos është faltorja më e vjetër në trevën e Korçës dhe ka mbajtur datën 1225, pas djegjeve të njëpasnjëshme, në vitin 1844 u rindërtua për së treti, për tu zhdukur nga faqja e dheut dhe për tu kthyer në shesh prej rregjimit të kuq. Sot në atë vënd është ngritur një kishëzë, ku në çdo çast gjen besimtarë me qirinj në dorë. Edhe më. Mbi 30 vjet përpara, kur ndëroheshin sistemet, kur sistemi i çizmes, ishte ende i frikshëm por në horizont dukej dritë, kur fillun fshehurazi të shfaqen shkëndijat e besimit, në truallin e kishës së Shën Marisë ku nuk kish asgjë, që ishte vetëm një shesh, njerëzit vinin natën dhe ndisnin fshehur qirinj, e mes tyre edhe unë me vëllezërit e mi. Mbaj mënd një grua e ish sistemit, thëriste në atë kohë nga ballkoni i apartamentit, “Turp të kini që ndisni qirinj! (?) … …” Të kesh turp që të ndezësh qirinj (?) dhe të mos kesh turp që të rafshosh historinë, traditën dhe veprat në shekuj të popullit. Dhe thëriste dhe thëriste, do njoftoj policinë, etj, etj. O Zot mëshëshiroi një pjesë nga këta, disa kanë qënë të paditur por disa edhe të liq! Në Voskopojë kisha e parë e Shën e Premtes pra më e vjetra, bërthama rreth së cilës filloi pastaj të rritet qyteti është ndërtuar në shek. 14-të; pas saj u ndërtua manastiri i Shën Prodhromit në shek. 17-të; dhe pak më vonë, është ndërtuar kisha e Shën Marisë e cila ka luajtur në Voskopojë gjithmonë, rolin e katedrales, pra të mitropolisë. Shën Maria e Voskopojës sipas një mbishkrimi mbi portën perëndimore të kishës datohet më 1712. Ajo u përfundua me kontributin të një sërë arkondëve dhe qytetarëve të shumënderuar, mes të cilëve i pari, shkruhet një Adham, i Papa Dhimitri Predos. Ndërsa kambanaria sipas një mbishkrimi në të që ekziston edhe sot, u ndërtua në vitin 1888 (kur edhe u lejua prej osmanëve ndërtimi i saj) nën kujdesin e epitropërve, Naum Stirja dhe Efthim Dh. Ballauri. SHËN MARIA, 15 GUSHT! SHËN MARIA, 15 GUSHT! SHËN MARIA, 15 GUSHT! ILIA V. BALLAURI

QKK, në pritje të kandidaturave shqiptare për edicionin e 97-të të çmimeve OSCAR! QKK, në pritje të kandidaturave shqiptare për edicionin e Është hapur thirrja për kandidaturën shqiptare në kategorinë International Feature Film, për edicionin e 97-të të çmimeve OSCAR. Qendra Kombëtare e Kinematografisë ftoi shtëpitë filmike shqiptare të paraqesin veprat e tyre për marrje në konsideratë, si kandidatura shqiptare, në kategorinë International Feature Film. Afati i aplikimeve pranë QKK është brenda datës 12 shtator 2024. Në këtë kategori, mund të marrin pjesë filma artistikë me metrazh të gjatë, dokumentarë dhe vizatimorë. Filmi duhet të jenë i gjatë mbi 40 minuta, duhet dhe ta ketë bërë premierën në Shqipëri jo më herët se 1 nëntor 2023 dhe jo më vonë se 30 shtator 2024. Gjithashtu filmi duhet të jetë shfaqur ose të shfaqet komercialisht në kinema, në Shqipëri, brenda datave të mësipërme, për të paktën 7 ditë rresht. Të paktën 50% e dialogjeve duhet të jenë në gjuhën shqipe e gjithashtu edhe aktorët e stafi realizues duhet të jenë shqiptarë në masën 50%. Kriteri i fundit ka të bëjë me subtitra të sakta dhe të lexueshme në gjuhën angleze.

. Rezidenca zyrtare e familjes është Kensington Palace. Si dhe ndërmarrjen e detyrave mbretërore në mbështetje të Mbretit, si në Mbretërinë e Bashkuar ashtu edhe jashtë vendit, Lartësia e Saj Mbretërore i kushton kohë mbështetjes së një numri shkaqesh dhe organizatash bamirëse, Catherine, Princesha e Uellsit, GCVO (e lindur Catherine Elizabeth Middleton; 9 janar 1982), është anëtare e familjes mbretërore britanike. Ajo është e martuar me William, Princin e Uellsit, trashëgimtar i dukshëm i fronit britanik. E lindur në Reading, Catherine u rrit në Bucklebury, Berkshire. Ajo u shkollua në St Andrew's School dhe Marlborough College para se të studionte historinë e artit në Universitetin e St Andrews në Skoci, ku u takua me Princin William në vitin 2001. Ajo mbajti disa vende pune në shitje dhe marketing dhe ndoqi punë bamirësie përpara se angazhimi i tyre të shpallej në nëntor 2010. Ata u martuan më 29 prill 2011 në Abacinë Westminster. Çifti ka tre fëmijë: Xhorxhin, Sharlotën dhe Luisin. Catherine mban patronazh me mbi 20 organizata bamirëse dhe ushtarake, duke përfshirë Qendrën Anna Freud, Action for Children, SportsAid, dhe National Portrait Gallery. Ajo ndërmerr projekte nëpërmjet Fondacionit Mbretëror, me fokusin e saj të punës bamirëse

Nga L P +AI A ndiheni të pafrymëzuar nga garderoba juaj? E gjeni veten duke luftuar për të bashkuar veshjet me stil? Mos kini frikë! Princesha Kate është këtu me këshillat e saj të ekspertëve të modës për t'ju ndihmuar të lartësoni lojën tuaj të stilit dhe të çlironi modën tuaj të brendshme. Le të zhytemi në disa nga këshillat dhe truket e saj më të mira që me siguri do ta transformojnë pamjen tuaj nga e çuditshme në fantastike! Duke përqafuar elegancën e përjetshme Princesha Kate është e njohur për stilin e saj të patëmetë që ndërthur pa mundim sofistikimin klasik me tendencat moderne. Një nga këshillat e saj kryesore të modës është të investojë në pjesë të përjetshme që do t'i rezistojnë kohës. Mendoni xhaketa të përshtatura, këmisha të bardha të qarta dhe fustane të gjithanshme në linjë A që mund të vishen lart ose poshtë për çdo rast. Duke ndërtuar një bazë elementësh veshjesh të përjetshme, ju mund të krijoni pamje pafund me stil me lehtësi. Duke luajtur me ngjyrat dhe modelet Ndërsa Princesha Kate shihet shpesh me veshje elegante monokromatike, ajo di edhe të argëtohet me ngjyrat dhe modelet. Eksperimentimi me nuanca të theksuara dhe printime tërheqëse mund të shtojë një prekje lozonjare në ansamblin tuaj dhe të injektojë personalitet në pamjen tuaj. Qoftë nëse është një fund i gjallë me lule apo një bluzë me ngjyra, mos kini frikë të dilni nga zona juaj e rehatisë dhe të përqafoni një gamë më të guximshme. Fuqia e aksesorëve Aksesorët janë qershia mbi çdo veshje, dhe Princesha Kate është mjeshtër në përdorimin e aksesorëve për të ngritur pamjen e saj. Qoftë një gjerdan statement, një çantë elegante clutch, apo një palë taka elegante, aksesori i duhur mund ta transformojë menjëherë një veshje të thjeshtë në një ansambël që ndalon shfaqjen. Mos harroni, gjithçka është në detaje, ndaj mos e nënvlerësoni ndikimin që aksesorët e zgjedhur mirë mund të kenë në pamjen tuaj të përgjithshme. Veshje për formën e trupit tuaj Një nga këshillat më të rëndësishme të modës që mbron Princesha Kate është të vishesh për format e trupit. Kuptimi i siluetës tuaj unike dhe zgjedhja e pjesëve që kënaqin figurën tuaj është çelësi për t'u dukur dhe për t'u ndjerë të sigurt në rrobat tuaja. Pavarësisht nëse keni një formë orë rëre, dardhë, mollë ose drejtkëndësh, ka truke dhe teknika stilimi që mund të theksojnë tiparet tuaja më të mira dhe të krijojnë një pamje të ekuilibruar bukur. Zotërimi i artit të rrobaqepësisë Fit është gjithçka kur bëhet fjalë për modën, dhe Princesha Kate betohet për fuqinë e rrobaqepësisë. Investimi në ndryshime për të siguruar që rrobat tuaja të përshtaten në mënyrë perfekte mund të bëjë një botë ndryshimi në mënyrën se si duken dhe ndjehen veshjet tuaja. Qoftë nëse lidhni një palë pantallona në gjatësinë e duhur ose vishni një fustan në bel, një veshje e përshtatur mirë mund të lartësojë menjëherë stilin tuaj dhe të përmirësojë pamjen tuaj të përgjithshme. konkluzioni Këshillat e modës së Princeshës Kate janë një thesar i mençurisë për këdo që kërkon të rindërtojë stilin e tyre dhe të përqafojë një pamje më të lëmuar dhe të sofistikuar. Duke përfshirë elegancën e saj të përjetshme, shpirtin lozonjar dhe vëmendjen ndaj detajeve në zgjedhjet e veshjeve tuaja, ju mund të zhbllokoni potencialin tuaj të stilit dhe të kulloni besim në çdo veshje që vishni. Pra, kanalizoni mbretërinë tuaj të brendshme të modës dhe lërini këshillat e modës të Princeshës Kate t'ju udhëheqin në udhëtimin tuaj drejt përsosmërisë sartoriale! Këshillat e modës së Princeshës Kate nuk kanë të bëjnë vetëm me pamjen e bukur; ka të bëjë me të ndiheni të sigurt dhe të fuqizuar në lëkurën tuaj. Me elegancën e saj të përjetshme, dhuntinë lozonjare dhe këshillat e ekspertëve për stilimin e saj, ju mund ta çoni lojën tuaj të modës në një nivel tjetër dhe të dilni me stil kudo që të shkoni. Përqafoni individualitetin tuaj, eksperimentoni me pamje të ndryshme dhe lëreni veshjen tuaj të pasqyrojë versionin më të mirë të vetes. Mençuria e modës e Princeshës Kate është çelësi për të zhbllokuar potencialin tuaj të stilit dhe për të shkëlqyer në çdo ansambël që vishni. Le të pushtojmë botën e modës së bashku, një veshje me stil në një kohë! Albumi fotografik princesha kate Princesha Kate Unlocking Your Style Potential with Princess Kate's Fashion TipsAre you feeling uninspired by your wardrobe? Do you find yourself struggling to put together stylish out fits? Fear not! Princess Kate is here with her expert fashion advice to help you elevate your style game and unleash your inner fashionista. Let's dive into some of her top tips and tricks that are sure to transform your look from drab to fab! Embracing Timeless Elegance Princess Kate is renowned for her impeccable style that effortlessly blends classic sophistication with modern trends. One of her key fashion tips is to invest in timeless pieces that will stand the test of time. Think tailored blazers, crisp white shirts, and versatile A-line dresses that can be dressed up or down for any occasion. By building a foundation of timeless wardrobe staples, you can create endless stylish looks with ease. Playing with Colors and Patterns While Princess Kate is often seen in chic monochromatic outfits, she also knows how to have fun with colors and patterns. Experimenting with bold hues and eye-catching prints can add a playful touch to your ensemble and inject personality into your look. Whether it's a vibrant floral skirt or a statement color-blocked top, don't be afraid to step out of your comfort zone and embrace a more daring palette. The Power of Accessories Accessories are the cherry on top of any outfit, and Princess Kate is a master at using accessories to elevate her looks. Whether it's a statement necklace, a sleek clutch bag, or a pair of elegant heels, the right accessory can instantly transform a simple outfit into a show-stopping ensemble. Remember, it's all in the details, so don't underestimate the impact that well-chosen accessories can have on your overall look. Dressing for Your Body Shape One of the most important fashion tips that Princess Kate advocates is dressing for your body shape. Understanding your unique silhouette and choosing pieces that flatter your figure is key to looking and feeling confident in your clothes. Whether you have an hourglass, pear, apple, or rectangle shape, there are styling tricks and techniques that can accentuate your best features and create a beautifully balanced look. Mastering the Art of Tailoring Fit is everything when it comes to fashion, and Princess Kate swears by the power of tailoring. Investing in alterations to ensure that your clothes fit you perfectly can make a world of difference in how your outfits look and feel. Whether it's hemming a pair of trousers to the right length or taking in a dress at the waist, a well-tailored garment can instantly elevate your style and enhance your overall appearance. Conclusion Princess Kate's fashion këshilla stilit are a treasure trove of wisdom for anyone looking to revamp their style and embrace a more polished and sophisticated look. By incorporating her timeless elegance, playful spirit, and attention to detail into your own wardrobe choices, you can unlock your style potential and exude confidence in every outfit you wear. So, channel your inner fashion royalty and let Princess Kate's fashion tips guide you on your journey to sartorial excellence! Princess Kate's fashion advice is not just about looking good; it's about feeling confident and empowered in your own skin. With her timeless elegance, playful flair, and expert styling tips, you can take your fashion game to the next level and step out in style wherever you go. Embrace your individuality, experiment with different looks, and let your outfit reflect the best version of yourself. Princess Kate's fashion wisdom is the key to unlocking your style potential and shining bright in every ensemble you wear. Let's conquer the fashion world together, one stylish outfit at a time!

Në një botë ku teknologjia, aktivizmi dhe botimi kryqëzohen, ekziston një individ i jashtëzakonshëm që mishëron thelbin e përsosmërisë dhe inovacionit. Ìndividi, ekspert shqiptar në IT, një idealist ne besim per triumfin e te rese e pasionuar për misionet e vlerave te profesionalizmit, paqes e zhvillimit, një botues i përkushtuar, ka bërë e bèn jehonè në fusha të ndryshme, duke formuar një rrugë që frymëzon dhe fuqizon shumë njerëz. Le të thellohemi në historinë bindëse të individideve shumëplanësh dhe të eksplorojmë ndikimin e punës së tyre në peizazhin dixhital dhe më gjerë. Një Vizionar në IT: ben Ndërlidhje te inovacionit dhe ekspertizës Në thelb të punës të individideve qe qëndron një ekspertizë e thellë në Teknologjinë e Informacionit (IT) ështe e rëndësishme në revolucionarizimin e platformave dhe shërbimeve dixhitale. Me një sy të mprehtë për detaje dhe një prirje për zgjidhjet më të fundit, ekspertiza shqiptare i IT ka qenë në ballë të përparimeve teknologjike, duke udhëhequr projekte që shtyjnë kufijtë e inovacionit. Nga zhvillimi i faqeve të internetit dinamike që magjepsin audiencën deri te shfrytëzimi i fuqisë së teknologjisë për misionet e paqes, individidet vizionare shfrytëzojne potencialin e IT për të nxitur ndryshime pozitive dhe fuqizime. Te jesh botues me qëllim: Përforcimin i zërave dhe ideve. Përtej sferës së teknologjisë, protagonisti ynë mban kapelën e një botuesi me përvojë, i përkushtuar për të shfaqur këndvështrime dhe tregime të ndryshme që rezonojnë me audiencën e gjerë. Nëpërmjet përpjekjeve të tyre botuese, ky individ i pasionuar ka krijuar një platformë që feston artin, kulturën dhe historinë, duke u ofruar lexuesve një dritare në një botë krijimtarie dhe frymëzimi. Publikimi jo vetëm që hedh dritë mbi kulturën tradicionale shqiptare, por gjithashtu thellohet në sferat e shkencës, dizajnit të brendshëm dhe shëndetit, duke ofruar një gamë të gjerë interesash. Fryma Aktiviste: Mbështetja për Paqe dhe Fuqizimi I shtyrë nga një sens i thellë qëllimi dhe një përkushtim i palëkundur ndaj kauzave sociale, protagonisti ynë qëndron si një fener aktivizimi dhe avokimi i te drejtave te grave e me tej per te qene shtylla e forte dhe kultura e kombit. Me fokus në misionet e paqes dhe përpjekjet humanitare, ky individ ka udhëhequr nisma që përpiqen të sjellin ndryshime pozitive në shoqëri. Përmes aktivizmit të tyre, ata kanë rritur ndërgjegjësimin për çështje kritike, kanë mbrojtur të drejtat e grave dhe komuniteteve të margjinalizuara dhe kanë punuar drejt ndërtimit të një bote më gjithëpërfshirëse dhe të barabartë. Një Trashëgimi e Përsosmërisë: Frymëzimi i Gjeneratave që do të Vijnë Ndërsa reflektojmë mbi eksperiencat e jashtëzakonshëme të ekspertit shqiptar në IT, aktivist dhe botues, një gjë bëhet e qartë - ndikimi èshtè shumè planesh shpërndahet si drita dhe rezonon me individë nga të gjitha sferat e jetës. Nga puna e tyre profesionale novatore në teknologji deri tek përkushtimi i tyre i palëkundur ndaj aktivizmit dhe publikimit, ky individ ilustron fuqinë e pasionit, këmbënguljes dhe qëllimit . Historia e tyre shërben si një testament për potencialin transformues të individëve që guxojnë të ëndërrojnë të mëdha dhe të përpiqen për përsosmëri në gjithçka që bëjnë. Si përfundim, alternimi i disa proceseve i ekspertit aktivisti dhe botuesi të shquar shqiptar të IT-së është një dëshmi e mundësive të pafundme që presin ata që guxojnë të sfidojnë status quo-në dhe të ndjekin pasionet e tyre me vendosmëri të palëkundur. Ndërsa lundrojmë në peizazhin gjithnjë në zhvillim të teknologjisë, aktivizmit dhe publikimit, le të marrim frymëzim nga historia e këtij individi dhe të përpiqemi të krijojmë një botë ku inovacioni, mbrojtja dhe krijimtaria konvergojnë për të formuar një të ardhme më të ndritshme për të gjithë. Pra, ja Revista Prestige është platforme, puna e ekspertit shqiptar i IT-së, aktivistit dhe botuesi - një vizionar, një explorues i profesionalizmit dhe një kampion i vërtetë drejt zhvillimit dhe modelit unik te gruas shqiponje! Fjalë kyçe: Art, Kulturë, Histori, Shkencë, Estetika , Shëndetësi, Aktivizëm, Botues, Ekspert IT, Shqiptar, Missione, Fuqizimi.In a world where technology, activism, and publishing intersect, there exists a remarkable individual who embodies the essence of excellence and innovation. This individual, an Albanian expert in IT, a passionate activist for peace missions, and a dedicated publisher, has been making waves in various domains, shaping a path that inspires and empowers many. Let's delve into the compelling story of this multifaceted individual and explore the impact of their work on the digital landscape and beyond. A Visionary in IT: Bridging Innovation and Expertise At the core of this individual's journey lies a profound expertise in Information Technology (IT) that has been instrumental in revolutionizing digital platforms and services. With a keen eye for detail and a penchant for cutting-edge solutions, the Albanian IT expert has been at the forefront of technological advancements, spearheading projects that push the boundaries of innovation. From developing dynamic websites that captivate audiences to harnessing the power of technology for peace missions, this visionary individual has harnessed the potential of IT to drive positive change and empowerment. A Publisher with Purpose: Amplifying Voices and Ideas Beyond the realm of technology, our protagonist wears the hat of a seasoned publisher, dedicated to showcasing diverse perspectives and narratives that resonate with audiences far and wide. Through their publication endeavors, this passionate individual has created a platform that celebrates art, culture, and history, offering readers a window into a world of creativity and inspiration. The publication not only sheds light on traditional Albanian culture but also delves into the realms of science, interior design, and health, catering to a wide range of interests. The Activist Spirit: Advocating for Peace and Empowerment Driven by a profound sense of purpose and an unwavering commitment to social causes, our protagonist stands as a beacon of activism and advocacy. With a focus on peace missions and humanitarian efforts, this individual has led initiatives that strive to bring about positive change in society. Through their activism, they have raised awareness on critical issues, championed the rights of women and marginalized communities, and worked towards building a more inclusive and equitable world. A Legacy of Excellence: Inspiring Generations to Come As we reflect on the remarkable journey of this Albanian expert in IT, activist, and publisher, one thing becomes clear - their impact transcends boundaries and resonates with individuals from all walks of life. From their groundbreaking work in technology to their unwavering dedication to activism and publishing, this individual exemplifies the power of passion, perseverance, and purpose. Their story serves as a testament to the transformative potential of individuals who dare to dream big and strive for excellence in all they do. In conclusion, the journey of this remarkable Albanian IT expert, activist, and publisher is a testament to the endless possibilities that await those who dare to challenge the status quo and pursue their passions with unwavering determination. As we navigate the ever-evolving landscape of technology, activism, and publishing, let us draw inspiration from this individual's story and strive to create a world where innovation, advocacy, and creativity converge to shape a brighter future for all. So, here's to the Albanian expert IT, activist, and publisher - a visionary, a trailblazer, and a true champion of excellence! Keywords: Art, Culture, History, Science, Interior Design, Health, Activism, Publisher, IT Expert, Albanian, Peace Missions, Empowerment.

Ansambli Popullor pas festivalit të Varnës vazhdon turin me koncerte nëpër qytetet e tjera të vendit Nga Julia Vrapi Ansambli Kombëtar i Këngëve dhe Valleve Popullore u cilësua si më i miri nga komisioni i Festivalit Ndërkombëtar Folklorik të Varnës në Bullgari, por këtë muaj vazhdon turin e kalendarit veror me koncerte nëpër qytete të ndryshme të vendit tonë.Festivali Ndërkombëtar Folklorik i Varnës në Bullgari këtë vit shënoi edicionin e 32-të dhe Ansambli Popullor ishte dhe përfaqësimi i Shqipërisë. Festivali në Varna mblodhi së bashku kulturat e shteteve të ndryshme në disa net spektakli dhe performancash. Teatri Kombëtar i Operës, Baletit dhe Ansamblit Popullor shprehet se nën drejtimin e spalës së orkestrës së Ansamblit, Alban Tahiri, për katër ditë radhazi, artistët shpalosën trashëgiminë tonë jomateriale, duke ngritur në piedestal kulturën shqiptare me muzikën, këngët dhe vallet popullore që nga veriu e gjer në jug, ndërsa shton se artistët nuk do të ndalen me kaq këtë sezon vere. “Për kënaqësinë e qytetarëve dhe turistëve, Ansambli Popullor do të jetë gjatë gjithë gushtit me koncerte në disa nga qytetet kryesore shqiptare. Skena vjen tek ju dhe sjell ansamblin me vete”, thotëTeatri Kombëtar i Operës, Baletit dhe Ansamblit Popullor (TKOBAP). Pjesëmarrësit e huaj të këtij viti në festivalin e Varnës ishin shtete si Ukraina, Sllovakia, Mali i Zi, Hungaria, Gjeorgjia, Shqipëria, etj. Bullgaria në këtë festival përfaqësohej nga Ansambli Folklorik i Varnës dhe Ansambli i Këngëve dhe Valleve Popullore “Odessos”. Festivali Folklorik Ndërkombëtar i Varnës filloi në vitin 1992 me iniciativën e komunës së Varnës, e cila është organizatori kryesor i tij. Ansambli me koncerte brenda dhe jashtë vendit Ansambli pas festivalit të Varnës vazhdon turin e kalendarit veror mekoncert më 18 gusht në Durrës, 20 gusht në Gjirokastër, 21 gusht në Sarandë dhe 22 gusht në Vlorë. Ansambli i Kombëtar Këngëve e Valleve Popullore përbëhet nga solistët këngëtarë, orkestrina, grupi i valleve dhe kori. Ansambli në aktivitetin etij është pjesë e koncerteve të ndryshme brenda dhe jashtë vendit, por nuk mungon dhe pjesëmarrja në festivale ndërkombëtare të folklorit siç ishte dhe ky i Varnës në Bullgari. Nëpër koncertet e ndryshme që japin artistët e ansamblit përzgjidhet një program i pasur muzikor. Ansambli Shtetëror, është krijuar në vitin 1957 si ansambël profesionist. Qëllimi i AKKVP është në përpunimin, zhvillimin dhe përhapjen e thesarit folklorik të Shqipërisë. Këtu përfshihen pasuritë e mëdha folklorike vokale,instrumentale, koreografike dhe kostumografike, që variojnë nga zona në zonë, duke krijuar një koloritet motivesh. Folklori shqiptar shquhet për origjinalitetin, lashtësinë dhe shumëllojshmërinë e gjinive artistike. Zonat e shumta etnografike kanë veçantitë e veta në këngët, vallet, kostumet, ritet e zakonet. Ansambli Kombëtar i Këngëve e Valleve Popullore në aktivitetin e tij ka zhvilluar dhe koncerte në nderim të artistëve të njohur, që kanë dhënë një kontribut të madh ndër vite si pjesë e tij.

Revista Prestige është rritje e vetedijes, , ofron ekspertizën në krijimin dhe promovimin alternativat e AI duke i alternuar me publicitetin dhe kreativitetin, rrisim reputacionin potencialin tuaj. Ne synojmë t'i ndihmojmë lexuesit tanë të arrijnë ballancat, dhe ekuilibrin e brendshëm midis atij professional dhe jetës së përditshme, dhe te rrisin rreputacionin dhe potencialin e tyre.ju sigurojmë që intervistat, biografitë dhe studimet e personazheve të përfshira në artikuj të jenë të sakta dhe të besueshme.si dhe te gjitha infot e tjera nga bota e yjeve dhe njeres te rendesishem, t’i pasqyrojme me dinjitet. Prestigji juaj rritet me ne! Në epokën dixhitale, platforma si Revista luajnë një rol kyç në kapërcimin e hendekut midis artit dhe shkencës. Nëpërmjet artikujve dhe analizave të detajuara, Revista gërmon në lidhjet e ndërlikuara midis teknologjisë, historisë dhe kulturës. Për entuziastët e arteve dhe shkencave, Revista shfaqet si një thesar njohurish dhe frymëzimi, duke ofruar një vështrim në botën e shumëanshme të krijimtarisë. Zbulimi i botës së thesareve letrare Ekstra: Përtej të zakonshmes zbulimi i botës së artit dhe dizajnit të brendshëm Udhëtim drejt yjeve: Eksplorimi i botës së artisteve yjet boterore Në botën letrare, autorët dhe studiuesit janë shpallur si ruajtës të dijes dhe urtësisë. Shkrimtare Libra, një bastion i përsosmërisë letrare, kremton fjalën e shkruar me gjithë lavdinë e saj. Nga veprat klasike te kryeveprat bashkëkohore, shkrimtare Libra studime ftojme lexuesit në një udhëtim nëpër analet e letërsisë, duke pasuruar mendjet dhe zemrat me çdo hap të faqes. Në fushën e krijimtarisë, dalja përtej të zakonshmes nuk është thjesht një zgjedhje; është një mënyrë jetese. Ekstra, një fener inovacioni dhe zgjuarsie, i shtyn kufijtë e formave tradicionale të artit, duke hapur rrugën për shprehje të reja dhe novator të krijimtarisë. Për ata që kërkojnë të kapërcejnë të zakonshmen dhe të përqafojnë të jashtëzakonshmen. Ekstra ofron një vështrim në një botë ku imagjinata nuk njeh kufij. Arti nuk kufizohet në galeri dhe skena; ai përshkon çdo aspekt të jetës sonë, duke përfshirë hapësirat ku ne banojmë. Bota e dizajnit të brendshëm është një shesh lojrash për shprehjen artistike, përzierjen e formës dhe funksionit për të krijuar ambiente jetese harmonike. Nëpërmjet objektivit të artit dhe dizajnit, ne riimagjinojmë mjedisin tonë, duke i mbushur me bukuri, kreativitet dhe një prekje të sublime. Artistet boterore ndriçojn përvojën njerëzore hedhin dritë mbi misteret e universit. Bota e Yjeve, mbretëria e yjeve dhe galaktikave, na bën thirrje të nisemi në një udhëtim imagjinar zbulimi dhe mrekullie. Nëpërmjet thjerrëzës së windowsit , ne vështrojmë hapësirën e pafund të hapësirës, duke medituar misteret e krijimit dhe vendin tonë në kozmosin e gjerë. Në epokën dixhitale, platforma si Revista luajnë një rol kyç në kapërcimin e hendekut midis artit dhe shkencës. Nëpërmjet artikujve dhe analizave të detajuara, Revista gërmon në lidhjet e ndërlikuara midis teknologjisë, historisë dhe kulturës. Për entuziastët e arteve dhe shkencave, Revista shfaqet si një thesar njohurish dhe frymëzimi, duke ofruar një vështrim në botën e shumëanshme të krijimtarisë. Zbulimi i botës së intelektualiit, priofesionistit , artit dhe dizajnit të brendshëm Në botën letrare, autorët dhe studiuesit janë shpallur si ruajtës të dijes dhe urtësisë. Shkrimtaret e medhenj , një bastion i përsosmërisë letrare, kremtojne fjalën e shkruar me gjithë lavdinë e saj. Nga veprat klasike te kryeveprat bashkëkohore, Shkrimtaret dhe koloset e letersise ftojne lexuesit në një udhëtim te vazhdueshem nëpër analet e letërsisë, duke pasuruar mendjet dhe zemrat ne çdo hap të faqes. Në fushën e krijimtarisë, dalja përtej të zakonshmes nuk është thjesht një zgjedhje; është një oqean diturie ku ne mënyrën e jeteses ndikon drejtperdrejt. Mirësevini ! Revista "Prestige" është një platformë e njohur për promovimin e vlerave profesionale dhe arritjeve të individëve në fusha të ndryshme. Duke pasur në fokus cilësinë dhe ekselencën, kjo revistë ofron një pasqyrë të detajuar të arritjeve të profesionistëve dhe përmbajtje që frymëzon dhe informon lexuesit. Këtu janë disa pika kyçe mbi rolin dhe ndikimin e saj: ### 1. Promovimi i Ekselencës Revista "Prestige" ka për qëllim të nxjerrë në pah ata individë dhe ekipe që kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme në fushat e tyre. Artikujt shpesh përfshijnë intervista, biografi dhe studime rasti që tregojnë historinë e suksesit të këtyre profesionistëve. ### 2. Inspirimi dhe Edukimi Një nga objektivat kryesore të revistës është të frymëzojë të rinjtë dhe profesionistët në zhvillim për të ndjekur ëndrrat dhe për të arritur potencialin e tyre maksimal. Përmes tregimeve të suksesit dhe këshillave praktike, revista shërben si një udhërrëfyes për zhvillimin profesional. ### 3. Rrjetëzimi Profesional Përmes platformave të ndryshme dhe ngjarjeve të organizuara, revista "Prestige" ofron mundësi për rrjetëzim dhe bashkëpunim ndërmjet profesionistëve nga sektorë të ndryshëm. Kjo ndihmon në krijimin e lidhjeve të reja dhe në zgjerimin e mundësive për karrierë. ### 4. Përmbajtje Cilësore dhe Analitike Artikujt e publikuar janë të mirëstrukturuar dhe të mbështetur në hulumtime të thella, duke ofruar një analizë të detajuar të tendencave dhe zhvillimeve në industri të ndryshme. Kjo e bën revistën një burim të besueshëm për informacione të sakta dhe të dobishme. ### 5. Ndikimi në Shoqëri Përveç promovimit të individëve, revista "Prestige" synon të ndikojë pozitivisht në shoqëri duke nxitur vlera si integriteti, përkushtimi dhe inovacioni. Artikujt shpesh trajtojnë tema me rëndësi sociale dhe ekonomike, duke ofruar perspektiva të reja dhe zgjidhje për sfidat aktuale. ### Përfundim Revista "Prestige" është një platformë e rëndësishme për promovimin e vlerave profesionale dhe për frymëzimin e gjeneratave të reja të liderëve dhe inovatorëve. Me përmbajtje të pasur dhe të larmishme, ajo vazhdon të jetë një burim i paçmuar për të gjithë ata që kërkojnë të ndjekin ekselencën në karrierën e tyre. Nëse dëshironi të mësoni më shumë ose të kontribuoni me përmbajtje, vizitoni faqen zyrtare të revistës "Prestige". Ështe një platformë dixhitale periodike online. Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Sociologjia, Drejtesia,Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Prestigji juaj rritet me ne! Akredituar USA & BE Ështe një platformë dixhitale periodike online. Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Sociologjia, Drejtesia,Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Prestigji juaj rritet me ne! Stafi.  Dr. Liliana Pere Exp.Informatik. Publisher Akredituar USA & BE .

Ështe një platformë dixhitale periodike online. Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Politika, Sociologjia, Drejtesia, Mjekesia, Ekonomia, Shèndeti, Teknologjia , etj Revista Prestige është rritje e vetedijes, , ofron ekspertizën në krijimin dhe promovimin alternativat e AI duke i alternuar me publicitetin dhe kreativitetin. Infot jane nga arti cultura, historia, diplomacia , politika teknologjia, Gjuha Shqipe AI,Arberesh, Jurisprudenca, Shendeti, Menaxhimi vetiak, Ne synojmë t'i ndihmojmë lexuesit tanë të arrijnë ballancat, dhe ekuilibrin e brendshëm midis atij professional dhe jetës së përditshme, dhe te rrisin rreputacionin dhe potencialin e tyre.ju sigurojmë që intervistat, biografitë dhe studimet e personazheve të përfshira në artikuj të jenë të sakta dhe të besueshme.si dhe te gjitha infot e tjera nga bota e yjeve dhe njeres te rendesishem, t’i pasqyrojme me dinjitet. Prestigji juaj rritet me ne! ### 1. Promovimi i Ekselencës Revista "Prestige" ka për qëllim të nxjerrë në pah ata individë dhe ekipe që kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme në fushat e tyre. Artikujt shpesh përfshijnë intervista, biografi dhe studime rasti që tregojnë historinë e suksesit të këtyre profesionistëve. ### 2. Inspirimi dhe Edukimi Një nga objektivat kryesore të revistës është të frymëzojë të rinjtë dhe profesionistët në zhvillim për të ndjekur ëndrrat dhe për të arritur potencialin e tyre maksimal. Përmes tregimeve të suksesit dhe këshillave praktike, revista shërben si një udhërrëfyes për zhvillimin profesional. ### 3. Rrjetëzimi Profesional Përmes platformave të ndryshme dhe ngjarjeve të organizuara, revista "Prestige" ofron mundësi për rrjetëzim dhe bashkëpunim ndërmjet profesionistëve nga sektorë të ndryshëm. Kjo ndihmon në krijimin e lidhjeve të reja dhe në zgjerimin e mundësive për karrierë. ### 4. Përmbajtje Cilësore dhe Analitike Artikujt e publikuar janë të mirëstrukturuar dhe të mbështetur në hulumtime të thella, duke ofruar një analizë të detajuar të tendencave dhe zhvillimeve në industri të ndryshme. Kjo e bën revistën një burim të besueshëm për informacione të sakta dhe të dobishme. ### 5. Ndikimi në Shoqëri Përveç promovimit të individëve, revista "Prestige" synon të ndikojë pozitivisht në shoqëri duke nxitur vlera si integriteti, përkushtimi dhe inovacioni. Artikujt shpesh trajtojnë tema me rëndësi sociale dhe ekonomike, duke ofruar perspektiva të reja dhe zgjidhje për sfidat aktuale. ### Përfundim Revista "Prestige" është një platformë e rëndësishme për promovimin e vlerave profesionale dhe për frymëzimin e gjeneratave të reja të liderëve dhe inovatorëve. Me përmbajtje të pasur dhe të larmishme, ajo vazhdon të jetë një burim i paçmuar për të gjithë ata që kërkojnë të ndjekin ekselencën në karrierën e tyre. Nëse dëshironi të mësoni më shumë ose të kontribuoni me përmbajtje, vizitoni faqen zyrtare të revistës "Prestige". Ështe një platformë dixhitale periodike online. Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Sociologjia, Drejtesia,Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Prestigji juaj rritet me ne!

