— Paul A. Samuelson Paul Samuelson – Mjeshtri i Ekonomisë Moderne dhe Arkitekti i Gjuhës Shkencore Ekonomike. Një nobelist që solli ndryshim. Në historinë e mendimit ekonomik, Paul Anthony Samuelson mban vendin e një reformatori metodologjik:  Ai i solli ekonomisë precizionin matematikës pa e ndarë nga qëllimi njerëzor.  Metoda e tij ishte e qartë dhe ambicioze: të bëjë nga ekonomia një disiplinë të testueshme dhe të përdorshme — një shkencë që nuk thotë vetëm se çfarë ndodh, por pse ndodh dhe si mund të përmirësohet. > “Nëse mund ta shpjegosh qartë, do të thotë se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson Lindur në Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht në University of Chicago dhe Harvard,  dhe më pas krijoi karrierën e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT).  Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet të kombinojë racionalitetin deduktiv me njohjen empirike. Një mendje që guxon të mendojë ndryshe, të shohë përtej tabelave, numrave dhe teorive të thata – një mendje që kërkon kuptim.  Paul Samuelson ishte pikërisht kjo mendje: ekonomisti që i dha sistem ekonomisë, por edhe kuptim shoqërisë.  Ai nuk e pa kurrë ekonominë si një mekanizëm të verbër të tregut, por si një organizëm të gjallë, ku çdo pulsim i çmimit, çdo frymëmarrje e konsumit dhe çdo lëvizje e politikave publike përfaqësonte jetën reale të njerëzve. Profesionalisht, ai ishte një akademik i rrallë, një shkencëtar i mendimit ekonomik që kaloi jetën mes auditorëve dhe kërkimit shkencor në Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku për dekada formoi breza të tërë ekonomistësh që sot udhëheqin botën. Ai ishte pedagog, studiues, këshilltar qeveritar, dhe mbi të gjitha – një ndërtues paradigme. Në kërkimet e tij, Samuelson nuk kërkoi thjesht t’i jepte përgjigje pyetjeve të vjetra të ekonomisë, por të ngrinte një gjuhë të re për t’i formuluar ato. Ai ishte i pari që futi me dinjitet matematikën si mjet themelor në analizën ekonomike, duke treguar se logjika e saktë mund të shërbejë si urë mes teorisë dhe jetës reale.  Në librin e tij madhor Foundations of Economic Analysis (1947), ai ndërtoi themelet e ekonomisë moderne si shkencë e plotë, e mbështetur në barazi, ekuilibër dhe racionalitet, por gjithmonë me një ndjesi të thellë njerëzore pas çdo ekuacioni. Kërkimet e tij përfshijnë fusha që prekin çdo kënd të ekonomisë: nga teoria e mirëqenies dhe analiza e tregut të punës, te modelet e politikave fiskale dhe monetare.  Ai ishte një nga arkitektët intelektualë të ekonomisë pas Luftës së Dytë Botërore – një periudhë që kërkonte jo vetëm rindërtim fizik, por edhe moral, teorik, dhe social. Pikërisht për këtë vizion të gjerë dhe për përpjekjet për ta ngritur analizën ekonomike në nivelin e një shkence të vërtetë,  "Samuelson u nderua në vitin 1970 me Çmimin Nobel në Shkencat Ekonomike".  Komiteti i Nobelit e përshkroi me fjalë që mbeten të pavdekshme:  “Për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”.  Por përtej këtij vlerësimi formal, çmimi ishte një pranim se ekonomia kishte hyrë në epokën e saj moderne,  falë mendjes së një njeriu që dinte të shihte përtej numrave. Ai e pa ekonominë si një reflektim të qenies njerëzore – një mënyrë për të kuptuar se si njeriu kërkon ekuilibër, drejtësi, dhe mirëqenie. Në çdo formulë të tij fshihet një mendim estetik, një përpjekje për harmoni, një pyetje e heshtur mbi vetë natyrën e njeriut:  A mund të ketë ekonomi pa etikë?  A mund të ketë zhvillim pa drejtësi? Në këtë kuptim, Samuelson nuk ishte vetëm ekonomist, por një filozof i rendit botëror, një humanist që na mëson se pas çdo tregu, qëndron një njeri; pas çdo politike, një shpresë; dhe pas çdo analize . Në horizontin e mendimit modern, ku ekonomia shpesh shfaqet si një gjuhë e ftohtë numrash,  Paul Samuelson doli si një ekonomist i madh  i sistemit racional — një njeri që e pa ligjin ekonomik si ritëm të jetës, dhe tregun si pasqyrë. Paul Anthony Samuelson lindi më 15 maj 1915, në Gary, Indiana, në një familje hebreje emigrantësh nga Lituania. Prindërit e tij, Frank Samuelson dhe Ella Lipton, ishin njerëz të punës, të përkushtuar ndaj dijes dhe ndershmërisë, me një kulturë që ndërthurte disilinën e hebrenjve të Europës Lindore me ëndrrën amerikane. Në qytetin industrial ku hekuri e tymi ishin melodia e përditshme, Paul i vogël kërkonte një tjetër melodi – atë të strukturave të padukshme që lëvizin njerëzit, tregjet dhe shoqëritë. Ai e mësoi herët se ekonomia nuk është thjesht për para, por për mënyrën si jetohet dhe si ndahen mundësitë. Në University of Chicago, ku hyri në moshën 16-vjeçare, Samuelson përthithi atmosferën e debatit intelektual me etjen e një filozofi të ri. Ai mësoi nga mendje si Frank Knight dhe Jacob Viner, por nuk u mjaftua me dogma – ai kërkoi pse-në pas çdo ligji ekonomik. 🌟Pas studimeve në Chicago, ai shkoi në Harvard University, ku përfundoi doktoratën në ekonomi në vitin 1941. Në Harvard, ai përvetësoi mendimin keynesian, por e përpunoi me saktësinë matematikore të një fizicisti. Ishin këto vite që formësuan gjuhën e tij të dyfishtë: racionalen e matematikës dhe sensibilen e filozofisë morale. 🌟Në vitin 1940, Samuelson u bashkua me Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku do të qëndronte gjatë gjithë jetës. Aty krijoi një laborator mendimi që do të formonte breza ekonomistësh që udhëhoqën politika publike, institucione ndërkombëtare dhe qeveri. 🌟Ai ishte këshilltar për Presidentin Kennedy, Presidentin Johnson dhe shumë institucione ndërkombëtare si Federal Reserve dhe Treasury Department. 🌟Puna e tij përfshinte modelet e rritjes ekonomike, analizën e mirëqenies, teorinë e tregtisë ndërkombëtare, inflacionin dhe papunësinë. Në çdo analizë, qëllimi i tij ishte i njëjtë: të gjejë ekuilibrin midis teorisë dhe jetës. Samuelson përdori matematikën për të përshkruar mekanizmat ekonomikë me saktësi shkencore.  Po ta analizojmë shohim se : 🌟Ai tregoi se ligjet ekonomike janë të qëndrueshme, si ligjet e natyrës, por i nënshtrohen motivimeve njerëzore. Mësimi i saj: logjika mund të bashkëjetojë me ndjeshmërinë; shkenca mund të kuptojë njeriun. ✨️Ai i solli idetë ekonomike në një gjuhë të thjeshtë, duke bërë që çdo student të kuptojë se tregu, inflacioni dhe punësimi nuk janë mistere, por pjesë të përditshmërisë sonë. ✨️Mësimi i tij: dijet nuk janë për elitën, por për të gjithë që kërkojnë të kuptojnë botën.   Udhëtoi në strukturat matematikore të vendimmarrjes ekonomike. Ai tregoi se edhe brenda llogaritjeve të thata fshihet  ✨️Paul Samuelson nuk ndërtoi thjesht teori; ai ndërtoi mënyra të reja të të menduarit. Idetë e tij ndikuan në mënyrën se si qeveritë hartojnë politikat fiskale, si bankat qendrore masin inflacionin, si mësuesit shpjegojnë ekonominë. Në çdo cep të globit, ku një student hap librin e tij, ekonomia ndalon së qeni numër dhe bëhet reflektim. 💫  Në mendimin e tij, çdo treg ishte një arenë ku njeriu përpiqet të harmonizojë dëshirat me kufijtë, ashtu si Aristoteli shihte politikën si kërkim i virtytit mes dy ekstremeve. ✨️Samuelson ishte një Aristotel i epokës moderne, që besoi se arsyeja ekonomike duhet të jetë gjithmonë në shërbim të së mirës së përbashkët. Veprat kryesore : 1. Foundations of Economic Analysis (1947) — vepra themel. Koment: Përligjën formalizimin matematikor të teorisë ekonomike; vendosi standardet e analizës së ekuilibrit dhe optimizimit. Është punë metodologjike: nga ajo rrjedh transformimi i ekonomisë në një fushë ku hipotezat janë të matshme dhe testueshme. 2. Economics: An Introductory Analysis (1948, dhe edicione të mëvonshme) — teksti pedagogjik më i ndikuar i shekullit XX. Koment: Në këtë libër Samuelson sintetizoi idetë neoklasike dhe keynesiane, duke ofruar një kornizë të qartë mësimore. Libri e bëri ekonominë të qasshme pa sakrifikuar rigorin. 3. Linear Programming and Economic Analysis (1958) — bashkëpunim me Dorfman dhe Solow. Koment: Zgjeroi mjetet e optimizimit në ekonominë aplikuese; ndikoi mënyrën si planifikohen alokimet dhe politikat e efikasitetit. 4. Artikujt dhe analizat (rreth 400 artikuj) — kontribuime të përhapura në teori makroekonomike, mirëqenie, teoria e tregtisë dhe politikë publike. Koment: Vepra artikullore çoi idetë e tij nga modeli te politika, duke treguar bashkëlidhjen mes analizës dhe aplikimit. Krahasim filozofik — vendi i Samuelson-it në traditë Për të kuptuar thellë Samuelsonin, duhet të vendosim metodën dhe qëllimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike që e paraprinë dhe me të cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikë praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirën e përbashkët" dhe formën më të mirë të jetës; Samuelson, në nivel modern, e kanalizoi këtë shqetësim në terma të mirëqenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirëqenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes të formulojë kriteret normative në terma që mund të mateshin dhe të vlerësoheshin empiricisht. 2. Me Adam Smith (moraliteti dhe "dora e padukshme") Krahasimi: Smith vuri theksin te mekanizmat spontanë të tregut dhe te lidhja midis moralit dhe interesit vetjake; Samuelson formalizoi mjete për të analizuar këto mekanizma dhe për të kuptuar kufizimet dhe dështimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). Dallimi: Smith ishte shkencëtar-moralist i natyrës së tregut; Samuelson ofroi instrumente matematikore për të vlerësuar kur dhe pse ndërhyrja shtetërore është e nevojshme. 3. Me John Maynard Keynes (teoria makro dhe pasiguritë) Krahasimi: Keynes propozoi një paradigmë të re makro që thekson rolin e pritshmërive dhe politikës fiskale; Samuelson u angazhua ta bëjë këtë paradigmë të qartë dhe të aftë për përdorim formal (neoklasik–keynesian synthesis). Dallimi: Keynes ishte shpesh më afër intuicionit dhe kontekstit historik; Samuelson e kanalizoi këtë në modele ku efektet makroekonomike mund të diskutohet me terminologji precise. 4. Me René Descartes dhe traditën racionaliste (metoda deduktive, matematika si mjet) Krahasimi: Si Descartes, Samuelson besonte te metoda e qartësisë dhe deduksionit; matematika është mjeti për të arritur qartësinë. Dallimi: Samuelson kombinon këtë deduksion me testimin empiric — pra, nuk mjafton teoria elegante: ajo duhet të përballet me të dhënat. 5. Me utilitarizmin (Bentham, Mill) dhe filozofinë e mirëqenies Krahasimi: Shumë nga konceptet e mirëqenies dhe vlerësimit social në ekonominë e Samuelson-it reflektojnë preokupime utilitare: vlerësimi i politikave sipas ndikimit në mirëqenie. Dallimi: Samuelson synon ta bëjë këtë vlerësim metodik dhe të matshëm, duke shmangur retorikën morale pa kriterë. 6. Me filozofinë e shkencës moderne (Popper, Kuhn) Krahasimi: Samuelson kërkonte theorie që mund të testohen dhe t’i nënshtrohen rishikimit — një frymë që afrohet me idetë e falsifikimit dhe testimit.  ✨️Transformimi që ai solli ✨️(formalizimi i ekonomisë✨️) mund të shihet si një ndryshim paradigme (Kuhn-i) në mënyrën e ushtrimit të disiplinës.