Mirësevini ! Revista PRESTIGE. Ështe një platformë dixhitale periodike Ajo përmban artikuj, shkrime, intervista, studime, ntervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar që punon, për t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha të ndryshme si Albanologjia, Drejtesia, Arti letersia, Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Politika, Sociologjia, Drejtesia, Mjekesia, Ekonomia, Shèndeti, Teknologjia , etj Revista Prestige është rritje e vetedijes, , ofron ekspertizën në krijimin dhe promovimin alternativat e AI duke i alternuar me publicitetin dhe kreativitetin. Infot jane nga arti cultura, historia, diplomacia , politika teknologjia, Gjuha Shqipe AI,Arberesh, Jurisprudenca, Shendeti, Menaxhimi vetiak, Ne synojmë t'i ndihmojmë lexuesit tanë të arrijnë ballancat, dhe ekuilibrin e brendshëm midis atij professional dhe jetës së përditshme, dhe te rrisin rreputacionin dhe potencialin e tyre.ju sigurojmë që intervistat, biografitë dhe studimet e personazheve të përfshira në artikuj të jenë të sakta dhe të besueshme.si dhe te gjitha infot e tjera nga bota e yjeve dhe njeres te rendesishem, t’i pasqyrojme me dinjitet. Prestigji juaj rritet me ne! Stafi. Liliana Pere Dr.In f. Publicist Akredituar USA BE Bashkepunëtore: Prof.Dr. Aurela Anastasi. Fak. Juridik Prof.Shefkije Islamaj. Instituti Albanologjik Prof Mimoza Karagjozi Kore Fakultet- Gjjuhesi Prof.Alma Cani. Fak Mjekësisë Mesuese Shkrimtare. Dr. Vilma Proko Instituti Kerkimeve per Arbèreshèt. Dr. Ruki Kondaj. Ismete Selmanaj.Shkrimtare revistajuaj@gmail.com

Dieta & Kura natyraleBajame Para se të Flini – Më Mirë se Ilaçet e Gjumit AgroWeb 12 Gusht, 20242 Minuta Lexim Gjumë jo i qetë, i parehatshëm dhe jo çlodhës. Të gjithë hasim probleme me gjumin ndërkohë që një nga faktorët kryesorë të gjumit jo të qetë lidhet drejtpërdrejtë me mënyrën e të ushqyerit. Dietologë dhe studime të shumta kanë treguar se disa ushqime të cilat konsumohen para se të flemë ndihmojnë në përmirësimin e cilësisë së gjumit. E për rrjedhojë ndihmojnë organizmin dhe trupin që të çlodhet dhe të relaksohet gjatë orëve kur është në shumë. Efektet e bajameve në përmirësimin e gjumit Një nga produktet më të rekomanduara janë bajamet. Midis të gjitha ushqimeve të tjera, bajamet përmbajnë të gjithë përbërësit që ndikojnë direkt në përmirësimin e gjumit. Konsumimi i bajameve ndihmon trupin të gjejë menjëherë qetësinë e nevojshme për të rënë në gjumë. Bajamet janë të pasura me proteina dhe izolojnë urinë e tepërt në darkë. Por më shumë se sa frenojnë urinë ato përmbajnë pesë elementë të rëndësishëm ushqyes të cilët përmirësojnë gjumin. Të pestë këto elemente bashkëveprojnë duke i shndërruar bajamet në një ushqim të fuqishëm që shmangin urinë e tepërt, qetësojnë muskujt dhe nervat dhe ju ndihmojnë për një gjumë më të mirë. Ndaj dhe nuk ka asnjë çudi se përse bajamet konsiderohen një superushqim. Pesë elementët që nxisin gjumin e mirë Triptofani Triptofani është një amino acid i cili prodhon dy neurotransmetues kyç, melatoninën dhe serotoninën. Melatonina ndihmon në mirëmbajtjen e regjimit të trupit, që ju të flini në darkë dhe të zgjoheni në mëngjes. recommended by Slimming Products Dieta më e mirë për të përtacët! Deri në 20 kg në 4 javë Mëso më shumë Serotonina ndihmon në rregullimin e humorit duke larguar stresin e duke ndihmuar në një gjumë të mirë. Bajamet janë ndër produktet më të pasura me triptofan. Magnezi Studimet kanë treguar se mungesa e qoftë një sasie të vogël magnezi ndikon në një gjumë të parehatshëm. Magnezi ndihmon në funksionimin e mirë të muskujve duke nxitur çlodhjen gjatë gjumit. Kalçiumi Rritja e nivelit të kalçiumit rrit hormonin e melatoninës çka nxit përgjumjen. Studimet tregojnë gjatë gjumit të thellë niveli i kalçiumit në trup është shumë i lartë. Niacina Stresi çon në ankth dhe depression dhe të dyja këto fenomene ndikojnë negativisht në gjendjen e humorit duke sjellë pagjumësinë. Niacina luan një rol kyç në rregullimin e stresit duke ndihmuar në çlirimin e ankthit dhe depresionit duke nxitur një gjumë më të mirë. Proteina Sa më gjatë të qendroni pa ushqim aq shumë do të ulet niveli i sheqerit në gjak. Ky fenomen është ndër shkaktarët kryesorë të zgjimit në mes të natës. Duke konsumuar një produkt që në përmbajtjen e tij ka proteina zgjimi papritmas natën do të shmanget./AgroWeb.org

Si Ndryshon Zemra pas Moshës 50 Vjeç – Ndryshimet te Burrat dhe Gratë AgroWeb 12 Gusht, 20242 Minuta Lexim Të pesëdhjetat shpesh konsiderohen si dekada më e rëndësishme e jetës së një njeriu. Megjithatë, kjo moshë shoqërohet edhe me një këmbanë alarmi, për mirëqenien e organizmit dhe veçanërisht për shëndetin e zemrës. Në këtë artikull të AgroWeb.org do të mësoni për ndryshimet e moshës që ndodhin në organizëm të cilat dëmtojnë zemrën. Sëmundjet e zemrës janë ndër kontribuesit më të mëdhenj të vdekjeve të parakohshme në vend. Në të pesëdhjetat, sëmundjet e zemrës janë kërcënimi më i madh për shëndetin e një gruaje dhe një burri. Ekspertët thonë se rreth moshës 45, rreziku që një burrë të goditet nga një atak në zemër rritet. Në fakt mosha mesatare që një burrë të goditet nga një atak në zemër është 66 vjeç. Në rastin e grave, menopauza, e cila shfaqet rreth të 50-ve , mund të nxisë ndryshime në shëndetin e zemrës dhe të rrisë gjasat e një sëmundjeje. Ngurtësimi i Muskujve të Zemrës Kur njeriu futet në të pesëdhjetat, muskujt e zemrës nisin të ngurtësohen duke vështirësuar pompimin efikas të gjakut. Një gjë e tillë përkeqësohet tek gratë për shkak të ndryshimeve hormonale. Estrogjeni, një nga hormonet më të rëndësishme në organizmin e një gruaje nis të bjerë ndjeshëm kur një grua është 50-54 vjeç. Një ndryshim i tillë rrit rrezikun jo vetëm të diabetit, por edhe sëmundjeve të zemrës. Simptomat e problemeve të tilla janë: marrja e frymës, lodhja, enjtja e kyçeve, rrahjet e shpejta të zemrës dhe kolla me sekrecione. recommended by Slimming Products Dieta më e mirë për të përtacët! Deri në 20 kg në 4 javë Mëso më shumë Rrahjet e Çrregullta të Zemrës Aritmia është shumë e përhapur pas të pesëdhjetave. Tek gratë ajo shfaqet si pasojë e rënies së nivelit të estrogjenit dhe shoqërohet me simptoma të ndryshme. Këtu përfshihet: marrja e frymës, të fikëti, dhimbjet e kraharorit dhe marramendja. Gratë Më Të Rrezikuara nga Thyerja e Zemrës Thyerja e zemrës mund të jetë simbolikë e zhgënjimeve të mëdha në jetë, por sipas mjekëve zemra e një gruaje mund të thyhet me të vërtetë. Ajo që ndodh është se hormonet e stresit ndërpresin ritmin normal të zemrës në një pjesë të veçantë të muskulit duke e dëmtuar atë. Sindroma e zemrës së thyer është shumë e përhapur tek gratë nga mosha 58 deri në 70 vjeç dhe shkaktohet kryesisht nga marrja e një lajmi të keq. Sipas një studimi të cilit i referohet AgroWeb.org, shumë njerëz mund të rimëkëmben nga kjo sindromë pa dëme të thella në zemër. Mbipesha Rrit Rrezikun e Problemeve me Zemrën Me kalimin e moshës, metabolizmi ngadalësohet dhe pesha e tepërt bëhet e paevitueshme. Pesha e tepërt mund të rrisë rrezikun për kolesterolin e lartë, inflamacionin dhe obezitetin. Të gjitha këto janë faktorë rreziku për sëmundjet e zemrës. Pas të 50-ve, zemra e burrave dhe grave vuan nga rritja e tensionit të gjakut, zgjerimi i enëve të gjakut, por edhe cilësia e keqe e gjumit./AgroWeb.org

George Clooney ndan një deklaratë të rrallë për 'përpjekjet për të mbrojtur' binjakët Ella dhe Alexander, 7, me gruan Amal Aktori i "Wolfs" i ​​rrit në heshtje fëmijët e tij me Amal larg vëmendjes, kryesisht në Itali dhe Francë Ahad Sanwari George dhe Amal Clooney janë jashtëzakonisht privatë kur bëhet fjalë për dy fëmijët e tyre, binjakët s htatëvjeçarë Ella dhe Alexander, dhe do të bëjnë përpjekje të mëdha për t'i mbajtur ata larg syrit të publikut. Aktori dhe regjisori, 63 vjeç, dhe gruaja e tij avokate, 46 vjeçe, i rrisin në heshtje fëmijët e tyre jashtë vëmendjes në Evropë, shpesh duke lëvizur mes pronave të tyre të shumta në Francë dhe Itali, dhe George po ndan njohuri të rralla në jetën e tyre. Ai u ul për një intervistë të re me GQ së bashku me mikun e tij të ngushtë Brad Pitt, me të cilin do të luajë në filmin e ardhshëm komedi-triller Wolfs, dhe dyshja folën sinqerisht për gjurmët e famës. Shikoni trailerin e Wolfs më poshtë... Brad Pitt dhe George Clooney ribashkohen për "Wolfs" George ndau mendimin e tij për të qenit aq i famshëm sa është e vështirë të mos mbytesh kur është në publik, duke thënë se besonte se Brad shpesh e kishte më keq. Ai e shtjelloi atë duke u shtrirë tek binjakët e tij dhe duke dashur të shmangë fotografimin e tyre. “Shumë njerëz – edhe ata që arrijnë një nivel mjaft të lartë fame – gjejnë një mënyrë për të qenë në gjendje të bëjnë një jetë normale, të ecin nëpër rrugët e Nju Jorkut pa u ndjekur dhe gjëra të tilla”, vazhdoi ai. Kopshti argëtues i George dhe Amal Clooney për binjakët Ella dhe Alexander në vilë franceze prej 8.3 milionë dollarësh Perandoria mahnitëse e pronave të George dhe Amal Clooney me vlerë miliona Perandoria mahnitëse e pronave të George dhe Amal Clooney me vlerë miliona George Clooney dhe Amal Clooney marrin pjesë në premierën e "The Tender Bar" gjatë Festivalit të 65-të të Filmit BFI në Londër në The Royal Festival Hall më 10 tetor 2021 në Londër, Angli© Getty Images Aktori ndan binjakët Ella dhe Alexander me gruan Amal Clooney "Dhe, nuk e di, pesë ose gjashtë prej nesh thjesht nuk u qetësua kurrë. Dhe nuk ka pasur kurrë një gjë të tillë si, 'Hej, le të bëjmë një shëtitje nëpër Central Park dhe të mos godasim me çekan'. Thjesht nuk ka ndodhur ende, por nuk ka ndodhur ende. Ylli Sirian foli për dëshirën për të "mbrojtur" fëmijët e tij dhe për të mos pasur imazhet e tyre atje, duke pasur parasysh punën humanitare në të cilën ai dhe Amal angazhohen shpesh. "Unë kam një qëllim të përpiqem të mbroj, nuk dua fotot e mia. fëmijë." Miqtë e ngushtë folën për jetën e tyre me mungesë privatësie "Ne merremi me çështje shumë serioze, me njerëz të këqij shumë seriozë, dhe nuk duam të kemi foto të fëmijëve tanë atje. Kështu që ne duhet të punojmë shumë në përpjekjen për të qëndruar privatë, dhe është e ndërlikuar, siç mund ta imagjinoni. ." Më herët gjatë bisedës, George foli gjithashtu për fokusimin më shumë në aktrim sesa në regji, për t'u dhënë fëmijëve të tij (të cilët iu bashkuan bisedës në një moment dhe luanin të emocionuar me xhaxhain e tyre Brad) mundësinë që të qëndrojnë në shtëpi dhe të shkojnë në shkollë në vend që të jenë. në xhirime me të ndërkohë që ai është edhe regjisor. George do të bëjë debutimin e tij në Broadway në pranverën e vitit 2025 me një adaptim të filmit të tij "Natën e mirë, dhe Good Luck" “Arsyeja kryesore është se është një vit në rrugën e regjisë dhe tani fëmijët e mi janë të një moshe të caktuar”, shpjegoi ai. "Ne nuk do t'i çrrënjosim fëmijët tanë nga shkolla dhe do të vrapojmë përreth. Para kësaj, ata thjesht mund të vinin me ne dhe ne të gjithë do të shkonim. Por tani është ndryshe." Ai gjithashtu foli me entuziazëm për debutimin e tij në Broadway vitin e ardhshëm me adaptimin e Good Night, dhe Good Luck, duke dashur t'i kushtonte sa më shumë kohë fëmijëve dhe gruas së tij përpara se të transferohej në Nju Jork për disa muaj. George Clooney (R) dhe Amal Alamuddin marrin pjesë në gala Celebrity Fight Night që feston Natën e Luftimit të të famshëmve në Itali duke përfituar nga Fondacioni Andrea Bocelli dhe The Muhammad Ali Parki

Kafka është një qenie gjeniu dhe pikëllues njëkohësisht, sikur të qe i pashmangshëm dëshpërimi i një shpirti të lartë në realitetin tokësor… …Ishte një nga shkrimtarët e historive të shkurtra dhe romancierët më të mëdhenj të gjuhës gjermane të shekullit XX, trupi i shkrimit i të cilit ishte i vetëm në llojin e tij. Disa nga shkrimet e tij mbetën të pambaruara dhe u botuan pas vdekjes, megjithëse dëshira e tij ishte që ato të asgjësoheshin – janë bërë ikona në letërsinë e Perëndimit. Disa nga veprat e përkthyera në shqip janë: “Procesi”, “Metamorfoza”, “Kështjella” në formën e romanit por dhe nga proza e tij e shkurtër në formën e tregimit: “Një Leksion Akademik”, “Populli i Minjve”, “Barbarët”, etj. Franz Kafka i konsideruar si një nga autorët më me ndikim në histori. Cilësia e punës së tij ishte e rrënjosur në zhvillimin e temave arketike dhe psikologjike. Puna e Kafkës u shkrua në gjermanisht dhe u bë e njohur gjerësisht pas vdekjes së tij. Shkrimet e tij karakterizoheshin duke u përshtatur në konflikt dhe kompleksitet; në këto, shprehjet e ankthit dhe psikozës ishin famëkeqe. Zhanret letrare të zhvilluara nga Kafka ishin romani dhe tregimi. Termi “Kafkaesque” është ai që përdoret zakonisht kur përmendet vepra e këtij shkrimtari, për shkak të stilit të saj unik. Lexo edhe :  Babai i tij ishte Hermann Kafka dhe ai iu përkushtua tregtisë së mishit; nëna e saj quhej Julie Löwy dhe ajo vinte nga një familje e pasur. Kishte pesë vëllezër. Dy nga vëllezërit e tij, Georg dhe Heinrich, vdiqën kur ishin fëmijë. Fëmijëria e tij dhe e motrave të tij u karakterizuan nga ashpërsia e babait. Përvojat e viteve të fëmijërisë ndikuan shumë në veprat e tij letrare. Studioi vitet e tij të para në Deutsche Knabenschule, midis 1889 dhe 1893. Pastaj vazhdoi shkollën e mesme mbretërore perandorake ose gjimnazin Altstädter Deutsches. Në fund të adoleshencës u bashkua me të ashtuquajturën Shkollë Falas, e cila ishte në kundërshtim me Katolicizmin. Gjatë atyre viteve lexoi Charles Darwin dhe Friedrich Nietzsche dhe gjithashtu simpatizoi socializmin. Në fazën e tij universitare, provoi disa karriera derisa në fund, nën insistimin e babait, studioi juridik në Universitetin e Karolinës. I diplomua për juridik në 1906. Në skenën e tij universitare, Kafka u përfshi në veprimtari të ndryshme letrare dhe teatrore. Menjëherë pas diplomimit, ai filloi të shkruajë, një aktivitet që më vonë e ndërthuri me një punë që i lejonte të jetonte në mënyrë të denjë. Ai kishte mundësinë të bënte disa udhëtime nëpër Evropë, në Francë, Gjermani dhe Itali. Krijimtaria Në moshën 29 vjeçare, shkrimtari vendosi t’i përkushtohej përfundimisht artit të të shkruarit. Kështu në vitin 1912 ai shkroi për tetë orë me radhë derisa i dha shkas veprës së tij “Procesi”. Gjithashtu në fund të po këtij viti ai përfundoi tetëmbëdhjetë historitë që përbënin librin me tregime “Soditje”. Në vitet e njëpasnjëshme të 1913 dhe 1915 shkrimtari iu përkushtua zhvillimit të veprave “Kështjella”, “Metamorfoza’. Ishte në vitin 1917 kur Franz filloi të vuante nga tuberkulozi, një sëmundje që nuk e ndaloi krijimtarinë e tij. Pasioni dhe përkushtimi i Kafkës për të shkruar e izoluan atë shoqërisht. Aq sa u prek marrëdhënia me Felice Bauer. Komunikimi midis të dyve ishte pothuajse gjithmonë përmes letrave, këto ishin më shumë se pesëqind. Megjithëse ai ndonjëherë përpiqej të udhëtonte në Gjermani për ta vizituar atë. Si sëmundja e tij ashtu edhe Lufta e Parë Botërore e ndaluan atë. Megjithatë ata u fejuan në mes të vitit 1917. Lexo edhe :  Por, megjithë përpjekjet për të ruajtur marrëdhënien, planet nuk mund të kryheshin dhe ato përfunduan duke u prishur përfundimisht në dhjetor të po këtij viti. Shëndeti Në vitin 1919 sëmundja e shkrimtarit u përkeqësua dhe ai duhej të mbetej i mbyllur në një spital. Atje takoi një grua të re me emrin Julie Wohryzek me të cilën filloi një lidhje. Megjithëse donte të martohej me të, ai nuk mundi për shkak të refuzimit të babait të tij pasi ajo nuk i përkiste të njëjtës klasë shoqërore. Midis 1920 dhe 1922 Franz Kafka mbajti një marrëdhënie përmes letrave me shkrimtaren Milena Jesenská, e cila ishte admiruese e tregimeve të tij. Të dashuruarit arritën të takoheshin më vonë në Vjenë dhe në Gmünd, megjithëse nuk u takuan më vonë. Franz Kafka qëndroi në qendrat shëndetësore deri në vitin 1922. Pavarësisht nga gjendja e tij fizike, shkrimtari nuk e la mënjanë prodhimin e tij letrar. Në atë kohë ai zhvilloi disa histori dhe gjithashtu iu përkushtua shkrimit të letrave babait të tij për të lehtësuar pak peshën e tensioneve të prodhuara gjatë fëmijërisë së tij. Fundi Në 1923 shkrimtari kishte një përmirësim të lehtë që e lejoi atë të largohej nga spitali, kështu që ai shfrytëzoi rastin për të bërë një pushim në Müritz, Gjermani. Ndërsa ishte atje ai u takua me aktoren e re Dora Diamant, njëzet e pesë vjeç, dhe me të ai kaloi fazën e fundit të jetës së tij. Kafka u sëmur me pneumoni në dhjetor 1923, gjë që ia rëndoi më tej situatën shëndetësore. Në Mars të vitit 1924 ai u kthye në Pragë, por menjëherë pasi iu desh të shtrohej përsëri në spital në një sanatorium të Vjenës për shkak të ndërlikimeve të rënda. Më në fund ai vdiq më 3 qershor të po atij viti në moshën dyzet vjeç. Stili Stili letrar i Franz Kafka karakterizohej nga të qenit i errët, i thellë dhe labirint. Të pajisur me një gjuhë të përpunuar, precize, kishte aspekte që lidheshin me jetën e tij personale, veçanërisht marrëdhëniet me babanë e tij dhe humbjen e vëllezërve të tij në moshë të re. Në shkrimet e Kafkës, perceptoheshin psikologjikët dhe arketipët, domethënë: ai ishte përgjegjës për krijimin e personazheve me tipare unike, gjithnjë të kapur nga të komplikuarit dhe shqetësuesit. Në punën e tij kishte gjithashtu karakteristika të ekzistencializmit dhe gjithashtu pasqyroi idetë e tij anarkiste dhe socialiste. Shumica e punës së Franz Kafka u botua pas vdekjes së tij, kështu që njohja e tij ishte pas vdekjes. E gjithë kjo falë faktit që shoku dhe testamenti i tij Max Brod e injoroi atë kur shkrimtari e urdhëroi të hiqte qafe të gjitha tekstet e tij. Falë veprës së Brodit, Kafka u bë një nga shkrimtarët më të rëndësishëm të letërsisë botërore. Nga ana tjetër, Dora Diamant mbajti disa shkrime deri në vitin 1933, megjithatë këto ranë në duart e Gestapos dhe janë ende.

Të shkruash e flasësh për xhubletën , për ne malësorët në pamje të parë duket e lehtë, por në fakt nuk është krejt kështu , pasi te kjo veshje unike , e bukur e fisnike e femrave iliro-shqiptare , “bashkëjetojnë”: trashigimia , historia, e pse jo edhe nostalgjia. Xhubleta në “luftë” me “harresen”, ndër shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesës mijëra-vjeçare, në veriun e Shqiperisë në pergjithsi dhe në Malësinë e Madhe në veçanti. Te malësorët u ruajt më gjatë e më mirë se në asnjë trevë tjetër iliro-shqiptare kjo veshje dhe trashigimia e saj, të pakten rreth katërmijë-vjeçare. U ruajt nga stergjyshet , gjyshet e nënat tona nga njeri brez në tjetrin. Xhubleta u ruajt jo vetëm si veshje me vlera të papersëritshme të tradites popullore shumëshekullore , por edhe si veshje në të cilen “shkruhej” histori jete , zhvillimi , civilizimi, bestynish , besimesh etj. Nëse historia e popujve të tjerë të lashtë u trashigua duke u shkruar në “hiroglife” të gdhendura në gurë e mjete të tjera “rrethanore”, te iliro-shqiptarët kjo histori u trashigua edhe e “qendisur” në mesazhet, ngjyrat , simbolet e figurat xhubletës. Siç pranohet nga shumë etnografë , studiues , historianë e arkeolog. të huaj e vendas, xhubleta përfaqëson veshjen më të hershme e më impozante jo vetëm në trojet Iliro-Shqiptare , por më e pakta në të gjithë Ballkanin. Xhubleta ka transmetuar gjithnjë mesazhe të “koduara” të qytetërimit ilir e shqiptar dhe të kulturës sonë popullore. Ne që kemi pasur moshen për të mbajtur mend sado pak që në vitet gjashtëdhjetë të shekullit XX , mund të na kujtohen shumë nuse në fis e katund që u moren, (martuan) me veshjen e xhubletës dhe “paimet” që e shoqeronin atë, që nga duvaku e deri te çorapet… Na kujtohen shumë nga ngjyrat , figurat dhe simbolet që zbukuronin xhubleten. Na kujtohet se edhe xhubleta me bukurinë e saj kishte “kokurencen” nga njera xhubletë në tjetren, persa u perket ngjyrave, figurave, simboleve dhe mesazhet që percillte ajo. Ndersa forma e saj ishte unike , në formë këmbane. Në xhubletën për gra “dominonte” sfondi i zi , ndersa në xhubleten për vajza ai i bardhë (që do të thoshte pasterti e virgjëri). Nënat tona deri në vitet gjashtëdhjetë të shek. XX , (kryesisht në fshatra) xhubleten e kishin veshjen kryesore , ndersa në arkat e tyre prej druri mbi të gjitha ruanin xhubletën me të cilen kishin dalë nuse (xhubleten e nusërisë). Me xhubleten më të bukur gratë shkonin në ditë të shënuara festash, gëzimesh , miqësish , pasishë e mbi të gjitha ku zhvillohej logu… , që ngjason (edhe sot) me paradat apo konkurencen e miseve moderne. Xhubleta i shoqëronte gratë e nënat tona edhe në vorr, apo siç i thonin malësorët hynin në dhe (varroseshin) me xhubletë. Xhubleten në arkë gratë e nënat tona e ruanin edhe nga brisa (tenja) duke futur në pal të saj fleta duhani… Vlenë të thuhet se xhubleta të (vjetra) të ruajtura (megjithse pak) ka edhe sot në Malësinë e Madhe e më gjërë… HISTORI NGA XHUBLETA SI VESHJE PELLAZGO-ILIRE-SHQIPTARE… Si çdo trashigimi e kulturës , jetës, zhvillimit e civilizimit tonë, edhe trashigimia etnografike e xhubletës ka historinë e saj. Trashigimia e xhubletës permban një histori të pasur jo vetëm të etnografisë e civilizimit, por mbi të gjitha ajo trashigon elemnte të pakontestueshëm të autoktonisë iliro-shqiptare në trojet etnike e më gjërë. Duke pasur këtë histori të pasur trashigimie , xhubleta ka terhequr vemendjen e jo pak studiuesve , etnografëve, arkeologëve, historianëve , albanologëve e ilirologëve të huaj e vendas , të cilët kanë shkruar per xhubletën , historinë, bukurinë , figurat , simbolet e mesazhet që trashigon ajo. Disa nga keto shkrime (apo pershkrime) mendova ti citoj si vijon: Historiani , arkeologu , albanologu dhe Ilirologu i njohur kroat Aleksender Stpçeviç në zbulimet dhe studimet e tij shkencore , për veshjen e lashtë të grave iliro-shqiptare (për xhubleten) ka arritur në “perfundimin” se .. : “Gratë Ilire vishnin gjithashtu një tip fustani që ishte i prerë në brez kështu, që pjesa e sipërme ishte e pelqyer për trupin , ndërsa pjesa e poshtme ishte e rrudhur dhe kishte formen e kumbonës (paraardhësja e xhubletës së sotme,N.B.). Këtë formë rrobash e mbanin hyjneshat lokale (Diana , nimfat…), në monumentet nga epoka romake si dhe gratë valltare , të paraqitura në urnat japode nga Ribiqi (shek.V-IV para Krishtit). Me rroba të tilla është veshur hyjnesha Diana, që është paraqitur në monedhat e mbretit ilir Ballaeus (shek.II para Krishtit). Mendohet se kjo formë e rrobave ilire është ruajtur deri sot te shqiptarët e Shqiperisë së veriut dhe në Kosovë (te pjestarët e fisit të Kelmendit). 1. Kjo veshje në formë këmbane apo kumbone e qendisur mrekullisht prej qindra figurash e bojnash , është pa dyshim xhubleta e grave iliro-shqiptare (kryesisht malësore) e ruajtur mrekullisht deri në ditë e sotme në Malësnë e Madhe e më gjërë.. Xhubleta mendohet se ka qenë e perhapur edhe te paraardhësit e Ilirëve , Pellazgët.. Ilirët, si një ndër “fiset” më dinjitoze e trashiguan ketë veshje të fisme per shekuj deri në ditët e sotme. Xhubleta u ruajt me “fanatizëm” dhe u pasurua (në ndertimin e saj) me motive nga më magjepset me karakter natyror , hyjnor e deri fisnor.. Ndër fiset ilire të Labeatëve dhe Dardanëve e ka pasur dhe e ka konakun e saj Xhubleta edhe sot…Pra kryesisht në trevat Veriore të Shqiperisë Etnike. Si simbol i kesaj veshje të fisme , me prejardhje (të pakten mbi katërmijë-vjeçare) , nga koha pellazge e deri sot, në Kretë të Greqisë , ruhet një skulpturë që ngjason me xhubletën… Vlenë të cilësohet se veshja e grave me xhubletë “shoqërohej” edhe me veshje të tjera si xhoka, këmisha, postava , çorapet, rubat (shamiat) e kokes të grave që janë trashigimi Ilire… Madje edhe shamiat e bardha që shpesh lidheshin si kapica mbi kokë, janë trashigimi Ilire , që kishin per qellim të ruanin floket nga pluhrat ,por edhe të mos fshihnin hiret e fetyres së grave Ilire.2. Hershmërinë e xhubletës si veshje ndër femrat iliro-shqiptare e vertetojnë edhe vetë figurat dhe simbolet e qendisura në xhubletë. E tregojnë , pasi ato figura e simbole u perkasin edhe bestynive dhe besimeve pagane , të cilat ndër ilirë kanë ekzistuar të pakten qindra vite para besimeve monoteiste , kristiane e tjerë. Ndër më të njohurit janë simbolet që i kushtohen Diellit , Hënës , Yjeve , Gjarprit , Shqiponjës (me dy krena), Dragoit e figura të tjera që trashigojnë simbole jete e historie e deri simboli i Kryqit “thyer” (svastikës ) , që në gjuhen sanskritishte “svast”që do të thotë shëndet , mirësi dhe gëzim. Ndersa J.Dechelette… svastikën e ka karakterizuar si simbol “Dielli në lëvizje”.3. Për xhubletën , veshjen karakteristike tradicionale të grave iliro-shqiptare të veriut shkruan edhe Franc Nopça -studiues dhe albanolog (ish konsulli i pergjithshëm i Austrohungarisë në Shkodër) i cili ka qenë edhe “gjurmues” i apasionuar i etnografisë në trevat veriore të Shqiperisë. Më 1910 Franc Nopça, pati konstatuar se disa forma të veshjes popullore shqiptare vijnë drejtpërdrejt nga veshja që ka qenë në përdorim në këtë hapësirë nga koha parahistorike. Këtu në rend të parë është fjala për tipin e fustanellës së mbledhur në formë të kambanës (ziles), të quajtur xhubletë, e cila është pasqyruar në shumë monumente ilire të kohës antike, dhe e pandryshuar është ruajtur deri në ditët tona në krahinat kodrinore të Shqipërisë Veriore, mandej në zonat e fisit të Kelmendasve në Kosovë dhe tek shqiptarët në Mal të Zi… Xhubleta në pikpamje kostumografike , është shumë interesante , për aresye se perkon kryekëput me veshjet në formë fundi, të njohura nga disa terrakota të zbuluara në Kliçevec të Bosnjes dhe me objekte të tjera të ngjashme të gjetura në Mikenë dhe në Kretë (Greqi). Kjo terrakotë tregon se në të gjitha këto raste , kemi të bëjmë siç e theksojnë Hoernes , Wide , Evans dhe Vasits, me një veshje në formë këmbane , të njohur që nga koha e lashtë , mijëvjeçari i dytë para Krishtit..”.4. Xhubleta e Malësisë sipas studiuesve të mirfilltë të etnologjisë, paraqet një ndër veshjet më të vjetra të Europës , si mbetje e një qytetrimi të lashtë mesdhetar e ruajtur në shekuj në mënyrë besnike dhe autentike në traditen e veshjes popullore shqiptare.5. Veshje me zanafillë të lashtë është xhubleta e që është mbajtur në Malësinë e Madhe dhe më gjërë… Kështu ka ardhur dhe dalmatika, një këmishë e gjatë që në të njejten formë e prerje është ruajtur edhe ndër shqiptarë.6. Një studiuese, mike e shqiptarëve dhe malësorëve , që ka vizituar trojet tona në fundin e viteve të shek.XIX dhe fillimit e atij të XX do të shkruante per veshjen e malësoreve me xhublet (vajzave dhe grave): Vajzat vishen me një rrobë të trashë , të ngrirë prej leshi të bardhë me shirita horizontal me ngjyrë të zezë. Fundi vjen e bashkohet me pjesen e siperme të rrobës , e cila është e kapur anash… Çorapet e gjata të thurura me figura të bëra me fantazi , kuq e zi , apo baardhë e zi. Gratë e martuara mbajnë veshur një fund në formë këmbane , prej leshi të rëndë e të ngrirë , me shirita në një ngjyrë kërmizi të shuar (të lyera vetë ) apo ngjyrë të purpurt…7. Xhubleten e çikave , ose xhubletën e bardhë, poetja dhe koleksionistja shqiptare Luljeta Dano e cilëson si një veshje e jashtëzakonshme, mrekullisht të bukur, për cilësitë e punimit dhe të qëndisjes, që dallohet nga simbolet e fertilitetit. Është një nga kopjet më të rralla, sepse xhubletat e bardha janë vërtet të rralla. Vajza e vishte deri në momentin që martohej.8. Studuesja Edith Durham në shkrimet e saj vlerson edhe rolin e këtyre grave (“të xhubletës”) malësoreve në jetën e perditshme kur shkruan: “Një grua në Malësi me gjithë punen e rëndë që është detyruar të bëjë nga shumë anë , është më e lirë sesa gratë në Shkodër. Ajo u fletë lirisht burrave, shpesh është e zgjuar dhe e shkathët, mund t’i kerkojnë mendim e ta dëgjojnë … kam parë gjithashtu gra që kanë nderhyrë per të ndaluar një grindje, por kur preket nderi i familjes edhe ato janë të shqetësuara ashtu si dhe burrat që të merret gjaku…”.9. Vlenë të cilësohet se në Malësi të Madhe ka pasur edhe një “lloje” xhublete , që quhej , xhubleta cubele. Kjo xhubletë ishte më “thjeshtë”, me më pak (ose thuajse aspak) ornamente , zbukurime e “simbole”, si dhe ka qënë më e shkurter se xhubletat tipike të Malësisë e më gjërë, (dikun deri në gju). Xhubleta “cubele” ishte më komode dhe e lehtë për t’u mbajtur gjatë punëve të ndryshme, në shtepi dhe punët e tjera familjare që bënte gruaja malësore. Kjo xhubletë mund të themi se ishte thjeshtë xhubletë pune… XHUBLETA NË MUZE… Raca shqiptare , duke qenë kaq e lashtë , ka ruajtur mrekullisht shumë prej trashigimisë së hershme kulturore të saj. Popullsia e malësive shqiptare është perçuesja më besnike e qytetrimit të saj të lashtë , por nuk është një race inferiore. Cilësitë fizike dhe morale e bëjnë atë një prej racave më të bukura dhe më të pastra të Lindjes dhe të Europës.10. Perveç ruajtjes të xhubletave në shtepia gratë fisnike të Malësisë Madhe e më gjërë , ajo është ruajtur në muzetë lokale , që nga muzeu i Shkodrës e deri te muzeu etnografik i Malësisë i ndertuar , themeluar e mbajtur në Lekaj të Tuzit (nën Malin e Zi) nga shqiptari patriot trup-vogël e zemër-madh z.Shtjefen Ivezaj me bashkëshorten e tij Gjysten , (Muze per të cilin ka sakrifikuar shtepin e tij) e tjerë e deri në muzeun kombëtar në Tiranë. Në fondet Etnografike të Institutit të kultures popullore ruhen rreth 40 xhubleta , të futura në koleksionet e muzeut që nga viti 1948 e këtej. Ajo më e hershmja vjen nga Hoti i Malësisë së Madhe ; një vit më vonë është blerë një xhubletë vajzash e pasuruar ndër vite edhe me blerje të tjera xhubletash. Midis tyre përmendet edhe një xhubletë që ka hyrë në koleksionet tona në vitin 1965, që i perkiste Mrikë Ndue Mundies , e datlindjes 1925, nga Nikçi i Kelmendit , e cila e pati veshur këtë xhubletë në vitin 1947 kur u martua në Mal të Jushit. Xhubletat me prejardhje nga vende jashtë Malësisë së Madhe janë më të pakta në numër e tjer… Xhubleta ose pjesë të kostumit me xhubletë si veshje me trashigimi dhe vlera historike ruhen edhe në muze të ndryshëm jashtë kufijve tanë shtetror. Xhubleta , ruhen edhe në disa muze,si: në Muzeun Etnografikë të Beogradit , të Sarajevës e të Zagrebit , në Muzeun e Kitses në Austri. Në Muzeun e famshëm të njeriut në Paris , ku ka disa xhubleta , ndër të cilat edhe ndonjë më të hershme se ato të koleksioneve tona , të blerë që në vitet tridhjetë (të shek.XX).11. Në muzeun e Njeriut në Paris , xhubleta është e zbukuruar me disa iva ose rrogzina cohe vjollcë , vishnje ose të kuqe të alternuara me ivat e zeza dhe në pajtim me të shkojnë edhe zbukurimet e përparjes , të këdhokllës e të xhokës (sidomos thekët e supave). Kurse një xhubletë e paraqitur e Max Tilkes mbi kostumet , është ngjyrë portokalli me të bardhë.12. Pra siç shihet Xhubleta ka terhequr edhe vemendjen e disa muzeve të shteteve europiane , të cilat kanë siguruar dhe ekspozuar xhubleta (dhe pjesë të kostumit të saj) , në ambientet e muzeve të tyre. PAK RRJESHTA NGA MJESHTRIA E PUNIMIT TË XHUBLETËS. Xhubleta nga etnografët e kostumografët konstatohet se është një nga veshjet më të veçanta , më komplekse dhe më të veshtirat në punim. Në punimin e xhubletes kerkohet profesionalizem prefekt , njohje e traditës historike e pa deformuar , saktësi , durim , fantazi , por edhe novatorizem në kombinimin e të vjetrës së tashiguar me të rejat që impononte koha… Xhubleten e kanë punuar mrekullisht vetëm mjeshtre duararta. Veçantitë e këtij kostumi (xhubletës) kanë terhequr vemendjen me prerjen e jashtëzakonshme të saj, që nuk gjen paralele me asnjë nga tipet e tjera ekzistuese të veshjeve për gratë në Shqipëri, në Ballkan e më gjërë. Ajo perbëhet nga një numër çuditrisht i madh copash e rripash shajaku e cohe dhe nga një sasi e konsierueshme spiku të leshtë. Konkretisht duheshin afersisht 25 deri në 30 copa me forma të ndryshme, por duheshin gjithashtu dhjetra metra spiku të përgatitur në shtëpi me një teknologji mjaft primitive , duheshin po ashtu penjë të fortë leshi për qepjen e saj… Konfeksionimi i saj është padyshim një provë e vertet bravura (zotësie) , sepse duhet njohuri e shkathtësi e veçantë për t’i montuar së bashku gjithë ato copa e copëza , aq më tepër që, duke qenë të trasha, ka veshtirsi të manovrohen për t’u bashkuar njëra me tjetren, sidomos kur ky bashkim nuk bëhet midis gjatësish të barabarta , si ndodh zakonisht. Kështu një rrogzinë , të themi 200 cm , duhet bashkuar me një 180 cm , ose në rastin e xhokes, një copë shajaku , që formonte pjesën e poshtme të saj , duhej mbledhur në formë palash të dendura , punë aspak e thjeshtë kjo. Duhej pra një teknikë shumë e nderlikuar dhe e vështirë për të qepur pjesët e ndryshme të kostumit më xhubletë… Kostumi më xhubletë ka një sistem shumë të veçantë zbukurues , ku perdoren elemente shumë të lashta zbukurimi , si thekët apo mbivendosja e copave , shumë spik , pastaj edhe rruaza, pafta të vogla filigrame , shirita e fije ari etj… Edhe përbrenda pjesëve përbërëse të këtij kostumi; xhubletës , kërdhoklës , përparjes , xhokës etj…- bie në sy një pështatje e kërkuar e motiveve të zbukurimit nga njëra pjesë në tjetrën…13. Gjithashtu në kostumin e xhubletë vihen re disa tipare arkaike. Për shembull , ashtu si në veshjet homerike , xhubleta nuk është një veshje që bie lirshëm në trup , por rri e ngrirë dhe pa shumë perkulje. Pastaj perdorimi i thekëve të gjatë për zbukurim tek supet e xhokës dhe te pjesa e poshtme e përparjes ka gjithashtu karakter arkaik. Edhe kërdhokla duket se është shumë e lashtë. Një dëshmi tjetër kemi tek vargoi i brezit që perdorin gratë malësore, i dëshmuar arkeologjikisht që në prehistori…. Xhubleta është dëshmitare e një qytetrimi të lashtë mesdhetar , që i pati paraprirë qytetrimit ilir, në të cilin , me sa duket , ajo u integrua por nuk u asimilua… E strukur në zona relativisht të izoluara e malore , ajo pëshkoi Mesjetën, duke arritur deri në shekullin tonë, duke na sjellë një mesazh mjaft të qartë nga e kaluara e largët.14. Xhubleta është punuar nga leshi i deleve , nga fijet e tymnit dhe init , të cilat lënuren-tirren në bosht , thuren në formë pelhure në katër liq në avlëmend , shkalen në shkalatore , prehen dhe qepën. Të gjitha këto punë i bënë gruaja malësore. Ky matrial quhet tirk. Xhubleta e punuar nga tirku zbukurohet me fije spiku të zi . Spiku punohet prej leshi të zgjatur (tymnit) . Bashka sëpari lahet , pastaj shprishet me dorë , ndahet tymni , lënuret me gërhanë e tirret i hollë me bosht në furkë. Pastaj dredhet po ashtu në bosht dhe bëhet 16 fish , duke u dredhë të gjitha fijet së bashku, për t’u bërë i gatshëm për qepje me gjylpërë. Dredhja e spikut është bërë në veglen adekuate ku punohet. Ky quhet koshi i spikut dhe ka tetë kalema ku është i mbështjellë peri. Xhubleta përbëhet nga ivat , që nga ana e përfundme kanë tirk , spiku , rruazat , coha e terrtili. Xhubleta përbëhet nga gjithësit 31 pjesë iva dhe spiku. Fundi i xhubletës punohet nga leshi i ngjyrës së bardhë, prej katër liqsh , që quhet me emrin t’pramtë e xhubletës. Iva e xhubletës dekorohet me rruaza të galme … me të gjata e të vogla , në motive floreale, n’lula. Iva e xhubletës me terrtil e rruaza- e perzier. Ka pasur edhe laxhuhere – në formë rruazash. Kliti i xhubletës është punuar prej tirkut e spikut , ndërkaq krahët dhe kracat e xhubletës janë punuar nga leshi – tirku. Prehni i xhubletë po ashtu. Në fund greshpet , të punuara nga peni i leshit ngjyrë fice (të kaltër). Shogzat në vend rrypi.15. Zakonisht në rreshtin e fundit të këmbanës, të kordonit të bardhë, gjithmonë gjen një rresht të tillë që është o gjarpër, o është shumë i ngjashëm me zinxhirin e ADN-së ose me diçka si fetus, embrion fëmije. Por këto janë çudirat që i përkasin kësaj bote. Gjithashtu është shqiponja me dy kokë, me tipare dragoi dhe shumë herë e gjejmë me flakën që dragoi nxjerr nga goja… Është kjo larmi punimi e kombinimi ngjyrash e figurash që e ka “nxitur” studiuesin dhe shkrimtarin e njohur hungarez Daniel Kornidez në vitet 1753-1754 të shkruante: “As palloi , e as ylberi nuk kanë aq ngjyra sa xhubleta e grave kelmendase-shqiptare, se kjo veshje ka të gjitha ngjyrat e gëzuara të mëmës natyrë.”.16. Vlenë të thuhet se kostumi i xhubletës kishte edhe “paime” të tjera si ; ruben e leshit (ruben me thekë), këmishen e pelhurës me gryken e saj , kraholin prej cohe , malloten (e galme), grykcen (matrial veleduni-kadife), pshtjellakun, çorapet , këputët , opakët etj. “Ndertimin” ose punimi i xhubletës është mjaft i sofistikuar. Gruaja malësore duhet të ketë një “tabelë logaritmesh” në kokën e saj që ta thurë kokërr për kokërr sythi dhe ta montojë në një mënyrë të tillë që të marrë formën e duhur të kambanës dhe të rrijë në këmbë… Çfarë është më e rëndësishmja… xhubleta bëhej besnikërisht në vijë familjare dhe çdo vajzë mbart statusin familjar, farefisnor etj. Veshja është si veshja e “ushtarakëve”, përfaqëson gradat e jetës civile-familjare. Në shek. XVIII, xhubleta bëhej me shumë ngjyra, por ngjyrat që kanë arritur në ditët e sotme janë me dominacë: të zeza për gratë dhe bardh e zi për vajzat… Xhubleta është e vetmja (veshje) që jep identitetin e kombit Shqiptar, nëpërmjet motiveve, ku emblema më e dukshme për të gjitha është shqiponja. Në misterin e xhubletës janë edhe një seri simbolesh ku paraqesin lidhjet…me besimin te zoti, dashurinë dhe bukurinë e femrës malësore. Gruaja malësore merrte 5-7 xhubleta në pajë.17. Ngjyrat më shumë të zgjedhura që perdoren në xhubletë janë ngjyra e zezë, vjollcë ose blu, e kuqe, jeshile (ose bojëhoxhe)… Xhubleta, e cila peshon rreth 15 kilogramë. Për ta mbyllë këtë “pjesë”, të shkrimit tim publicistik per xhubleten , nuk besoj se mund të gjejë fjalë më brilante e domethenëse se sa ato të studiuesit e publicistit të njohur Fahri Xharra në një shkrim të tij që ka pasur si qellim sensibilizimin për mbrojtjen e xhubletës nga UNESCO, kur ndër të tjera shkruan: “Kostumografia jonë të mahnit me vlerën e materialeve të përdorura si ari, argjendi, mëndafshi apo kadifja vishje që njihej në të gjithë europën si veshje vetëm e aristokratëve por që gjendet në të gjitha objektet tona etnografike. Por më e çuditshme se materialet janë teknikat e punimit që mundësojnë të kemi sot veshje 4000-vjeçare që gjenden jo në formë arkaike, por me një sofistikim të frikshëm në kuptimin estetik, kulturor dhe pasuror, duke sjellë antikitetin si një postmodernizëm të pasuruar me figura simbolike”.18. MALËSIA E MADHE “ARKA” KU U RUAJT MË BESNIKRISHT TRASHIGIMIA ETNIKE ILIRO-SHQIPTARE E XHUBLETËS. Për të “treguar” diçka nga kjo trashigimi e xhubletës etnike iliro-shqiptare, që në Malësi në Madhe ruhet më besnikërisht se në asnjë trevë tjetër shqiptarie, (gjë që vertetohet “lehtësisht” edhe sot) , mendova që të citoj njërin nga mbledhësit dhe redaktuesit e Visareve të Kombit, (këngë kreshnikësh dhe legjenda), At Bernardin Palaj-n, (I cili për kontributin e tij në këtë lamë “thirrej” edhe Frati i këngëve). At Bernardin Palaj në një studim të tij me titull Veshja dhe zejtaria ndër male (botim i vitit 1943, në Bota shqiptare dhe me 1944 në “Hylli i Dritës”…), ndër të tjera do të shkruante: “Turisti që kerkon malet, fushat e qytetet e Shqipënisë , sheh se sa ndryshime të mëdha kanë petkat (veshjet) e burrave e të grave në Toskëni e në Gegëni, ndër qytete e ndër katunde…. Në shkosh në festë ndër malet e veriut të Shqipnisë, ke me u çuditë per ndryshimin e madh që ka trajta e petkut sidomos në grani në Malësi të Madhe, në Mirditë, në Zadrimë, në Pukë e në Dukagjin….Në Malësi të Madhe bjen në sy Xhubleta në trajtë kumone (forma më e lashtë Iliro-shqiptare e xhubletës N.B.), ndërsa në Dukagjin trajta e saj është më e permbledhët. Zadrimorja ka ruejtë koretin e vjetër, (një fare kotulle që veshin katundaret),; mirditorja djahengun, (dallamë e leshtë e bardhë e punueme me spik e gajtana që veshin mirditoret), e stravecat (petk i vogël punue me tufa per me shterngue dallmen në ije), ndersa kosovarja paranikët (bohçe që vihet perpara e mund të jetë leshi ose pelhure), e punueme per bukuri… Puna e dorës per gratë e maleve ma me rëndësi është xhubleta…19. “XHUBLETA DHE RREZIKU SERB I PERVETSIMIT TË TRASHIGIMISË…”. Prej disa kohesh “thuhet” se Serbia po bënë perpjekje , që xhubleta si trashigimi etnografike, të njihet , regjistrohet e mbrohet nga UNESKO si trashigimi e kulturës autoktone të popullit serb. Siç tregon edhe një eksperiencë e thjeshtë e çdo niveli, jabanxhinjë për t’u integruar e dukur sa më vendali (autokton) janë munduar të imitojnë , kopjojnë e pervetësojnë sa kanë mundur vlera morale , matriale , kulturore e historike të vendalive (autoktonëve) të vendbanimit ku kanë zbritur. Serbët si ardhacakë të vonë në trojet ilire të Ballkanit (pas shek.VII-IX mbas lindjes Krishtit) , të zbritur nga Uralet , perveçse kanë grabitur troje iliro-shqiptare, në të cilat banojnë, vazhdimisht janë munduar të grabisin e pervetsojnë edhe vlerat kulturore -monumentale- civilizuase e njërzore, të historisë, besimit , trashigimisë e autoktonisë iliro-shqiptare. Fatkeqësisht deri tani ja kanë arritur jo pak , por pangopsia e tyre duket se nuk ka fund. E fundit trashigimi kulturore iliro-shqiptare që duket se UNESKO e ka regjistruar si “serbe” është vegla muzikore popullore, lahuta. Të njëjten gjë serbët janë duke u munduar të bëjnë edhe me xhubletën… Është me vlera të thuhet se jabanxhinjët serb kanë jo më shumë se 1100-1300 vite që kanë ardhur në trojet ilire të Ballkanit , ndersa xhubleta pranohet historikisht e shkencërisht se ka të pakten 4000 vite që njihet e trashigohet si veshje autoktone e grave iliro-shqiptare. Një “argument” pa argument që po e perdorin serbët dhe sherbëtorët e tyre, per të pervetsuar autoktoninë e xhubletës , është ajo se gjoja xhubleta ka formen e kumbonës (këmbanës) së kishës, pra është veshje kristiane (siç është popullsia serbe-ortodokse), ndersa shqiptarët janë me shumicë muslimane , dhe xhubleta nuk ka si të jenë e tyre. Ky “argument” bie poshtë me historinë e moshës së xhubletës , që është të pakten 2000 vite më e vjetër se besimi Kristian. Si rezultat i kësaj të vertete historike nuk ka si të kopjojnë xhubleta e kohës pagane , kumbonen e kishësh kristiane , kur kumbona e kishës kristiane ka “lindur” të pakten 2000 vite më vonë se xhubleta iliro-shqiptare. Gjithashtu ndër shqiptarët e veriut duke perfshirë edhe Malësinë e Madhe, xhubleta ka qenë veshje pa dallim si për gratë kristiane (katolike) dhe ato muslimane… Ndërsa këmbana e paisje të tjera të ngjashme të “sherbimeve” të ndryshme për kohët janë prodhuar që kur u zbuluan dhe u perpunuan metalet nga njeriu , atëherë me “besim” pagan. Sa për xhubleten që ka formen e këmbanës , mendoj se ajo formë ka qënë më e pershtatshme për gratë ilire , si për të qitur në pah belin e bukur dhe formen e trupit , si dhe për të pasur një lëvizje të lirshme e të shpejt të këmbëve. Natyrisht edhe forma e xhubletës e “ndihmon” edhe këmbanen që “vegla” e cila e godet nga brenda këmbanen të kenë më hapsirë e lirshëmëri për të lëvizur , goditur dhe për rrjellojë për të dhënë tinguj më të fuqishem… EPILOG ME PAK NOSTALGJI… Femra malësore e veshur me xhubletë dukej më e bukur , më e hishme , më burrërore dhe më e plotë. Femra malësore dhe xhubleta ishin bërë ndër shekuj “sinonim” i njera tjetrës. Është kjo arësyeja që femra shqiptare me xhubletë ishte më e “kerkuara” per tu fotografuar (apo pikturuar). Më duket “unike” një poezi e Zefir Shehut (e gushtit 2009), me titull: Në ëndërr , që ia kushton plot nostalgji dy malësoreve në një foto, të fotografuar në Podgoricë rreth një shekull më parë , poezi të cilen nuk po mundem pa e cituar në këtë “shkrim” publicistik: NË ËNDËRR ! U bëra në ëndërr prapë djal i ri E u lëshova për në qytet . Kur çfar po shoh ? Dy malësore ! Malësore apo zanat vet ? Desha t’i shikoi nga afër , U solla rrotull , por çudi ! Unë sillu rrotull , dhe ato rrotull Epo një pamje në sytë e mi . U zgjova vrik nga marazi E po mendoja : ku i kam parë ? O mu kujtua fotografia Rreth njëqind vjet më parë. 20. REFERENCAT : 1.Aleksander Stipçeviq ,ILIRET , historia , jeta, kulura, simbolet e kultit, fq.91, botime Toena , Tiranë 2002. 2.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.92. 3.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.277. 4.Franc Nopça , Albanien.. Glasnik zemaljskog muzeja , 22/1910 ,fq.347-354. 5.Flamur Doli ; Veshja kombëtare shqiptare në studimet e Franc Nopçes , fq.106 , Ekskluzive , nr.24 prill 2002. 6.Mark Tirta , Etimologjia e shqiptarëve , fq.102 , Shpb ”GEER” Tiranë 2003. 7.Edith Durham ; Shqipëria e Epërme , Një udhëtim në Shqipërinë e veriut të vitit 1908 , fq.61-62 , botime IDK. 8.https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 9.Edith Durham ; Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera pë Shqiperinë dhe shqiptarët, fq.125. 10.Luigi M. Ugolini ; Shqipëria e Lashtë,sh,gjurmime arkeologjike , shb “Migjeni” , Tiranë 2009. 11.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; Xhubleta një element i lashtë kulturor, Matriale të sesionit shkencor , Malesia e Madhe një visar shqiptarie , fq.114-115 , Koplik , dt.23-24 shtator 1996 , botim “Logoreci” Tiranë 1997. 12.Prof . dr. Andromaqi Gjergji , po aty fq.116. 13.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po ay fq.115-116. 14.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; po aty fq.117. 15.Prof .dr. Ukë Xhemaj;Vështrim etnologjik i krahinave shqiptare në Mal të Zi , botua , Në një cep të Ilirisë , monografi e shqiptarëve në Mal të Zi ,fq.125, Art Club , Ulqin 2007. 16.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po aty fq.116. 17.Intervistë e poetes dhe koleksionistes Luljeta Dano: marrë nga https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 18.Fahri Xharra: Xhubleta, 4000 vjet histori, nuk ka një të dytë në botë , 24 gusht 2017, https://www.kultplus.com/tag/xhubleta/. 19.At Bernardin Palaj ,OFM ; Bota e Maleve Shqiptare (dokumente historike, zakone, doke dhe tradita, fq.166-167. Botime Franceskane , Shkodër 2018. 20.Sokol P. Lulgjuraj ; Malësia e Madhe ndër shekuj , fq.323 , Podgoricë 2010. SHENIM: Kjo kumtesë ripublikohet me kerkesen e shumë lexuesve pas publikimeve të sukseshme në : https://balkansnews.net/vshtrim-shkurtr-mbi-xhubleten-iliro-shqiptare-me-moshe-mbi-4000-vjecare/(publikua me 26 shtator 2019), Revista-Fjala.com me 27 shtator 2019, dhe https://www.albdreams.net/xhubleta-iliro-shqiptare-4000-vjecare-ne-ne-majen-e-pendes-sime/ (publikua me 30 shtator 2019. AUTORI Bjeshkë, vasha e xhubleta