✨️ ✨️Dallimi: Ekonomia mbart kompleksitetin e sjelljes njerëzore, pra testimi dhe falsifikimi shpesh ndeshen me vështirësi empirike; Samuelson punoi për të ulur këtë hendek përmes mjeteve matematike dhe metodave te saj 🌟🌟🌟Pse mori Çmimin Nobel — theks filozofik dhe metodologjik Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”. Çfarë do të thotë kjo në terma filozofikë? ✨️Formalizim metodik:  Ai transformoi ekonominë nga një fushë pjesërisht deskriptive/filozofike në një disiplinë me modele të qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisë kriteret e një shkence empirike. ✨️Sinteza teorike: Përmes teksteve dhe modeleve të tij, ai krijoi korniza që lidhin mikroekonominë me makroekonominë, dhe teorinë me politikat — duke e bërë teorinë të përdorshme për zgjidhje reale. ✨️Pedagogjia dhe përhapja: Libri i tij mësimor bëri që gjuhë e re (matematika dhe analiza) të përhapej globalisht, duke formuar gjenerata që praktikonin ekonominë me këtë qasje. ✨️Qëllimi humanist:  Në thelb të metodës së tij qëndronte vetë kërkesa etike: që analiza të shërbente për mirëqenie; kështu, formalizimi nuk ishte për elegancë të thatë, por për të bërë më të efektshme politikën publike. 🌟🌟🌟Pra, Nobel-i ishte vlerësim i një ndryshimi epistemologjik:  Samuelson i dha ekonomisë një identitet shkencor, ndërkohë që ruajti vëmendjen për ndikimin social të teorisë. Samuelson qëndron si urë: ai merr seriozisht kërkesën për saktësi (matematika, testimi), por e vendos atë ✨️✨️✨️" Gjithnjë në shërbim të pyetjes normative — si të përmirësojmë jetën njerëzore përmes politikës ekonomike. Ky kombinim e bën trashëgiminë e tij të dyfishtë: metodologjike dhe humane." > “Në fund të fundit, ekonomia nuk është për xhepat — është për njerëzit.” — Paul A. Samuelson 🌟“Ekonomia është një mënyrë për të kuptuar botën, jo vetëm për ta matur atë.” — Paul A. Samuelson 🌟Paul Samuelson mbetet  Mjeshtri i Ekonomisë Moderne dhe Arkitekti i Gjuhës Shkencore Ekonomike Në historinë e mendimit ekonomik,  🌟Paul Anthony Samuelson mban vendin e një reformatori metodologjik: ai i solli ekonomisë precizionin matematikës pa e ndarë nga qëllimi njerëzor. 🌟 Metoda e tij ishte e qartë dhe ambicioze: të bëjë nga ekonomia një disiplinë të testueshme dhe të përdorshme — një shkencë që nuk thotë vetëm se çfarë ndodh, por pse ndodh dhe si mund të përmirësohet. > “Nëse mund ta shpjegosh qartë, do të thotë se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson I Lindur më 15 maj 1915 në Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht në University of Chicago dhe Harvard, dhe më pas krijoi karrierën e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT). Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet të kombinojë racionalitetin deduktiv me njohjen empirike — një qëndrim që lidh metodën shkencore me kërkesën morale për zgjidhje praktike. Për të kuptuar thellë Samuelsonin, duhet të vendosim metodën dhe qëllimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike që e paraprinë dhe me të cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikë praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirën e përbashkët" dhe formën më të mirë të jetës;  🌟Samuelson, në nivel modern, e kanalizoi këtë shqetësim në terma të mirëqenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirëqenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes të formulojë kriteret normative në terma që mund të mateshin dhe të vlerësoheshin empiricisht.  Samuelson formalizoi mjete për të analizuar këto mekanizma dhe për të kuptuar kufizimet dhe dështimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). 🌟Samuelson nuk ishte filozof tradicional; ai ishte metodolog i shkollës së mendimit që kërkon të bashkojë qartësinë e matematikës me ndjeshmërinë normative të filozofisë politike dhe ekonomike.  Në praktikë, ai ndërtoi një ndërfaqe midis argumentit filozofik (për çfarë duhet të synojë shoqëria) dhe metodës shkencore (si ta matim dhe si ta testojmë atë synim). Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”.  Çfarë do të thotë kjo në terma filozofikë? Ai transformoi ekonominë nga një fushë pjesërisht deskriptive/filozofike në një disiplinë me modele të qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisë kriteret e një shkence empirike. Përmes teksteve dhe modeleve të tij, ai krijoi korniza që lidhin mikroekonominë me makroekonominë, dhe teorinë me politikat — duke e bërë teorinë të përdorshme për zgjidhje reale. Libri i tij mësimor bëri që gjuhë e re (matematika dhe analiza) të përhapej globalisht, duke formuar gjenerata që praktikonin ekonominë me këtë qasje.  Në thelb të metodës së tij qëndronte vetë kërkesa etike: që analiza të shërbente për mirëqenie. Samuelson qëndron si urë: ai merr seriozisht kërkesën për saktësi (matematika, testimi), por e vendos atë gjithnjë në shërbim të pyetjes normative 🌟— si të përmirësojmë jetën njerëzore përmes politikës ekonomike. Ky kombinim e bën trashëgiminë e tij të dyfishtë: metodologjike dhe humane. > “Në fund të fundit, ekonomia nuk është për xhepat  — është për njerëzit.” — Paul A. Samuelson  Referencat: Burime kryesore: Paul A. Samuelson, Foundations of Economic Analysis, Harvard University Press, 1947. Paul A. Samuelson, Economics: An Introductory Analysis, McGraw-Hill, 1948. R. Dorfman, P. A. Samuelson & R. Solow, Linear Programming and Economic Analysis, McGraw-Hill, 1958. Nobel Prize Committee, The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences 1970 – Paul A. Samuelson, NobelPrize.org . R. E. Backhouse, Foundations of Modern Economics: Paul Samuelson and the Transformation of Economic Analysis, Oxford University Press, 2017. M. Blaug, The Methodology of Economics, Cambridge University Press, 1992. D. Colander & H. Landreth, The Coming of Keynesianism to America, Edward Elgar, 2001. D. W. Hands, Reflection Without Rules: Economic Methodology and Contemporary Science Theory, Cambridge University Press, 2001. ✍️ Kreditim autorësh Artikull origjinal: © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author. Prestige Magazine.  Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Poetja  Kosovare: Zë i spikatur që Shkruan me Gjakun e Kujtesës dhe me Dritën e Shpirtit,emër ka kaperxyer kufijtë. Drita Ademi-Beqiri është një nga poetet më të shquara të letrave shqipe, një zë që ka arritur të ndërthurë thellësinë emocionale me lirizmin e fuqishëm. Krijimtaria e saj nuk njihet vetëm në Kosovë dhe Shqipëri, por edhe në botën gjermane dhe më gjerë, ku vargjet e saj janë përfshirë në revista dhe antologji  Drita lindi në Prishtinë, qytet që ka lënë gjurmë të thella në poezinë e saj, duke reflektuar kujtimet e fëmijërisë dhe nostalgjinë për atdheun. Aktualisht jeton me familjen në Zvicër, ku ka gjetur një ekuilibër mes jetës së përditshme dhe krijimtarisë letrare.  Drita ka ndjekur studime të larta në fushën e letërsisë dhe gjuhës, duke u specializuar në poezi dhe krijimtari letrare.  Arsimi i saj i ka dhënë aftësi të thella analitike dhe një njohuri të gjerë mbi traditat letrare evropiane, gjë që reflektohet në stilin e saj, i cili ndërthur ndikime klasike me zëra modernë. Studimet kanë qenë gjithashtu një shtysë për të botuar në gjuhë të huaja dhe për t’u përfshirë në antologji ndërkombëtare. Përveç jetës dhe studimeve, Drita ruan lidhje të ngushta me rrënjët dhe kulturën shqiptare, një dimension që duket qartë në temat dhe figurat poetike që përdor. Drita Ademi-Beqiri ka sjellë në letrat shqipe disa vëllime që janë shndërruar në referenca të rëndësishme të poezisë bashkëkohore: Placebo (2011, Londër) Ky vëllim eksploron ndjeshmërinë dhe tensionet e brendshme të individit. Vargjet e saj janë të mbushura me metafora të hollësishme, ku dhimbja dhe shpresa bashkëjetojnë në mënyrë të natyrshme.  Poezia në këtë libër flet për eksperiencat personale dhe perceptimin e botës nga një prizëm të ndjeshëm, shpesh të përqendruar në dimensionin psikologjik dhe emocional. “Placebo” TRANDAFILI I FUNDIT Mbramë ra shi Mbi trandafilin e fundit t'verës M'u dhimbs, Ishte si nuse me dashuni t'fjetun. Fryu era e t'gjitha petalet i ranë n'tokë E kuqe u ba toka Nji plagë u çel` n'mue. ______ Andrra e Gjethe (2018, Tiranë, TOENA) Një vepër ku kujtesa dhe ëndrrat ndërthuren me mallin për vendlindjen. Libri shquhet për lirizmin e pasur dhe ndjeshmërinë e thellë, ku metaforat natyrore — si gjethet, lumenjtë dhe drita — shërbejnë si mjete për të përçuar emocionet e brendshme. Ky vëllim tregon aftësinë e autorës për të krijuar imazhe poetike që lëvizin lexuesin mes realitetit dhe ëndrrës. Vesë mbi dhimbje Ky libër më i ri vazhdon të eksplorojë temat ekzistenciale dhe emocionet intime.  Poezia këtu merr një dimension më introspektiv, duke reflektuar mbi vetminë, humbjen dhe kërkimin për kuptim.  Titulli vetë sugjeron se autorja e sheh dhimbjen jo si pengesë, por si frymëzim për krijimtarinë e saj. Jeta shkruan në Braille: Në vitin 2024, me vëllimin poetik Me kënd fola (2023), Drita Ademi-Beqiri u vlerësua me çmimin “Azem Shkreli” në Mërgatë. Ky çmim nuk është thjesht një kurorëzim letrar, por një dëshmi se fjala e saj, e lindur në një shpirt të brishtë dhe të fuqishëm njëkohësisht, ka kapërcyer kufijtë gjeografikë për t’u bërë pjesë e një universi shpirtëror më të gjerë. ------- “Që në fëmijëri, kur mbante librat e vëllait Ademit në duar, Drita Ademi-Beqiri nuk e dinte se një ditë poezia dhe proza e saj do të flisnin përtej kufijve të Kosovës.” – një fjali që duket si profeci e përmbushur. Drita është sot një nga zërat më të spikatur të poezisë bashkëkohore shqipe, një autore që ndërthur lirizmin e hollë me reflektimin filozofik, e cila di ta kthejë përvojën njerëzore në fjalë të ngjashme me gurë të çmuar të nxjerrë nga thellësitë e shpirtit.  Poezia e saj ka kaluar kufijtë e Kosovës e Shqipërisë, është përkthyer, është përfshirë në revista, përmbledhje dhe antologji në gjuhë të ndryshme, duke dëshmuar se arti i saj i përket njerëzimit. Drita është fëmija i pestë i familjes së babë Asllanit dhe nënë Vahidës. E rritur në dashurinë e prindërve dhe ngrohtësinë e vëllezërve e motrës, ajo e gjeti botën e parë të saj në librat që i siguronte vëllai Ademi.  Një fëmijë që i afrohej librave si një pelegrin faltoreve, me sytë e një shpirti që tashmë priste një thirrje. Në moshën 10–11 vjeçare, nisi të shkruante vargjet e para, të cilat u botuan në revistën Pionieri në Prishtinë. Që nga ajo kohë, fjala poetike u bë si frymëmarrja e saj. Në vitet e shkollës së mesme të mjekësisë, vargjet herë pas here i dilnin nga zemra si zëra të fshehtë që kërkonin shteg.   Studimet për Letërsi dhe Gjuhë Shqipe,  e bëne artin e fjalës rrugëtimin e saj të dytë pas jetës, i dhane shkelqim  e profesionalizem. Pas martesës, emigroi në Zvicër, ku jeton edhe sot me familjen. Fëmijëria e saj e lumtur – lojërat e thjeshta, mbledhja e lajthive, peshkimi dhe librat – është kthyer në një fije të artë që ende lidh çdo krijim të saj, si kujtesë që nuk vdes. Në poezinë “Ulqin” ajo shkruan: N’pasqyrën e pasme Zhdukej atdheu U tremba.. ----' Ky varg i thjeshtë, i prerë, është si një lot i kthyer në fjalë. Poezia është gjithnjë rikthim, kujtesë, e ndonjëherë dhe plagë. Gjarpijtë e kujtimeve Në një poezi tjetër, ajo ecën në pyllin ku “gjethet flenë si dheu”, dhe aty takon gjarpijtë e maleve të saj – kujtime të heshtura, sy të ftohtë, të ngjashëm me shikimet e brendshme të shpirtit. Në pyllin ku gjethet flenë si dheu,
unë ec, unë kërcej, unë ndjej frymën e gjarpijve.