Te jesh leader ne profesionin tend mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe Prof.Dr.Alma Cani kete e ka ka arritur nepermjet Kodit te dhimbjes sinkron me kodin e dashurise dhe perkujdesjes maksimale. Plejada e mjekëve dhe e personelit mjekësor shqiptar kane rolin kryesor në jetën e shoqërisë sonë, gjithmonë duke u bazuar në parimet e humanizmit në moralin e paqes të Nënë Terezës, gjë që edhe mjekësia jonë i qëndron besnike, Betimit te Hipokratit. closevolume_off Për njëzet e pesë shekuj Betimi i Hipokratit ka qenë ‘kredoja’ e mjekësisë dhe, në shumë universitete, te botës dhe është ende formula që thuhet kur merr diplomën për ne mjekësi. Me vijne ndër mënt keto thënje ngacmojne për te eksploruar, bazen e motivimit te cdo mjeku rreth ketij betimi. Valle gjithe ato virtryte huamne hyjnore te mjekeve e kanë zanafillën e motivimit tek betimi I Hipkratit e më tej? Vajzat e gratë, i gjithe personeli kanë dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në zhvillimin e sitemit mjekesor. Me përkushtimin e tyre e kanë bërë këtë sistem edhe më human, edhe më të ndjeshëm, edhe më të përgjegjshëm e te motivuar‘’ Shembull pozitiv kemi shumë por sot po bisedojmë me gruan lider neprofesion, tepër të suksesshme humane, me integritet te larte profesional, nje personalitet ne fushen e mjekesise, që ka bere emer ne institucione Eropeane dhe Internacionale me studime shkencore dhe punen e saj Prof Dr.Alma Cani Alma ështtë një mjeke me një personalitet ne fushene Mjekësisë, një mjeke që jep cdo dite nje kontribut të vecantë ne shërimin dhe shpëtimin e jetës së njerzve me profesionalizmin dhe aftësite e saj. Ajo ështe direkt aty ne vijen e parë te frontit ku vuajtja nga sëmundja ështe agravuar, ku të smuret kërkojne oksigjen, frymë te vazhdojnë te jetojnë jetën per vehten, familjen dhe shoqerinë . Dhe Alma ne uinson me koleget vrapon si nje zanë e bukur mali, nuk tutet nga vështiresitë, nga vdekja qe kërcënon jetë. Motivimi i saj eshte I rrenjosur qe ne formimin dhe edukaten e saj familjare. Motivi i saj : Jeta dhe shëndeti i njerve për të vlen më shume se cdo gjë! Ajo bën te pamundurën per ti mundur për te dalë fitimtarë mbi sëmundjen, duke dhëne ndihmën e saj te pakursyer ditën dhe natën duke mos llogaritur asnje rehati apo lluks familjar. Dr Alma Canin. Mirenjohja eshte gjithashtu kulture, qe lind me njeriun dhe ky virtyt eshte percjelle nga familja ku ajo u lind dheu rrit, qe ne qelize duke me ndergjegjesuar akoma me shume ne evoluimin tim drejt suksesit. ¨Te jesh leader ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe une kete e kam arritur dhe fale bashkepunetoreve dhe kolegeve te mij, qe i falenderoj nj e nga nje per sukseset e arritura. Dr Alma ju Karakterizohet nje temperament qe fiton respekt cdo minute e cdo dite , me qetesi qe e pasqyron fytyra dhe shpirti juaj fisnik, njerezore humane dhe korrekte, e qete dhe mjaft e thjeshte,me nje miresjellje te jashtzakonshme. Do te kerkoja shume fjale me vlere qe te etiketoja pozitivitetin dhe personalitetin e Almes, cilesite e vyera qe ka, aftesite esaj. Ju jeni nje motivim dhe nje inspirim per te gjitha grate shqiptare kudo ku ndodhen. Jeni nje grua me shume vlera individuale, njerezoredhe profesionale, keni c’do gje te bukur qe duhet te kete nje personalitet grua. Alma karakterizoheni nga cilesite dhe virtytet me te mira per nje grua dhe nje mjeke, ky eshte jo vetem opinioni im qe biseduam gjate ne spital, por nje opinion me i gjere. Dashuria e mirenjohja eshte forca per punen e mjekut, dheketo cilesi alma I zoteron fort. Ne si profesionist nuk mund te mos kujtojme, qe thelbi i suksesit tone eshte puna ne grup dhe e koordinuar. Ndaj suksesi i rezultateve dhe mirenjohja nga pacentet, janë energjia pozitive e Almaës dhe të punuarit e kordinuar më se miri me koleget. Njerezit mbare shprehin opinionin e tyre falenderues jo vetem ndaj Almes, por për te gjithe bluzat e bardha, qe perpiqen te bëjne maksimumin per tu ardhur pacienteve ne ndihmë. Per profesionistet bashkepunimi dhe puna ne ekip eshte thelbi i edo suksesi. Alma është absolutisht e mrekullueshme, me integritetit te larte profesionale, moral e njerezor, të gjithanshem. Mesazhi i mjekes Alma Cani te rrënqeth sa here e kujtojme ne situatat me te veshtira te pandemise qe kishte pare ndonjehere njerezimi . Ato ishin tronditese: Nuk ka kohë të vajtojmë, kemi jetë tjetër për të shpëtuar! Ka mbetur mbreslënës dhe mallëngjyes dhe inspirues për te gjithe! Alma Cani ¨Pasi mbaroi Fakultetin e Mjekesise ne vitin 1991 me rezultate shume te mira, bazuar ne Urdhrin e Ministrise se Arsimit Per studentët më te mirë, të perfshiheshin ne 3%, e te emeroheshin ne institucione qendrore, u emerua qe ne vitin 1991, menjehere pas mbarimit te studimeve ne Spitalin e Semundjeve te Mushkerive (Sanatorium), ku tashme prej disa vitesh eshte kthyer ne Spitalin Universitar: Shefqet Ndroqi (SUSN), Ne vitet 91-93 specializohet si mjeke pneumologe. Duke qene se spitali kishte nevoje per hapjen e nje reparti bashkehor te terapise intensive pulmonare ne vitin 1993-1997 uspecializua per anestezi-reanimacion. ¨Nderkohe ka bere disa specializime edhe jashte vendit ne fushen e Anestezi-Reanimacionit, Pneumologjise dhe Terapise se Dhimbjes si ne Gjermani, Kanada, Egjipt, Turqi. Po keshtu kam marre pjese ne Kongrese e Konferenca shkencore, te organizuara brenda dhe jashte vendit si ne Shqiperi, Ballkan, Europe, Amerike e Afrike, duke qene referuese gjithashtu ne Gjermani, Itali, Malin e Zi, Greqi, Turqi, Egjipt, Spanje, France, Hollande, USA, Maqedoni, Kosove. ¨Marr pjese gjithashtu ne disa grupe kerkimore shkencore (Research), ku nje nga grupet me te rendesishme, eshte ai ne fushen e terapise intensive, ku jam dhe koordinatore per Shqiperine e Shoqates Europiane te Terapise Intensive ESICM LUNG SAFE per Insuficiencen Respiratore Akute. Ne vitin 2009 mbron doktoraturen me teme: Efikasiteti i PEEP-it ne Detresin Respirator Akut (A.R.D.S), ku kam marre vleresimin maksimal nga Keshilli Shkencor i Fakultetit te Mjekesise te Universitetit te Tiranes, me graden Doktor i Shkencave . ¨Ne vitin 2016, nga Keshilli i Profesoratit te Universitetit te Mjekesise ka marre titullin Profesor i Associuar. Qe nga viti 1999 ka punuar edhe si pedagoge e jashtme e Fakultetit te Mjekesise per lenden e Anestezi-Reanimacionit. Ne vitin 2021 emerohet pedagoge e brendeshme ne Universitetin e Mjekesise per lenden e Anestezi Reanimacionit. Botime. ¨Gjate ketyre viteve ka botuar shume artikuj shkencor brenda dhe jashte vendit ne fushen e pneumologjise dhe anestezi-reanimacionit. ¨Te gjitha keto jane realizuar me pune e perkushtim, me sakrifica te shume neteve te pagjume me mbeshtetjen e familjes time, te prinderve te mij, te bashkeshortit tim, te motrave te mija, qe jane personat me te shtrenjte per mua, ku fjala faleminderit pafund eshte pak te thuhet per kuptimin e madh, qe kjo fjale permbledh ne vetevete. ¨thekson Alma. ***** Le të mësojme gjithshka rreth saj nëpërmjet intervistës.. Pyetje – Le ti tregojme lexuesit: Kush eshte prejardhja, vendlindja, femijeria dhe familja e Alma Canit? Cfare vlerash dhe karakteristikash ka trasheguar Alma nga prinderit? Origjina ime eshte nga Dibra (nga te dy prinderit). Kam lindur ne qytetin e bukur te Peshkopise te qarkut Diber. Per arsye te transferimit te prinderve ne Tirane, shkollen fillore dhe 8-vjeeare e kam kryer ne Tirane te Shkolla 11 Janari (sot Edith Durham), me rezultate te shkelqyera. Me pas vazhdova shkollen e mesme ne Gjimnazin Petro Nini Luarasi , ku jam dipllomuar me Medalje te Arte. Studimet i vazhdova ne Fakultetin e Mjekesise, Universiteti i Tiranes per 5 vite. Ne vitin 1991 mbarova studimet me rezultate shume te mira dhe emerohem ne Spitalin e Mushkerive ne Tirane (Sanatorium), sot Spitali Universitar Shefqet Ndroqi Qe femije, une dhe dy motrat e mia, u rritem me dashuri e perkushtim nga te dy prinderit tone te mrekullueshem. Mendoj, qe per edo femije, prinderit jane me te miret ne bote, por eshte bekim te nisesh jeten mbi supet e prinderve te mire, qe na edukuan te jemi te thjeshte e njerezore, e per me teper njerez te mire. Ky eshte mesazhi, qe ne morem nga prinderit, qe ne vegjeli nga familja, ku jeta fillon dhe dashuria nuk mbaron kurre. ¨Babai im, Dr. Mehdi Cani, ka qene mjek neuroinfeksionist. Ai fatkeqesisht ka nderruar jete ne moshen 70 vjeeare, ne vitin 2006. Mamaja ime, Tefta Cami, nje grua ne karriere, filloi aktivitetin e saj profesional si gazetare, mesuese, drejtoreshe gjimnazi, funksione partiake ne qarkun e Dibres dhe te Tirane. Me pas per 11 vite punoi si Ministre e Arsimit, Kultures dhe Sporteve. Nga babai une trashegova profesionin e bukur te mjekut, kete mision human, qe ka ne dore gjene me te emuar, jeten njerezore. E qe te jesh nje mjek i mire, duhet te trajtosh jo vetem semundjen me medikamente, por te trajtosh njeriun e semure duke qendruar prane tij ne edo moment, sipas nje proverbi te lashte prezenca e mjekut eshte fillimi me i mire i edo terapie tek pacienti. Kete eksperience, une dhe motrat e mia e kishim pare qe ne femijeri tek babai yne. Ai ishte ne edo moment i pranishem per edo pacient, qe kishte nevoje per te, pavaresisht oreve te dites apo nates. Natyrisht mamaja, pavmaresisht impenjimeve dhe ngarkesave te saj per shkak te detyres, ishte mbeshtetja dhe zemra e familjes Aq e vertete eshte kjo, sa qe kur e pyesnin motren e vogel, Brikenen, ku te punojne prinderit, ajo me ciltersine e nje femije 5 vjeear pergjigjej, babi punon roje (se si mjek, ai ishte thuajse edo nate ne sherbim te pacienteve), ndersa per mamin thoshte punon ne mbledhje. Ne te tre vajzat u rritem duke pare te prinderit modelin e njerezve te thjeshte, qe na edukuan me dashuri si edo prind femijen, per te qene te mira e te perkushtuara, njerezore e te edukuara, te pavarura e te realizuara, sepse jeta eshte e tille, qe te papriturat mund ti hasesh ne edo moment. E rendesishme eshte qe te mos dorezohesh, por te ngrihesh ne kembe e te vazhdosh te ecesh, pamvaresisht veshtiresive. Jam e lumturi dhe me fat edhe per dy motrat e mija, me te cilat kemi nje raport te mrekullueshem: Ilda (motra e madhe) dhe Brikena (motra e vogel). Ato jane diplomuara ne Fakultetin Filologjik ne Universitetin e Tiranes, te dyja me rezultate te shkelqyera, dhe sot te sukseshme ne karrierat e tyre. Motrat nuk ndodhen ne Shqiperi. Per motrat mund te them, nese jemi afer apo ne distance, ne komunikim dhe me zemer jemi bashke. Une jam e martuar. Bashkeshorti eshte i huaj, ai eshte nga Egjipti. Ai ka qene Ambasadori i Egjiptit ne Shqiperi ne vitet 2004-2008, ku dhe jemi njohur. Quhet Refaat El Ansary. Nga origjina e tij, nga mamaja, eshte sternip i familjes Frasheri. Ne periudhen, kur Ai ishte ambasador ne Shqiperi, ne gazetat e asaj kohe shkruhej Ambasadori, qe perfaqeson vendin e babait te tij ne atdheun e nenes .¨ Pyetje E dashur Alma,Cili eshte impresioni juaj per qytetin tuaj te lindjes, me nje shikim dhembsurie bije ku balta eshte me e embel se majlta, grua dhe mjeke model, sikunder jeni ju? ¨Peshkopia eshte nje vend me bukuri magjepsese te natyres; e vendosur mes malesh, e rrethuar me lumenj, liqene, fusha, monumente te natyres dhe te kultures, me kalate antike, qe ka krijuar natyra dhe dora e artdashesve dibran. Dibranet karakterizohen per meneuri e besnikeri, per mikpritje e bujari. Megjithese une jam larguar fare e vogel nga Peshkopia, jane ato lidhjet e ndjesite e fuqishme, qe me lidhin me Dibren, vendlindjen time dhe historikun e prejardhjes se prinderve e te familjes sime. ¨Ã‹shte nje ndjesi, qe te ben te ndihesh krenare per qytetin, per gjithshka, qe ne menyre te padukshme te lidhin me vendin, ku ti ke filluar te belbezosh e te thuash fjalet e para, te ecesh e me tej te vazhdosh ne rrugetimin e te pareve te tu. Per te qene gjithmone prane me mendim e me zemer, ne ndihme te kujdo, qe ka nevoje per ndihme mjekesore. E kam per nder e krenari, te them qe jam dibrane, nga vendi ku balta eshte me e embel se mjalta, sie thoshte Çajupi, nga vendlindja e Heroit tone Kombetar, Skenderbeut te madh, Dibra, nga ku koloset e letrave shqipe, Pjeter Budi e Pjeter Bogdani, kane prekur e shkruar per bukurite e natyres e bukurine e mendjes. Pyetje E dashur, Profesioni i Mjekut eshte nje profesion sa i nderuar aq edhe i veshtire, sepse kalon neper nje sere sfidash te forta, vuajtjes vdekjes,sfida subjektive etj etj, kerkon humanizem, perkushtim te madh dhe sensibilitet, sepse ke te besh me jete njerezore cilesi qe keto juve nuk ju mungojne, disa detaje te lutem. ¨Sa bashkepunuese dhe fort e duruar, eshte Alma perpara situatave teper te veshtira per zgjidhje dhe sa e vleresuar ndihet ajo nga koleget? ¨Ne mjekesi te papriturat jane nga me te ndryshmet. E ne situata te tilla te veshtira, celesi i suksesit eshte ruajtja e qetesise e te vepruarit me shpejtesi . Ne keto momente bashkepunimi me koleget dhe puna ne ekip ka qene zgjidhja optimale e mjaft problematikave, pavaresisht nga shkalla e veshtiresise. Te jesh drejtues ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e shume pacienteve, eshte arritje, qe realizohet bashkarisht dhe ne grup. Ndaj jam falenderuese dhe mirenjohese per punen e palodhur te kolegeve dhe te te gjithe stafit mjekesor, qe kane qene ne edo ore te dites apo nates prane pacienteve. Fale profesionalizmit e perkushtimit u mundesua dalja nga intubimi i pacienteve, ku dihet qe si pasoje e problematikave dhe trombozave, qe Covid 19 i shkaktonte te semurit, ishte thuajse e pamundur te realizohej. ¨Kjo beri, qe te kurorezonim arritjet tona ne vecanti ne terapine intensive, qe ne nje moment teper te veshtire te pandemise mbareboterore u koordinua puna nga i pari deri tek i fundit me profesionalizem, perkushtim e me kompetenca te larta. Shefja e reanimacionit në spitalin “Shefqet Ndroqi”, Alma Cani ka rrëfyer rrugetimin, vështirësitë, dhimbjen , e mbytur ne lot per jetet e humbura , dhe befas ndryshonte kur tregonte se shpetimi I jeteve te njerezve I bene me krahe I shndronte ne heronj te vertete ne ditete javet muajt e vitet që përjetoi stafi mjekësor në këto ditë të vështira të krijuara nga pandemia. Ju jeni ato qe qendruat ne frymemarrjen e atyre pacienteve duke dhene jo vetem terapi por edhe dashuri, duke u perkujdesur me perkushtim, profesionalizem, pa hezituar asnje moment pavaresisht rrezikut qe mund te kishit per jetet tuaja! u perpoqem te japim ndihme, te japim zemer, te japim fryme te gjithe atyre qytetareve te cilet folen me ne, na besuan jeten e tyre, shtrenguan duart me ne per ta sfiduar virusin, qe ne menyre te papritur te ndalte jeten atehere kur kishim menduar se kishim fituar!Duke qene te ndergjegjshem deri ne dhimbje per humbjet,,,,,,jeteve njerezore duke perjetuar me dhimbje ndalimin e nje frymemarrje, rrahje zemre, ndalimin e jetes. Ashtu si famijaret e pacienteve qe ndiejne dhimbje per humbjen e te dashurve te familjeve te tyre shkalla e vuajtjes eshte e pamatshme! Prandaj ne na quajne “sheruesit e semure”. E them kete se per ne shpetimi i jeteve sfumohet nga humbja e tyre. Ne memorjet tona mbeten humbjet Alma me krenari flet me pare per koleget e saj se sa per vehte E nderuar qe jam pjese e stafit te reanimacionit ne SUSN “Shefqet Ndroqi”! Cani thekson se të gjithë quhen heronj pasi po vazhdojnë të shpëtojnë jetën e pacientëve dhe të kthejnë buzëqeshje në fytyrën e njerëzve. Ne ditet te veshtira te pandemise mbareborerore te gjithe ne u ndeshem me nje realitet qe ishte jashte imagjinates, perpara nje lufte misterioze e te padukshme qe na tjetersoi jeten. Na beri te kuptojme qe fjala e urte e popullit se cfare sjell minuti nuk e sjell sahati kishte ndodhur tashme. Prej vitesh ne spitalin SUSN, stafi i reanimacionit eshte marre me pacientet qe ne situatat gripale trajton kryesisht komplikacionet nga gripi qe atakojne mushkerine duke alteruar frymemarrjen dhe duke kerkuar asistenca te respiracionit me ventilator. Ky ritual i pervitshem ishte bere pjese e punes sone, sapo temperaturat uleshin e ditet e dimrit afroheshin. ,Covid-19 kjo ishte nje perballje qe u shfaq ne boten mbare dhe lufta ishte e forte duke bere perpjekjet maksimale ne ndihme te jetes njerezore.” Alma e ndjen si obligim moral e qytetar qe te prezantoj me shume krenari Juve kolege e mjek te shkelqyer: Alban Hatibi, Fahri Kokici, Eljana Shima Mezini e Arjan Vyshka! Ne ishim te gjithe bashke ne nje rrahje zemre, ne nje ritem sinusal kardiak , pa çrregullime ritmi, diskutuam, debatuam, per te bere me te miren e mundshme duke qene ne unison ne mendim e veprim! Ishim te gjithe bashke diten, naten duke ndjekur me ankth ndryshimet e situatave klinike te pacientet, qe çuditerisht alteroheshin ne menyre te menjehershme duke na befasuar dhe duke na bere te vepronim teknikisht ne terapi e ne invazionin e mjekimit per te shmangur te keqen. Nje suport i jashtzakonshem nga specializantet e reanimacionit: Alsa Gjoka, Holta Kraja, Anri Troja, Luna Nasipi, Genta Zotaj dhe Malvina Shkurta! Ju deshmuat qe jeni te afte te jepni maksimumin tuaj ne ndihme te jetes te qytetareve duke treguar profesionalizem e shkathtesi, gatishmeri e intelligence, duke e ezauruar faktin e dhenies se testit te provimit , pasi Ju u perballet ne fushen e betejes per fitoren e jetes! Dhe nuk mund mos le pa falenderuar e theksuar pjesen e ekipit te reanimacionit me te rendesishme dhe qe bejne punen kryesore prane pacientit: Merita Toci Lika (Kryenfermierja), Aida Shehu, Laje Janku, Elsa Imerati, Shpresa Korumi, Besarta Bardhoshi, Alma Qefalia, Brikena Xhini, Klaudia Doga, Miranda Tosku, Blerina Mara, Migena Rakipi, Sose Selmani, Adela Belba, Arjola Ilnica, Marsela Dashi, Vjollca Metani, Bukurie Husha, Lume Luzi, Sofie Stafa, Luljeta Bitri! Pavaresisht nga dhimbja e humbjes te familjareve te tyre te shtrenjte, qytetaret nuk nguruan te shprehin falenderimet nepermjet mesazheve duke na shprehur mirenjohjen e shpirtrave fisnik per punen e palodhur, duke na obliguar me shume e duke na dhene force per ta vazhduar me tej luften! Ne kemi bere nje betim, ne po kryejme detyren qe e kemi bere e do vazhdojme ta bejme pasi ky eshte misioni i bluzave te bardha, te shpejtojne jeten, te sjellin buzeqeshje, te lehtesojne dhimbjen, e te oksigjenojne frymen njerezore! Dr.Alma Cani eshte nderuar me titullin “Qytetar Nderi” nga Këshilli Bashkiak Bulqizë, Profesioni i mjekut eshte i nderuar, por i veshtire pasi jeta eshte gjeja me e emuar e njeriut. Asgje nuk ka vlere para shendetit, keshtu qe, dashur padashur, ti je i pranishem te pacientet, jo vetem per trajtimin e semundjeve me medikamente, por edhe per ti dhene force e mbeshtetje nga ana psikoemocionale. Kjo krijon nje lidhje te veeante midis mjekut e pacientit. Kodi I dhimbjes sinkron me kodin e dashurise dhe perkujdesjes maksimale. Edhe fjala sheron, ndaj krijimi i besimi midis nesh dhe te semureve eshte i rendesishem, per te perballuar semundjen, per ta kuruar ate e per te triumfuar ndaj se keqes. Ne memorjen e mjekeve mbeten te gjithe: jo vetem ata qe kane mbijetuar, por ne veeanti ato qe nuk kane mundur t™ja dalin. Nuk eshte e lehte per ne t'i thuash familjarit, qe njeriu i tyre i dashur i familjes nuk jeton me. Dashur pa dashur ngarkohesh edhe ti vete emocionalisht, nderkohe qe detyra te therret, duhet te vazhdosh te mjekosh e te ndihmosh nje jete tjeter. Pyetje: A ka menduar Alma te largohet ndonjehere nga Shqiperia? Biseda me Ju me ka lene shume mbresa. Zgjedhja Juaj per te ushtruar profesionin dhe per t'u rritur profesionalisht ne vendin tuaj Shqiperi, eshte per tu vleresuar. Cilat jane arsyet e kesaj zgjedhje? Po e kam menduar, qe edhe mund te isha larguar nga Shqiperia. Ka qene nje moment ne vitin 1999, ku ndodhesha ne Essen, Gjermani, ne Spitalin Universitar Lutherhaus per specializim ne fushen e anestezi reanimacionit. Aty mu kerkua, qe te isha pjese e stafit mjekesor te spitalit dhe te vazhdoja te punoja atje. Pergjigja ime ishte, qe do te kthehem ne Shqiperi, gjithmone per te ndihmuar bashkeatdhetaret e mi e per te dhene kontributin tim ne atdhe. Ne referencen, qe Prof. Dr. Ute Schier, Shefja e Anestezise dhe Terapise intensive te Spitalit shkruante: Dr. Cani ishte e perkushtuar, e kujdesshme dhe shume e dobishme per anestezistet ne pune, dhe per shkak te natyres se saj shume miqesore, u be nje thesar i pacmuar per stafin mjekesor! Jashte cdo modestie, keto fjale te thena nga nje Profesoreshe e nderuar gjermane, me ben te ndihem e vleresuar. Une kam kryer dy specializime, per pneumologji si dhe per anestezi-reanimacion, gje qe me kane ndikuar e kane plotesuar formimin tim si mjeke. Mendoj, se ne zgjedhjen, qe kam bere per te punuar ne vendin tim nuk kam gabuar. Shqiperia ka shume mjeke e profesioniste te afte, te cilet kane aderuar dhe punuar denjesisht, duke u bere model dhe burim frymezimi per ne, per te vazhduar ne rrugen e tyre. Sidomos ne kete kohe, gjate viteve te fundit te pandemise mbareboterore, me ka bere te kuptoj, qe qendrimi ne Shqiperi per tu ardhur ne ndihme bashkekombesve te mij, qe flasim nje gjuhe e kemi te njejtat zakone, ka qene realisht zgjidhja me e mire! Pyetje:¨E dashur Alma, Jeni perballur me shume sfida dhe veshtiresi qe ka patur koha, gjinia si grua, dhe profesioni dhe ju i keni miremenaxhuar te gjitha keto ne nje nivel mjaftte mire Ku e ka gjetur kete force dhe vullnet Alma? Motoja, qe me kane mesuar ne familje eshte: Te ndihmojme njerezit ne nevoje, duke ju dhene dashuri pa kushte. Ky eshte mesazh, qe une e te dy motrat e mia e pame tek prinderit tane, te familja jone dhe them, qe kjo ndjesi e te qenurit pozitiv, trashegohet ne breza dhe vetem te mira sjell. Te transmetosh energji pozitive, kjo gje ndikon ne zgjidhjen e shume problemeve dhe pse jo,ne mjekesi ndikon gjithashtu ne rikuperimin dhe sherimin e semundjeve. ¨Me lejoni ti referohem librit "Doctors" te Erich Segal, per mjeket. Ai shkruan: Nuk duhet te harrojme qe ata (mjeket), kane sakrifikuar pranveren e jetes se tyre, kane humbur vitet e emuara te rinise, mes te njezetave dhe te tridhjetave, duke u aftesuar per tu sherbyer njerezve. ¨Per me teper, ata kane perjetuar privime. Shumica e tyre nuk kane bere me shume se disa nete te plota gjumi gjate kesaj kohe. Shume prej tyre nuk jane martuar dhe kane humbur mundesine unike per te pare rritjen e femijeve . Pyetje; Raporti qe ju keni me vehten, profesionin, komunitetin e gruas qe te rrethon si dhe sa ju obligon ju per ta rritur vehten, per ta pare si faktor ne zhvillimin e mjekesise dhe stadin e mjekesise grua shqiptare? Natyrisht, te jesh mjeke dhe grua, eshte nje sfide e madhe, duke patur parasysh obligimet, qe kane grate ne familje e shoqeri. ¨Grate ne pergjithesi, ndoshta dhe ne menyre instiktive per shkak te brishtesise dhe te ndjeshmerise se tyre, jane te pergjegjshme per te kryer me se miri edo detyrim, qe familja kerkon. ¨Ky impenjim e seriozitet, eshte pjese e karakterit te tyre per te kryer me pasion e qendrueshmeri, me fleksibilitet e ambicie edo pune, qe u jepet. Per mua, keto zonja te nderuara kane qene dhe jane modeli me i mire i perfaqesimit dinjitoz te gruas ne shoqeri. Pa pune, pa djers, pa perkushtim e vetsakrifikim, asgje nuk mund te arrihet. Te qenurit pozitiv, bashkepunues, deshira per tu perditesuar me te rejat me te fundit te profesionit dhe per te mesuar vazhdimisht gjera te reja, qe ndikojne ne rritjen profesionale, kane qene nje shtyse e madhe, qe me kane udhehequr edo dite ne jeten time. Keto mendoj jane motorat levizes, qe te shtyjne e te eojne drejt suksesit te padiskutueshem. ¨Pandemia ishte nje lufte e veshtire, qe kerkonte mbeshtetje nga ana psikologjike te te gjitheve sebashku: mjek, infermier, pacient, familjar, sepse vete paniku ishte me i madh se rreziku, ndaj qasjet pozitive mendoj perbenin nje faktor jo pak te rendesishem ne sherimin me sukses te te semurit me Covid. Kjo gje duhet marre ne konsiderate ne protokollet e mjekimit. ¨Ne betimin e Hipokratit shkruhet, se mjeket mbi te gjitha duhet t™i permbahen detyrimit: Shendeti i pacientit tim do te jete brenga ime me e madhe . ¨Pyetje; Puna juaj, humanizmi juaj, niveli i larte, qe transmetoni me punen tuaj, flet per nje grua me personalitet te spikatur, a mund te me shpjegoni evolucionin e profesionit mjek grua ne vite dhe veshtiresite e hasura ne kete rrugetim te gjate? ¨Pasi mbarova gjimnazin Petro Nini Luarasi , me rezultate te shkelqyera me Medalje te Arte , m™u dha mundesia, qe te zgjedh degen e Mjekesise. ¨Enderr e bukur per mua, pasi babai im (e kam shkruar dhe me lart), ishte mjek i talentuar neuroinfeksionist. Per mua Ai ishte modeli i misionarit te shquar, i papertuar per t™i dhene ndihme cdokujt, ne edo moment qe dikush kishte nevoje per trajtim mjeksor. Shume here Ai per dite e nete me rradhe qendronte ne spital prane te semureve rende, duke bere maksimumin e mundshem per ti shpetuar ata . Ne ndjesine time, tek e shihja tim At, qe ishte ashtu i paqte e modest, i thjeshte e i perkushtuar, fjale embel dhe egzigjent, te gjith keto me nxiten qe te zgjedh kete profesion, ndonese te veshtire, ashtu si i ndjeri Ati im, Dr. Mehdi Cani, te vazhdoja ne gjurmet e Tij kete mision fisnik e human ne ndihme te jetes njerezore. ¨Pasi mbarova Fakultetin e Mjekesise ne vitin 1991 me rezultate shume te mira, bazuar ne Urdhrin e Ministrise se Arsimit per studentet me te mire, te perfshiheshin ne 3%, e te emeroheshin ne institucione qendrore, une u emerova qe ne vitin 1991, menjehere pas mbarimit te studimeve ne Spitalin e Semundjeve te Mushkerive (Sanatorium), ku tashme prej disa vitesh eshte kthyer ne Spitalin Universitar: Shefqet Ndroqi (SUSN), Ne vitet 91-93 specializohem si mjeke pneumologe. Duke qene se spitali kishte nevoje per hapjen e nje reparti bashkehor te terapise intensive pulmonare ne vitin 1993-1997 bera specializimin per anestezi-reanimacion. ¨Nderkohe kam bere disa specializime edhe jashte vendit ne fushen e Anestezi-Reanimacionit, Pneumologjise dhe Terapise se Dhimbjes si ne Gjermani, Kanada, Egjipt, Turqi. Po keshtu kam marre pjese ne Kongrese e Konferenca shkencore, te organizuara brenda dhe jashte vendit si ne Shqiperi, Ballkan, Europe, Amerike e Afrike, duke qene referuese gjithashtu ne Gjermani, Itali, Malin e Zi, Greqi, Turqi, Egjipt, Spanje, France, Hollande, USA, Maqedoni, Kosove. ¨Marr pjese gjithashtu ne disa grupe kerkimore shkencore (Research), ku nje nga grupet me te rendesishme, eshte ai ne fushen e terapise intensive, ku jam dhe koordinatore per Shqiperine e Shoqates Europiane te Terapise Intensive ESICM LUNG SAFE per Insuficiencen Respiratore Akute. Ne vitin 2009 mbrojta doktoraturen me teme: Efikasiteti i PEEP-it ne Detresin Respirator Akut (A.R.D.S), ku kam marre vleresimin maksimal nga Keshilli Shkencor i Fakultetit te Mjekesise te Universitetit te Tiranes, me graden Doktor i Shkencave . ¨Ne vitin 2016, nga Keshilli i Profesoratit te Universitetit te Mjekesise kam marre titullin Profesor i Associuar. Qe nga viti 1999 kam punuar edhe si pedagoge e jashtme e Fakultetit te Mjekesise per lenden e Anestezi-Reanimacionit. Ne vitin 2021 emerohem pedagoge e brendeshme ne Universitetin e Mjekesise per lenden e Anestezi Reanimacionit. ¨Gjate ketyre viteve kam botuar shume artikuj shkencor brenda dhe jashte vendit ne fushen e pneumologjise dhe anestezi-reanimacionit. ¨Te gjitha keto jane realizuar me pune e perkushtim, me sakrifica te shume neteve te pagjume me mbeshtetjen e familjes time, te prinderve te mij, te bashkeshortit tim, te motrave te mija, qe jane personat me te shtrenjte per mua, ku fjala faleminderit pafund eshte pak te thuhet per kuptimin e madh, qe kjo fjale permbledh ne vetevete. ¨ Mirenjohja eshte gjithashtu kulture, qe lind me njeriun dhe ky virtyt eshte percjelle nga familja ime qe ne qelize duke me ndergjegjesuar akoma me shume ne evoluimin tim drejt suksesit. ¨Te jesh leader ne profesionin tend dhe te kesh mirenjohjen e njerezve, eshte me shume se edo titull dhe une kete e kam arritur dhe fale bashkepunetoreve dhe kolegeve te mij, qe i falenderoj nje e nga nje per sukseset e arritura. Theksoj vecanerisht periudhen e pandemise: Une jua dedikoj atyre dhe punes ne grup edo suksese e edo rezultat qe arritem se bashku. Do tu kujtoja cdo gruaje se në botë dhe në vendin tonë ka shembuj të panumërt grash që me aftësitë e përkushtimin e tyre kanë arritur rezultate të larta në profesionet përkatëse. Kjo është një moto që duhet të na bëjë të ndjehemi të denja dhe te integruara, te barabarta me burrat dhe te kemi besim te patundur per ta forcuar rolin tone duke ndikuar ne masen e gjere te grave. Pergatiti: Liliana Pere.

Whitney Houston ka krijuar një pikë referimi për superyllin që thjesht nuk do të eklipset kurrë në epokën moderne. Ajo është një këngëtare që ka ndikuar në shumë vokaliste të tjera femra dhe meshkuj. Historianët e muzikës citojnë arritjet rekorde të Whitney: i vetmi artist që renditi shtatë hitet radhazi numër 1 të Billboard Hot 100 ("Saving All My Love For You", "How Will I Know", "Greatest Love Of All", "I Wanna Dance Me dikë (që më do),” “A nuk i kishim pothuajse të gjitha”, “Kaq emocionale” dhe “Ku shkojnë zemrat e thyera”); artistja e parë femër që hyri në tabelën e albumeve Billboard 200 në #1 (albumi i saj i dytë, Whitney, 1987); dhe një nga një numër i përzgjedhur i artistëve solo me tetë albume të njëpasnjëshme shumë-platinum (Whitney Houston, Whitney, I'm Your Baby Tonight, The Bodyguard, Waiting To Exhale dhe Kolona zanore The Preacher's Wife; My Love Is Your Love dhe Whitney: Hitet më të mëdha). Në fakt, kolona zanore e The Bodyguard është një nga 5 albumet më të shitura të të gjitha kohërave (me 18 herë platinum vetëm në SHBA), dhe versioni i Whitney përcaktues për karrierën e "I Will Always Love You" të Dolly Parton është më i madhi. -shitja e këngëve të të gjitha kohërave nga një artiste femër (me 10x-platinum, Diamond, për fizik dhe dixhital vetëm në SHBA). E lindur në një familje muzikore më 9 gusht 1963, në Newark, Nju Xhersi, suksesi i Whitney mund të ishte parathënë. Trashëgimia e saj legjendare është po aq e njohur sa ikonat më të mëdha të Amerikës: vajza e këngëtares së famshme Cissy Houston (e cila bëri emër në kuartetin e ungjillit Drinkards dhe më vonë grupin vokal Sweet Inspirations të Aretha Franklin dhe Elvis Presley); dhe kushërira e këngëtares Dee Dee Warwick (e cila prezantoi versionet origjinale të viteve '60 të "You're No Good" dhe "I'm Gonna Make You Love Me") dhe motra e saj, superylli Dionne Warwick. Nëna dhe kushërinjtë e Whitney-t e ushqenin pasionin e saj për muzikën gospel që nga lindja. Si adoleshente, Whitney tashmë po këndonte në skenën në Nju Jork dhe regjistroi me performancat e saj të para të reja në vitet '70 dhe fillimin e viteve '80 me këngë të tilla eklektike si Michael Zager, Chaka Khan, Herbie Mann, Neville Brothers, Materiali i Bill Laswell dhe të tjerët janë artikuj koleksionistë shumë të kërkuar. Në vitin 1983, afër fundit të dekadës së parë mega-suksesshme të funksionimit të Aristës, Clive Davis u dërgua në një klub nate në Nju Jork ku Whitney po performonte dhe e firmosi atë aty për aty. Dy vjet kaluan në krijimin e albumit të saj debutues, por rezultatet ia vlenin. I vetëtitulluari Whitney Houston (shkurt 1985) filloi dekadën e dytë të Arista-s dhe dha një varg hitesh duke përfshirë "You Give Good Love" dhe tre këngë të njëpasnjëshme numër 1, fituesin e GRAMMY "Saving All My Love For You", "How Will I Know”, dhe “Greatest Love of All”, i cili është bërë një himn i vërtetë. Jo vetëm që albumi e vendosi atë si një artiste të re të rëndësishme regjistrimi, por ai vazhdoi të shiti mbi 13 milionë kopje në SHBA, plus shumë miliona të tjera jashtë vendit. Ky LP vendosi rekordin si albumi debutues më i shitur nga një artist solo. Me publikimin e shumëpritur të albumit të saj të dytë Whitney (qershor 1987), ajo bëri histori si artistja e parë femër që hyri në listat e albumeve të Billboard në # 1. Albumi i ri kaloi 10 herë platinin në fuqinë e katër kryesuesve të top-listave, fitues i GRAMMY "I Wanna Dance With Somebody (Who Loves Me)," "A nuk i kishim pothuajse të gjitha", "So Emocionale ,” dhe “Ku shkojnë zemrat e thyera”. Kjo e vendosi Whitney-n si artistin e vetëm që ka pasur shtatë hite radhazi # 1, duke tejkaluar një rekord të vendosur më parë nga The Beatles dhe Bee Gees. Albumi i tretë më i shitur i Whitney-t, I'm Your Baby Tonight (nëntor 1990), shfaqi shkathtësinë e saj në një grup të ri groove të vështira ritmike, balada shpirtërore dhe këngë kërcimi me ritëm të lartë. Me hitet #1 të njëpasnjëshme për këngën e titullit dhe "All The Man That I Need", të ndjekur nga "Miracle" dhe "My Name Is Not Susan", u vendosën edhe një herë rekordet e shitjeve, pasi albumi u bë ndërkombëtar. bestselleri shumë-platin, në masën 10 milionë kopje në mbarë botën. Pasi vendosi pamjen e saj të ekranit në videoklipet e saj të mirëpritura, ku dominoi rrotullimet e MTV-së gjatë dekadës së parë në transmetim, Whitney më në fund bëri debutimin e saj në film në The Bodyguard (nëntor 1992), në të cilin ajo luajti me aktorin fitues Oscar. /regjisor Kevin Costner. Filmi jo vetëm që theu rekordet e arkës në mbarë botën, por ishte përfundimisht përgjegjës për albumin më të shitur të kolonës zanore të filmave të të gjitha kohërave, i votuar si albumi i vitit fitues i GRAMMY. "I Will Always Love You", publikimi i parë i këngës, u bë singulli më i shitur nga një artiste femër në histori dhe korri GRAMMY për Record of the Year dhe Performancën më të Mirë Vokale Femërore Pop. Tre këngë të tjera nga albumi, "I'm Every Woman", "I Have Nothing" dhe "Run To You", ishin gjithashtu hite të mëdha ndërkombëtare për W. Emri i saj i plotë është Whitney Elizabeth Houston. Houston ka lindur më 9 gusht 1963 në Newark, New Jersey. Babai i saj, John Houston, i vuri asaj pseudonimin "Nippy" kur ajo ishte foshnjë. Pseudonimi i saj çoi në kompaninë e menaxhimit, Nippy Inc. Houston është fëmija i tretë i lindur dhe më i vogël në familje. Familja e saj u largua nga Newark në 1967 kur ajo ishte 4 vjeç pas trazirave të Newark. Ata u zhvendosën në East Orange, New Jersey. Houston ndoqi Akademinë Mount Saint Dominic, një shkollë e mesme katolike për vajza. Ajo takoi shoqen e saj më të mirë Robyn Crawford në këtë shkollë. Lënda e saj e preferuar në shkollë ishte Historia. Ashtu si shumica e këngëtarëve të tjerë, Houston filloi karrierën e saj muzikore duke performuar në kisha. Ajo filloi të performonte në moshën 11-vjeçare si soliste në korin e vogël të ungjillit në Kishën Baptiste të Shpresës së Re në Newark. Performanca e saj e parë solo është "Më udhëzo, o Ti Jehova i Madh" në kishë. Ajo gjithmonë e dinte se donte të bëhej këngëtare. "Unë mendoj se e dija atëherë se [aftësia ime e të kënduarit] ishte një gjë infektive që më kishte dhënë Zoti," tha ajo më vonë në një intervistë me Diane Sawyer. Në kohën kur mbushi 15 vjeç, Whitney po performonte shpesh me nënën e saj dhe po përpiqej të arrinte një marrëveshje rekord të sajën. Në moshën 15-vjeçare, ajo këndoi vokal në sfond në këngën hit të Chaka Khan "I'm Every Woman". Ajo gjithashtu këndoi në albumet e Lou Rawls dhe Jermaine Jackson. Ajo dikur ka qenë modele. Ajo filloi si modele në fillim të viteve 1980, duke u bërë një nga femrat e para afrikano-amerikane që mbuloi revistën Seventeen. Kur ishte 19 vjeçe, Whitney Houston u zbulua në një klub nate nga Clive Davis i njohur i Arista Records, i cili e nënshkroi menjëherë dhe mori drejtimin e karrierës së saj, ndërsa ajo lundronte nga gospel drejt yjeve të popit. Ajo bëri debutimin e saj në televizionin kombëtar në The Merv Griffin Show së bashku me kreun e Arista-s, Clive Davis. Albumi i saj debutues, Whitney Houston, u publikua në 1985 dhe kryesoi tabelën e albumeve të Billboard 200 dhe qëndroi atje për 14 javë jo të njëpasnjëshme. Gjatë vitit të ardhshëm, këngët e saj hit "Saving All My Love for You" dhe "How Will I Know" e ndihmuan albumin të arrinte majat e listave, ku qëndroi për katërmbëdhjetë javë jo radhazi. Houston fitoi një Grammy në 1986 për "Saving All My Love for You"; çmimin këngëtares ia dorëzoi kushërira e saj Dionne Warwick. Zëri i saj i jashtëzakonshëm i rripit të mezo-sopranos vlerësohet se ka influencuar këngëtaret duke filluar nga Mariah Carey te Celine Dion, Alicia Keys dhe Beyonce. Houston ishte kushëriri i Dionne Warwick dhe Dee Dee Warwick. Aretha Franklin ishte tezja e saj e nderit. Hitet e saj më të njohura përfshijnë "I will Always Love You", "Saving All my Love for You" dhe "I Wanna Dance with Somebody" dhe ajo ka shitur më shumë se 170 milionë albume në mbarë botën. Whitney Houston u shfaq në katër filma në karrierën e saj, The Bodyguard (1992), Waiting to Exhale (1995), The Preacher's Wife (1996) dhe Sparkle (2012). Bodyguard fitoi më shumë se 121 milionë dollarë në SHBA dhe 410 milionë dollarë në mbarë botën. Ajo gjithashtu u shfaq në TV në Gimme a Break në 1984, Silver Spoons në 1985 dhe Boston Public në 2002. Ajo gjithashtu luajti në reklama televizive për Dr. Pepper, Coca-Cola, Sanyo dhe AT&T. Ajo mohoi të luante në The Cosby Show si Sondra Huxtable sepse donte të bëhej këngëtare. Ajo nuk mund ta nënshkruante kontratën sepse donte të kishte kohë për turne. Në atë kohë, ajo nuk kishte një marrëveshje rekord. Në vitin 1987, Michael Jackson donte që Whitney Houston të regjistronte "I Just Can't Stop Loving You" me të. Kërkesa e tij u refuzua. Robert DeNiro kishte një dashuri të madhe me znj. Houston bukuroshe në fund të viteve '80. "Ajo është femra më seksi që kam parë ndonjëherë. Është e mrekullueshme. E dua pranë meje", thuhet të ketë thënë ai. Në vitet 1980, Whitney Houston u takua me lojtarin e futbollit amerikan Randall Cunningham dhe aktorin Eddie Murphy. Ajo u takua me këngëtarin R&B Bobby Brown në 1989 në Soul Train Music Awards. Whitney dhe Bobby u martuan më 18 korrik 1992. Ngjyra e preferuar e Whitney ishte vjollca, kështu që e gjithë festa e nusërisë kishte veshur veshje në nuancë. Edhe dhëndrit mbanin smoking të purpurt me këpucë të fustanit aligatori të bëra me porosi. Më 4 mars 1993, ajo lindi fëmijën e saj të vetëm Bobbi Kristina Houston Brown. Në tetor 1994, Houston mori pjesë dhe performoi në një darkë shtetërore në Shtëpinë e Bardhë për të nderuar presidentin e sapozgjedhur të Afrikës së Jugut Nelson Mandela. Në vitin 2004, bashkëshorti Bobby Brown dhe Whitney Houston luajtën në një program televiziv realiteti, Being Bobby Brown. Ata u divorcuan pas një 14 vitesh të trazuar, të nxitur nga droga së bashku. Aktorja e saj e preferuar ishte Jessica Lange dhe drithërat e saj të preferuar ishin Fruity Pebbles me sheqer. Whitney Houston ishte e vetmja artiste që renditi shtatë hitet radhazi numër një të Billboard Hot 100. Vendi i saj i preferuar në botë ishte shtëpia e saj. I pëlqente të bënte gjëra nëpër shtëpi dhe donte një jetë normale me familjen e saj. Houston fitoi gjashtë çmime Grammy, 30 çmime Billboard dhe 22 American Music Awards në një karrierë 25-vjeçare. Sipas Librit të Rekordeve Guinness, ajo ishte këngëtarja më e nderuar me më shumë se 400 aw.

Historia e këngës arbëreshe “Moj e bukura more” “Moj e bukura More”, një prej këngëve më të popullarizuara, konsiderohet simbol i rëndësishëm i arbëreshëve në mbarë trojet shqiptare. Historia që bart kjo këngë është testament i një periudhe nëpër të cilën ka kaluar Shqipëria. Me pushtimin e Shqipërisë nga Perandoria Osmane në shekullin XV, kishte nisur edhe migrimi i shqiptarëve për në Itali, të cilët më pas u quajtën arbëresh. E ata që shkuan në Greqi morën emrin arvanitë. “Moj e bukura More” i kushtohet atdheut, Shqipërisë, shkruan sot Koha Ditore. Sipas hulumtuesit Ardian Ahmedaja, qëllimi kryesor i kësaj kënge lidhet me eksodin e arbëreshëve nga Peloponezi i Greqisë për në Sicili të Italisë dhe në pjesën jugore të Gadishullit Italian pas rënies së Koronit nga osmanët në të ashtuquajturin “Rrethimi i Koronit”. Ndërsa studiuesi shqiptar Ahmedaja numëron edhe disa arsye përse kjo këngë është bërë simbol i rëndësishëm. Në një kumtesë, ai ka përmbledhur informacione dhe hulumtime që i ka bërë lidhur me këtë këngë, në të njëjtën kohë duke studiuar përmes saj edhe traditat e arbëreshëve. Krejt këto ai i ka shpalosur të hënën në kuadër të ditës së parë të edicionit të 45-të të Konferencës Ndërkombëtare të Baladave, që për herë të parë po mbahet në Kosovë. Nikoqir i kësaj ngjarjeje është Instituti Albanologjik i Prishtinës. Ndërsa tema e këtij edicioni është “Botët paralele në balada dhe këngë folklorike”. Ky aktivitet për pesë ditë me radhë mbledh me shumë se njëzet specialistë botërorë të folkloristikë. Ahmedaja është njëri prej tyre. Ai është hulumtues në Institutin për Hulumtime të Muzikës Folklorike dhe Etnomuzikologji në Universitetin e Muzikës dhe Arteve Performuese në Vjenë, ndërsa u paraqit me kumtesën me titull “Botët paralele në këngën arbëreshe ‘Mori e bukura More’”. Kjo këngë, sipas tij, mori titullin “Moj e bukura More” pasi u këndua në Shqipëri në një festival të mbajtur më 1978. “Kënga ‘Mori e bukura More’ është e mirënjohur në mesin e arbëreshëve, por edhe shqiptarëve në Ballkan dhe pjesë të tjera të diasporës, duke përfshirë edhe arvanitët e Greqisë. Kjo këngë performohet në mënyra të ndryshme nga solistë, ose nga kori i cili përcillet me ansamble të ndryshme instrumentale, nga këngëtarë të operës apo edhe nga grupe, repertori i të cilëve lidhet me muzikën bashkëkohore”, ka thënë Ahmedaja, tek ka shtuar se ishin priftërinjtë e asaj kohe ata të cilët kanë bërë shumë që kjo këngë të mbetej gjallë. “Ka shumë arsye përse kjo këngë është bërë simbol i rëndësishëm për arbëreshët, më së shumti nga priftëria dhe ka mbijetuar për një kohë kaq të gjatë. Duhet të kujtojmë se priftërinjtë ishin shumë të rëndësishëm për komunitetin arbëresh të ruajnë veçantinë e tyre në Itali, duke përfshirë gjuhën, besimin religjioz dhe zakonet”, ka shtuar ai. Priftërinjtë arbëresh, sipas tij, po ashtu e kanë bërë të njohur këtë këngë në diasporën greke. Një figurë shembull për këtë ai përmend Antonio Beluscin nga Fransita, i cili vizitoi fshatrat Arvanite dhe incizoi këngë gjatë vizitave të tij nga viti 1965 deri më 1990 e ndihmoi në shpërndarjen e këngëve arbëreshe nga jugu i Italisë, duke përfshirë “Mori e bukura More”. Ndërsa për shpërndarjen e kësaj kënge në Shqipëri, Ahmedaja ka thënë se ekziston një tjetër version në dallim me atë që përmendet. “Edhe pse thuhet se lidhjet zyrtare në mes të arbëreshëve dhe shqiptarëve janë vënë menjëherë pas Pavarësisë së Shqipërisë në vitin 1912, mund të thuhet se vetëm pas viteve ’70 një shkëmbim zyrtar i grupeve muzikore dhe i vizitave intelektuale filluan ngadalë”, ka thënë Ahmedaja tek ka shtuar se muzikantët arbëresh ishin ftuar që të jenë pjesë e Festivalit Ndërkombëtar të Folklorit të Jug të Shqipërisë. “Transkripta e melodisë së këngës rrjedh nga performanca në këtë festival në vitin 1978 me titull ‘Moj e bukura More’. Me këtë rast kënga u bë e njohur në mbarë publikun shqiptar”, ka thënë Ahmedaja, tek ka treguar se analizat rreth muzikës janë shumë të rëndësishme. Në këtë formë, sipas tij, mund të kuptohen lidhjet e melodive që njihen në traditat e vendësve arbëreshë me traditat e grupeve të tjera arbëreshe. Me këtë kumtesë u mbyll dita e parë e leximeve, derisa gjatë ditës u bë edhe hapja e saj, ku folën drejtoi i Institutit Albanologjik të Kosovës, Hysen Matoshi, studiuesja Arbora Dushi dhe Thomas A. McKean nga Komisioni Ndërkombëtar i Baladave. Me këtë rast, Matoshi ka thënë se mbajtja e një konference të tillë në Kosovë është një ngjarje e rëndësishme për vendin. “Do të dëshironim shumë që Instituti Albanologjik të jetë pjesë e agjendave tuaja shkencore, ne kemi nevojë për përvojat moderne të kërkimit shkencor, bashkëpunimet e tilla na ndihmojnë edhe për përforcimin e vlerave tona kombëtare, me shpresë që ato të jenë edhe në interesin tuaj “, ka thënë Matoshi. Ndërsa McKean me këtë rast ka thënë se është mirë që studiuesit e tjerë të njihen me baladat e Kosovës.

DUKE PËRKUJTUAR ZEF SEREMBEN NË 180-VJETORIN E LINDJES Para 180 vjetëve, në një fshat arbëresh plot kontraste ngjyrash, Strigar (San Kozmo Albaneze), më 6 mars 1844, do të lindte Zef Serembe (it.: Giuseppe Serembe), i cili do të bëhej poet, e madje, një poet i shquar që do t’i përkiste drejtimit letrar të romantizmit arbëresh, e që do të ishte një degë e romantizmit shqiptar të Rilindjes. Ka qenë një rastësi e bukur që Kuvendi i Parë i Studimeve Arbëreshe organizuar nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët më 27-28 shtator të vitit 2021 përkoi me 120-vjetorin e vdekjes së Zef Serembes, njërit prej poetëve më origjinalë dhe më fatkeq të letërsisë arbëreshe dhe, në plan të gjerë, të letërsisë shqiptare. Më këtë rast përgatita dhe kumtesën me temë: Zef Serembe - Skicë-ide për një botim të veprës së poetit nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët, e cila ishte një përpjekje modeste për të hedhur ide e për të rihapur diskutime mbi dy probleme nevralgjike që lidhen me poezinë e Zef Serembes, një ndër poetët lirikë më origjinalë të letërsisë arbëreshe dhe në plan të gjerë të letërsisë shqiptare: Çështjen e ribotimit të poezive të tij, si edhe çështjen e një vlerësimi objektiv të kësaj poezie në disa rrafshe, të cilat do t’i paraprinin rigrupimit për arsye studimi në një botim të vetëm nga Qendra e Studimeve dhe Publikimeve për Arbëreshët (QSPA). Më 11 nëntor 2021 në sallën shkencore të Bibliotekës Kombëtare në Tiranë u çel edhe një ekspozitë përkujtimore “Zef Serembe (1844-1901)”- në 120-vjetorin e ndarjes nga jeta të poetit arbëresh. Studiuesi Vincenzo Belmonte (shih Parathënia "Si një meteor" e veprës Canti (Kënka), 2018), nga dëshmitë e tij dhe të të tjerëve e përshkruan kështu poetin: “I përndjekur nga fatkeqësitë dhe njerëzit, psikologjikisht i brishtë, i pafuqishëm përballë ligësisë së botës, i dashuruar me dashurinë, dëshpërimisht fetar, patriot i flaktë si ndaj Italisë ashtu edhe Shqipërisë, soditës i pareshtur i natyrës, ëndërrimtar i pashërueshëm për shkak të bredhjeve nëpër botë”. Krijimtaria e tij do të ndryshonte shumë nga e paraardhësve, edhe për faktin që do të shkëputej nga sfondi historik karakteristik gjer atëherë i kësaj letërsie, nga forma tradicionale e vargut tetërrokësh trokaik, huazuar nga poezia popullore arbëreshe, për të kaluar në një metrikë të shumëllojshme. Poeti vijon të ndikohet jo më nga këngët tradicionale epiko-lirike të poezisë popullore arbëreshe të sjella me vete nga atdheu, po nga këngët lirike popullore njëstrofëshe të dashurisë të lëvruara në Itali, duke i dhënë një ngjyrë moderne poezisë arbëreshe. Duke vijuar traditën e De Radës dhe të poezisë popullore, poezitë e Serembes me afsh patriotik kishin motivin konkret të nxitjes për luftë kundër pushtuesit otoman, por ndryshe nga De Rada dhe Dara, ai e lëvroi hapur motivin e dashurisë, në vetë të parë, jo më në vetë të tretë, duke e pasuruar poezinë arbëreshe dhe shqiptare me kultin e ndjenjës dhe të gruas dhe, në një afri të dukshme me romantizmin europian, sillte gjithashtu në poezinë tonë frymën e “pikëllimit botëror”, karakteristik për këtë romantizëm. Të bën përshtypje te ky poet që shkruan mbi ndikimin nga folklori me elitarizmin, guximi për të lëvruar një lloj të vështirë si soneti. Po shtjellojmë më tej dy problemet nevralgjike të përmendura më sipër që shqetësojnë shkencën e sotme letrare lidhur me poezinë e Serembes: Çështja e ribotimit të poezisë së tij (është fjala për vëllimin “Poezi italisht dhe këngë origjinale përkthyer nga shqipja” (1883), në të cilin letërsia e arbëreshëve të Italisë u pri pas llojeve më të përhapura lirike: këngës, sonetit, elegjisë, odës etj., duke formësuar, veç motiveve atdhetare, edhe motive të mendimit, dashurisë, peizazhit etj. dhe Çështja e një vlerësimi objektiv të kësaj poezie, në disa rrafshe, duke shmangur gjykimet e skajshme, shpesh rrjedhojë e formimit ideologjik dhe subjektiv të studiuesve, për ta vendosur përfundimisht Seremben në vendin e duhur në hartën e letërsisë shqipe. Siç dihet është botuar pak nga krijimtaria e Serembes, nisur nga shkaqe të ndryshme, objektive por edhe subjektive, të cilat do t'i cekim më pas. Studiuesi i thelluar i tij, Vincenzo Belmonte, pohon se "Vepra e mbijetuar në gjuhën shqipe nuk i kalon dy mijë rreshtat", dhe këtu përfshihen si autentike 484 vargjet e dorëshkrimeve të zbuluara e të mbledhura në Fondin Gangale të Bibliotekës Mbretërore të Kopenhagës, nga studiuesi Giuseppe Gangale në arkivat private të Arbëreshëve. Po ashtu përfshihen 140 vargje (oda për Elena Gjikën) dhe 60 vargje të elegjisë për vdekjen e patriotit nga Lungro, Pietro Irianni. Për çfarë mbetet i duhet "besuar" nipit të tij, Cosmo Serembe, i cili i mblodhi dhe i botoi, por që në titull duket ndërhyrja e tij, Vjershe, Milano 1926. Nga tërë krijimet e tij arbërisht, Serembe mundi të botojë në të gjallë vetëm tri: një të përfshirë në përmbledhjen e Dhimitër Kamardës, botuar në Livorno më 1870 (krahas, Dora d'Istrias-Shqiptarët) dhe dy të tjera në shtypin e kohës. Për sa u përket krijimeve të tij italisht, ato qenë më me fat: poeti botoi në të gjallë katër vepra poetike (njëra prej të cilave i siguroi suksesin tek intelektualët bashkëkohës të shquar arbëreshë dhe të huaj): 1. “Poesie italiane e canti originali tradotti dall’albanese” (“Poezi italisht dhe këngë origjinale të përkthyera nga shqipja"), 1883; 2. “Sonetti vari” (“Sonetet e shumëllojshëm”) 1890; 3. “ Il reduco soldato” (“Ushtari i kthyer”), 1893, 1895; 4. “A Dio : canto polimetrico” (“Zotit : këngë shumëmetrike” (bot. I. 1883, Cosenza, bot. II. Buenos Aires, 1897). Shumë dorëshkrime të Serembes kanë humbur (midis tyre një poemë e gjatë dhe ndoshta disa drama). Më 1926 (pas vdekjes) u botuan në arbërisht Vjershe (gjithsej 39) në Milano, nga nipi i poetit, Kozmo Serembe, i cili pretendonte se i kish gjetur një pjesë në dorëshkrim dhe një pjesë nga dëshmitarë (të cilëve poeti ua kishte recituar në të gjallë), duke e siguruar lexuesin se i kish qëndruar besnik, me sa kish mundur, origjinalit të autorit, me përjashtim të disa "barbarizmave"... Po, shumë vite më vonë, studiuesit (në fillim Dhimitër Shuteriqi që e hedh këtë mendim qysh më 1961, më vonë Belmonte më 1976) arritën në konkluzionin që botuesi i ka cenuar vjershat e të ungjit me ndryshime arbitrare të leksikut dhe të dorëshkrimit. Në këtë përfundim ata kanë arritur nëpërmjet një krahasimi midis gjuhës së vjershave të botuara dhe të folmes së Strigarit (dihet se arbërishtja si dialekt arkaik i shqipes i ruajtur me shekuj në kolonitë arbëreshe të Italisë, nuk është unike, por e copëzuar në disa të folme). Përfundimi i mësipërm lidhet edhe me një tregues tjetër: përdorimi i disa fjalëve nga gjuha e shqiptarëve të atdheut mëmë, të cilat nuk mund të njiheshin nga poeti në kohën e shkrimit të poezive. Në botimin e 1926-s vihet re një përpjekje për t’ju afruar gjuhës shqipe, por mendohet që nuk mund të jetë veçse fryt i përpunimit të botuesit (pavarësisht nga letërkëmbimi në të gjallë e poetit me bashkëvëllezërit shqiptarë). Pra, përpunimi i vjershave nga ana e botuesit ka pasur, pa dyshim një synim fisnik, po pavarësisht nga kjo, botuesi i lartpërmendur nuk ka kryer më pak një krim shkencor, duke cenuar autenticitetin e krijimeve të autorit (të të ungjit). Teza e Shuteriqit dhe e Belmontes sot pranohet nga tërë studiuesit, duke përjashtuar Domenico Cassiano-n që, në botimin që u bëri vjershave të Serembes, e vë në dyshim manipulimin nga ana e nipit të origjinalit autentik të Serembes, duke u mbështetur në larminë e materialit të mbledhur nga burime të ndryshme. Madje Cassiano pohon: “Ngjan si e tepruar, e guximshme dhe – pse jo? – aspak bujare akuza si manipulues e hedhur kundër Kozmo Serembes”, duke e përkufizuar si “të skajshme dhe jo bujare” tezën e lartpërmendur. Me daljen në dritë të dorëshkrimeve të panjohura të poetit, mbledhur në arkivat privatë të Arbëreshëve, (poezi autografe që konsiderohen më autentiket e Serembes e që i përkasin fazave të ndryshme kronologjike), siç u përmend më sipër në Fondin Gangale të Bibliotekës Kombëtare të Kopenhagës (Danimarkë) na përvijohet një panoramë më e gjerë e krijimtarisë së poetit. Të nëntë këngët e Dorëshkrimit poetik të Kopenhagës janë botuar më 1985 nga Shtëpia botuese “Rilindja” te “Vepra” 3, madje duke përfshirë edhe këngën e dhjetë “Kangjel”. Këtyre vjershave mund t'u shtohen disa krijime arbërisht që prof. Dh. Shuteriqi i mori nga studiuesi arbëresh Vincenzo Selvaggi dhe i botoi në revistën "Studime filologjike" (po për to nuk ka siguri të plotë autenticiteti). Studiuesit shqiptarë e kanë botuar, pas vdekjes, krijimtarinë e Serembes veçse në përshtatje. Veçojmë përmbledhjet Vjersha (1962) të Ziaudin Kodrës që u pasua me disa variante botimesh për shkollat apo Poezija popullore arbëreshe, si edhe Poezi, përshtatur nga arbërishtja dhe të përkthyera nga italishtja nga studiuesja K. Kodra më 2010. Në fund të viteve '70, nga Sektori i Historisë së Letërsisë të Institutit të Gjuhësisë dhe Letërsisë të Akademisë së Shkencave u hodh ideja mbi mundësinë e një botimi kritik të vjershave të Serembes, por për shkaqe të ndryshme ky projekt nuk u realizua. Arbëreshët nga ana e tyre nxorën në dritë tri variante botimesh të vjershave të Serembes (Poeti i Strigarit më 1977, më 1988 dhe Duke kërkuar Seremben autentik që nuk e zgjidhin problemin e një botimi të saktë shkencor sipas kritereve të filologjisë së sotme. I pari, botuar më 1977 nga Bashkia e Strigarit kishte më tepër karakter divulgativ se sa shkencor. Po ashtu u botuan Serembe - Poezi të zgjedhura, Tiranë, 1999; Serembe - Më të bukurës në Strigari, Tiranë, 2000, të cilat plotësojnë njohjen për krijimtarinë e poetit, por që janë destinuar për një publik të gjerë. Me problemin e një botimi të saktë të krijimtarisë së Serembes sipas modeleve të botimeve të plota të De Radës dhe Santorit, të nxjerra në dritë nga Katedra e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe të Universitetit të Kalabrisë, lidhet edhe vlerësimi sa më objektiv i poezisë së Serembes, origjinaliteti i të cilit spikati që në të gjallë, po që nuk u ndriçua saktësisht dhe plotësisht nga studiuesit. Më 1985 u botuan "Veprat" në 4 vëllime, të përkthyera nga Latif Berisha. Më i ploti nga këto botime është Homazh Xhuzepe Serembes, nën kujdesin e V. Belmontes (1988). Ky tekst përfshin botimet e njohura në të gjallë të Poetit, dorëshkrimet e njohura si autentike, ndonjë vjershë të mbledhur nga ndonjë studiues tjetër ose që ka qarkulluar si popullore. Belmonte në studimin e thelluar “Kozmo Serembe–portreti i një ndërshtenësi” i vihet ndërmarrjes së vështirë e gati të pamundur të rindërtimit të tekstit autentik origjinal, duke u bazuar në të folmen e sotme të Strigarit, meqë citoj: “...paraqiten fakte të ndryshme rreth ripunimeve prej të tjerësh që i janë bërë veprës së Zef Serembes. Krijimet, shumica e të cilave për fatin e tyre të keq, siç dihet, mbërritën deri në ditët tona të zhveshura nga shumë elemente që herë lidhen drejt për drejt me artin krijues, herë me kohën kur janë shkruar, herë me riprodhimin e saktë të tyre prej të tjerëve”. Në vijim të tezave të tij, Belmonte në Simpoziumin Ndërkombëtar për Arbëreshët të 2008-ës, mbajtur në Tetovë, e përkufizon në mënyrë të goditur Seremben përmes një epiteti sintetik "bjerratekst” në referimin e tij të titulluar: “Problemi i tekstit të Serembes”. Në Parathënien e librit “Zef Serembe/Më të bukurës në Strigari” me titull Serembe-“Gjeniu i lirikës arbërore”, f. 10 studiuesi Perikli Jorgoni e dallon Seremben si poet të madh e gjenial, krijues të poezisë lirike moderne arbërore, duke e ngritur këtë poezi në nivelet më të mira të poezisë evropiane bashkëkohore, por ndërkaq jep një citim të ekzagjeruar “Serembja e nisi udhën e poetit si poet romantik dhe e përfundoi si [...] akuzonjës i tmerrshëm i padrejtësisë, i shthurjes morale, dhe i kalbëzimit të shoqërisë së kohës. Situata që trashëgojmë dhe pritshmëritë Serembe nisi të vlerësohej që në kohën e vet nga bashkëvendësit, shqiptarët e përtej kufijve dhe studiuesit italianë. Për herë të parë u vlerësua nga Albert Straticò e më vonë nga Michele Marchianò. Në tekstin Manuale di Letteratura Albanese, botuar në Milano, në v. e largët 1896, Straticò-i thotë bukur se Serembeja “ka qenë si zogu që këndon duke fluturuar, dhe që, duke kënaqur udhëtarin, i cili e dëgjon, nuk lë pas vetes veçse jehonën e ëmbël të melodive të tij të këndshme”. Ndërsa Marchianò, në tekstin Kolonitë shqiptare të Italisë dhe letërsia e tyre. Ekstrakt i fashikullit të korrikut 1913, i Revistës së Italisë, botuar në Romë më 1913, e cilëson poetin arbëresh si “gjëja më marramendëse që natyra mund të krijojë për sa i përket poezisë. Autor i një numri të madh poemash, dramash, poezish, të parat në përmasa shumë të mëdha, të dytat të pafundme në numër,....”. Po ashtu, në tekstin historiko-letrar të Giuseppe Schirò Junior, Storia della letteratura albanese, si pjesë e kolanës “Historia e letërsive të së gjithë botës”, botuar në Milano, 1959, Schirò-i e cilëson kështu poetin arbëresh: “Serembe është lavdia e Strigarit (San Cosmo Albanese) në krahinën e Kozencës, ku lindi më 1843 dhe pa dyshim që është mes poetëve më të sinqertë me të cilët mund të krenohet letërsia shqiptare”... “Serembe nuk njihet mirë: e ardhmja do ta vendosë mes poetëve më të mëdhenj shqiptarë këtej e përtej detit”. Poezia e Serembes u bë objekt shkrimesh të shkurtra kritike ose eseve, kryesisht në vitet '30 të shek. XX. Prof. Çabej në veprën Shqiptarët midis Perëndimit dhe Lindjes e mohon ndikimin e poetit nga folklori. Madje, në tekstin për shkollat e mesme: Elemente të gjuhësisë e të literaturës shqipe (1936), prof. Çabej e klasifikon Seremben si poetin me shpirt të komplikuar dhe të përfshirë nga mal du siècle – ashtu si të tjerë poetë romantikë europiano-perëndimorë të kohës së tij. Gjysma e dytë e shek. XX, përkundrazi, e sheh poetin e Strigarit në tekste të shkollës së mesme dhe universitare, në studime serioze shkencore si nga studiues brenda vendit ashtu edhe nga studiues arbëreshë dhe kosovarë. G. Gradilone në veprën e tij Frymë e formë nga poezia e Xhuzepe Serembes (Spiriti e forme della poesia di Giuseppe Serembe) arrin të zbulojë disa nga komponentët e formës së poetit arbëresh që përcaktojnë origjinalitetin e tij si spontaneitetin dhe autobiografizmin romantik që është për të, si cilësi, ashtu edhe e metë kur ekzagjerohet. Duke u mbështetur në metodën stilistike e duke vënë në plan të parë tekstin ai sheh lidhjet e Serembes me romantizmin europian, ndërsa lidhjet me romantizmin shqiptar të atdheut të origjinës i sheh te përbashkësia me tematikën dhe problematikën. Prof. Rexhep Qosja, duke ndërthurur metodën sociologjike me metodën psike-analitike, zbuloi anë të ndryshme të romantizmit të Serembes, atipik në krahasim me romantizmin shqiptar, tipik në krahasim me romantizmin europian. Në veprën e tij Dialog me shkrimtarë, 1968, arrin të zbulojë disa anë të origjinalitetit të Serembes që lidhen me biografinë e tij. Madje edhe studiuesja Klara Kodra në artikullin Romantiku atipik Zef Serembe dhe enigmat e poezisë së tij, botuar në gazetën Exlibris të dt. 20 mars 2024 evidenton se Serembeja një poet atipik për romantizmin arbëresh dhe shqiptar, po tipik i romantizmit evropian, për herë të parë sillte në romantizmin arbëresh (dhe shqiptar) “brengën e shekullit”, “etjen për pafundësi”, madje edhe titanizmin, të gjitha këto karakteristike për romantizmin e Europës Qendrore. Ndër studiuesit e Serembes në Shqipëri u dalluan Ziaudin Kodra dhe Dhimitër Shuteriqi. Studiuesi Z. Kodra, duke e përcaktuar Seremben si “poet të lindur” (në kuptimin e një talenti spontan, individual) dhe duke u ndalur në begatinë e figuracionit në poezinë e tij, të cilën për herë të parë e lidh me poezinë popullore theksoi karakterin aktual dhe modern të poezisë së Serembes, duke hedhur një hap para në zbulimin e origjinalitetit të tij. Në v. 1961, prof. Shuteriqi, ndërsa evidentoi stilin origjinal të Serembes dhe lidhjen e tij me letërsinë italiane e europiane në studimin mbi krijimtarinë e Serembes, vuri në dukje evolucionin e poetit dhe bëri një klasifikim në tri grupe tematike të poezisë së tij, duke anashkaluar ndikimin e poetit nga folklori, sidomos në etapën e dytë të krijimtarisë së tij, të karakterizuar me ulje e ngritje. Prof. Ali Xhiku në veprën e tij “Romantizmi arbëresh” përpiqet të vërë në dukje romantizmin e Serembes, ndërsa në shkrimin e Revistës “Nëntori” të 1973-it Mbi disa probleme botëkuptimore të poezisë së Zef Serembes do të vinte në dukje kultin e ndjenjës dhe misticizmin e Serembes. Mendojmë se kjo tezë që ka pa dyshim, në pikënisje një bazë reale, më vonë shfaq një nga skajshmëritë në interpretimin e krijimtarisë së Poetit, përmes pohimeve “...duket sikur i vetmi realitet për Seremben është bukuria dhe dashuria e vajzës”, “dashuria për poetin arbëresh qe shndërruar në thelb të jetës, në të vetmin kuptim të saj”, “poezia e Zef Serembes nuk krijoi dot situata të fuqishme opozitare”, apo tek shprehja që Serembeja “preferon më mirë t’u shmanget konflikteve me shoqërinë”, vërejmë një shpërfillje të patriotizmit luftarak të Poetit arbëresh dhe interesit të tij ndaj çështjes së lirisë të popujve. Po ashtu, mbledhësi e studiuesi i folklorit të ngulimeve arbëreshe të Italisë, Kolë Kamësi, ndër një varg artikujsh për Arbëreshët e Italisë, të botuar kryesisht te revista “Leka” "1934–1944", e të përmbledhur në vëllimin “Shqiptarët e Italisë”, e përmend Seremben ndër poetët arbëreshë që ditën të lëvronin në mënyrë mjaft të hijshme artin e bukur të poezisë; citoj: “Poezinë e Zef Serembes, nunës të shkruamë në dialekt të Shqytarëve t’Italis, janë mjaft të bukura e me mêndime te nalta;...”. Më 1975 doli në dritë monografia e parë e plotë për poetin nga studiuesja K. Kodra, kushtuar jetës dhe krijimtarisë së Serembes, në të cilën zbulohet për herë të parë lidhja e theksuar e Poetit me poezinë popullore që mohohej nga disa studiues, flitej për disa faza zhvillimi të kësaj poezie dhe analizoheshin ndikimet e poetëve të tjerë romantikë italianë, francezë, anglezë në të. Heroin lirik të poezisë së Serembes e gjejmë në artikuj e studime të Klara Kodrës, përmes të cilave, ajo na bën me dije se te Serembe i gjemë të dy llojet e këtij heroi lirik. Madje ajo e cilëson “ tipik për romantizmin europian, por deri atëherë i panjohur për romantizmin tonë dhe dëshmon për novatorizmin e Serembes”. Edhe studiuesja ruse Serkova zbulon veçoritë specifike të heroit lirik të poezisë së Serembes që s'është më, sipas saj, heroi tribun dhe luftëtar, karakteristike për romantizmin shqiptar të rilindjes, po heroi rebel kundër shoqërisë, individi që qëndron më lart se ajo. Në vitet tetëdhjetë Latif Berisha do ta cilësonte vlerën e madhe të poezisë erotike të Serembes si kreacion artistik që e bën atë të ngrihet dhe mbi kufijtë kohorë e hapësinor të mediumit të vet. Në vitet nëntëdhjetë dhe dymijë vijuan studimet historiko-letrare dhe esetë e kushtuara Serembes, duke zbuluar gjithnjë anë të reja të krijimtarisë së tij. Akademik Qosja e rimerr studimin e këtij poeti origjinal që e kishte portretizuar te "Dialogë me shkrimtarë" dhe i kushtoi një kapitull të rëndësishëm të veprës së tij për romantizmin shqiptar në Historia e letërsisë shqipe. Romantizmi, vëll. 3. Robert Elsie i jep një vend Serembes në Historinë e letërsisë shqiptare të 1995-ës (përkthyer në shqip më 1997), duke pranuar gjykimin e dhënë nga shumë studiues se "poezia e tij është poezia më e mirë lirike shqipe" para kohëve të reja. Ka edhe studiues si Anton Nikë Berisha që në veprën Interpretime të letërsisë së arbëreshëve të Italisë priret për të vënë në dyshim vlerën estetike të poezisë së Serembes, të cilën ai e vendos më poshtë se De Rada, Dara, Skiroi, dhe se folklori arbëresh, citoj: “megjithëse arti i Serembes krahasuar me atë të De Radës, Santorit, Darës dhe Skiroit vlerësohet si më i zbehtë në disa këndvështrime përsëri, ai si poet zë një ndër vendet e nderit si përfaqësues i denjë i romantizmit shqiptar në përgjithësi e krijimtarisë së arbëreshëve të Italisë në veçanti. Ndërkaq, studiuesi Milazim Krasniqi e veçon Seremben si një poet me origjinalitet të dallueshëm qartë, pavarësisht se në çfarë forme poetike shprehet, citoj: “...poezia e Zef Serembes përgjithësisht është më lirike, më ekspresive, më e shkurtër dhe më pak narrative, se poezia e De Radës dhe e Gavrill Darës së Ri”. Përkundrazi, studiues të tjerë e vlerësojnë poetin shumë lart: Hamit Xhaferri e ndërlidh figurën e Serembes me rilindjen e një letërsie me një krijimtari poetike të mrekullueshme; Vebi Bexheti arrin në përfundimin që Zef Serembe mbetet edhe mëtutje zëri ndër më të fuqishmit lirik të poezive arbëreshe. .... Figura e Zef Serembes ...dhe veprat e tij lirike të vrullit luftarak që aq shumë janë të mëshiruara në mes veti, mbeten ndër margaritarët më të çmueshëm në mbarë letërsinë e Rilindjes Kombëtare, ndërsa Bardhosh Gaçe, duke e cilësuar ndër të tjera heroin lirik të Serembes si trim të poezisë popullore, që dashuron dhe vuan, vashën gjithashtu e vizaton me mjete stilistike popullore...., ai arrin në përfundimin se Zef Serembe përpunoi në hapësira të gjera lirikën e vet, duke shfrytëzuar përvojën e pasur të poezisë sonë popullore dhe duke dhënë përvojën e vet individuale të vjershërimit. Është folur për qartësinë e gjuhës së Serembes. Po deri ku kjo qartësi është fryt i përpjekjeve të tij me anë të limës e deri ku i përpunimeve të të nipit? Kësaj pyetjeje s'mund t'i përgjigjesh pa bërë krahasime midis poezive që dihen me siguri si autentike dhe poezive të tjera ku ka pak siguri. Studiuesit shqiptarë e arbëreshë vijojnë të interesohen për autenticitetin e poezive të Serembes. Poeti e studiuesi arbëresh Giuseppe (Zef) Schirò Di Maggio te artikulli “Kush do ta falë shtrembërimin e çmendur?” (“Chi perdonerà la “matta profanazione?”), botuar te revista “Filologia” (“Biblos”) më 2005, ngre problemin e një poezie të Serembes, e gjetur në Arkivin e Famullisë së Horës së Arbëreshëvet, të cilën ja kish dorëzuar Papas Jani Pecoraro. Ai në fillim shpresoi se ishte fjala për një dorëshkrim autentik, meqenëse mbante firmën e Poetit dhe historikisht ky kishte qenë në Horën e Arbëreshëvet (1886), ku kishte lënë edhe disa poezi. Prandaj, i entuziazmuar, Di Maggio e fotografoi faqen që mbante vjershën dhe e mori me vete në Seminarin Ndërkombëtar me rastin e 100-vjetorit të vdekjes së De Radës, organizuar nga Katedra e gjuhës shqipe të Universitetit të Kalabrisë më 2003. Atje u takua me studiuesin Belmonte nga i cili mësoi se vjersha nuk qe autentike, po e modifikuar. Më pas, në po këtë seminar, do të zbulonte nga një kumtesë për De Radën, mbajtur nga studiuesi Giovanni M. Belluscio, se Poeti i Madh (De Rada) kritikonte ashpër drejtuesit e periodikut arbëresh “Arbëri Rii” (Sicili), pikërisht për modifikimin arbitrar të një poezie të Serembes. Doli se ishte fjala për vjershën e zbuluar nga Di Maggio. Se kush e kishte modifikuar ai e zbuloi pas kërkimesh të mëtejshme në botimin Omaggio a Giuseppe Serembe nga Belmonte dhe në botimin e veprave të plota Opera Omnia të Zef Schirò-it nga prof. Matteo Mandalà. Autori i modifikimit, sipas të gjitha gjasave, ishte vetë Zef Schirò-i (Plaku), një nga drejtuesit e revistës asokohe. Modifikimi në fjalë kishte ndodhur me vjershën (Këngës së Mallit) ose sipas origjinalit të Poetit (Kënk Tharosi), për t’ia bërë të kuptueshme publikut të Horës së Arbëreshëve. Studiuesi Di Maggio mendon se nuk mund të flitet për shtrembërim siç pohon De Rada, po më tepër për përmirësim, meqenëse bukuria e vjershës së Poetit nuk cenohet dhe vjersha kështu u bë popullore në Horën e Arbëreshëvet. Në përfundim, botimi i saktë i krijimtarisë së Serembes lidhet me problemin e një vlerësimi sa më objektiv të poezisë së tij, origjinaliteti i së cilës spikati që në të gjallë të Poetit, po që ende nuk është ndriçuar saktësisht dhe plotësisht nga studiuesit. Madje, ende i pazgjidhur deri më sot është problemi i një botimi kritik të vjershave të tij që kërkon zbulimin e më shumë dorëshkrimeve autentike. Me botimin kritik të dorëshkrimeve të 9 vjershave të Serembes (1989) si edhe të poezisë kushtuar Dora d’Istrias (1986), prof. G. Gradilone ka çelur një hulli që duhet ndjekur për botimin e dorëshkrimeve të tjera që mund të gjinden si edhe rivlerësimin e botimeve që janë në qarkullim. Kjo është një sfidë që qëndron para studiuesve të sotëm për të mundësuar botimin në shqip të veprës së plotë që do ta vendoste Poetin arbëresh në piedestalin e merituar. Po e përmbyll këtë studim me disa poezi të Serembes marrë nga Zef Serembe, Vepra 1, Rilindja, Prishtinë, 1985. KËNGA E MALLIT TË PARË Dëgjo, vash’, këngën e par’ që ta thot’ një djal’ bujar, Dëgjo, vash’ këtë kangjele q’është e butë posi dele. Një e diel ishte pagdhirë tërë dritë e gaz të dlirë. Dolla jashtë e s’kish njeri, kisha helm, jo lumturi: E një vashëzë kërkonja po hirplote, siç e donja. *** Mesha e madhe, ja po biJe e nga kisha mënt i shtije; Dola: vashëzat po vinin. qetë e lehtë në kishë hynin. Asnjë vash’ s’m’u duk e mirë e asnjëra s’m’ip dëshirë, Dhe kjo zemër psherëtinte, se nuk gjente kë kërkonte. Po kjo zemër u gëzua kur një vashëz u afrua, Kur te sheshi ajo shkonte, tërë sheshi dritë lëshonte. I shkëlqenin ata sy që nuk shihnin as njeri, Si një fluturëz e lehtë vej në kishë e zhdukej vetë. *** Kur e vrejta, kur e pashë, ,,Sa e bukur”! sakaq thashë. Që ahere s’pat pushim ky i mjeri shpirti im. Ditë e natë un’ e kujtonj, natë e ditë e dëshironj; Posi hije pas i rri, e vështronj me dashuri, Kur më sheh e më ve re, ndjej të madhe një hare. Kur dëgjoj fjalën e kthyer të Parajsës hapen dyer; Kur më flet e më shikon, zemrën një shigjet’ ma shpon. E kur vjershën ajo shtije duket se më vjen të bije! *** E kur gjumi pra më zë unë në paqe s’mund të flë: Me at sy n’ëndërr më rri, që të fshehur kan’ magji. Se m’do fort ajo më thotë edhe nxjerr dy pika lotë: E tek veshi më rrëfen se sa mall për mua ndjen. Asaj dorëzën ja ngas, buz’ më buzë asaj i flas, Edhe mezin ja shtrëngonj: duke e puthur un’ gëzonj. Pra si nj’ëndër vete e shkon, po në zemër më qëndron. Kushedi a më dëgjove, mallin tim a e kuptove? Kushedi tek ti a foli malli e zemrën a ta ndolli? Me gjith’ zemrër un’ të dua, se fort më pëlqeve mua. Ti me mua, vashëz, eja, se të dua si veteja. Tok të rrojmë te ky dhe si në zi e në hare. Tok të rrimë në rini, tok edhe në pleqëri. VRULL Zogj të bukur këndojnë me hare, Po zemra do më plasë mua në gji. I helmuar e shkoj jetën te ky dhe, Mërzitem në katund, në vetmi. Tërë shkëlqim m’hapet përpara deti Që zgjon te trutë e mi mendime shumë, Zëmra m’u shqerr nga tmerri mua të shkretit Aqsa vetëm pushoj kur bie në gjumë. Arbëri matanë detit, na kujton, Se ne të huaj jemi te ky dhe! Sa vjet shkuan! E zëmra nuk harron, Që ne turku na la pa mëmëdhe. Hakmarrja na jep shpresë e na ndriçon Por fryn era dhe akull më zë, Se ç’ka qënë Arbëreshi po harron: Dhe s’i vjen turp aspak, po rri e flë. VASHES SË LARGËT Fati ynë është shumë i fort Se na jep helme dhe mort, Posi hënës, posi djellit, Që kërkohen kot prej qjellit, Se i shkreti fat i zbon Edhe kurrë s’i bashkon. Edhe i ligu mirë e di Që është drita dashuri. E kur fatin tim kujtoj Derdh un’ lot e psherëtoj Plag’ e rëndë s’hiqet dot Që më bëre ti qëmot: Qenë ilaçe e qenë bare Që s’më vlejtën mua fare. Nuk pushon ky helm i fort, Që na jep përdita mort. KËNGËTARI DHE BILBILI Jam i vetëm në mesnatë si bilbili i pafatë Që me zënë e tij i thotë sa mjerime ndjen dhe lotë Trëndafiles dal nga gjembi q’e ka zëmërën si shkëmbi Fërshëllimet që këndon Trëndafilja s’i dëgjon Fërshëllimet që këndoj i rrëmbeu mali e përroj Edhe un’, këngtar i mjerë vajtoj fshehtas heraherë E këndoj e qaj si dua e me lotët bëj një krua Vashë, syt’ m’i përvëlove: unë të desha, ti më zbove Je si një tufan që shkrep që rrëmben e rreh e shqep Flaka jote më rrëmbeu kurm e shpirt më dogji e preu Shkove e zjarri që më le më bën hi, më fut në dhe Ahet që mjerimi i sjell ngrijnë e larg era i shtjell. FYTYRA E SAJ Si vajza ime e bukur s’ka asnje E prerë, e holl’ si kumbull, drejt më rri: Kur ecën, shkon si zog e mbase më Zërin e saj ngre plote harmoni. I ndan flokët në mes e rrethas vë Gërshetin që i shkëlqen krejt në të zi, I feks balli që rreze zë Si gryka e detit ne agim’n e ri. Te zes e tërë mend e mall të thellë, Sytë e saja shkëlqejnë më se hënë, Në mes faqes i qesh hunda e hollë. Ka buzët si merxhan, është faqehollë, Dorën dhe zverkun si alabastër vënë Edhe, kur qesh, sikur te ngre ne Qiellë. NJË DITË ËSHTË JETA Po vrej si Agimi, ja, nga deti ngjitet, Dëgjoj si era mbushet me freski: Shoh si dheu me dritë krejt stoliset E si dielli shtie zjarr e bukuri, Në gjithë vëndet gumëzhima shqitet, Jeta me shpresë qesh dhe ëmbëlsi, E hapet gazi edhe gëzimi rritet, Largohet mjegulla ngado që ri. Koha shkoi e mesdita na pllakosi; Mërzimi nëpër sheshet mbretëron, Do të thotë se koha e mirë sosi. Mbrëmja hapë dyert e natës edhe nxin, Gjumi gjindjen e zë dhe s’e lëshon. Njerinë fati ashtu në varr përpin. TE BREGU I DETIT Atje nga bregu i detit shoh një valë Që me oshëtimë stuhia e degdis, Si në mal ujët ngrihet pa u ndalë Si për të rrahur qiellin e zi pis. Dielli mbulohet, qielli është i zënë Nga mjegulla që dhenë e tërë fsheh: Dhe koha e keqe krejt pas krahve le Helmet dhe frikën që s’kanë të thënë. Era ra dhe tufani, ja, mbaroi, Duke qeshur në qiell dielli dolli Dhe natyra stoliset me hare. Mëkata paqën e vjetër dërmoi Edhe neve një valë helmesh na solli: Po gjaku i Krishtit dha paqën e re. ALI TEPELENASIT Shkrepën malet një ditë e u qé treguar Si dielli i Shqipërisë plot me re: U tromaks turku e mbeti i helmuar Kur madhërinë tënde vuri re. Krejt bota ktheu syt’ për të shikuar Se mos në malet tona shkrep rrufé, Se mos raca burrërore tue lëftuar Mirr fronin që i përkiste asaj mbi dhe Oh, sa shpresa të kota! Si u ndërrove? Me të rrema e me gjak ndeze atë zjarr Që dogj lirinë në tona luadhe. Ti burra e gra gjakose e shkatërrove Rrodhën lotët përdhe si rrëké e madhe: Me nëmë e turp u fute ti në varr.