Ata rrëshqasin mbi gurë t’lagun, si kujtime t’ ftohta që s’e di nga vijnë. O, gjarpij t’maleve t’mia,
ju shikoni me sy që s’flasin,
dhe unë rri,
e ngrime si hini n’ qiellin e natës. Çdo gjarpën që kalon, çdo lëvizje e fshehtë,
asht nji varg i shëmtuem, i bukur, i vetmuem, nji fjalë e harrueme që m’ thotë: 
“Shiko, ti nuk je vetëm në errësinë.” Dhe kur era i merr gjethet,
ata zhduken, por zani i tyne mbetet,
si tingull i zemrës teme që dridhet
n’ gjuhën e maleve,
n’ gjuhën e  Martin Camajt.  “Zëri i tyre mbetet si tingull i zemrës që dridhet në gjuhën e maleve dhe në gjuhën e Martin Camajt.” Kështu, ajo e bën natyrën jo vetëm dëshmitare, por edhe bashkëbiseduese. ------ Jeta në Zvicër i hapi rrugë ngritjes profesionale në mjekësi.  Punoi deri vonë në këtë fushë, duke u përballur me dhimbjen dhe shpresën njerëzore.  Pacientët e saj, të shtrirë mes jetës dhe vdekjes, ishin libra të gjallë që ia ushqyen shpirtin e ndjeshëm. “Çdo sëmundje e pashërueshme ishte një poezi e thyer”, duket sikur thotë përmes heshtjes së saj. E megjithatë, pas një kohe, iu rikthye me vendosmëri fjalës poetike. Poezia u bë shtegu i saj i dytë i shërimit – jo vetëm për veten, por edhe për lexuesin.  Dhe më pas, erdhi proza: romani i fundit Dritë e Burgosur (2025), një vepër që ndriçon plagët e brendshme të njeriut, duke shpalosur tabu, trauma, dhe kufizime shoqërore.  Ky roman  është  histori, dhe një pasqyrë ku secili prej nesh mund ta shohë veten. Veprat e Botuara Placebo (2011, Londër) – një titull që flet për iluzionet e shpresës. Poezia këtu shfaqet si një ilaç që nuk shëron trupin, por shpirtin. Andrra e Gjethe (2018, Tiranë, Toena) – këtu poezia është ëndërr dhe natyrë, gjethe që bien, por që mbartin frymë të përhershme. Vesë mbi Dhimbje (2020) – një metaforë e kristaltë: mbi plagën, vesë; mbi dhimbjen, dritë. Licht mit Regen (2023, Anthea Berlin) – dritë me shi, një bashkim i kundërtash, si vetë jeta njerëzore. ------' Me kënd fola (2023, Prishtinë) – libri i kurorëzuar me çmimin “Azem Shkreli” në Mërgatë, një rrëfim poetik i dialogut me botën e brendshme dhe atë të jashtme. “Me kend fola” In memoriam Dora jote dritë e ngrime n’gjeth dashnie... ---- În Lumina Dorului / Në Dritë të Mallit (2023, Bukuresht) – një urë poetike midis shqipes dhe rumanishtes, midis dy dritave, ku malli është themel. Life Writes in Braille (2024) – një metaforë universale: jeta është një libër i shkruar në Braille, të cilin duhet ta prekësh me shpirt për ta kuptuar. Dritë e Burgosur (2025, Faik Konica) – një roman që nxjerr dritën nga errësira, që e burgos lirinë vetëm për ta çliruar më fuqishëm. Proza e Shkurtër Tregimi Kush m’vrau? / Wer hat mich getötet? është një britmë ekzistenciale, një pyetje që mbetet pezull mbi njerëzimin.  Botuar në Signatur Magazin në Gjermani dhe më pas në revista shqip, Ky tregim u vlerësua për guximin artistik. Në të, lexuesi nuk gjen vetëm autoren, por edhe vetveten, të vrarë e të ringjallur në mendim. Pjesëmarrja në Antologji Poezitë e saj janë përfshirë në shumë antologji, duke dëshmuar se zëri i saj nuk është i vetëm, por i përbashkët, një zë që flet për dhe me të gjithë. Stili dhe Tematika Në poezinë e Dritës, gjejmë tri shtylla: Kujtesë dhe nostalgji Dashuri dhe humbje Vetmi dhe reflektim Kjo është një poezi e thjeshtë në dukje, por në thelb është një psalm i dashurisë së humbur, i ëndrrës së jetuar mes hijeve. Në Vetmi ajo rrëfen: Vetmia ime Nuk është boshësi Por dhomë e ndriçuar Ku bisedoj me heshtjen. Poezia është këtu një filozofi: vetmia nuk është mallkim, por një hapësirë ku fryma flet me veten. Drita Ademi-Beqiri mbetet një autore që shndërron jetën profesionale në poezi dhe poezinë në jetë.  Në çdo varg të saj ndihet pulsi i një shpirti që e prek jetën si fëmija librin e parë.  Poezia dhe proza e saj nuk janë vetëm art, por edhe udhërrëfyes shpirtëror. “Përmes poezisë dhe prozës, Drita fton lexuesin të hyjë në universin e ndjeshmërisë dhe reflektimit të thellë njerëzor.” Dhe ky univers nuk është asgjë tjetër veçse vetë jeta, e shkruar në Braille. Përveç vëllimeve të saj, poezia e Dritës është përfshirë në antologji gjermane dhe është botuar në revista si: Frankfurter Bibliothek, myStoryes, Deutsche Gedichte Përfshirja në Antologjinë “Magma” Në vitin 2022, Drita Ademi-Beqiri u përfshi në Antologjinë e poeteve shqiptare “Magma”, përpiluar dhe përkthyer nga Vlora Konushevci dhe botuar nga Shtëpia Botuese Littera, Prishtinë.  Kjo përfshirje e vendos atë ndër zërat më përfaqësues të poezisë bashkëkohore shqipe dhe dëshmon vlerësimin e gjerë të krijimtarisë së saj nga kritika dhe lexuesit. Antologjia Magma nuk është vetëm një përmbledhje poezish; ajo është një dritare ku zërat e grave poete shqipe shpalosin universin emocional, reflektimet mbi shoqërinë dhe ëndrrat personale.  Pjesëmarrja e Dritës në këtë antologji tregon se krijimtaria e saj i përket një konteksti letrar ku estetika dhe ndjeshmëria bashkohen. Stili dhe Tematika e Poezisë Se dritës eshtë ndjesore emocionale. Poezia e Drita Ademi-Beqirit dallon për një ndjeshmëri të jashtëzakonshme dhe një lirizëm të pasur, duke kapur emocione të thella dhe tensione të brendshme.  Tema kryesore të krijimtarisë së saj përfshijnë: Kujtesa dhe Nostalgjia: Një rrugëtim mes fëmijërisë dhe përjetimeve të hershme, ku kujtimet shndërrohen në simbol dhe metaforë poetike. Dashuria dhe Humbja: Poezia shpesh përzien mallin me përjetimet e paplotësuara, duke i dhënë lexuesit ndjesinë e një dialogu të brendshëm të vazhdueshëm. Vetmia dhe Reflektimi i Brendshëm: Një analizë poetike e boshllëkut dhe kërkimit për kuptim, ku qyteti dhe natyra bëhen pasqyrë e shpirtit. Shembuj të veprave të saj: “Dialog me Azem Shkrelin” – Një poezi që lidhet me kujtesën e fëmijërisë dhe simbolin e zogut të vrarë, që përfaqëson dhimbjen dhe mallin. “Vetmi” – Një udhëtim poetik në zbrazëtinë e qytetit dhe shpirtit, ku metafora e luleve plastike dhe qytetit të verbuar pasqyron boshllëkun emocional. Krijimtaria e saj ështe e bukur estetikisht; ajo është  një udhëtim emocional, ku lexuesi ndjen çdo frymë, çdo dhimbje dhe çdo ëndërr të përshkruar me mjeshtëri. Për Azem Shkrelin dhe Ali Podrimen. Poezi pa strehë N’andërr m’erdh Ali Podrimja  Si nji hije prej fryme, shpërndau letra t’bardha, pa asnji germë, pa asnji za. N’t’parën fletë vuna dashuninë, t’pastër si pëllumbi. N’t’dytën, Atdheun tem t’amblin e t’bukurin. Faqe mbas faqeje vazhdova, me shkrue gjanat e shejta, t’butat e Kosovës. Po aty m’erdh Azem Shkreli, i mjegulluemi, i bekuemi, poeti. U bâ bashkë me Ali Podrimjen, e vend kurrkund s’më lanë — as te poezia, as n’Atdhe, as te Lumi. M’bekoi veç dhimbja e humbjes. E qava gjatë... se nana m’ka dekë! Në fund, mbetet vetëm fjala, e cila nuk digjet as në zjarr, as nuk mbytet në ujë. Poezia është plagë e hapur që s’pret shërim, një pasqyrë ku dhimbja shndërrohet në dritë, ku vuajtja bëhet kuptim dhe heshtja flet më shumë se zëri.  Pa poezi, bota do të ishte një hapësirë e shurdhët, një hije pa trup, ku as zemra nuk do të dinte të rrahë, dhe ku shpirti do të mbetej i verbër për bukurinë e jetës. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Prof. Neritan Ceka – Kolos i Dijes dhe Arkitekt i Historisë Në labirintet e historisë shqiptare, rrallë shfaqen figura që duket se janë të lindura jo vetëm për të jetuar kohën, por për ta transformuar atë. Prof. Neritan Ceka është një nga këto kolosa, një personalitet që bashkon madhështinë e dijes, thellësinë filozofike dhe qetësinë e udhëheqësit. Ai nuk ishte vetëm akademik apo politikan; ai ishte arkitekt i historisë, mbrojtës i trashëgimisë dhe udhëheqës i qetë në mes të furtunave politike. Çdo veprim i tij është një testament i integritetit dhe vizionit: nga gërmimet arkeologjike që zbulojnë rrënjët e qytetërimeve ilire, te vendimet politike që ruajnë stabilitetin e një kombi, Ceka lë pas një trashëgimi që tejkalon kohën. Ai është një qenie multidimensionale, ku çdo aspekt i jetës së tij – akademik, arkeologjik, politik – është shprehje e një mendjeje të rrallë dhe një shpirt madhështor, një shembull se si një njeri mund të shndërrohet në një ikonë kombëtare dhe ndërkombëtare. --- Jeta dhe formimi akademik Më 11 shkurt 1941, në Tiranën e gjallë, lindi Neritan Ceka, i biri i Hasan Cekës, arkeologut të parë shqiptar. Fëmijëria e tij u end në rrugët e Apollonisë, ku çdo fragmente e mozaikut apo gur i zbuluar fliste për një botë të harruar. Pas përfundimit të studimeve në Universitetin e Tiranës në vitin 1962, ai i kushtoi jetën kërkimit të së kaluarës. --- Si arkeolog Gërmimet e Prof. Cekës në Butrint, Apolloni dhe mbi 30 kështjella ilire nuk ishin thjesht studime materiale, por dialog me historinë dhe qytetërimin. Çdo mur dhe mozaik ishte për të simbol i marrëdhënieve shoqërore dhe politikës së kohës. Selca e Poshtme (1969) – zbulimi i një varri të pasur ndryshoi perceptimin mbi Ilirët, duke treguar se ishin një qytetërim i strukturuar dhe i kulturuar. Ky zbulim u konsiderua një "pasaportë" e Ilirëve për të hyrë në historinë evropiane. Bylis (1978–1991) – ekspedita që zbuluan teatrin, stadiumin, gjimnazin dhe rrugët e shtruara, duke treguar një qytetërim me dimensione kulturore të krahasueshme me qytetërimet e Greqisë antike. Ky punim tregoi rolin e Ilirëve si aktorë aktivë në histori dhe kulturë. Rosuja, Belsh, Apolloni, Butrint – gërmimet e tij rikthyen në dritë gurët dhe strukturat e fshehura, duke dhënë zë qyteteve të heshtura dhe duke ruajtur kujtesën kulturore shqiptare. Botimet kryesore Ilirët (2001) – një libër që hap rrugën për të kuptuar strukturën dhe organizimin e shoqërisë ilire, duke treguar se Ilirët ishin një popull i qytetëruar dhe me traditë kulturore të zhvilluar Në fillimet e qytetit ilir (2020) – eksploron rrugët e hershme të qyteteve ilire dhe marrëdhëniet e tyre me qytetërimet fqinje, duke theksuar rëndësinë e urbanistikës dhe planeve të qyteteve antike Butroti: Historia dhe Monumentet (2005) – paraqet Butrintin si një qytet me histori të gjallë, ku çdo monument ka një rrëfim dhe mesazh për brezat e ardhshëm. Apollonia: Historia dhe Monumentet (2007) – libër që dokumenton historinë e qytetit dhe rolin e tij në zhvillimin politik, ekonomik dhe kulturor të Ilirisë Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza (2010) – analizë e detajuar e fortifikimeve dhe strukturave mbrojtëse, duke treguar se ato nuk ishin thjesht kështjella, por qendra të jetës kulturore dhe strategjike. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike (2015) – përshkruan qasjen metodologjike dhe filozofinë e arkeologjisë së Cekës, duke kombinuar rigorozitetin shkencor me reflektimin filozofik dhe moral. Librat e tij tregojnë për një akademik që nuk kufizohet vetëm në dokumentim, por përdor historinë dhe arkeologjinë për të formuar identitetin kombëtar dhe për të krijuar një dialog midis të kaluarës dhe të tashmes. --- Si profesor Që prej vitit 1985, Ceka ka dhënë leksione në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës. Ai frymëzoi breza të rinj arkeologësh dhe mbajti ligjërata ndërkombëtare, duke bërë arkeologjinë shqiptare pjesë të dialogut global. Arsimi për të ishte një gërmim i shpirtit, një ftesë që studentët të bëhen pjesë e zbulimit të vetvetes përmes historisë Si politikan Ceka ishte themelues i Partisë Demokratike, pastaj i Aleancës Demokratike, deputet disa herë, Ministër i Brendshëm në vitet 1997–1998 dhe Nënkryetar i Kuvendit Popullor. Ai shihte politikën si arkeologji e shtetit – ndërtim mbi themele të lashta, jo shkatërrim. Si intelektual dhe politikan, ai vendosi interesin e qytetarëve mbi çdo interes personal, duke krijuar stabilitet dhe besim në institucionet publike Akademikisht: librat dhe metodologjia e tij janë udhërrëfyes për studiuesit shqiptarë dhe ndërkombëtarë Kulturor: ruajtja e qyteteve dhe kështjellave ilire e bëri historinë pjesë të identitetit kombëtar Politik: model i veprimit politik të bazuar mbi moralin dhe dijen Ndërkombëtar: lidhet me komunitetin shkencor global dhe vendos Shqipërinë në hartën e dijes. Prof. Neritan Ceka është burrë shteti akademik filozofik, arkeolog i thellë dhe politikan i qetë dhe unik. Ai është arkitekt i dijes dhe ruajtës i kohës, udhërrëfyes filozofik dhe politik, një figurë që frymëzon brezat e ardhshëm. Jeta e tij tregon se një njeri mund të jetë gjithçka në një – akademik, udhëheqës dhe qytetar i madh Arkeolog, Profesor dhe Drejtues i Instituteve Prof. Neritan Ceka ka qenë mbi të gjitha një gërmues i kujtesës kombëtare. Ai nuk është mjaftuar të ndjekë hapat e të atit, Hasan Cekës, por ka krijuar një rrugë të vetën. Në Selcë të Poshtme, në vitin 1969, ai zbuloi një nga varret më të pasura të Ilirëve, duke treguar se ky popull nuk ishte thjesht “barbar” në sytë e grekëve e romakëve, por një qytetërim i strukturuar dhe i kulturuar. Në Bylis, ai udhëhoqi ekspedita që zbuluan teatrin, stadiumin dhe gjimnazin – pra, një qytetërim me dimensione kulturore të krahasueshme me Greqinë antike. Si arkeolog, Ceka ishte një përkthyes i gurëve; ai nuk i pa vetëm si objekte, por si fjalë të një gjuhe të vjetër, që duhej kuptuar dhe përcjellë. Që prej vitit 1985, Ceka ka dhënë leksione në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës, në lëndën e Arkeologjisë Klasike. Ai nuk ishte thjesht transmetues i dijes, por edhe një frymëzues. Shumë breza arkeologësh shqiptarë janë rritur me leksionet dhe librat e tij. Për më tepër, Ceka mbante shpesh ligjërata edhe jashtë Shqipërisë – në Gjermani, Angli, Itali, Francë, Austri, SHBA – duke e bërë arkeologjinë shqiptare pjesë të dialogut ndërkombëtar. Si profesor, Ceka nuk e ndante klasën nga terreni; për të, arsimi ishte një gërmim i shpirtit, një ftesë që studentët të bëhen pjesë e zbulimit të vetvetes përmes historisë. Roli si drejtues i instituteve dhe lidhja me komunitetin shkencor ndërkombëtar Prof. Neritan Ceka ka shërbyer si drejtues i Këshillit Shkencor në Institutin e Arkeologjisë në Tiranë, duke vendosur standarde të larta kërkimi dhe ruajtjeje të trashëgimisë kulturore dhe duke garantuar që çdo projekt arkeologjik të zhvillohej me rigorozitet shkencor dhe me respekt të thellë për historinë dhe identitetin kombëtar. Në këtë pozicion, ai nuk ishte thjesht administrator, por mentor dhe udhëheqës intelektual, duke frymëzuar ekipet e studiuesve dhe duke krijuar një kulturë kërkimi ku çdo student, asistent dhe bashkëpunëtor ndihej pjesë e një misioni të madh për të dokumentuar dhe interpretuar të kaluarën shqiptare. Ai gjithashtu ka qenë anëtar i Institutit të Arkeologjisë në Berlin dhe i Institutit Kolde-ëay Gesellschaft në Gjermani, duke lidhur Shqipërinë me komunitetin shkencor ndërkombëtar dhe duke shërbyer si një ambasador i dijes shqiptare, duke treguar se studimet dhe gërmimet e tij nuk ishin thjesht lokale, por pjesë e një dialogu global midis kulturave dhe historive. Përmes këtij angazhimi, ai mundësoi shkëmbime akademike, ekspedita të përbashkëta dhe projekte kërkimore ndërkombëtare, duke e vendosur arkeologjinë shqiptare në hartën e dijes globale dhe duke treguar rëndësinë e bashkëpunimit midis institucioneve të ndryshme. Roli i tij si drejtues nuk përfundonte vetëm në menaxhimin e projekteve, por përfshinte gjithashtu vendimmarrje filozofike dhe strategjike mbi mënyrën se si historia duhet të prezantohet dhe si dijenia duhet të shpërndahet te brezat e rinj. Ai krijoi një model që kombinon integritetin akademik, vizionin drejtues dhe aftësinë për të bërë lidhje ndërkombëtare, duke treguar se një udhëheqës akademik mund të jetë gjithashtu mentor, filozof dhe ambasador i kulturës dhe dijes së një kombi. Katër Episodet Kryesore të Prof. Neritan Cekës Episodi 1: Akademiku dhe udhërrëfyesi i studentëve Një student pyeti: > “Si mund të prekësh historinë kur nuk ke qenë dëshmitar?” Ceka u përgjigj: “Historia nuk është thjesht ajo që lexojmë; ajo është ajo që ndjejmë dhe jetojmë në çdo veprim tonin. Çdo gërmim, çdo analizë, është një urë që lidh të kaluarën me të ardhmen.” Ky episod tregon frymën pedagogjike të Cekës; ai nuk e shikonte arsimin si transmetim pasiv të dijes, por si një dialog aktiv midis studentëve dhe historisë, duke i ftuar të ndjejnë, kuptojnë dhe interpretojnë të kaluarën. Episodi 2: Arkeologu në terren Gjatë gërmimeve në Butrint, një mur i shekullit të parë rrezikonte shembjen. Ceka vendosi të ruajë strukturën, duke dokumentuar çdo fragment me rigorozitet shkencor dhe pasion filozofik: > “Një mur nuk është thjesht gur; ai është kujtesa e një qyteti dhe historia që nuk mund të fshihet.” Ky episod tregon përkushtimin e tij ndaj ruajtjes së trashëgimisë kulturore dhe interpretimin e saj si dialog midis së kaluarës dhe së tashmes. Episodi 3: Nënkryetar i Kuvendit dhe politikan i qetë Ceka ka shërbyer gjithashtu si Nënkryetar i Kuvendit të Shqipërisë, duke kombinuar integritetin akademik me aftësinë për të udhëhequr në skenën politike. Ky rol e vendosi në një pozicion ku mund të ndikonte në vendimmarrje strategjike, duke ruajtur stabilitetin institucional dhe duke promovuar demokracinë dhe respektin për ligjin. Episodi 4: Krisat dhe qetësia në revoltë Në 20 shkurt 1991, gjatë rrëzimit të bustit të Enver Hoxhës në sheshin “Skënderbej”, turma mund të shpërthente në dhunë. Ceka ndërhyri me qetësi dhe autoritet, duke thënë: > “Ky moment është historik. Le të jetë shembull i lirisë, jo i shkatërrimit. Ne nuk jemi turmë, jemi komb.” Figura e Cekës udhëhoqi qytetarët drejt qetësisë, duke treguar se liria dhe demokracia kërkojnë mençuri dhe kontroll mbi pasionet e momentit, jo thjesht forcë apo revoltë. Librat dhe kontributet e tij shkencore Ilirët (2001) Ky libër paraqet një pasqyrë të qartë të qytetërimit ilir, duke sfiduar perceptimet e vjetra që i konsideronin Ilirët “barbarë”. Ai tregon rëndësinë e interpretimit të burimeve arkeologjike për të kuptuar strukturën shoqërore, ekonomike dhe kulturore të kohës. Ky libër është një udhërrëfyes i parë për studiuesit shqiptarë dhe të huaj që kërkojnë të njohin historinë ilire. Butroti: Historia dhe Monumentet (2005) Libri dokumenton gërmimet dhe analizën e monumenteve të Butrintit, duke theksuar lidhjen midis trashëgimisë materiale dhe identitetit kombëtar. Përmes këtij veprimi, Ceka tregon se ruajtja e qyteteve të lashta është edhe ruajtje e kujtesës kolektive dhe e historisë që formon vetëdijen kombëtare. Apollonia: Historia dhe Monumentet (2007) Në këtë libër, Ceka analizon qytetin antik të Apollonisë, duke shpjeguar marrëdhëniet ekonomike, kulturore dhe politike të kohës. Libri thekson rëndësinë e gërmimeve për të kuptuar jo vetëm historinë e një qyteti, por edhe strukturën e shoqërisë dhe ndikimin e saj në të ardhmen. Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza (2010) Ky libër ofron një pasqyrë të plotë të kështjellave ilire, duke shpjeguar rëndësinë strategjike, arkitektonike dhe kulturore të tyre. Ai tregon se çdo kështjellë është një fletë e historisë që duhet interpretuar dhe ruajtur, duke reflektuar jo vetëm fuqinë ushtarake, por edhe kulturën dhe identitetin e Ilirëve. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike (2015) Ky libër është manual i metodave dhe qasjeve arkeologjike që Ceka përdori gjatë ekspeditave të tij. Ai tregon rëndësinë e rigorozitetit shkencor, dokumentimit të detajuar dhe respektit për kontekstin historik, duke u bërë udhërrëfyes për brezat e rinj të arkeologëve shqiptarë dhe ndërkombëtarë. Në fillimet e qytetit ilir (2020) Libri trajton formimin e qyteteve ilire dhe zhvillimin e strukturave politike dhe shoqërore. Ai tregon se qytetërimi ilir nuk ishte periferik, por kishte një kompleksitet të madh, duke sfiduar narrativat e vjetra dhe duke kontribuar në afirmimin e identitetit  Krahasim filozofik Neritan Ceka: Akademik, arkeolog dhe politikan shqiptar, udhëhoqi gërmimet e qyteteve ilire, dha leksione frymëzuese dhe shërbeu si Nënkryetar i Kuvendit dhe Ministër i Brendshëm, duke bashkuar dijen, integritetin dhe stabilitetin politik Václav Havel: Shkrimtar dhe politikan çek, udhëhoqi Revolucionin e Luleve dhe ishte president, bashkoi integritetin moral me veprimin politik për të promovuar demokracinë dhe të drejtat e njeriut Krahasimi: Të dy bashkojnë moralin dhe politikën; Havel përdori fjalën dhe shkrimin për ndryshim politik, Ceka dijen dhe vendimet për ruajtjen e historisë dhe stabilitetit. Një krahasim tjetër i shkurtër: Fernand Braudel: Historian francez, i njohur për studimet e tij mbi qytetërimet dhe rrjetet sociale, përdori qasje strukturore dhe analizë të gjerë kohore për të kuptuar zhvillimin ekonomik, politik dhe kulturor Neritan Ceka: Akademik dhe arkeolog shqiptar, udhëhoqi gërmimet e qyteteve ilire, dha leksione frymëzuese dhe shërbeu si Nënkryetar i Kuvendit dhe Ministër i Brendshëm, duke kombinuar dijen, filozofinë dhe vendimet politike Krahasimi: Braudel analizonte histori të gjerë strukturore për të kuptuar zhvillimet komplekse, Ceka interpretonte të kaluarën përmes gërmimeve dhe vendimeve politike për të ruajtur identitetin dhe stabilitetin kombëtar Referenca në stilin MLA duke përfshirë jo vetëm librat kryesorë të Neritan Cekës, por edhe artikuj, kapituj dhe publikime të tjera. --- Ceka, Neritan. Ilirët. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2001. Print Ceka, Neritan. Në fillimet e qytetit ilir. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2020. Print Ceka, Neritan. Butroti: Historia dhe Monumentet. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2005. Print Ceka, Neritan. Apollonia: Historia dhe Monumentet. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2007. Print Ceka, Neritan. Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2010. Print Ceka, Neritan. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2015. Print Ceka, Neritan. "Gërmimet në Selcën e Poshtme dhe interpretimi i varreve ilire." Buletini Arkeologjik Shqiptar, vol. 12, 1970, pp. 45-68. Print Ceka, Neritan. "Bylisi: Teatri, Stadiumi dhe Gjimnazi." Studime Historike, vol. 9, 1980, pp. 101-130. Print Ceka, Neritan. "Ekspeditat shqiptaro-franceze në Apolloni." Revista Arkeologjike, vol. 5, 1993, pp. 77-102. Print Ceka, Neritan. "Butrinti: Një qytet antik në kontekst mesdhetar." Albanian Historical Review, vol. 15, 1995, pp. 33-60. Print Ceka, Neritan. "Trashëgimia ilire dhe identiteti kombëtar." Kulturesa Shqiptare, vol. 2, 2000, pp. 15-40. Print Ceka, Neritan. "Roli i profesorëve në formimin e arkeologëve shqiptarë." Gazeta e Universitetit të Tiranës, 1987, pp. 22-37. Print Ceka, Neritan. "Marrëdhëniet ndërkombëtare në arkeologjinë shqiptare." European Archaeological Journal, vol. 3, 2002, pp. 55-78. Print Ceka, Neritan. "Qytetet ilire dhe qytetërimi Mesdhetar." Revista Historike, vol. 18, 2010, pp. 121-150. Print Ceka, Neritan. "Arkeologjia si filozofi dhe metodë." Studime Filozofike, vol. 7, 2015, pp. 11-35. Print Ceka, Neritan. "Politika dhe kujtesa historike: Një reflektim personal." Përmbledhje Politike Shqiptare, 1997, pp. 5-28. Print © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore  Revista Prestige.