Rita Ora thyen ‘rrjetin’ me FOTOT me bikini Këngëtarja me famë botërore, Rita Ora, po shijon disa ditë pushime në Formentera Elidona Syla Këngëtarja me famë botërore, Rita Ora, po shijon disa ditë pushime në Formentera, pas një sëmundjeje misterioze e detyroi të anulonte një koncert në Hungari muajin e kaluar. 33-vjeçarja u dërgua me urgjencë në spital, por tashmë duket që e ka kaluar. Rita duket super në formë teksa po kalon pushimet me bashkëshortin Taika Waititi dhe Kate e Lila Moss. Rita dukej perfekte me bikini të zeza, shkruan DailyMail. Disa orë para, ylli i hitit “You Only Love Me” njoftoi se nuk do të ishte pjesë e festivalit për shkak të ‘urdhrave të mjekut’. “Ju lutemi të më falni këtë kthesë të papritur të ngjarjeve, por fatkeqësisht nuk do të jem në gjendje të performoj në Campus Fesztival sonte. Duke kaluar natën në spital në Budapest, më duhet të pushoj plotësisht dhe të ndjek urdhrat e mjekut”. “Më vjen shumë keq për fansat e mi që do të jenë atje sot dhe jam vërtet mirënjohës për mirëkuptimin tuaj”, tha Rita.

Së shpejti kujtimet e Britney Spears do të bëhen film! Lajmin e ka konfirmuar këngëtarja amerikane në rrjetet sociale… Marisa Karabeci Kujtimet e divës së muzikës pop Britney Spears ‘The Woman In Me’ do të bëhen film. Universal Pictures fitoi të drejtat për librin në një luftë ofertash gati një vit pasi ai doli në librari, me regjisorin e “Wicked” Jonathan Murray Chou dhe producentin Marc Platt që thuhet se ishin pretendentët për t’u bashkuar me filmin, sipas Variety. Lajmin e ka konfirmuar këngëtarja amerikane në rrjetet sociale. “E emocionuar të ndaj me fansat e mi se jam duke punuar me një projekt sekret me #MarcPlatt ”-ka shkruar ajo. “Ai ka bërë gjithmonë filmat e mi të preferuar… qëndroni të sintonizuar”-vuri në dukje këngëtarja. Libri ‘The Woman In Me’ ka pasur një sukses të madh që nga publikimi i tij dhe ka shitur mbi 2.5 milionë kopje vetëm në SHBA dhe një milion kopje në mbarë botën në javën e parë në librari. Ndërkohë, libri audio i transmetuar nga ylli i Hollivudit, Michelle Williams, me një hyrje nga Spears është më i shituri në historinë e Simon & Schuster. Kujtimet përfshijnë një sërë zbulimesh të rëndësishme nga karriera dhe marrëdhëniet e saj dhe periudha 13-vjeçare qëkur babai i saj mori kujdestarinë e saj. Këngëtarja ka lënë të kuptohet se pritet të dalë një vëllim i dytë me kujtimet e saj. Së fundmi ylli i popit u përcoll nga hoteli Chateau Marmont në Los Anxhelos gjysmë e zhveshur dhe zbathur, e mbështjellë me një batanije dhe në një gjendje të dukshme të rënduar. Fillimisht u fol për një debat të fortë mes këngëtares dhe të dashurit të saj aktual Paul Soliz, që ndodhi në një nga dhomat e hotelit dhe rezultoi në një sherr ku këngëtarja ndrydhi këmbën. Megjithatë, pak orë më vonë, Britney postoi një video në Instagram në të cilën tregon kyçin e fryrë të këmbës dhe thotë versionin e saj të ngjarjeve, duke fajësuar nënën e saj dhe duke mohuar lajmet e përhapura nga mediat.

Dua Lipa: Do të doja të këndoja kolonën zanore të filmit “James Bond” attends the 2018 Billboard Music Awards at MGM Grand Garden Arena on May 20, 2018 in Las Vegas, Nevada. Para 6 vitesh Dua Lipa iu është përgjigjur spekulimeve se mund të ishte ajo që do të këndonte kolonën zanore të filmit rreth agjentit sekret “James Bond”. Këngëtarja e suksesshme, e cila të shtunën do të perfomojë në ndeshjen finale të Ligës së Kampionëve në futboll, për disa kohë është parë si dikush që mund të jetë interpretuese tjetër në numrin e madh të këngëtarëve të njohur që kanë pjesë e këtij filmi. https://www.instagram.com/p/BjIdZjdly4v/?hl=en&taken-by=dualipa Dua Lipa është e para në listën e pretendentëve për këtë punë, duke lënë pas Adelen, Ed Sheeranin dhe Jessie J, raporton NME. Në një intervistë për Billboard, këngëtari komentoi këto thashetheme duke thënë se nuk e di dhe nuk ka asgjë konkrete. “Unë nuk e di. Do të doja ta bëjë atë. Nuk dua t’iu sjell ters të gjithëve”, tha këngëtarja e hitit “New Rules”. Megjithatë, këngëtari Ed Sheeran ka zbuluar më parë se kënga është tashmë gati “Kolonën zanore në lidhje me këtë këngë e kam shkruar tashmë tre vjet”, tha ai. Filmi i 25-të rreth agjentit sekret 007 do të drejtohet nga Danny Boyle dhe në rolin e James Bond do të paraqitet sërish Daniel Craig. /Telegrafi/ https://www.instagram.com/p/BjG4NHhFwar/?hl=en&taken-by=dualipa Dua Lipa

Të shkruash e flasësh për xhubletën , për ne malësorët në pamje të parë duket e lehtë, por në fakt nuk është krejt kështu , pasi te kjo veshje unike , e bukur e fisnike e femrave iliro-shqiptare , “bashkëjetojnë”: trashigimia , historia, e pse jo edhe nostalgjia. Xhubleta në “luftë” me “harresen”, ndër shekuj gjeti “çerdhen” e mbijetesës mijëra-vjeçare, në veriun e Shqiperisë në pergjithsi dhe në Malësinë e Madhe në veçanti. Te malësorët u ruajt më gjatë e më mirë se në asnjë trevë tjetër iliro-shqiptare kjo veshje dhe trashigimia e saj, të pakten rreth katërmijë-vjeçare. U ruajt nga stergjyshet , gjyshet e nënat tona nga njeri brez në tjetrin. Xhubleta u ruajt jo vetëm si veshje me vlera të papersëritshme të tradites popullore shumëshekullore , por edhe si veshje në të cilen “shkruhej” histori jete , zhvillimi , civilizimi, bestynish , besimesh etj. Nëse historia e popujve të tjerë të lashtë u trashigua duke u shkruar në “hiroglife” të gdhendura në gurë e mjete të tjera “rrethanore”, te iliro-shqiptarët kjo histori u trashigua edhe e “qendisur” në mesazhet, ngjyrat , simbolet e figurat xhubletës. Siç pranohet nga shumë etnografë , studiues , historianë e arkeolog. të huaj e vendas, xhubleta përfaqëson veshjen më të hershme e më impozante jo vetëm në trojet Iliro-Shqiptare , por më e pakta në të gjithë Ballkanin. Xhubleta ka transmetuar gjithnjë mesazhe të “koduara” të qytetërimit ilir e shqiptar dhe të kulturës sonë popullore. Ne që kemi pasur moshen për të mbajtur mend sado pak që në vitet gjashtëdhjetë të shekullit XX , mund të na kujtohen shumë nuse në fis e katund që u moren, (martuan) me veshjen e xhubletës dhe “paimet” që e shoqeronin atë, që nga duvaku e deri te çorapet… Na kujtohen shumë nga ngjyrat , figurat dhe simbolet që zbukuronin xhubleten. Na kujtohet se edhe xhubleta me bukurinë e saj kishte “kokurencen” nga njera xhubletë në tjetren, persa u perket ngjyrave, figurave, simboleve dhe mesazhet që percillte ajo. Ndersa forma e saj ishte unike , në formë këmbane. Në xhubletën për gra “dominonte” sfondi i zi , ndersa në xhubleten për vajza ai i bardhë (që do të thoshte pasterti e virgjëri). Nënat tona deri në vitet gjashtëdhjetë të shek. XX , (kryesisht në fshatra) xhubleten e kishin veshjen kryesore , ndersa në arkat e tyre prej druri mbi të gjitha ruanin xhubletën me të cilen kishin dalë nuse (xhubleten e nusërisë). Me xhubleten më të bukur gratë shkonin në ditë të shënuara festash, gëzimesh , miqësish , pasishë e mbi të gjitha ku zhvillohej logu… , që ngjason (edhe sot) me paradat apo konkurencen e miseve moderne. Xhubleta i shoqëronte gratë e nënat tona edhe në vorr, apo siç i thonin malësorët hynin në dhe (varroseshin) me xhubletë. Xhubleten në arkë gratë e nënat tona e ruanin edhe nga brisa (tenja) duke futur në pal të saj fleta duhani… Vlenë të thuhet se xhubleta të (vjetra) të ruajtura (megjithse pak) ka edhe sot në Malësinë e Madhe e më gjërë… HISTORI NGA XHUBLETA SI VESHJE PELLAZGO-ILIRE-SHQIPTARE… Si çdo trashigimi e kulturës , jetës, zhvillimit e civilizimit tonë, edhe trashigimia etnografike e xhubletës ka historinë e saj. Trashigimia e xhubletës permban një histori të pasur jo vetëm të etnografisë e civilizimit, por mbi të gjitha ajo trashigon elemnte të pakontestueshëm të autoktonisë iliro-shqiptare në trojet etnike e më gjërë. Duke pasur këtë histori të pasur trashigimie , xhubleta ka terhequr vemendjen e jo pak studiuesve , etnografëve, arkeologëve, historianëve , albanologëve e ilirologëve të huaj e vendas , të cilët kanë shkruar per xhubletën , historinë, bukurinë , figurat , simbolet e mesazhet që trashigon ajo. Disa nga keto shkrime (apo pershkrime) mendova ti citoj si vijon: Historiani , arkeologu , albanologu dhe Ilirologu i njohur kroat Aleksender Stpçeviç në zbulimet dhe studimet e tij shkencore , për veshjen e lashtë të grave iliro-shqiptare (për xhubleten) ka arritur në “perfundimin” se .. : “Gratë Ilire vishnin gjithashtu një tip fustani që ishte i prerë në brez kështu, që pjesa e sipërme ishte e pelqyer për trupin , ndërsa pjesa e poshtme ishte e rrudhur dhe kishte formen e kumbonës (paraardhësja e xhubletës së sotme,N.B.). Këtë formë rrobash e mbanin hyjneshat lokale (Diana , nimfat…), në monumentet nga epoka romake si dhe gratë valltare , të paraqitura në urnat japode nga Ribiqi (shek.V-IV para Krishtit). Me rroba të tilla është veshur hyjnesha Diana, që është paraqitur në monedhat e mbretit ilir Ballaeus (shek.II para Krishtit). Mendohet se kjo formë e rrobave ilire është ruajtur deri sot te shqiptarët e Shqiperisë së veriut dhe në Kosovë (te pjestarët e fisit të Kelmendit). 1. Kjo veshje në formë këmbane apo kumbone e qendisur mrekullisht prej qindra figurash e bojnash , është pa dyshim xhubleta e grave iliro-shqiptare (kryesisht malësore) e ruajtur mrekullisht deri në ditë e sotme në Malësnë e Madhe e më gjërë.. Xhubleta mendohet se ka qenë e perhapur edhe te paraardhësit e Ilirëve , Pellazgët.. Ilirët, si një ndër “fiset” më dinjitoze e trashiguan ketë veshje të fisme per shekuj deri në ditët e sotme. Xhubleta u ruajt me “fanatizëm” dhe u pasurua (në ndertimin e saj) me motive nga më magjepset me karakter natyror , hyjnor e deri fisnor.. Ndër fiset ilire të Labeatëve dhe Dardanëve e ka pasur dhe e ka konakun e saj Xhubleta edhe sot…Pra kryesisht në trevat Veriore të Shqiperisë Etnike. Si simbol i kesaj veshje të fisme , me prejardhje (të pakten mbi katërmijë-vjeçare) , nga koha pellazge e deri sot, në Kretë të Greqisë , ruhet një skulpturë që ngjason me xhubletën… Vlenë të cilësohet se veshja e grave me xhubletë “shoqërohej” edhe me veshje të tjera si xhoka, këmisha, postava , çorapet, rubat (shamiat) e kokes të grave që janë trashigimi Ilire… Madje edhe shamiat e bardha që shpesh lidheshin si kapica mbi kokë, janë trashigimi Ilire , që kishin per qellim të ruanin floket nga pluhrat ,por edhe të mos fshihnin hiret e fetyres së grave Ilire.2. Hershmërinë e xhubletës si veshje ndër femrat iliro-shqiptare e vertetojnë edhe vetë figurat dhe simbolet e qendisura në xhubletë. E tregojnë , pasi ato figura e simbole u perkasin edhe bestynive dhe besimeve pagane , të cilat ndër ilirë kanë ekzistuar të pakten qindra vite para besimeve monoteiste , kristiane e tjerë. Ndër më të njohurit janë simbolet që i kushtohen Diellit , Hënës , Yjeve , Gjarprit , Shqiponjës (me dy krena), Dragoit e figura të tjera që trashigojnë simbole jete e historie e deri simboli i Kryqit “thyer” (svastikës ) , që në gjuhen sanskritishte “svast”që do të thotë shëndet , mirësi dhe gëzim. Ndersa J.Dechelette… svastikën e ka karakterizuar si simbol “Dielli në lëvizje”.3. Për xhubletën , veshjen karakteristike tradicionale të grave iliro-shqiptare të veriut shkruan edhe Franc Nopça -studiues dhe albanolog (ish konsulli i pergjithshëm i Austrohungarisë në Shkodër) i cili ka qenë edhe “gjurmues” i apasionuar i etnografisë në trevat veriore të Shqiperisë. Më 1910 Franc Nopça, pati konstatuar se disa forma të veshjes popullore shqiptare vijnë drejtpërdrejt nga veshja që ka qenë në përdorim në këtë hapësirë nga koha parahistorike. Këtu në rend të parë është fjala për tipin e fustanellës së mbledhur në formë të kambanës (ziles), të quajtur xhubletë, e cila është pasqyruar në shumë monumente ilire të kohës antike, dhe e pandryshuar është ruajtur deri në ditët tona në krahinat kodrinore të Shqipërisë Veriore, mandej në zonat e fisit të Kelmendasve në Kosovë dhe tek shqiptarët në Mal të Zi… Xhubleta në pikpamje kostumografike , është shumë interesante , për aresye se perkon kryekëput me veshjet në formë fundi, të njohura nga disa terrakota të zbuluara në Kliçevec të Bosnjes dhe me objekte të tjera të ngjashme të gjetura në Mikenë dhe në Kretë (Greqi). Kjo terrakotë tregon se në të gjitha këto raste , kemi të bëjmë siç e theksojnë Hoernes , Wide , Evans dhe Vasits, me një veshje në formë këmbane , të njohur që nga koha e lashtë , mijëvjeçari i dytë para Krishtit..”.4. Xhubleta e Malësisë sipas studiuesve të mirfilltë të etnologjisë, paraqet një ndër veshjet më të vjetra të Europës , si mbetje e një qytetrimi të lashtë mesdhetar e ruajtur në shekuj në mënyrë besnike dhe autentike në traditen e veshjes popullore shqiptare.5. Veshje me zanafillë të lashtë është xhubleta e që është mbajtur në Malësinë e Madhe dhe më gjërë… Kështu ka ardhur dhe dalmatika, një këmishë e gjatë që në të njejten formë e prerje është ruajtur edhe ndër shqiptarë.6. Një studiuese, mike e shqiptarëve dhe malësorëve , që ka vizituar trojet tona në fundin e viteve të shek.XIX dhe fillimit e atij të XX do të shkruante per veshjen e malësoreve me xhublet (vajzave dhe grave): Vajzat vishen me një rrobë të trashë , të ngrirë prej leshi të bardhë me shirita horizontal me ngjyrë të zezë. Fundi vjen e bashkohet me pjesen e siperme të rrobës , e cila është e kapur anash… Çorapet e gjata të thurura me figura të bëra me fantazi , kuq e zi , apo baardhë e zi. Gratë e martuara mbajnë veshur një fund në formë këmbane , prej leshi të rëndë e të ngrirë , me shirita në një ngjyrë kërmizi të shuar (të lyera vetë ) apo ngjyrë të purpurt…7. Xhubleten e çikave , ose xhubletën e bardhë, poetja dhe koleksionistja shqiptare Luljeta Dano e cilëson si një veshje e jashtëzakonshme, mrekullisht të bukur, për cilësitë e punimit dhe të qëndisjes, që dallohet nga simbolet e fertilitetit. Është një nga kopjet më të rralla, sepse xhubletat e bardha janë vërtet të rralla. Vajza e vishte deri në momentin që martohej.8. Studuesja Edith Durham në shkrimet e saj vlerson edhe rolin e këtyre grave (“të xhubletës”) malësoreve në jetën e perditshme kur shkruan: “Një grua në Malësi me gjithë punen e rëndë që është detyruar të bëjë nga shumë anë , është më e lirë sesa gratë në Shkodër. Ajo u fletë lirisht burrave, shpesh është e zgjuar dhe e shkathët, mund t’i kerkojnë mendim e ta dëgjojnë … kam parë gjithashtu gra që kanë nderhyrë per të ndaluar një grindje, por kur preket nderi i familjes edhe ato janë të shqetësuara ashtu si dhe burrat që të merret gjaku…”.9. Vlenë të cilësohet se në Malësi të Madhe ka pasur edhe një “lloje” xhublete , që quhej , xhubleta cubele. Kjo xhubletë ishte më “thjeshtë”, me më pak (ose thuajse aspak) ornamente , zbukurime e “simbole”, si dhe ka qënë më e shkurter se xhubletat tipike të Malësisë e më gjërë, (dikun deri në gju). Xhubleta “cubele” ishte më komode dhe e lehtë për t’u mbajtur gjatë punëve të ndryshme, në shtepi dhe punët e tjera familjare që bënte gruaja malësore. Kjo xhubletë mund të themi se ishte thjeshtë xhubletë pune… XHUBLETA NË MUZE… Raca shqiptare , duke qenë kaq e lashtë , ka ruajtur mrekullisht shumë prej trashigimisë së hershme kulturore të saj. Popullsia e malësive shqiptare është perçuesja më besnike e qytetrimit të saj të lashtë , por nuk është një race inferiore. Cilësitë fizike dhe morale e bëjnë atë një prej racave më të bukura dhe më të pastra të Lindjes dhe të Europës.10. Perveç ruajtjes të xhubletave në shtepia gratë fisnike të Malësisë Madhe e më gjërë , ajo është ruajtur në muzetë lokale , që nga muzeu i Shkodrës e deri te muzeu etnografik i Malësisë i ndertuar , themeluar e mbajtur në Lekaj të Tuzit (nën Malin e Zi) nga shqiptari patriot trup-vogël e zemër-madh z.Shtjefen Ivezaj me bashkëshorten e tij Gjysten , (Muze per të cilin ka sakrifikuar shtepin e tij) e tjerë e deri në muzeun kombëtar në Tiranë. Në fondet Etnografike të Institutit të kultures popullore ruhen rreth 40 xhubleta , të futura në koleksionet e muzeut që nga viti 1948 e këtej. Ajo më e hershmja vjen nga Hoti i Malësisë së Madhe ; një vit më vonë është blerë një xhubletë vajzash e pasuruar ndër vite edhe me blerje të tjera xhubletash. Midis tyre përmendet edhe një xhubletë që ka hyrë në koleksionet tona në vitin 1965, që i perkiste Mrikë Ndue Mundies , e datlindjes 1925, nga Nikçi i Kelmendit , e cila e pati veshur këtë xhubletë në vitin 1947 kur u martua në Mal të Jushit. Xhubletat me prejardhje nga vende jashtë Malësisë së Madhe janë më të pakta në numër e tjer… Xhubleta ose pjesë të kostumit me xhubletë si veshje me trashigimi dhe vlera historike ruhen edhe në muze të ndryshëm jashtë kufijve tanë shtetror. Xhubleta , ruhen edhe në disa muze,si: në Muzeun Etnografikë të Beogradit , të Sarajevës e të Zagrebit , në Muzeun e Kitses në Austri. Në Muzeun e famshëm të njeriut në Paris , ku ka disa xhubleta , ndër të cilat edhe ndonjë më të hershme se ato të koleksioneve tona , të blerë që në vitet tridhjetë (të shek.XX).11. Në muzeun e Njeriut në Paris , xhubleta është e zbukuruar me disa iva ose rrogzina cohe vjollcë , vishnje ose të kuqe të alternuara me ivat e zeza dhe në pajtim me të shkojnë edhe zbukurimet e përparjes , të këdhokllës e të xhokës (sidomos thekët e supave). Kurse një xhubletë e paraqitur e Max Tilkes mbi kostumet , është ngjyrë portokalli me të bardhë.12. Pra siç shihet Xhubleta ka terhequr edhe vemendjen e disa muzeve të shteteve europiane , të cilat kanë siguruar dhe ekspozuar xhubleta (dhe pjesë të kostumit të saj) , në ambientet e muzeve të tyre. PAK RRJESHTA NGA MJESHTRIA E PUNIMIT TË XHUBLETËS. Xhubleta nga etnografët e kostumografët konstatohet se është një nga veshjet më të veçanta , më komplekse dhe më të veshtirat në punim. Në punimin e xhubletes kerkohet profesionalizem prefekt , njohje e traditës historike e pa deformuar , saktësi , durim , fantazi , por edhe novatorizem në kombinimin e të vjetrës së tashiguar me të rejat që impononte koha… Xhubleten e kanë punuar mrekullisht vetëm mjeshtre duararta. Veçantitë e këtij kostumi (xhubletës) kanë terhequr vemendjen me prerjen e jashtëzakonshme të saj, që nuk gjen paralele me asnjë nga tipet e tjera ekzistuese të veshjeve për gratë në Shqipëri, në Ballkan e më gjërë. Ajo perbëhet nga një numër çuditrisht i madh copash e rripash shajaku e cohe dhe nga një sasi e konsierueshme spiku të leshtë. Konkretisht duheshin afersisht 25 deri në 30 copa me forma të ndryshme, por duheshin gjithashtu dhjetra metra spiku të përgatitur në shtëpi me një teknologji mjaft primitive , duheshin po ashtu penjë të fortë leshi për qepjen e saj… Konfeksionimi i saj është padyshim një provë e vertet bravura (zotësie) , sepse duhet njohuri e shkathtësi e veçantë për t’i montuar së bashku gjithë ato copa e copëza , aq më tepër që, duke qenë të trasha, ka veshtirsi të manovrohen për t’u bashkuar njëra me tjetren, sidomos kur ky bashkim nuk bëhet midis gjatësish të barabarta , si ndodh zakonisht. Kështu një rrogzinë , të themi 200 cm , duhet bashkuar me një 180 cm , ose në rastin e xhokes, një copë shajaku , që formonte pjesën e poshtme të saj , duhej mbledhur në formë palash të dendura , punë aspak e thjeshtë kjo. Duhej pra një teknikë shumë e nderlikuar dhe e vështirë për të qepur pjesët e ndryshme të kostumit më xhubletë… Kostumi më xhubletë ka një sistem shumë të veçantë zbukurues , ku perdoren elemente shumë të lashta zbukurimi , si thekët apo mbivendosja e copave , shumë spik , pastaj edhe rruaza, pafta të vogla filigrame , shirita e fije ari etj… Edhe përbrenda pjesëve përbërëse të këtij kostumi; xhubletës , kërdhoklës , përparjes , xhokës etj…- bie në sy një pështatje e kërkuar e motiveve të zbukurimit nga njëra pjesë në tjetrën…13. Gjithashtu në kostumin e xhubletë vihen re disa tipare arkaike. Për shembull , ashtu si në veshjet homerike , xhubleta nuk është një veshje që bie lirshëm në trup , por rri e ngrirë dhe pa shumë perkulje. Pastaj perdorimi i thekëve të gjatë për zbukurim tek supet e xhokës dhe te pjesa e poshtme e përparjes ka gjithashtu karakter arkaik. Edhe kërdhokla duket se është shumë e lashtë. Një dëshmi tjetër kemi tek vargoi i brezit që perdorin gratë malësore, i dëshmuar arkeologjikisht që në prehistori…. Xhubleta është dëshmitare e një qytetrimi të lashtë mesdhetar , që i pati paraprirë qytetrimit ilir, në të cilin , me sa duket , ajo u integrua por nuk u asimilua… E strukur në zona relativisht të izoluara e malore , ajo pëshkoi Mesjetën, duke arritur deri në shekullin tonë, duke na sjellë një mesazh mjaft të qartë nga e kaluara e largët.14. Xhubleta është punuar nga leshi i deleve , nga fijet e tymnit dhe init , të cilat lënuren-tirren në bosht , thuren në formë pelhure në katër liq në avlëmend , shkalen në shkalatore , prehen dhe qepën. Të gjitha këto punë i bënë gruaja malësore. Ky matrial quhet tirk. Xhubleta e punuar nga tirku zbukurohet me fije spiku të zi . Spiku punohet prej leshi të zgjatur (tymnit) . Bashka sëpari lahet , pastaj shprishet me dorë , ndahet tymni , lënuret me gërhanë e tirret i hollë me bosht në furkë. Pastaj dredhet po ashtu në bosht dhe bëhet 16 fish , duke u dredhë të gjitha fijet së bashku, për t’u bërë i gatshëm për qepje me gjylpërë. Dredhja e spikut është bërë në veglen adekuate ku punohet. Ky quhet koshi i spikut dhe ka tetë kalema ku është i mbështjellë peri. Xhubleta përbëhet nga ivat , që nga ana e përfundme kanë tirk , spiku , rruazat , coha e terrtili. Xhubleta përbëhet nga gjithësit 31 pjesë iva dhe spiku. Fundi i xhubletës punohet nga leshi i ngjyrës së bardhë, prej katër liqsh , që quhet me emrin t’pramtë e xhubletës. Iva e xhubletës dekorohet me rruaza të galme … me të gjata e të vogla , në motive floreale, n’lula. Iva e xhubletës me terrtil e rruaza- e perzier. Ka pasur edhe laxhuhere – në formë rruazash. Kliti i xhubletës është punuar prej tirkut e spikut , ndërkaq krahët dhe kracat e xhubletës janë punuar nga leshi – tirku. Prehni i xhubletë po ashtu. Në fund greshpet , të punuara nga peni i leshit ngjyrë fice (të kaltër). Shogzat në vend rrypi.15. Zakonisht në rreshtin e fundit të këmbanës, të kordonit të bardhë, gjithmonë gjen një rresht të tillë që është o gjarpër, o është shumë i ngjashëm me zinxhirin e ADN-së ose me diçka si fetus, embrion fëmije. Por këto janë çudirat që i përkasin kësaj bote. Gjithashtu është shqiponja me dy kokë, me tipare dragoi dhe shumë herë e gjejmë me flakën që dragoi nxjerr nga goja… Është kjo larmi punimi e kombinimi ngjyrash e figurash që e ka “nxitur” studiuesin dhe shkrimtarin e njohur hungarez Daniel Kornidez në vitet 1753-1754 të shkruante: “As palloi , e as ylberi nuk kanë aq ngjyra sa xhubleta e grave kelmendase-shqiptare, se kjo veshje ka të gjitha ngjyrat e gëzuara të mëmës natyrë.”.16. Vlenë të thuhet se kostumi i xhubletës kishte edhe “paime” të tjera si ; ruben e leshit (ruben me thekë), këmishen e pelhurës me gryken e saj , kraholin prej cohe , malloten (e galme), grykcen (matrial veleduni-kadife), pshtjellakun, çorapet , këputët , opakët etj. “Ndertimin” ose punimi i xhubletës është mjaft i sofistikuar. Gruaja malësore duhet të ketë një “tabelë logaritmesh” në kokën e saj që ta thurë kokërr për kokërr sythi dhe ta montojë në një mënyrë të tillë që të marrë formën e duhur të kambanës dhe të rrijë në këmbë… Çfarë është më e rëndësishmja… xhubleta bëhej besnikërisht në vijë familjare dhe çdo vajzë mbart statusin familjar, farefisnor etj. Veshja është si veshja e “ushtarakëve”, përfaqëson gradat e jetës civile-familjare. Në shek. XVIII, xhubleta bëhej me shumë ngjyra, por ngjyrat që kanë arritur në ditët e sotme janë me dominacë: të zeza për gratë dhe bardh e zi për vajzat… Xhubleta është e vetmja (veshje) që jep identitetin e kombit Shqiptar, nëpërmjet motiveve, ku emblema më e dukshme për të gjitha është shqiponja. Në misterin e xhubletës janë edhe një seri simbolesh ku paraqesin lidhjet…me besimin te zoti, dashurinë dhe bukurinë e femrës malësore. Gruaja malësore merrte 5-7 xhubleta në pajë.17. Ngjyrat më shumë të zgjedhura që perdoren në xhubletë janë ngjyra e zezë, vjollcë ose blu, e kuqe, jeshile (ose bojëhoxhe)… Xhubleta, e cila peshon rreth 15 kilogramë. Për ta mbyllë këtë “pjesë”, të shkrimit tim publicistik per xhubleten , nuk besoj se mund të gjejë fjalë më brilante e domethenëse se sa ato të studiuesit e publicistit të njohur Fahri Xharra në një shkrim të tij që ka pasur si qellim sensibilizimin për mbrojtjen e xhubletës nga UNESCO, kur ndër të tjera shkruan: “Kostumografia jonë të mahnit me vlerën e materialeve të përdorura si ari, argjendi, mëndafshi apo kadifja vishje që njihej në të gjithë europën si veshje vetëm e aristokratëve por që gjendet në të gjitha objektet tona etnografike. Por më e çuditshme se materialet janë teknikat e punimit që mundësojnë të kemi sot veshje 4000-vjeçare që gjenden jo në formë arkaike, por me një sofistikim të frikshëm në kuptimin estetik, kulturor dhe pasuror, duke sjellë antikitetin si një postmodernizëm të pasuruar me figura simbolike”.18. MALËSIA E MADHE “ARKA” KU U RUAJT MË BESNIKRISHT TRASHIGIMIA ETNIKE ILIRO-SHQIPTARE E XHUBLETËS. Për të “treguar” diçka nga kjo trashigimi e xhubletës etnike iliro-shqiptare, që në Malësi në Madhe ruhet më besnikërisht se në asnjë trevë tjetër shqiptarie, (gjë që vertetohet “lehtësisht” edhe sot) , mendova që të citoj njërin nga mbledhësit dhe redaktuesit e Visareve të Kombit, (këngë kreshnikësh dhe legjenda), At Bernardin Palaj-n, (I cili për kontributin e tij në këtë lamë “thirrej” edhe Frati i këngëve). At Bernardin Palaj në një studim të tij me titull Veshja dhe zejtaria ndër male (botim i vitit 1943, në Bota shqiptare dhe me 1944 në “Hylli i Dritës”…), ndër të tjera do të shkruante: “Turisti që kerkon malet, fushat e qytetet e Shqipënisë , sheh se sa ndryshime të mëdha kanë petkat (veshjet) e burrave e të grave në Toskëni e në Gegëni, ndër qytete e ndër katunde…. Në shkosh në festë ndër malet e veriut të Shqipnisë, ke me u çuditë per ndryshimin e madh që ka trajta e petkut sidomos në grani në Malësi të Madhe, në Mirditë, në Zadrimë, në Pukë e në Dukagjin….Në Malësi të Madhe bjen në sy Xhubleta në trajtë kumone (forma më e lashtë Iliro-shqiptare e xhubletës N.B.), ndërsa në Dukagjin trajta e saj është më e permbledhët. Zadrimorja ka ruejtë koretin e vjetër, (një fare kotulle që veshin katundaret),; mirditorja djahengun, (dallamë e leshtë e bardhë e punueme me spik e gajtana që veshin mirditoret), e stravecat (petk i vogël punue me tufa per me shterngue dallmen në ije), ndersa kosovarja paranikët (bohçe që vihet perpara e mund të jetë leshi ose pelhure), e punueme per bukuri… Puna e dorës per gratë e maleve ma me rëndësi është xhubleta…19. “XHUBLETA DHE RREZIKU SERB I PERVETSIMIT TË TRASHIGIMISË…”. Prej disa kohesh “thuhet” se Serbia po bënë perpjekje , që xhubleta si trashigimi etnografike, të njihet , regjistrohet e mbrohet nga UNESKO si trashigimi e kulturës autoktone të popullit serb. Siç tregon edhe një eksperiencë e thjeshtë e çdo niveli, jabanxhinjë për t’u integruar e dukur sa më vendali (autokton) janë munduar të imitojnë , kopjojnë e pervetësojnë sa kanë mundur vlera morale , matriale , kulturore e historike të vendalive (autoktonëve) të vendbanimit ku kanë zbritur. Serbët si ardhacakë të vonë në trojet ilire të Ballkanit (pas shek.VII-IX mbas lindjes Krishtit) , të zbritur nga Uralet , perveçse kanë grabitur troje iliro-shqiptare, në të cilat banojnë, vazhdimisht janë munduar të grabisin e pervetsojnë edhe vlerat kulturore -monumentale- civilizuase e njërzore, të historisë, besimit , trashigimisë e autoktonisë iliro-shqiptare. Fatkeqësisht deri tani ja kanë arritur jo pak , por pangopsia e tyre duket se nuk ka fund. E fundit trashigimi kulturore iliro-shqiptare që duket se UNESKO e ka regjistruar si “serbe” është vegla muzikore popullore, lahuta. Të njëjten gjë serbët janë duke u munduar të bëjnë edhe me xhubletën… Është me vlera të thuhet se jabanxhinjët serb kanë jo më shumë se 1100-1300 vite që kanë ardhur në trojet ilire të Ballkanit , ndersa xhubleta pranohet historikisht e shkencërisht se ka të pakten 4000 vite që njihet e trashigohet si veshje autoktone e grave iliro-shqiptare. Një “argument” pa argument që po e perdorin serbët dhe sherbëtorët e tyre, per të pervetsuar autoktoninë e xhubletës , është ajo se gjoja xhubleta ka formen e kumbonës (këmbanës) së kishës, pra është veshje kristiane (siç është popullsia serbe-ortodokse), ndersa shqiptarët janë me shumicë muslimane , dhe xhubleta nuk ka si të jenë e tyre. Ky “argument” bie poshtë me historinë e moshës së xhubletës , që është të pakten 2000 vite më e vjetër se besimi Kristian. Si rezultat i kësaj të vertete historike nuk ka si të kopjojnë xhubleta e kohës pagane , kumbonen e kishësh kristiane , kur kumbona e kishës kristiane ka “lindur” të pakten 2000 vite më vonë se xhubleta iliro-shqiptare. Gjithashtu ndër shqiptarët e veriut duke perfshirë edhe Malësinë e Madhe, xhubleta ka qenë veshje pa dallim si për gratë kristiane (katolike) dhe ato muslimane… Ndërsa këmbana e paisje të tjera të ngjashme të “sherbimeve” të ndryshme për kohët janë prodhuar që kur u zbuluan dhe u perpunuan metalet nga njeriu , atëherë me “besim” pagan. Sa për xhubleten që ka formen e këmbanës , mendoj se ajo formë ka qënë më e pershtatshme për gratë ilire , si për të qitur në pah belin e bukur dhe formen e trupit , si dhe për të pasur një lëvizje të lirshme e të shpejt të këmbëve. Natyrisht edhe forma e xhubletës e “ndihmon” edhe këmbanen që “vegla” e cila e godet nga brenda këmbanen të kenë më hapsirë e lirshëmëri për të lëvizur , goditur dhe për rrjellojë për të dhënë tinguj më të fuqishem… EPILOG ME PAK NOSTALGJI… Femra malësore e veshur me xhubletë dukej më e bukur , më e hishme , më burrërore dhe më e plotë. Femra malësore dhe xhubleta ishin bërë ndër shekuj “sinonim” i njera tjetrës. Është kjo arësyeja që femra shqiptare me xhubletë ishte më e “kerkuara” per tu fotografuar (apo pikturuar). Më duket “unike” një poezi e Zefir Shehut (e gushtit 2009), me titull: Në ëndërr , që ia kushton plot nostalgji dy malësoreve në një foto, të fotografuar në Podgoricë rreth një shekull më parë , poezi të cilen nuk po mundem pa e cituar në këtë “shkrim” publicistik: NË ËNDËRR ! U bëra në ëndërr prapë djal i ri E u lëshova për në qytet . Kur çfar po shoh ? Dy malësore ! Malësore apo zanat vet ? Desha t’i shikoi nga afër , U solla rrotull , por çudi ! Unë sillu rrotull , dhe ato rrotull Epo një pamje në sytë e mi . U zgjova vrik nga marazi E po mendoja : ku i kam parë ? O mu kujtua fotografia Rreth njëqind vjet më parë. 20. REFERENCAT : 1.Aleksander Stipçeviq ,ILIRET , historia , jeta, kulura, simbolet e kultit, fq.91, botime Toena , Tiranë 2002. 2.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.92. 3.Aleksander Stipçeviq , po aty ,fq.277. 4.Franc Nopça , Albanien.. Glasnik zemaljskog muzeja , 22/1910 ,fq.347-354. 5.Flamur Doli ; Veshja kombëtare shqiptare në studimet e Franc Nopçes , fq.106 , Ekskluzive , nr.24 prill 2002. 6.Mark Tirta , Etimologjia e shqiptarëve , fq.102 , Shpb ”GEER” Tiranë 2003. 7.Edith Durham ; Shqipëria e Epërme , Një udhëtim në Shqipërinë e veriut të vitit 1908 , fq.61-62 , botime IDK. 8.https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 9.Edith Durham ; Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera pë Shqiperinë dhe shqiptarët, fq.125. 10.Luigi M. Ugolini ; Shqipëria e Lashtë,sh,gjurmime arkeologjike , shb “Migjeni” , Tiranë 2009. 11.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; Xhubleta një element i lashtë kulturor, Matriale të sesionit shkencor , Malesia e Madhe një visar shqiptarie , fq.114-115 , Koplik , dt.23-24 shtator 1996 , botim “Logoreci” Tiranë 1997. 12.Prof . dr. Andromaqi Gjergji , po aty fq.116. 13.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po ay fq.115-116. 14.Prof . dr. Andromaqi Gjergji ; po aty fq.117. 15.Prof .dr. Ukë Xhemaj;Vështrim etnologjik i krahinave shqiptare në Mal të Zi , botua , Në një cep të Ilirisë , monografi e shqiptarëve në Mal të Zi ,fq.125, Art Club , Ulqin 2007. 16.Prof . dr. Andromaqi Gjergji, po aty fq.116. 17.Intervistë e poetes dhe koleksionistes Luljeta Dano: marrë nga https://www.voal.ch/xhubleta-shqiptare-4000-vjecare-pse-jo-si-trashegimi-boterore-e-mbrojtur-nga-unesco/. 18.Fahri Xharra: Xhubleta, 4000 vjet histori, nuk ka një të dytë në botë , 24 gusht 2017, https://www.kultplus.com/tag/xhubleta/. 19.At Bernardin Palaj ,OFM ; Bota e Maleve Shqiptare (dokumente historike, zakone, doke dhe tradita, fq.166-167. Botime Franceskane , Shkodër 2018. 20.Sokol P. Lulgjuraj ; Malësia e Madhe ndër shekuj , fq.323 , Podgoricë 2010. SHENIM: Kjo kumtesë ripublikohet me kerkesen e shumë lexuesve pas publikimeve të sukseshme në : https://balkansnews.net/vshtrim-shkurtr-mbi-xhubleten-iliro-shqiptare-me-moshe-mbi-4000-vjecare/(publikua me 26 shtator 2019), Revista-Fjala.com me 27 shtator 2019, dhe https://www.albdreams.net/xhubleta-iliro-shqiptare-4000-vjecare-ne-ne-majen-e-pendes-sime/ (publikua me 30 shtator 2019. AUTORI Bjeshkë, vasha e xhubleta