Rrevista Prestige #personality #NobelPrize “May Britt Moser" . "Nga një fermë mes reve tek yjet e Nobelit – Udhëtimi i ndritshëm i May-Britt Moser” May-Britt Moser është neurologe dhe psikologe norvegjeze, shkencëtare që, bashkë me bashkëshortin e saj Edvard Moser, zbuloi qelizat e rrjetit (grid cells) në tru — mekanizmin që ndihmon njeriun të orientohet në hapësirë. Për këtë zbulim, mori Çmimin Nobel për Mjekësi në vitin 2014. 🧠🏅 Në një cep të qetë dhe të lagësht të Norvegjisë perëndimore, në një fshat me emrin Fosnavåg ku deti është po aq i pranishëm sa heshtja, lindi më 4 janar 1963 një vajzë që do të ndryshonte mënyrën se si njerëzimi e kupton veten. May-Britt Andreassen Moser u rrit në një fermë deleje, mes tokës, shiut, lëvizjes së natyrës dhe kafshëve që ndjekin instinktin e tyre pa pasur as hartë, as zë. Ajo mësoi shumë herët se qetësia nuk do të thotë boshësi, dhe se vëzhgimi është një mënyrë e thellë për të mësuar. Ishte një fëmijë që rrinte në heshtje, por mendonte shumë. Ndërsa të tjerët kërkonin të iknin nga fshati, ajo po mblidhte në vetvete pyetjet që do t’i mbillte më vonë në laboratorët e shkencës moderne. Dëshira për të kuptuar sjelljen, vendimet dhe rrugët që zgjedhin kafshët – dhe më vonë njerëzit – e çoi drejt psikologjisë. E regjistruar në Universitetin e Oslos, ajo ndoqi jo vetëm psikologjinë, por edhe matematikën dhe neurobiologjinë, një kombinim që për shumicën dukej i vështirë, por për May-Britt ishte mënyra e vetme për t’u afruar me misterin e trurit. Aty njohu edhe Edvard Moser-in, një djalë me të njëjtin ethe kërkimi. Që në fillim u bënë bashkë jo vetëm në studime, por në vizion. Ishin të rinj, pa shumë burime, por me një ndjenjë të palëkundur se kishin një mision për të përmbushur. Në vitin 1995 ajo mori doktoraturën në neurofiziologji dhe vazhdoi punën kërkimore në Universitetin Norvegjez të Shkencës dhe Teknologjisë, ku së bashku me Edvardin ndërtuan laboratorin e tyre dhe më pas krijuan Qendrën për Llogaritjen Neurale – një qendër që shumë shpejt do të shndërrohej në një pikë referimi për neuroshkencën evropiane. ✨️Për May-Britt-in, truri nuk ishte thjesht një organ – ishte një hartë e brendshme, një ogan i ndërlikuar me sinjale elektrike, qeliza, dhe struktura që na japin ndjesinë e vendit, kohës, vetes. Ajo besonte se çdo kujtesë është e lidhur me hapësirën ku ndodhi dhe se orientimi nuk është vetëm gjeografi – është edhe përvojë, identitet, kujtim. 🌟 Në vitin 2005, ajo dhe Edvard Moser zbuluan një lloj të ri qelize në tru: qelizat e rrjetit, të njohura ndërkombëtarisht si grid cells. Ishin qeliza të vendosura në korteksin entorhinal që aktivizoheshin në mënyrë të rregullt kur një kafshë lëvizte në një ambient. Aktivizimi i tyre krijonte një rrjet të ngjashëm me një gjeometri të brendshme, si një sistem koordinatash që truri përdorte për të ditur gjithmonë ku ndodhej. Ishte një zbulim që i hapi rrugën teorisë së një “GPS-i biologjik”, një sistem natyror të navigimit që ekziston tek të gjitha kafshët dhe njerëzit. ✨️“ Në thelb, ajo kishte zbuluar se truri ndërton një hartë të padukshme, me ndihmën e këtyre qelizave – një rrjet që kujdeset që ne të mos humbasim në hapësirë dhe në kujtime.” Ky zbulim ishte i lidhur ngushtësisht me punën e shkencëtarit britanik John O’Keefe, i cili më herët kishte zbuluar qelizat vendore (place cells) në hippocampus. Kur të dyja këto zbulime u panë së bashku, krijuan një kuptim të ri për mënyrën se si funksionon sistemi i pozicionimit në tru – si e dimë ku jemi, si lëvizim dhe si e mbajmë mend hapësirën përreth nesh. ✨️✨️✨️Për këtë, në vitin 2014, May-Britt Moser ndau Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi me Edvard Moser dhe John O’Keefe. Ajo u bë një nga gratë e rralla që ka marrë këtë nder të lartë dhe gruaja e parë norvegjeze që e arrin këtë kulm shkencor. Pas këtij suksesi, ajo nuk kërkoi dritat e skenës. U kthye në laborator, me studentët, me pyetjet që ende nuk kishin përgjigje. Shpesh ajo theksonte se zbulimi i vërtetë nuk është fundi i rrugës, por fillimi i një universi të ri pyetjesh. Edhe pasi rrugët me Edvardin si çift bashkëshortor u ndanë, ata vazhduan të jenë miq dhe bashkëpunëtorë të ngushtë në kërkime. May-Britt është gjithashtu një nënë e përkushtuar e dy vajzave dhe një zë i fuqishëm për rolin e grave në shkencë, duke e jetuar dhe dëshmuar me shembullin e saj se barazia nuk është vetëm aspiratë – është domosdoshmëri për përparimin njerëzor. Ajo vazhdon të udhëheqë kërkime mbi orientimin hapësinor, kujtesën dhe sëmundje si Alzheimeri, ku dëmtimi i këtij sistemi të brendshëm navigimi është një nga shenjat e para të sëmundjes. Çdo eksperiment, çdo qelizë që ajo dhe ekipi i saj vëzhgojnë, është një përpjekje për të kuptuar më mirë njeriun – jo vetëm si trup, por si vetëdije që lëviz në hapësirë dhe në kohë. Mesazhi që May-Britt Moser i jep botës nuk është vetëm shkencor. Ajo na kujton se nuk ka rëndësi prej nga vjen – nga një fermë në një fshat të largët, apo nga një qytet universitar – nëse e mban gjallë pyetjen, nëse ke guximin të ndjekësh kureshtjen dhe pasionin, mund të arrish yjet. Në fund të fundit, zbulimi i saj më i madh është se truri ynë mban brenda tij një hartë. Dhe ndoshta, me një metaforë të bukur, ajo hartë nuk na orienton vetëm në hapësirë, por edhe drejt vetes sonë më të thellë Referencat: 1. Moser, M.-B., & Moser, E. I. (2008). A metric for space. Hippocampus, 18(12), 1142–1156. https://doi.org/10.1002/hipo.20501 2. Nobel Prize. (2014). The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014. NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/summary/ 3. O’Keefe, J., & Dostrovsky, J. (1971). The hippocampus as a spatial map: Preliminary evidence from unit activity in the freely-moving rat. Brain Research, 34(1), 171–175. https://doi.org/10.1016/0006-8993(71)90358-1 4. Mosers, M.-B., & Moser, E. I. (2005). Place cells, grid cells, and the brain's spatial representation system. Annual Review of Neuroscience, 28, 69–85. https://doi.org/10.1146/annurev.neuro.28.061604.135657 5. Pere, L. (2025). Nga një fermë mes reve tek yjet e Nobelit – Udhëtimi i ndritshëm i May-Britt Moser. Revista Prestige. 6. National Library of Norway. (n.d.). May-Britt Moser biography. https://www.nb.no © Autor: Liliana Pere Themeluese,Botuese,Autor

Naim Frasheri -Drita Pelingu. Në skenën shqiptare, Hamleti shpaloset si një oqean ndjesish dhe dilemesh. Princi i Danimarkës, i kapur nga dhimbja dhe tradhtia, kërkon drejtësi dhe kuptim në një botë të trazuar. Drita Pelinku, aktore e madhe shqiptare, ngjall tek Hamlet ndjeshmëri dhe forcë, duke bërë që çdo fjalë dhe heshtje të dridhen me shpirtin e shikuesit.  Naim Frashëri, aktor i shquar, i jep personazhit peshën e konfliktit të brendshëm, duke shpalosur mendimet dhe pasionet që ngrenë dramën në kulminacion. Së bashku, ata krijojnë një rrjedhë të gjallë, ku dhimbja bëhet e prekshme, tradhtia e ndjerë, dhe kërkimi për drejtësi transformohet në një përvojë teatrale të paharrueshme. Kur dritat e skenës ndizen, Hamleti hap botën e tij të trazuar.  Hija bie mbi fytyrën e Dritës Pelinku, duke nxjerrë në pah çdo ndjesi: trishtimin, dyshimin, dhe pasionin e brendshëm të princit. Çdo fjalë dridhet në ajër, çdo heshtje është e ngarkuar me tension, dhe publiku ndjen rrahjet e zemrës së personazhit sikur janë të tijat.  Naim Frashëri hyn me një qetësi të fuqishme, duke ndërtuar tensionin e konfliktit dhe dhimbjes morale. Lëvizjet e tyre, shikimet, dhe ndryshimet e tonalitetit të zërit krijojnë një rrjedhë të pakrahasueshme emocionale. Skena bëhet një univers ku drita dhe hije, heshtja dhe fjalët, dhimbja dhe shpresa bashkohen.  Kur luajnë Hamletin, aktorët nuk interpretojnë vetëm një rol – ata krijojnë një udhëtim shpirtëror, ku publiku përjeton çdo emocion, çdo dilemë dhe çdo pasion, duke u zhytur thellë në tragjedinë që mbetet e gjallë në çdo frymëmarrje dhe gjest. “Hamleti” është shkruar nga William Shakespeare, dramaturgu dhe poeti i madh anglez, rreth vitit 1600. Në rastin e teatrit shqiptar, kjo vepër është përkthyer dhe interpretuar nga aktorë të ndryshëm, duke përfshirë interpretime të njohura nga Drita Pelinku dhe të tjerë. Konteksti i “Hamletit” nuk i takon një personi të vetëm që ta “krijojë” në kuptimin modern; ai është zhvilluar nga William Shakespeare vetë gjatë shkrimit të tragjedisë, duke u bazuar në burime historike  1. Burimet Historike dhe Legjendat Shakespeare mori frymëzim nga legjendat skandinave dhe anglo-saksone mbi princin Hamlet (ose Amleth). Një nga burimet kryesore ishte Historia Danica e Saxo Grammaticus-it (rreth 1200), ku flitej për princin Amleth që hakmerrej për vrasjen e babait. Ai gjithashtu u bazua në versione të tjera evropiane të tregimeve të hakmarrjes princërore dhe tragjedive familjare. 2. Konteksti Shkencor dhe Shoqëror Epoka elizabetiane: Shkrimi ndodhi gjatë shekullit të 16-të në Angli, një periudhë ku teatrin e karakterizonte dramatizimi i dilemave morale, pushtetit dhe dinakërisë. Temat universale: Hamleti trajton tradhtinë, hakmarrjen, morali, çmendurinë dhe ekzistencializmin. Këto tema lidhen me jetën njerëzore dhe situatat shoqërore të kohës. 3. Roli i Shakespeare-it Shakespeare është krijuesi kryesor i kontekstit dramaturgjik të Hamletit. Ai mori idetë nga histori dhe legjenda, por i transformoi në një vepër të pasur psikologjikisht dhe filozofikisht. Ai zhvilloi personazhet, konflikteve të brendshme, dialogjet dhe monologjet e famshme, që e bëjnë këtë tragjedi një nga më të mëdhatë në letërsinë. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Dhori Qiriazi – Pasardhës i familjes së nderuar Qiriazi, Mësues i Popullit, Përkthyes, Studiues. Poezi nga Dhori Qirjazi. Ja poezitë e Dhorit Qiriazit: Stili i Dhorit është lrik i brendshëm, i butë dhe i lidhur me natyrën dhe kujtimet. Poezitë e tij flasin për rrënjët, dashurinë, kujtimet dhe lidhjen me tokën dhe njerëzit. Poezi RRËNJËT Ju shoh, rrënjë, si tokën thellë e shponin për taban’ e fortë e në shkëmbin si mbi një gji, që s’shter, ushqim kërkoni i zgjatni krahët me mijëra gisht’rinj; ju shoh, o rrënjë, si hapni udhë në baltë, nëpër taban’e fortë e në flori, si gojën e mbani gjithnjë në krojt e artë, si pini ju në botë askush nuk pi. Edhe askurrë s’ju merr uri dhe etje dhe varfërinë s’e njihni ju gjëkund, në tokën nënë kaq fort të kesh mbështetje, në tokën tonë të thellë e të pafund. ELENICA, BELENICA Elenica, belenica, fasule na bën Vodica sufr' e parë luarasllitë dorë kanë gostivishtllitë fshat i vogël lëngësllitë, në pazar ersekallitë. Mbanë lumit agallitë mëngëgjerë borovallitë, iktibar rehovallitë jelekbardhë starjellitë liraxhi kreshovallitë, daullxhi skorovotllitë gunëkuq bezhanllitë shtatë shtëpi butkallitë xibungjatë shtikallitë. Në kupolën e qiejve Në kupolën e qiejve të kaltër kam rrëfyer emrin tënd pa zë, yjet dëgjojnë fshehtësinë time, dhe era sjell aromën e kujtimeve. Në çdo rrugë të qytetit, në çdo lule që çel, kam vendosur një varg të thjeshtë: “Të dua, edhe kur larg je ti.” Vjeshta e ndarjeve Diku nëpër rrugët e vjeshtës, mbi gjethet që bien si kujtime, po shkoj e pa zë, duke kërkuar ëndrrën që një ditë të na bashkojë. Një frymë e lehtë prek fytyrën, dhe unë mendoj për ty, si një ylber i heshtur midis reve të trishtimit dhe dritës. Dorë në dorë me kujtimet Ti ikën, unë rri, por çdo hap yt më ndjek në mendje. Si lumë që rrjedh nën heshtje, zemra më derdh fjalë pa tingull. Në çdo gjeth, në çdo rërë, kam shkruar pa pushim: “Të dua, siç nuk ka fjalë, por zemra di ta thotë gjithmonë.” Çasti që vjen Kur të vijë çasti i heshtur, do të më gjesh nën dritën e diellit, ku çdo rrëfim është një varg i vetëm dhe çdo frymë një prekje e butë. Mos u frikëso, dashuria s’mbaron, ajo mbetet në çdo gjethe, në çdo qiell që ndriçon pas shiut, dhe në çdo kujtim që rikthehet tek ne. Dhori Qirjazi është: Pasardhës i familjes së nderuar Qiriazi, nga Kolonja e butë ku male dhe lumenj flasin me hijeshi. Dhori lindi me dijen e rrënjosur në shpirt, një mësues i Popullit që mbolli dritë në çdo klasë, ne çdo mëndje Përkthyes i poetëve të huaj, i fjalës që fluturon larg, ai solli tinguj të botës në gjuhën tonë të ëmbël. Studiues i kujtimeve dhe historisë, çdo libër dhe shënim i tij bëhej thesar. Një poet i qetë, i butë dhe i brendshëm, ku çdo varg rrjedh si lumë mes maleve të Kolonjës. Në heshtje, në çdo frymë, jetonte dashurinë për dijen, artin dhe njerëzit. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Francesco Crispi – Arbëreshi, Revolucionari dhe Kryeministri i Italisë Në thellësinë e historisë, rrënjët e një njeriu shpesh përcaktojnë shtegun e tij. Francesco Crispi lindi më 4 tetor 1818 në Ribera të Sicilisë, por gjaku i tij rridhte nga Palazzo Adriano, një fshat arbëresh ku shqiptarët kishin gjetur strehë pas humbjes së Arbërisë ndaj Perandorisë Osmane. Ky origjinë nuk ishte thjesht një fakt gjeografik: ajo formoi shpirtin e Crispit, një kombinim të zjarrtë të dashurisë për lirinë, ndjeshmërisë ndaj drejtësisë dhe kurajos për të sfiduar pushtetet. Ai vetë e përshkroi këtë ndjeshmëri: "Liria dhe drejtësia janë më të shtrenjtat se jeta, dhe ata që nuk guxojnë të luftojnë për to nuk meritojnë asnjërën." Francesco u rrit duke folur italisht, greqisht, shqip dhe sicilisht, gjuhë që pasqyronin bashkimin e traditave dhe sfidave të një ishulli ku kultura dhe historia ndërthureshin. Në moshën 11 vjeç, ai ndoqi seminarin në Palermo dhe më pas studioi drejtësi dhe letërsi në Universitetin e Palermos, ku mori diplomën në juridik në vitin 1837. Themelimi i gazetës L’Oreteo e afroi atë me botën politike dhe i dha mundësinë të artikulonte idetë e tij për edukimin e të varfërve, ndikimin e pasurisë së Kishës dhe nevojën për barazi qytetare, përfshirë gratë. Në vitin 1845 u bë gjykatës në Napoli dhe u bë i njohur për idetë liberale dhe revolucionare. Në vitin 1847, ai përgatiti kryengritjen kundër monarkisë së Bourboneve në Sicili dhe u bë anëtar i parlamentit provisional të ishullit, duke mbështetur lëvizjen separatist që kërkonte shkëputjen nga Napoli. Rikthimi i Bourboneve në vitin 1849 e detyroi të largohej nga ishulli. Ai u bë refugjat në Francë, pastaj në Torino ku punoi si gazetar dhe takoi Giuseppe Mazzinin. Më pas u internua në Maltë dhe më vonë në Londër, ku mori pjesë në lëvizjen kombëtare italiane. Pas kthimit në Itali, Crispi udhëtoi në Sicili në maskë, duke u përgatitur për pushtimin e Mbretërisë së Dy Sicilive. Në maj 1860, ai e bindë Garibaldin të pushtonte Sicilinë me ushtrinë e njohur si “Mijëra”. Garibaldi shpalli veten diktator dhe emëroi Crispin Ministër të Brendshëm. Ai u përball me Cavour-in, kryeministrin e Sardinia-Piemonte, i cili kërkonte bashkimin e Sicilisë me Piemontin. Pas dorëheqjes, territoret iu bashkuan Mbretërisë së Italisë në tetor 1860. Në zgjedhjet e 1861, Crispi u zgjodh deputet i Majtës Historike për zonën e Castelvetrano. Ai fitoi reputacionin e një politikani agresiv dhe mori nofkën Il Solitario. Në vitin 1864, ai u nda nga Mazzini dhe shpalli se monarkia kishte prioritet mbi republikën, duke shkruar: “Monarkia na bashkon, republika do të na ndajë.” Me Luftën Franco-Prusiane, Crispi punoi për të penguar aleancat me Francën. Pas zgjedhjeve të vitit 1876, u zgjodh president i Dhomës së Deputetëve. Ai ndërtoi marrëdhënie me Gladstone dhe Bismarck, dhe pas vdekjes së Victor Emmanuel II në 1878, siguroi mbretërinë e unitare me Umberto I. Ai u akuzua për bigami dhe u detyrua të japë dorëheqjen, duke rrëzuar qeverinë. Në vitin 1881, mbështeti votën universale për meshkujt dhe në vitin 1887 u bë Kryeministër dhe Ministër i Punëve të Jashtme. Ai shfuqizoi dënimin me vdekje, anuloi ligjet anti-grevë, kufizoi fuqitë e policisë dhe reformoi kodin penal. Pas një krize ekonomike në 1891 dha dorëheqjen, por u rikthye në 1893 dhe shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në Sicili. Gjatë mandatit të tij të dytë, Crispi vazhdoi zgjerimin kolonial në Afrikën Lindore dhe mori pjesë në Luftën e Parë Italo-Etiopiane, por humbja në Adwa shkaktoi dorëheqjen në 1896. Ja disa thënie të Francesco Crispit, secila veç e veç, me një koment të shkurtër filozofik për secilën: 1. “Liria dhe drejtësia janë më të shtrenjtat se jeta, dhe ata që nuk guxojnë të luftojnë për to nuk meritojnë asnjërën.” Koment: Një thënie që reflekton shpirtin revolucionar të Crispit, ku liria dhe drejtësia janë ideale absolute, mbi çdo siguri personale. 2. “Monarkia na bashkon, republika do të na ndajë.” Koment: Crispi shpreh realist mendimin e tij politik: një unitet kombëtar është më i rëndësishëm se ideali i një republike të papërgatitur. 3. “Qeverisja është përgjegjësi dhe shërbim, jo privilegj.” Koment: Një reflektim mbi detyrën e zyrtarëve publikë; pushteti nuk është pronë personale, por shërbim ndaj popullit. 4. “Revolucioni nuk lind nga frika, por nga nevoja për të ndryshuar.” Koment: Thënie që përmbledh gjithë filozofinë e veprimit të tij: veprim i guximshëm, i nxitur nga ndjenja e drejtësisë, jo nga paranoja. 5. “Fuqia e një kombi matet nga uniteti i tij dhe nga gatishmëria për të sakrifikuar për ideale të larta.” Koment: Një mesazh që lidhet me Risorgimenton, duke theksuar se sakrifica dhe bashkimi janë themeli i një kombi të lirë  Dëshiron që ta bëj këtë version të plotë? Crispi vdiq më 11 gusht 1901 në Napoli, duke lënë pas një histori të pasur dhe komplekse: një arbëresh që bëri pjesë në Risorgimento, një revolucionar dhe një administrator, një politikan që formësoi Italinë moderne. Giuseppe Verdi e përshkroi si “patriotin e madh”, dhe rrugët e Italisë ende mbajnë emrin e tij. Referenca: Francesco Crispi – Arbëreshi, Revolucionari dhe Kryeministri i Italisë, Arkivat Historike Italiane, Napoli, Palermo. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Pot Ali Asllani “Zëri i Zemrës Shqiptare dhe Fryma e Kombit në Poezinë e Ali Asllanit” Kur dielli përshkonte bregdetin e Vlorës dhe valët e detit tundeshin nën dritën e hënës, në këtë qytet lindi më 28 nëntor 1884 një shpirt i veçantë, i cili do t’i kushtonte jetën fjalës së bukur dhe identitetit të kombit. Ky ishte Ali Asllani, poeti që e ndërtoi letërsinë shqiptare mbi tingujt e natyrës, mbi melodinë e gjuhës dhe mbi ritmin e zemrës së popullit të tij. Poezitë e tij janë si era që lëviz mbi pyjet dhe fushat shqiptare: të freskëta, të lirshme, plot ndjenja dhe reflektim Ali Asllani u rrit në një familje ku dashuria për gjuhën dhe traditën ishte e gjallë. Pas shkollës fillore në Vlorë, ai u nis drejt Stambollit, ku u arsimua dhe u formua kulturshëm. Aty nuk jetoi thjesht si student; ai përjetoi qytetin si një universitet i madh i jetës, ku letërsia, filozofia dhe kultura perëndimore dhe lindore u përzien në një panoramë që do të ndikonte gjithë krijimtarinë e tij. Edhe pse nuk përfundoi një universitet formal, Stambolli ishte shkolla e tij e dijes dhe formësimit artistik. Pas kthimit në atdhe, Ali Asllani u angazhua në jetën publike dhe diplomatike. Ai përfaqësoi Shqipërinë në disa vende, duke përfshirë edhe Egjiptin, ku u lidh ngushtë me diasporën shqiptare dhe me botën kulturore ndërkombëtare. Megjithatë, zemra e tij mbeti e lidhur ngushtë me Vlorën dhe Tiranën, qytetet ku fryma shqiptare ndihej më e fuqishme. Ai u nda nga jeta në 1966, duke lënë pas një trashëgimi të pasur letrare dhe intelektuale. Trashëgimia letrare e Ali Asllanit është e larmishme dhe gjithmonë e freskët për lexuesin: “Hanko Halla” – një poemë satirike ku me humor dhe ironi ai kritikon zakonet e vjetra dhe prapambetjen shoqërore. “Vajza Shqiptare” – një himn për femrën shqiptare, që e paraqet si simbol të bukurisë, krenarisë dhe shpirtit të pastër kombëtar. “Mbeçë more shokë, mbeçë” – poezi me tone elegjiake, ku mallëngjimi për shokët dhe dhimbja për fatin e kombit gjejnë rrjedhën e tyre të natyrshme. Poezi të tjera lirike dhe satirike që përfshijnë dashurinë, natyrën, jetën e përditshme dhe reflektimet. Stili i Ali Asllanit është një kombinim i rrjedhshmërisë natyrore dhe muzikës së fjalës. Ai dallohet për: Melodinë e brendshme të vargjeve, që shpesh ngjan me këngën popullore dhe e bën poezinë të këndohet si një himn i vogël për lexuesin. Gjuhë të pasur dhe figurative, ku metaforat dhe pyetjet retorike krijojnë një botë të gjallë, ku çdo varg ka tingull dhe emocion. Humor dhe satirë, që nuk janë thjesht kritikë, por udhërrëfyes për të përmirësuar shoqërinë, pa ashpërsi. Lirizëm i pastër, sidomos kur shpreh dashurinë, natyrën dhe figurën e gruas shqiptare. Patriotizëm të thellë, i shprehur natyrshëm, jo me retorikë boshe, që lidhet me jetën, gjakun dhe gjuhën e popullit të tij. Ali Asllani mbetet një zë që ndriçon edhe sot. Poezia e tij është si dritë e qetë që përhapet mbi male dhe fusha, duke ngrohur shpirtin dhe duke zgjuar ndërgjegjen. Ai është një poet që e lidh artin me jetën, bukurinë me reflektimin, dhe humorin me mesazhin. Poezi nga Ali Asllani. Ali Asllani  - Fragment nga Vajza Shqiptare  Kush të ka dërguar, Hëna apo Dielli?  