Estetika i referohet filozofisë së artit dhe filozofisë të së bukurës. Të dyja fushat, janë të mbushura me debate të diskutueshme dhe interesante nga pikëpamja filozofike. Në filozofinë e artit, ka qëndrime magjepsëse, si edhe, konfliktuese mbi se ‘çfarë është arti’ dhe ‘përse veprat e artit duhet të jenë kaq shumë të rëndësishme për ne?’. Vetë dallimi ndërmjet ‘artit’dhe ‘jo-artit’ është sifduar nga filozofët dhe nga artistët. Dhe kuptimi dhe evolucioni i artit (ose i kritikës së artit) është një fushë këkrimi e vazhdueshme dhe mjaft ngazëllyese, me këndvështrime të ndryshme mbi rëndësinë e krijmtarisë, origjinalitetit, dhe përmbajtjes etike (nëse një vepër arti promovon seksizëm apo racizëm, a është ai domosdoshmërisht art i keq?), dhe nëse një vepër e madhe arti duhet t’i qëndrojë testit të kohës. Reflektimet filozofike mbi të bukurën, ndonjëherë kanë ecur paralelisht me filozofinë e artit, por ato sjellin me vete një grupe dhe më të gjerë çështjesh. Sot, shumë artistë, nuk e shikojnë të bukurën si një qëllim parësor dhe disa nga veprat më gjërësisht të vlerësuara, duken deri diku të shëmtuara. Për shumë njerëz, gjykimet mbi të bukurën dhe të shëmtuarën, duket se janë një çështje tërësisht të lidhura me shijen. ‘E bukura është në syrin e atij që shikon’,është tani klisheja. E megjithatë, e bukura mbetet një nga temat më të rëndësishme në estetikë, për të gjitha llojet e arsyeve. Nga pikëpamja historike, shumica e artit është motivuar nga një interes mbi të bukurën dhe kjo ështënë mënyrë të dukshme dhe gjërësisht të përhapur kulturalisht, duke përfshirë jo vetëm perëndimin, por edhe Afrikën, Azinë, dhe Kontinentin Amerikan. Aktualisht ka një rivalitet me interes filozofik, në rolin e së bukurës në artin sot dhe në etikë. Ne do të marrim në shqyrtim arsyet që qëndrojnë përtej këtij rivaliteti. Në Kapitulli 1 por, shkurtimisht, disa filozofë mund të biend dakord se, e bukura qëndron në syrin e atij që shikon, por pastaj ata propozojnë se ka disa mënyra të të parit, të cilat janë më të besueshme sesa disa të tjera. Dhë në etikë sot është thuajse e zakonshme që të pranojmë se disa gjykime morale mbështeten në estetikë dhe jo vetëm, për shembull, në shkencë, histori, institucione, dhe kështu me rradhë. Nëntitulli i një libri të kohëve të fundit mbi ‘Etikën Mjedisore’ na thotë: Nga e bukura tek detyra. Ndoshta, ne duke e parëdiçka si të bukur, kemi më shumë të ngjarë që ta mbrojmë dhe jo ta shfrytëzojmë atë.Fjala “estetike” rrjedh nga greqishtja aisthesis, qe do te thote ndjeshmeri, duke iu referuar marredhenies konkrete trupore te njeriut me boten. Ndjeshmeria eshte nderfaqja jone me e prekshme me boten. E gjithepranishme, e qendrueshme, e megjithate e ndryshueshme ne ndjeshmerine e saj permes nevojave, mesimit dhe intensitetit. Aroma, shijet, prekjet, imazhet, tingujt, nuk kerkojne leje; ato thjesht hyjne brenda nesh. Shkeputur nga libri “Arti dhe mjeshteria e bukurise” nga Juha Varto, perkthyer nga Gezim Qendro, Dituria, 2015

Sopranoja Inva Mula, pianisti Genc Tukiçi dhe violinisti Olen Cesari koncert në “Porto Palermo Festival” 07:33 | 07/08/2024 Sopranoja Inva Mula, pianisti Genc Tukiçi dhe violinisti Olen Cesari koncert në “Porto Palermo Festival” Nga Julia Vrapi Tre artistë të mirënjohur, sopranoja Inva Mula, pianisti dhe kompozitori Genc Tukiçi dhe violinisti Olen Cesari dhuruan një koncert të veçantë në “Porto Palermo Festival”. Festivali këtë vit vjen me një program të pasur artistik, që ndërthur muzikën dhe performancat dhe ka pjesë të tij artistë shqiptarë dhe të huaj. Mbrëmja e katërt u përmbyll në kalanë e Ali Pashë Tepelenës me një performancë artistike të papërsëritshme nga sopranoja e mirënjohur Inva Mula, pianisti dhe kompozitori i mirënjohur Genc Tukiçi dhe violinisti virtuoz Olen Cesari në koncertin “Shtigjet e dashurisë”. Më herët për koncertin reagoi dhe pianisti Genc Tukiçi, që publikoi disa momente nga provat. “Sonte për recitalin e Invës “Shtigjet e dashurisë” në Porto Palermo Festival”, shprehej ai. Nga festivali thuhet se alkimia e tyre në skenë, e kultivuar me vite bashkëpunimi dhe përkushtimi të thellë, i fali publikut një përvojë drithëruese dhe të mbushur me tinguj që prekin shpirtin. “Programi muzikor, mjeshtërisht i përgatitur nga artistët, përfshiu interpretime të këngëve shqiptare dhe të huaja në gjuhë të ndryshme. Siç shprehen edhe vetë artistët, “Muzika nuk ka pasaportë, është ndërkombëtare”, thuhet për koncertin. Një emër i skenave të mëdha botërore, violinisti Olen Cesari ka zgjedhur një monument të trashëgimisë kulturore për festivalin, që ka në vëmendje jo vetëm promovimin e trashëgimisë, por këtë vit dhe mbrojtjen e mjedisit. “Porto Palermo Festival” këtë vit mbështet nga Ministria e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit dhe edicioni i katërt i festivalit nisi me një thirrje domethënëse të artit për mjedisin. Artistët në festival “Porto Palermo Festival” në edicionin e katërt këtë vit bën bashkë artistë të njohur shqiptarë dhe të huaj. Si në të gjitha edicionet e kaluara edhe drejtuesi i “Porto Palermo Festival” violinisti i njohur Olen Cesari edhe këtë edicion interpreton me violinën e tij për të pranishmit. Festivali këtë vit zhvillohet në 12 mbrëmje për publikun dhe më herët pjesë e këtij edicioni të katërt të Porto Palermo Festival, u bënë artistët Marsela Çibukaj, Vitmar Basha, pop-artisti i mirënjohur Mattheë Marston, i cili performoi nën shoqërinë e bass-istit shqiptar Ron Gjura, bateristit italian Stefano Corrias. Më tej festivali vijon me artistët Carlos Paz, Manuela Villa, Dren Abazi, Lavinia Mancusi, Blue Bird Band, Gaz Paja and Friends, etj. Kalaja e Porto Palermos ka formë planimetrike trekëndore me tre bastione të fuqishme nëpër qoshet. Hyrja ndodhet në mesin e murit jugor. Nga ana e detit, midis dy bastioneve një sipërfaqe në formë trapezi është rrethuar me mure të pajisura me frëngji. Pjesa tjetër e kështjellës përbëhet nga një numër i madh ambientesh të mbuluara me qemerë. Kalaja e Porto Palermos është një monument i trashëgimisë kulturore e ndërtuar në një gadishull midis Himarës dhe Qeparoit, ku prej disa vitesh është vendi që po zhvillohet dhe festivali muzikor.

Muzeu “Gjergj Kastrioti” më i vizituari në vendin tonë Muzeu “Gjergj Kastrioti” më i vizituari në vendin tonë Muzeu “Gjergj Kastrioti” në Krujë ka rrije të numrit të vizitorëve. Ky muze është sot një nga më të vizituarit në vendin tonë. Ministri i Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit Blendi Gonxhja thotë se ka rritje të numrit të vizitorëve krahasuar me një vit më parë. “Muzeu Gjergj Kastrioti në Krujë, me një trashëgimi kulturore kaq të pasur, është një nga atraksionet më të mëdha të turistëve që janë kuriozë për të njohur historinë e lavdishme të kombit tonë, dhe në veçanti atë të heroit kombëtar, duke e bërë atë sot muzeun më të vizituar në Shqipëri, me plot 86,708 vizitorë vetëm në 7-mujorin e parë të vitit, +90 për qind krahasuar me 2023!”, thuhet nga ministri Gonxhja. Muzeu Kombëtar “Gjergj Kastriot Skënderbeu” është një nga muzetë më të vizituar në Shqipëri. Vendosur në brendësi të rrënojave të kalasë shekullore të Krujës, muzeu u hap më 1982. Ndërtesa është e konceptuar si një fortesë e një kështjelle Mesjetare Shqiptare me një fokus kryesor në dokumentimin e jetës dhe veprës së Gjergj Kastriot Skënderbeut, heroit kombëtar të vendit. Muzeu ka pasur vizitorë nga vende të ndryshme përgjatë viteve. Në këtë muze janë të ekspozuara mjaft objekte, dokumente dhe bibliografi origjinale, riprodhime autentike që flasin qartë për historinë e popullit shqiptar në shek. XV e më gjerë. Aty numërohen pavijone të tilla si pavijoni i antikitetit dhe mesjetës së hershme, pavijoni i principatave shqiptare, i pushtimit osman dhe përballimit të këtij pushtimi, pavijoni i kështjellave mesjetare, i qëndresës shqiptare, kancelaria e Skënderbeut, biblioteka, salla e princave, e pinakotekës dhe së fundi pavijoni i trashëgimisë dhe i jehonës.

Nga Nesip Kaçi 1- Eqrem Çabej është figurë e shquar e gjuhës, shkencës, arësimit dhe kulturës sonë kombëtare, krenaria e albanologjisë shqiptare. Ai ishte anëtar themelues i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe i Presidiumit të saj, Mësues i Popullit. Lindi më 6 gusht 1908 në qytetin Eskishehir të Turqisë, ku i ati i tij punonte Kadi (Gjykatës), i diplomuar në Stanboll për Drejtësi. Me kthimin e familjes në Shqipëri, në Gjirokastër, ku kaloi fëmijërinë, Eqremi i vogël mbaroi shkollën qytetëse me përfundime të shkëlqyera. Në gjirin e familjes dhe në rrethin e bashkëqytetarëve të tij, të njohur për dashurinë e madhe për atdhe dhe për arsim, u mbrujt edhe karakteri i tij. Pas mbarimit të shkollës qytetëse, ai fitoi të drejtën e një burse, të dhënë nga prefektura e atëhershme e Gjirokastrës, për të vazhduar studimet e mesme dhe të larta jashtë shtetit. Dhe kështu ai nisi rrugën e mërgimit në kërkim të diturisë. Për të vazhduar studimet Eqrem Çabej, djalosh i ri, u dërgua në Austri dhe para se të hynte në universitet, i duhej të mësonte gjermanishten, prandaj qëndroi një vit pranë familjes Rainmyler. Në vitin akademik 1927-1928, Çabej, njëzet vjeçar, u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Gracit, ku ndoqi studimet për dy semestra. Pastaj studimet i vazhdoi në Universitetin e Vjenës, në degën e Gjuhësisë, ku punonte ndër të tjerë indoevropianisti P. Kreçmer, albanologu i dëgjuar Norbert Jokli e të tjerë. Më shumë lidhje si gjatë kohës së studimeve universitare ashtu dhe pas mbarimit të tyre Çabej pati me Norbert Joklin, i cili mbeti albanologu më prodhimtar, ai ishte njëkohësisht mik i Shqipërisë, që i përqendroi po thuaj të gjitha energjitë e tij në hulumtime dhe studime kushtuar gjuhës shqipe dhe historisë së saj. Nga veprat e tij duhen përmendur sidomos : “ Ndihmesa për gramatikën shqipe (1912), “ Hulumtime gjuhësore-kulturore-historike nga fusha e shqipes “ (1923) etj. N. Jokli, duke çmuar talentin e studentit të ri shqiptar e mbajti afër dhe e ndihmoi Çabejn e ri në studimin e thelluar shkencor të gjuhës shqipe. Ende student, Çabej mbrojti disertacionin me temën “Studime italo-shqiptare”, 145 faqe, materialet e të cilit i mblodhi te arbëreshët e Siçilisë në vitin 1932. Më 7 tetor 1933 para prof. dr. Paul Kreçmerit, prof.dr. Norbert Joklit dhe prof.dr. Karl Paçit, Çabej mbrojti disertacionin dhe meritoi diplomën me gradën Doktor, me vlerësimin Shkëlqyeshëm (Ausgezeichnet ) nga Universiteti i Vjenës, e nënshkruar nga tre profesorët e lartpërmendur. Ky vlerësim nga tre profesorët e shquar të Universitetit të Vjenës ishte një dëshmi e qartë e punës së këtij të riu të talentuar. Vlen të nënvizojmë se ai, që në vitet e para të universitetit, krahas punës së madhe si student , ka bërë edhe një punë të lavdërueshme kërkimore në fushën e gjuhësisë dhe letërsisë, por mjerisht kjo punë ka mbetur e panjohur mirë. Kryerja me sukses e studimeve të larta i nxiti autoritetet drejtuese të Universitetit të Vjenës që t’i propozonin të diplomuarit E. Çabej të qëndronte në atë universitet si asistent pranë Norbert Joklit, por një propozim i tillë nuk e joshi, ai u kthye në Shyqipëri me dëshirën e zjarrtë për t’i vënë dituritë dhe energjitë e tij në shërbim të atdheut. E emëruan në gjimnazin e Shkodrës ku dha letërsi, gjuhë shqipe dhe folklor. Në vitin shkollor 1935-1936 u transferua në Shkollën Normale të Elbasanit, ku punoi një vit, e transferuan në Ministrinë e Arsimit për t’u marrë me drejtimin e arsimit të mesëm, pas pak kohe emërohet profesor i letërsisë në Liceun e Tiranës, por përfundoi në Shkollën e Plotësimit Ushtarak!!! Duke qënë se vuante nga një sëmundje mushkrish, ai kërkoi të lirohej nga një detyrë e tillë, që i solli jo pak kokëçarje. Këshilli i Ministrave të asaj kohe vendosi që Çabej të transferohej profesor në Gjirokastër. Gjatë viteve 1938-1939 e gjejmë pedagog në Gjirokastër, ku ish-nxënësit e tij Koço Mosko, Nasho Nathanaili, Niko Avrami etj, e kujtojnë me nderim : “… na kënaqte me shpjegimet e tij për letërsinë arbëreshe, na këshillonte që në hartime të shkruajmë shkurt e qartë dhe në 40 nxënës që kishte klasa jonë lavdëronte Themo Vasin për hartimet e mira që bënte”. Ata shkruajnë me nostalgji për mësuesin e tyre të dashur dhe fisnik Eqrem Çabej, për ndjenjat e tij patriotike. Në kujtimet e tij për mësuesin e tyre Eqrem Çabej ja se çfarë shkruan Nasho Nathanaili :” Ishte 12 ose 13 prilli i 1939-ës, pas pushtimit të atdheut tonë nga okupatorët fashistë italianë. Ai (profesor Çabej) erdhi në mësim jo si herët e tjera i çelur e buzagaz, por i vrejtur e i mërzitur. U ul në katedrën e tij dhe pasi na vërejti të gjithëve me kujdes, na u drejtua me keto fjalë: “Nxënësit e mi!… Unë me ju zhvilloj dy lëndë, filizofi dhe gjuhë shqipe. Të parën, po të doni , ma mësoni, po të doni mos ma mësoni, unë do t’iu jap një notë kaluese. Por përsa i përket gjuhës shqipe, unë nuk iu lëshoj asnjë fije, sepse për të tani janë krijuar kondita të tjera, fillon periudha e luftës për eliminimin e saj. Unë jua them këtë si mësuesi juaj, si prindi juaj. Kush të dojë, le të vejë në karabinieri dhe le të informojë për këtë këshillë që iu dha mësuesi juaj”. Dhe autori i shënimit shton se midis një heshtjeje prej varri, që u krijua në ato çaste, u ngrit nxënësi Niko Avrami ( i cili ra dëshmor në Luftën Nacionalçlirimtare) dhe tha : “ Midis nesh, profesor, nuk ka të tillë njerëz, mos ki frikë. Të gjithë jemi me mendimin dhe kërkesën tuaj”. Në vitin shkollor 1939-1940 Çabej u transferua në gjimnazin e Tiranës drejtor shkolle. Autoritetet pushtuese shpresonin ta bënin për vete këtë profesor me kulturë, që kish fituar emër të mirë me studimet dhe botimet e tij. Por u gabuan, ai nuk bëhej vegël e tyre. Në një shkresë që Federata e Fashios së Tiranës i dërgonte Drejtorisë Qendrore të Partisë Fashiste Shqiptare më 29.7.1940, për Çabejn thuhej : “ Eqrem Çabej deri më sot nuk ka treguar asnjë shënjë afrimi me politikën fashiste, prandaj duhet konsideruar i rrezikshëm dhe duhen marrë masa për ta shkarkuar nga detyra që kryen tashti” Veprimtaria gjysmëshekullore shkencore e Çabejt të madh mund të ndahet në dy faza kryesore, e para vazhdon deri në prag të Çlirimit të Shqipërisë dhe e dyta nis pas vitit 1945. Në fazën e parë ai është marrë edhe me studime thjesht shkencore edhe me botime të nevojshme për shkollën e mesme. Në prodhimtarinë e tij të kësaj faze bie në sy një interesim i madh jo vetëm për gjuhësinë, por edhe për folklorin e letërsinë artistike me një anim të lehtë nga kjo fushë e dytë. Nga studimet thjesht gjuhësore të asaj periudhe mund të përmendim: Tekste italo-shqiptare (1935), Elemente dialektore nga Italia (1936), Marrëdhëniet midis shqipes dhe rumanishtes (1936), Shprehje dhe frazeologji paralele në gjuhët ballkanike (1936 ), Atlasi gjuhësor shqiptar (1943). Nga fusha e folklorit dhe letërsisë mund të përmendim ndër të tjera: Kënga e Leonorës në poezinë popullore shqiptare (1934), Zakone dhe doke të shqiptarëve (1936), Konstandini i vogëlith dhe kthimi i Odiseut (1937 ), Për gjenezën e literaturës shqipe (1937 dhe 1959), Kulti dhe vijimi i hyjneshës Diana në Ballkan (1941 ). Nga studimet me karakter të përzier gjuhësor, letrar dhe folklorik duhen përmendur sidomos: Studime italo-shqiptare dhe teksti për shkollat e mesme, Elemente të gjuhësisë e të literaturës shqipe. Në këtë tekst jepen disa njohuri të përmbledhura mbi gjuhën, mbi gjuhët e botës, mbi gjuhët indoevropiane dhe mbi gjuhën shqipe. Për gjuhën shqipe jepen njohuri për përhapjen e saj, për dialektet dhe ndryshimet midis tyre, për gjuhën e përbashkët, për burimin e shqipes dhe për emrin e shqiptarëve. Në pjesën e dytë jepen njohuri të përmbledhura për shkrimtarët e vjetër shqiptarë dhe arbëreshë. Këtu përfshihen Dokumentet e para, Buzuku, Budi, Bardhi, Bogdani, Matrënga, Variboba, De Rada, Dara, Serembe etj., etj., si edhe për poezinë popullore shqiptare dhe arbëreshe, si edhe nga poezia popullore e arbëreshëve të Greqisë dhe të Italisë dhe nga Shqipëria. Çabej ka bashkëpunuar në mjaft vepra kolektive dhe në redaksitë e revistave shkencore, në komisionet përgatitore të konferencave dhe sesioneve shkencore të organizuara nga Instituti i Gjuhesisë dhe i Letërsisë, si edhe në komisionin përgatitor të Kongresit të Drejtshkrimit të Gjuhës Shqipe më 1972. Veprimtaria shkencore e Çabejt mori një zhvillim shumë të madh në fazën e dytë, d.m.th. pas Çlirimit, kur ai punoi pranë ish- Institutit të Shkencave dhe më vonë pranë Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë dhe njëkohësisht edhe si pedagog i jashtëm në shkollat e larta, ku ai zhvilloi me studentët për shumë vjet lëndët linguistikë dhe albanologji, ndërsa në Fakultetin Histori-Filologji jepte Gramatikën Historike, Hyrje në historinë e gjuhës shqipe dhe Fonetikën historike të shqipes, si dhe hartoi, përgatiti dhe bëri tekstet përkatëse me 150 faqe secili, që janë ende në përdorim, të ribotuara disa herë në universitetet e Tiranës dhe Prishtinës. Pas vitit 1945 Çabej iu përkushtua më fort gjuhësisë dhe veprimtaria e tij shkencore në këtë fushë ka qënë më e frytshme dhe më e rëndësishme se në fushat e tjera. Në këtë fazë Çabej anoi më shumë në gjuhësi, çështjeve të rëndësishme të gjuhës shqipe që kërkonin zgjidhje sa më të argumentuara dhe që do të ndihmonin për zhvillimin e mëtejshëm të studimeve gjuhësore. Krahas thellimit të mëtejshëm të studimit sinkronik të shqipes, fillon në Shqipëri edhe studimi diakronik i kësaj gjuhe, është fjala sidomos për studime në rafshin historik, ku më parë fjalën e thoshin po thuaj vetëm studiuesit e huaj. Njeriu më i përshtatshëm në fushën e gjerë të studimit diakronik të shqipes ishte Çabej, i cili kishte mbështetjen e kolegëve të tij më të moshuar si Aleksandër Xhuvani, Kostaq Çipo, Mahir Domi. Vendosmëria e Çabejt për t’iu përkushtuar studimit diakronik të shqipes duhet të jetë nxitur edhe nga dëshira e tij për të ndriçuar më tej disa probleme të historisë së kësaj gjuhe të lashtë të Ballkanit, në një kohë kur studimet albanologjike jashtë Shqipërisë po pësonin një rënie të dukshme. Norbert Jokli, albanologu më prodhimtar i viteve njëzet e tridhjet të këtij shekulli, u zhduk në mënyrë tragjike nga nazistët gjermanë në vitin 1942. H. Pedersen, tashmë i plakur, nuk merrej më prej kohësh me gjuhën shqipe. Disa studiues të tjerë të shqipes në vende të tjera të Evropës, nuk kishin as kushtet e nevojshme, as përgatitjen e duhur për të ndërmarrë studime të gjera nga fusha e historisë së gjuhës shqipe. Kjo zbrazëti e krijuar në këtë fushë studimesh duhej mbushur dhe vendi ku mund të bëheshin përpjekje të suksesshme , ishte Shqipëria e porsa çliruar, e cila me gjithë hallet dhe problemet e mëdha që i la lufta, u tregua e gatshme për ta përballuar edhe këtë ndërmarrje të vështirë. Në këtë mënyrë, krahas thellimit të mëtejshëm të studimit sinkronik të shqipes, filloi në Shqipëri edhe studimi diakronik i saj, i cili mori një hov të dukshëm gjatë këtyre dyzet e pesë vjetëve të fundit sidomos me punën e palodhur dhe të frytshme të Eqrem Çabejt dhe të disa gjuhëtarëve të tjerë, që ecën në gjurmët e tij. Studimet diakronike të shqipes gjatë këtyre dhjetëvjeçarëve të fundit nuk janë konceptuar të shkëputura nga problemet e studimit sinkronik të saj. Me interes është edhe rruga e metoda e ndjekur nga profesor Çabej në studimet e tij diakronike. Si në studimet etimologjike, ashtu dhe në ato për fonetikën, gramatikën dhe dialektologjinë historike, ai është mbështetur në parimin që, duke u nisur nga faza e dokumentuar e shqipes dhe duke shfrytëzuar të gjitha mjetet e mundshme, të ngjitemi shkallë-shkallë në fazat më të hershme të saj. Pra, baza e metodës së tij hulumtuese është krahasimi i brendshëm, duke u nisur nga e njohura për të zbuluar të panjohurën. Për t’ia arritur sa më mirë këtij qëllimi, ai është mbështetur edhe në krahasimin me gjuhët e tjera indoevropiane, por krahasimin e jashtëm ai e ka shfrytëzuar si një mjet plotësues. Një tjetër veçori e metodës së tij hulumtuese, sidomos në studimet etimologjike, ka qënë zbatimi me sukses i parimit të shkollës “Fjalët dhe sendet”, e themeluar në fillim të shekullit të njëzetë nga R.Meringer dhe H. Shuhard. Sipas kësaj shkolle gjuhësore, duhen pasur parasysh lidhjet e ndërsjellta midis sendeve dhe fjalëve përkatëse, që ishte zbatuar edhe nga mësuesi i tij i shquar N. Jokli. Zbatimi i kësaj metode shkencore në mënyrë krijuese i dha mundësi profesor Çabejt që të mënjanojë disa nga gabimet, ku kishin rënë ca studiues të mëparshëm të gjuhës shqipe. Interesat e profesor Çabejt në fushën e historisë së gjuhës shqipe kanë qënë të shumanshme, por ndihmesa më të rëndësishme ai ka dhënë sidomos në fushën e etimilogjisë, të fonetikës historike, të gramatikës historike e të dialektologjisë si dhe për çështjen e prejardhjes së gjuhës shqipe. Atij i takon merita qe iu përvesh një pune të madhe shumëvjeçare për vjeljen sistematike të fjalëve dhe shprehjeve të gjuhës shqipe jo vetëm nga fjalorët e kësaj gjuhe por dhe nga burime të drejtpërdrejta, siç janë ndër të tjera veprat e autorëve të vjetër shqiptarë dhe arbëreshë, botimet me materiale dialektore nga arbëreshët e Greqisë, të Italisë dhe të ngulimmeve të vjetra shqiptare jashtë Atdheut, si dhe nga krahina të ndryshme të Shqipërisë. Një tjetër temë që ka tërhequr prej kohësh vëmendjen e ketij studiuesi gjenial ka qënë ajo e prejardhjes së gjuhës shqipe, së cilës i është kthyer disa herë me plotësime argumentesh. Për dijetarët e mëparshëm prejardhja e shqipes nga ilirishtja ishte një gjë e vetëkuptueshme, mirëpo qysh nga fundi i shekullit të kaluar e sidomos gjatë shekullit tonë disa gjuhëtarë e kanë kundërshtuar këtë mendim dhe kanë mbrojtur hipotezat, sipas të cilave shqipja është bijë e trakishtes, apo e së ashtuquajturës dakomizishte etj. Profesor Çabej në artikujt dhe kumtesat e tij me argumente gjuhësore, historike- gjeografike etj. i ka kundërshtuar ato hipoteza dhe ka mbrojtur tezën e burimit ilir të shqipes. Kjo tezë ka gjetur tashmë përkrahje në një numër gjithnjë e më të madh studiuesish të huaj. Por duhet thënë se kryet e vendit në prodhimtarinë shkencore të profesor Eqrem Çabejt e zënë “ Studimet etimologjike në fushë të shqipes, që Kadarea i ka cilësuar kurora e veprës së tij shkencore të cilave ai arriti t’u jepte formën përfundimtare dhe t’i botonte në revistën : Buletini i Universitetit Shtetëror të Tiranës, seria shkencat shoqërore, nga nr. 4 – 1964, si dhe janë ribotuar në Prishtinë në vëllimin 1 dhe 2 në vitin 1967, në Studime Gjuhësore. Ndihmesë të rëndësishme ka dhënë ky studiues i shquar edhe në fushën e fonetikës dhe të gramatikës historike të shqipes. Nga fonetika historike ai në tekstin për shkollat e larta, (i ribotuar disa herë në Tiranë në formë dispense dhe i ribotuar si libër në Prishtinë më 1970) dhe në studime e artikuj të ndryshëm, të botuar brenda dhe jashtë vendit, ka trajtuar çështje të rëndësishme të evolucionit të sistemit fonetik të gjuhës shqipe. Profesor Çabej është marrë edhe me disa çështje të rëndësishme nga fusha e gramatikës historike të shqipes, siç janë: shumësi i singularizuar në gjuhën shqipe, Problemi i nyjave të shqipes, Çështja e gjinisë asnjanëse etj. Vëmendje të posaçme ai i kushtoi hulumtimit dhe studimit të dialekteve të shqipes. Veprimtaria shkencore e tij ka pasur jehonë të madhe në Kosovë, ku përveç artikujve të shumtë të ribotuar nëpër revista të ndryshme, është bërë një punë e mirë edhe me ribotimin e të gjitha shkrimeve të tij në disa vëllime. Deri sot janë botuar shtatë vëllime me titullin “Studime gjuhësore”. Veprat dhe artikujt shkencorë të Çabejt janë botuar në vende të ndryshme të botës, që dëshmon për interesimin e madh, që ka ngjallur veprimtaria shkencore e këtij gjuhëtari të shquar edhe jashtë Shqipërisë si në Austri,Gjermani, Rumani, Itali, Francë, Poloni etj. Për interesimin e madh që ka ngjallur në botën e jashtme vepra shkencore e tij, dëshmon edhe letërkëmbimi shumë i gjerë që ka pasur ai me një numër të madh gjuhëtarësh të huaj, nga të cilët mjafton të përmendim disa nga më të shquarit si: H.Pedersen, Paul Kreçmer, Norbert Jokli, Karl Paç, Maksimiljan Lamberc, Aleksandër Graur, Aleksandër Roseti, Vladimir Georgev, Vaklav Cimohovski, Haralambie Mihëjesku, eti.,etj. Vitet e fëmijërisë që kaloi në Gjirokastër, lanë mbresa të pashlyeshme në vetëdijen e shkencëtarit të ardhshëm, i cili edhe në moshë të thyer, i kujtonte gjithnjë me mall ato vite. Në kujtimet e vitit 1967, të nipit të tij Dragush Çabej, thuhet : “ Kishte shumë mall për Gjirokastrën. Shkonte me shumë dëshirë kur gjente kohë. Në prill të 1967-ës e prita sa erdhi. Zbriti te Sheshi i Çerçizit. Ishte vonë kur mbëriti. Qëndroi një copë herë duke parë monumentin e tij.Pastaj, si e brodhi me sy të gjithë qytetin, u kthye nga unë dhe më tha : “ Dua të rri pak vetëm, se kështu më duket sikur bisedoj me Gjirokastrën dhe çmallem me të. Ika këndej fëmijë fare, njëmbëdhjetë vjeç pa bërë”.Pas një çopë here morëm Qafën e Pazarit. Ai, i heshtur gjithmonë, duke kaluar nëpër kalldrëmet,tani zuri të fliste e të fliste për bukuritë e Gjirokastrës. Qëndroi para shtëpisë së tij “ Këtu u vra bimbashi turk. Këtu përballë ka qënë fura e Kolës. Paskan ndërtuar një shtëpi të re në vend të furrës. Bahçeja jonë. Këtu me Fejziun, Tahsimin Feritin e të tjerë luanim me cingla, dollapet, top-gropën…Shtatë kronjet. Këtu, me vëllanë merrnim gjymat dhe mbushnim ujë. Hani i Stavros. Këtu vinin e bujtnin më shumë fshatarë nga Labëria. Hani i Zagories. Këtu bujtnin nga Zagoria, Sopiku…Ja libraria e Nimet Karagjozit. Këtu nxënësit e shkollës blinin libra e broshura të Buzukut, Matrangës, Samiut, Naimit, letërsi klasike frënge…” Desha t’i thosha ndonjë fjalë tjetër, po, kur vura re se as po më shikonte fare, e kuptova që donte të bisedonte me veten dhe nuk fola. Mos e nga, Dragush, i thashë vetes, ka mall e nuk do trazuar” Studimet e larta filologjike, siç e thamë më lartë, i bëri në Austri, ku dhe u specializua për gjuhësi krahasuese indoeuropiane. Për afër një gjysmë shekulli punoi sistematikisht për shkollën e studimet shqiptare, duke i dhënë ndihmesa të rëndësishme veçanërisht arsimit të lartë dhe gjuhësisë shqiptare.Veprimtaria e tij kërkimore me kohën mori përmasa të gjera dhe u ngrit në një shkallë të lartë. Në vitin 1946 profesor Çabej dha mësim në Institutin e Lartë Pedagogjik, më pas në në Institutin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë dhe në Fakultetin e Histori-Filologjisë. Hartoi tekstet e disa lëndëve kryesore, ishte bashkautor në një varg veprash kolektive. Veprimtaria e tij shkencore u shtjellua kryesisht në gjuhësi, por u shtri edhe jashtë saj, sidomos në folklor, etnografi, histori të letërsisë. Fusha themelore e tij ka qënë historia e gjuhës e vështruar në aspektet e problemet më të ndryshme të saj. Vendin qendror e zënë studimet etimologjike dhe leksikologjike historike, por mjaft peshë kanë edhe fonetika e gramatika historike e shqipes, historia e përgjithshme e shqipes me problemet e prejardhjes së saj, të marrëdhënieve me gjuhët motra indoevropiane, me gjuhët ballkanike e me gjuhë të tjera, po ashtu edhe gjuha e autorëve të vjetër e botimi filologjik i veprave të tyre. Ndihmesa me rëndësi ka dhënë profesor Çabej edhe për dialektologjinë e onomastikën, si edhe për kodifikimin e gjuhës letrare. Ndër veprat më kryesore të tij janë : Studime etimologjike në fushë të shqipes : 1-2-3, Hyrja në historinë e gjuhës shqipe (1947, 1958), Fonetika historike e shqipes (1958), botimi kritik i veprës “ Meshari “ i Gjon Buzukut,(1958), bashkë me Aleksandër Xhuvanin hartoi dy trajtesat “Parashtesat” dhe “ Prapashtesat” e gjuhës shqipe” (1956, !962). Profesor Çabej është bashkautor i “Fjalorit të gjuhës shqipe” ( 1954), po ashtu ndër hartuesit e udhëzuesve drejtshkrimorë,që u punuan pas Çlirimit deri në “Drejtshkrimin e gjuhës shqipe” (1973). Mori pjesë gjallërisht në përpunimin e terminologjive të shumë degëve të shkencës e teknikës. I ndrituri Çabej argumentoi në mënyrë bindëse prejardhjen ilire të gjuhës shqipe e të popullit shqiptar, autoktoninë e tij në trevat ku banon sot, vuri në dukje rolin dhënës të shqipes ndaj gjuhëve me të cilat ra në kontakt dhe unitetin e kulturës materiale e shpirtërore shqiptare. Profesor Eqrem Çabej, si përfaqësues i shquar i gjuhësisë shqiptare, u njoh si autoritet shkencor edhe në rafshin ndërkombëtar dhe u çmua lart për meritat e tij veçanërisht në gjuhësi dhe albanologji. Poeti dhe shkrimtari i madh Ismail Kadare për Eqrem Çabejn shkruan si më poshtë : “ Jeta dhe vepra e Çabejt është një ngjitje në ngrehinën e madhe të universit të gjuhëve, që është një lartësi e vështirë e shkencës dhe një bastion i vërtetë i qytetërimit shqiptar. Kam patur fatin ta njoh e ta takoj shumë herë Eqrem Çabejn. Më shumë se i njëjti qytet ku kishim lindur, na bashkonte mbarë gjuha shqipe, ajo që flitej nga jugu në veri, e përtej kufijve e përtej detit e përtej oqeanit Atlantik. Njohja me të më erdhi nëpërmjet një drejtimi të lumtur : poezisë. Ai u mor tërë jetën me një nga përmasat më të gjera, më madhështore e më misterioze të jetës sonë: gjuhën. Ai punoi tërë jetën me mund prej titani për gjuhën tonë shqipe, atë gjuhë që e mbajti gjallë unitetin e kombit e u mbajt edhe vetë gjallë prej tij. Të lidhura kështu me këtë materie të pavdekshme, emri dhe vdekja e Eqrem Çabejt e kanë të natyrshme, si një cilësi të racës, pavdekësinë.” Ky dijetar i shquar më 17 gusht 1980 u përcoll për në banesën e përjetshme, në dheun mëmë që aq shumë e donte nga përfaqësuesit më të lartë të Partisë, të shtetit dhe të shkencës e kulturës shqiptare. Me vdekjen e tij shkenca dhe kultura shqiptare humbën një nga përfaqësuesit e tyre më të talentuar dhe më prodhimtarë. Në ceremoninë e varrimit të tij, Profesor Aleks Buda, kryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë tha: “Vepra e Eqrem Çabejt nuk ka të vdekur, ajo do të mbetet kurdoherë si një shembull, si një thesar i vyer në duart e studiuesve, të shkencëtarëve të sotëm e të ardhshëm të vendit tonë.” 2- Material tjeter nga Agim Mero interesant. Nga Agim Mero. Në vjeshtë të vitit 1972 dy ngjarje shkencore me rëndësi kombëtare u organizuan nga Universiteti: Kuvendi i Parë i Studimeve Ilire, në shtator; dhe Kongresi i Drejtshkrimit, në nëntor. Historianë dhe gjuhëtarë të shquar nga vendi, nga Kosova dhe nga shumë vende të tjera të botës, vunë në dukje, në këto dy tubime historike, kulturën e lashtë dhe prejardhjen e saj ilire të historisë dhe të gjuhës shqipe, si një nga gjuhët më të vjetra të kontinentit. Referatet e kumtesat e A. Kostallarit, A. Budës, E. Çabejt, I. Ajetit, etj., ishin bazamenti i fuqishëm shkencor, ku u mbështetën konkluzionet e vendimet e Kuvendit e të Kongresit. Ashtu si kuvendin, por veçanërisht Kongresin e Drejtshkrimit, Enver Hoxha i ndoqi me kujdes të veçantë. Ai pyeste e dëgjonte veçanërisht me vëmendje mendimet e studiuesve kosovarë për gjuhën e njësuar dhe vlerësoi sidomos mendimet e Çabejt për karakterin konvergjent të gjuhës letrare shqipe. Kur u mbyll kongresi, E. Hoxha takoi me radhë shkencëtarët e gjuhëtarët që mbajtën referatet e kumtesat dhe u ul për të pirë kafe midis E. Çabejt dhe A. Budës. Aty ai deklaroi se së shpejti do të krijohej edhe Akademia e Shkencave, duke vlerësuar në këtë rast aftësitë shkencore si të Çabejt, ashtu dhe të Budës. Me Çabejn në Shkup dhe Prishtinë Në dhjetor të atij viti pata rastin e fatin që bashkë me Çabejn të shkonim për marrëveshje universitare në Shkup e në Prishtinë. Rrugës për në Shkup ndaluam afër Manastirit, ku ishin bërë e bëheshin studime arkeologjike të një vendbanimi të lashtë të quajtur “Heraklea”. Me pyetjet, me njohuritë dhe me shpjegimet që jepte Prof. Çabej, për kulturën dhe historinë e asaj treve, ciceroni vendas hoqi dorë nga fjalët e tij dhe filloi edhe ai të dëgjonte me vëmendje profesorin tonë. Në Shkup e ftuan të bënte një bisedë mbi gjuhët ballkanike në fakultetin e gjuhësisë të Universitetit të Shkupit. Kur shkuam për ta marrë Çabejn, pas dy orësh, ai ende s’kishte mbaruar t’u përgjigjej pyetjeve të shumta që i bëheshin dhe pamë një grumbull të madh dëgjuesish që ishin jashtë sallës, në oborr, duke dëgjuar bisedën e tij. Harresë apo…!? Në Prishtinë e në qytetet e tjera të Kosovës, ku unë shkova për herë të parë, nuk mund ta përshkruaj dashurinë e respektin e madh të kosovarëve për Prof. Çabejn. Kjo dashuri e ky respekt për të vinte se ai njihej kudo atje si një shkencëtar i madh, por edhe si një shqiptar i madh. Profesori njihte deri në nuanca jo vetëm jetën dhe historinë kosovare, por edhe vendet ku kalonim me emra e me historinë e tyre. Por ajo që më shtangu, ishte kur pashë në gazetën “Rilindja” që në përvjetorin e lindjes së tij ia kishte kushtuar disa faqe Çabejt, Në faqen e parë gazeta botonte një portret të madh të tij me mbishkrimin: “Simbol i mençurisë dhe i modestisë shqiptare”. U gëzova, por edhe u pezmatova, rashë në mendime, sepse në shtypin tonë as përmendej ditëlindja e tij dhe shefja e kuadrit të Universitetit s’e vinte fare në listat e atyre që duhej t’u festohej dita e lindjes. Si për të larë diçka, kur u kthyem nga Kosova, pas disa ditësh i shkova në shtëpi Profesorit për Vitin e Ri. Vërejtje pse i puthi dorën koleges shkencëtare Është bërë proverbial tani rasti me shkencëtaren ruse Desnickaja, albanologe e njohur, që kur Çabej e takoi në një kongres të studentëve të Evropës juglindore në Sofje, i puthi dorën asaj. Për këtë xhest, kryetari i delegacionit N. P. (nëndrejtori Institutit të Marksizëm-Leninizmit-) i hoqi vërejtjen, kurse Çabej iu përgjigj: “-Jam shumë i moshuar tani që të ndërroj zakonet e sjelljes sime.” Desnickaja ishte edhe oponente, kur Çabej mbrojti disertacionin. Titullin e kandidatit të shkencave ai duhej ta mbronte në një kohë kur të tjerëve u jepej me vendime. Në bisedë e sipër, ajo tha:”- Unë sot jam oponente, po për ato që do të flas, e konsideroj veten nxënëse të Çabejt”. Desnickaja e dinte aq mirë shqipen, sa kur e pyeta Prof. Z. Kodrën, ndërsa ajo po fliste për disertacionin e Çabejt, se si po e fliste shqipen nga ana gramatikore, ai më tha: Gjatë një ore që ka folur, ka bërë vetëm dy gabime gramatikore, që, (dhe përmendi emrin e një shkrimtari tonë të njohur), i bën në çdo dy fjalë që thotë. Të tolerosh është njerëzore, të falësh është hyjnore! Sa herë e takoja, aq sa më jepte kënaqësi, aq edhe pezmatohesha e futesha në mendime. Një shkencëtar iu1_cabej atillë, që bota e njihte, e nderonte dhe e respektonte, punonte e jetonte në kushte më se modeste. Për të shkuar në punë, i duhej të ndërronte dy autobusë. Jetonte në një apartament më se të zakonshëm, kur sa e sa mediokër kokëboshë kapardiseshin në vetura e në vila! Për të shkuar në verë dy javë në plazh, mu desh të ndërhyja te ministri i Ekonomisë Komunale, për t’i dhënë një kabinë dërrase. Por, ai gjithmonë i urtë dhe i heshtur, s’ankohej kurrë, jo nga frika, por nga karakteri, sepse, siç ka thënë vetë: “Thelbi shpirtëror i karakterit të shqiptarit është rezervimi.” Këtë ma vërtetoi edhe një herë Shyretja, bashkëshortja e tij, kur i vajta para disa vjetësh për vizitë në shtëpi. Në një nga gazetat tona dikush kishte shkruar sikur Çabej, kur ishte i shtruar në spital, i kishte thënë që mua më sëmuri A… , për një nga drejtuesit e tij. Kjo shkruhej disa vite pas vdekjes. Shyretja ishte revoltuar dhe insistoi që gazeta të kërkonte ndjesë për çka kishte shkruar, sepse Eqremi, fliste akoma e revoltuar ajo, jo vetëm s’e ka thënë atë, por edhe nuk e thoshte kurrë sepse ai si moto të jetës, midis të tjerash, kishte edhe këtë: “Të tolerosh është snjerëzore, të falësh është hyjnore”. *** Për 20 vjet, deri sa vdiq e takova vetëm një herë, në autobus urban, kur po vija nga Laçi. Më foli me shumë përzemërsi e me keqardhje të madhe. U mërzita shumë – tha – që ike nga universiteti, se gjirokastritët e bëjnë shumë mirë punën e shtetit. “Nuk e takova dot më njeriun e madh e profesorin e dashur. Sa i madh, aq ishte edhe i thjeshtë. Ndryshe s’do të kishte vend proverbi i lashtë që thotë se: “Mund të jesh i thjeshtë pa qenë i madh, por nuk mund të jesh i madh pa qenë i thjeshtë. Lum kush e ka njohur atë njeri! Akademia e Shkencave, midis Budës dhe Çabejt Kjo dha shkas që në opinionin intelektual të diskutohej se Aleks Buda ose Çabej, një nga këta të dy do të ishte kryetari i ardhshëm i akademisë. Dy muaj më vonë, kur u inaugurua Akademia, E. Hoxha konsideroi si më të përshtatshëm kryetar të saj Prof. Aleks Budën. Si Çabej, ashtu dhe Buda, të dy të shkollës austriake, kishin “njollat” e tyre në biografi, nga të cilat si më të voglat E. Hoxha quante të A. Budës. Kur E. Hoxha e thirri A. Budën për t’i komunikuar vendimin për ketë, s’di sa është e vërtetë, A. Buda me zgjuarsinë e buzëqeshjen e tij karakteristike, i tha:”- Sh. Enver, ky është gabimi i parë i madh që bën partia duke më caktuar mua kryetar të Akademisë të Shkencave të Shqipërisë”. Aleks Buda ishte një intelektual i formuar, erudit, me kulturë perëndimore. Atëherë veprimi i E. Hoxhës për ta emëruar kryetar të akademisë u konsiderua si një sinjal që bëhej në përputhje me frymën liberale të asaj periudhe, që dha shpresa për ndryshime pozitive. Megjithatë në këto veprimtari, spikaste figura e Eqrem Çabejt, në radhë të parë si e një gjuhëtari të madh, por jo më pak edhe të një historiani të tillë, me përmasa poliedrike, që në çdo kohë do t’i japë nder Shqipërisë. Çaj Çajupi në shtëpinë e profesorit Shtëpinë e kishte ku e ka edhe sot familja e tij, afër Varrit të Bamit, në katin e sipërm të një pallati. Më priti në kuzhinë, aty ku prisnin atëherë. pothuajse gjithë shqiptarët. E ndjeva që u gëzua si fëmijë ai kolos i mendimit, i kulturës e shkencës shqiptare. “- Së pari, -më tha – do të pimë një çaj mali nga Gjirokastra” dhe këndej filloi edhe muhabeti për Gjirokastrën, për lagjen ku kishte lindur e për gjimnazin ku jepte mësim, kur punoi për pak kohë në Gjirokastër. I kujtova se një ish student i tij, nga Gjirokastra, më kishte treguar se kur hyri (për Çabejn) për herë të parë në klasë, u kish thënë:”- Bashkë do të bëjmë dy lëndë, filozofinë dhe gjuhën shqipe. Të parën po deshët mësojeni, po deshët mos e mësoni., por të dytën nuk do t’ju lejoj që të mos e mësoni. “Qeshi pak dhe shtoi:”- Filozofia ka rëndësinë e saj, por gjuha është tabani i tabanëve të një kombi.” Jeta dhe vepra Eqrem Çabej, shkollimin fillor e kreu në vitin 1921 në Gjirokastër. Studimet e larta i mbaroi për filologji në Klagenfurt (1923-1926), Grac (1927) dhe Vjenë të Austrisë (1930-), ku ndoqi mësimet e Paul Kretschmer, Karl Patsch, Nikolai Trubetzkoy dhe Norbert Jokl. Nën drejtimin e Joklit, Çabeji filloi të kishte interes të madh në zhvillimin historik të Gjuhës Shqipe. Në 1933, ai dorëzoi disertacionin e doktoraturës mbi Italoalbanische Studien (Studime Italo-Shqiptare) në Vjenë. Çabej u kthye në Shqipëri ku edhe punoi si mësues gjimnazi në Shkodër (1934), Elbasan, Tiranë dhe Gjirokastër. Pas fillimit të Luftës së Dytë Botërore, ai vajti në Romë, ku qëndroi deri më korrik të 1944-ës. Në 1942, ai refuzoi të bashkohej me Institutin e Studimeve Shqiptare për arsye politike. Atij iu ofrua posti i Ministrit të Kulturës në qeverinë kukull të Rexhep Mitrovicës në 1943, por ai e refuzoi. Ai u kthye në Shqipëri në 1944. Në 1947, ai u caktua anëtar i Institutit të Shkencave, instituti paraardhës i Universitetit të Tiranës. Nga 1952 deri më 1957, ai shërbeu si profesor i historisë së Shqipërisë dhe fonetikës historike. Në 1972, ai u bë anëtar themelues i Akademisë së Shkencave. Veprimtaria shkencore e Çabejit në fushën e gjuhës shqipe dhe historisë është e gjithanshme dhe në shumë raste monumentale. Çabej u specializua në gjuhësinë krahasuese indo-evropiane. Veprimtarinë shkencore e shtjelloi në gjuhësi, por edhe jashtë saj, në folklor, etnografi dhe histori të letërsisë. Vend zënë studimet etimologjike dhe leksikologjike historike, dialektologjia e onomastikës si edhe kodifikimi i gjuhës letrare. Eqrem Çabej është autor i mbi 200 publikimeve; la pas shumë shkrime e studime mbi letërsinë e folklorin; si dhe dy veprat madhore: botimin studimor prej dy vellimesh “Meshari i Gjon Buzukut, 1555”, dhe “Studime Etimologjike në fushë të shqipes”. Eqrem Çabej ka dhënë një ndihmë të çmuar me një varg sqarimesh etimologjike gjatë hartimit të Fjalorit të gjuhës shqipe të botuar në Tiranë më 1980. Profesor Çabejit i është akorduar Urdhri “Nderi i Kombit”, Shqipëri 10 maj 2003; Medalja e Artë e Lidhjes së Prizrenit, Kosovë, ndërsa Universiteti i Gjirokastrës mban emrin e tij, universiteti “Eqerem Çabej”. Eqrem Çabej në Vjenë eqerem-cabejPër të vazhduar studimet, Eqrem Çabej u dërgua në Austri. Para se të hynte në ndonjë shkollë, iu desh të qëndronte një vit afër Vjenës, për të mësuar gjermanishten. Rasti e solli pranë familjes Reinmyler, në St. Pölten, një familje e kulturuar dhe dashamirëse, që u kujdes për të si ta kishte birin e vet. Gjatë qëndrimit pranë kësaj familjeje ai punoi shumë për ta përvetësuar sa më shpejt gjermanishten. Duke lënë përshtypje shumë të mira jo vetëm me zellin e madh, por edhe me sjelljen shembullore. Pas një viti qëndrimi në St. Pölten, mori njëherësh dy klasa të gjimnazit që e mbaroi shkëlqyeshëm në vitin 1926 në Klagenfurt të Austrisë. Në vitin akademik 1927 – 1928 u regjistrua në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Gracit, ku ndoqi studimet për dy gjashtëmujorë (semestra). Pastaj studimet i vazhdoi në Universitetin e Vjenës. Dega e gjuhësisë në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Vjenës kishte një traditë të vyer. Aty kishin punuar profesorë të tillë të shquar si sllavistët e njohur Franc Miklosiç (Miklosich) (1813 – 1956), Vatroslav Jagiç (1838 – 1923), romanisti me emër Vilhelm Majer – Lybke (Myer – Lübke) (1861 – 1936) etj. Në kohën që u regjistrua Çabej, në atë universitet punonin, ndër të tjerë, indoeuropianisti dhe grecisti i njohur P. Kreçmer (P. Kretschmer) (1866 – 1956), albanologu i dëgjuar Norbert Jokl (1877 – 1942), arkeologu dhe historiani i njohur Karl Paç (K. Patsch) (1865 – 1945) etj. Të kujtojmë se në Austri ishte krijuar një traditë e mirë edhe për studimin e historisë së gjuhës shqipe dhe të historisë së popullit shqiptar. Me Norbert Joklin Norbert Jokli, duke e çmuar talentin e studentit të ri shqiptar, e mbajti afër atë dhe kështu u zhvillua midis tyre një miqësi e ngushtë dhe një bashkëpunim i frytshëm, që ndihmoi aq shumë për ta përudhur Çabejn e ri në studimin e thelluar shkencor kur ishte ende student. Në përputhje me kërkesën e Universitetit të Vjenës që, për ta marrë diplomën me gradën e doktorit në profilin përkatës studenti duhej të mbaronte një disertacion, diplomanti E. Çabej zgjodhi për këtë qëllim temën Studime italo – shqiptare (Italoalbanische Studien). Për këtë disertacion ai punoi me zell të madh dhe shkoi e mblodhi material pranë arbëreshëve të Sicilisë në vitin 1932. Disertacioni u mbrojt më 7 tetor 1933 para prof. dr. Paul Kreçmerit, prof. dr. Norbert Joklit dhe prof. dr. Karl Paçit dhe për këtë atij iu dha diploma për gradën doktor nga Universiteti i Vjenës. Diploma është nënshkruar nga të tre profesorët e lartpërmendur përkrah vlerësimit shkelqyeshëm (Ausgezeichnet).