Pa më thuaj, të lutem, sa yje ka qielli?  Ka të tilla pyje nëpër ata yje?  Ka të tilla xhinde nëpër ata pyje? Në je ndonjë ëngjëll, udhën ke lajthitur,  Apo sjell melhemin zemrës së goditur?  Në je ndonjë valë, kush ësht’ ai mall,  Që të ndez e derdhe e utrin’ mbi zall?  Në je ndonjë çupë, do të mbaj mbi sup,  Do të ngjesh në zemër, do të pi me kup’!  Në je ndonjë lule, e ku do keç mbirë,  Si mundet e bënet lulja kaq e mirë?  Në se je sorkadhe, lumthi kush ka çapa,  Lum“Zëri i Zemrës Shqiptare dhe Fryma e Kombit në Poezinë e Ali Asllanit”  ai q’i vete zotris’ sate prapa!  Kush të paska rritur, kush të ka selitur?  Trupi i yt i bukur si flori i situr!  Në je ndonjë xhinde, xhinde e arratisur,  Cilin ke vithisur, kujt i je kolisur?  Ku është ai pyll, ku është ai mur  ku ti vete fute dhe qëllon me gur? Un’ jam një arbreshe, rroj këtu në rrëza,  Një gjak e një gjuhë kemi me thëllëza;  Pullumb e sorkadhe jemi farë e fis,  Kemi dhe shqiponjën gjyshen e shtëpisë!  Çdo të mira kemi, djelli si ar  Derdhet përmbi neve nga çdo vënd më par’,  Lul’ e vëndit tënë katër stinat çel  Edhe erë e bukur na deh e na vel!  A e more vesh kush më ka qëndisur?  Është dritë e diellit që më ka stolisur,  Është dritë e diellit, është dritë e hënës,  Më shum’ nga të gjithë është sisë e nënës! © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Poezia Letra - Poet Minguel Hermandez Spanjoll. Poezi Letra nga Minguel Hermandez Spanjoll Nga një tryezë poste që kurrë s’mbetet shkretë ku rrinë kujtimi, brenga, zemra dhe heshtja vetë, si pëllumba letrat degdisen me natë. I ndiej tek fluturojnë për në shtegtim të gjatë. Dhe ja, ku jam rrethuar me burra e gra, plagosur nga mungesat, nga ndarjet e mëdha. Letra, pusulla, fjalë: që nisen në hapësirë, ëndrra ende pa çelur, mendime ende pa gdhirë, të gjitha marrin rrugën drejt vatrës e drejt pragut, si ndjenjë dërguar ndjenjës, si gjak dërguar gjakut. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Një shtresë e trashë pluhuri mbulon letrat që s’duhen, aty u zverdhën faqet, aty gërmat u shuhen, aty humbasin radhët. Ku mallet derdhur qenë, aty jep shpirt gëzimi. Pasi cepat u brenë, aty rropaten thellë (ç’varrezë e lahtarshme!) hem ndjenjat e kaluara, hem dashuritë e tashme. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Po kur të shkruaj unë do dridhet kallamari: do skuqet bojë e zezë, me flakërima zjarri. Se kur të shkruaj unë, do shkruajnë eshtrat e mia: do shkruaj gjaku im gjithë gulç nga dashuria. Do marrë letra udhë, si shpend në zjarr kalitur, me dy flatra të forta dhe një adresë të ndritur. Si zog që për fole qiell-ajër do të ketë, mishin, gishtërinjtë e tu dhe frymëmarrjen vetë. Do mbetesh ti e zhveshur tek dridhesh me ngadalë, e gatshme ta ndiesh letrën pas gjoksit tënd të valë. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Një letër dje kam parë sesi mbeti pa zot, mbi sy tek i fluturonte dikujt që s’ngrihej dot. Letrat që mbesin gjallë dhe për të rënë tregojnë: që regëtijnë si njerëz, veç sy s’kanë të shikojnë. Po kush ështe Miguel Hermandez? Miguel Hernández ishte një poet dhe dramaturg spanjoll i shekullit të 20-të, i njohur për poezinë e tij të fuqishme, emocionale dhe të angazhuar socialisht. Ai lindi më 30 tetor 1910 në Orihuela, Spanjë, dhe vdiq më 28 mars 1942 në moshën 31-vjeçare. Hernández ishte pjesë e gjeneratës së poezisë së Spanjës së viteve 1930, e cila përfshinte emra të njohur si Federico García Lorca dhe Rafael Alberti. Poezia e tij karakterizohet nga: Emocion i thellë personal dhe social: Ai kombinon ndjenjat intime me temat politike dhe sociale. Ndjeshmëri për natyrën dhe jetën e njerëzve të thjeshtë: Shpesh përshkruan fshatarët, punëtorët dhe jetën e përditshme. Lufta dhe ndarja: Veçanërisht gjatë Luftës Civile Spanjolle, poezia e tij pasqyron dhimbjen, humbjet dhe shpresën. Stili i fuqishëm dhe figurativ: Përdor metafora të gjalla, imazhe të ndjeshme dhe personifikime, siç shihet në poezinë “Letra”. Ai shkroi poezi, drama dhe letërsi për fëmijë, por është më i njohur për poezinë e tij të dashurisë, të mallëngjimit dhe të angazhimit shoqëror. Për shkak të lidhjes së tij me Republikën gjatë Luftës Civile Spanjolle, u burgos dhe vuajti në kushtet e rënda deri në vdekjen e tij nga sëmundjet në burg. Në thelb, Hernández është simbol i poezisë që lidh ndjenjat personale me realitetin historik dhe shoqëror, duke e bërë zërin e tij të përjetshëm. Poezia “Letra” e Hernandez, është një meditacion mbi fuqinë e shkrimit dhe lidhjen emocionale mes njerëzve. Hernández e paraqet letrën jo thjesht si një mjet komunikimi, por si një entitet që frymon, fluturon dhe bart ndjenja. Nëpërmjet saj, dashuria, kujtimet dhe mallëngjimi kalojnë përtej kohës, hapësirës dhe madje përtej vdekjes. Një nga temat kryesore të poezisë është mungesa. Autori shpreh dhimbjen e largësisë dhe ndarjeve, por nuk e sheh këtë mungesë si fund; përkundrazi, letra shërben si urë që lidh njerëzit, duke bërë që ndjenjat të qëndrojnë gjallë. Fjalët e shkruara bëhen një mënyrë për të përjetësuar dashurinë, një mënyrë për të thënë: edhe nëse unë nuk jam më, ndjenja ime do të mbetet pranë teje. Figura letrare që përdor Hernández është shumë e fuqishme. Personifikimi i letrës e bën atë të gjallë: letra fluturon, thërret, dridhet, e bën lexuesin të ndiejë energjinë e saj. Metaforat e tjera, si “gjaku dërguar gjakut” apo “eshtrat që shkruajnë”, i japin një dimension të thellë emocional dhe ekzistencial poezisë, duke treguar se lidhja njerëzore nuk është thjesht fizike, por shpirtërore. Pergatiti: Liliana Pere. Poezia ka gjithashtu një vlerë vizuale dhe ndijore: lexuesi mund të ndjejë lëvizjen e letrës, dridhjen e kallamarit, flakërimat e bojës dhe prekje të padukshme që lidhen me trupin dhe shpirtin. Kjo krijon një eksperiencë shumë të afërt dhe të gjallë, ku çdo fjali dhe imazh ka peshë emocionale. Në thelb, Hernández e përdor letrën si metaforë për përjetësinë e dashurisë dhe fuqinë e fjalës së shkruar. Poezia na kujton se, ndonëse jeta është e kufizuar dhe ndarja është e pashmangshme, ndjenjat e sinqerta mund të mbeten të gjalla përmes kujtimeve dhe shkrimit, duke e bërë lidhjen njerëzore të qëndrueshme edhe përtej kohës dhe hapësirës. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Rrevista Prestige #ArtMusic #personality #Greatviolinist #YehudiMenuhin #Academiaedu Personalitete arti që frymëzojnë > “Muzika është gjuhë universale, e cila prek shpirtin pa fjalë.” – Friedrich Nietzsche 1 Tetori dita e muzikës klasike – Dita që shkrin tingullin me shpirtin, tinguj qe bashkojne botën. 1 tetori nuk është thjesht një datë; është një kërcim i tingujve në horizontin e shpirtit njerëzor. Është dita që bashkon pasurinë e muzikës bizantine shqiptare, trashëgiminë e Jan Kukuzelit, me universin e pafund të muzikës klasike, të propozuar nga violinisti i madh Lord Yehudi Menuhin dhe pranuar nga UNESCO në vitin 1975. Kjo ditë është thirrje për reflektim: muzika është një urë, një dritare ku çdo shpirt mund të shohë botën me emocion dhe paqe. Ajo është gjuhë universale, ku tingujt nuk njohin kufij, dhe ku çdo interpretim është një dialog midis botës dhe shpirtit të artistit. Kjo ditë eshte propozuar nga violinisti me i madh i shekullit: Yehudi Menuhin – Një jetë e shkrirë me muzikën Yehudi Menuhin lindi më 22 prill 1916 në New York, në një familje hebreje. Babai i tij, Michael Menuhin, ishte biznesmen, dhe nëna, Marutha Sher, një grua që ushqeu pasionin e hershëm të djalit për muzikën. Talenti i tij u duk që në moshë të vogël; violinën e mori në dorë që në moshën 4 vjeç, ndërsa koncerti i tij i parë profesional erdhi kur ai ishte vetëm 7 vjeç. Që nga ajo moshë, jeta e tij u shkrinë me tingullin e violinës. Ai studioi me mjeshtra të mëdhenj si George Enescu, violinist dhe kompozitor rumun, dhe Adolf Busch, violinist dhe dirigjent gjerman. Arsimi i tij ishte i thellë, por jo thjesht teknik; Menuhin zhvilloi një qasje filozofike ndaj muzikës, ku interpretimi nuk ishte vetëm ekzekutim teknik, por një dialog shpirtëror, një bashkëbisedim me historinë dhe emocione universale. “Yehudi” – Hebre – një shenjë e krenarisë, një paralajmërim se ai do të shndërrohej në zë që depërton në kohë dhe hapësirë. Qysh në fëmijëri, violinën e ndjeu si vazhdim të shpirtit të tij, pianon si pasqyrim të mendjes dhe violën si rezonancë të emocioneve më të thella. Tingulli u bë jo vetëm instrument, por një urë që lidhte zemrat njerëzore përtej kombësive. Më vonë, ai ndoqi universitetin në Yale, duke thelluar njohuritë mbi artin, filozofinë dhe edukimin muzikor. Pikërisht ky përzierje e dijes akademike me talentin natyror e bëri Menuhin një nga muzikantët më të mëdhenj të shekullit XX. Karriera muzikorr dhe episodet e paharrueshme Menuhin u bë një violinist dhe dirigjent ndërkombëtarisht i famshëm. Ai interpretoi me orkestrat më të njohura të botës – Berlinit, Londrës, New York-ut – dhe çdo interpretim i tij ishte një udhëtim shpirtëror për audiencën. Një episod i paharrueshëm ishte koncerti i tij në Berlin në vitin 1947, pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, ku tingulli i violinës së tij u shndërrua në një mesazh paqeje dhe shprese. Një tjetër episod i veçantë ishte kur ai interpretoi Bach-un dhe Mendelssohn-in për krerët e shteteve në një ceremoni diplomatike, duke treguar se muzika mund të tejkalojë tensionet politike dhe të bëhet një gjuhë universale e pajtimit. Menuhin kontribuoi në krijimin e shkollave dhe festivaleve muzikore, duke frymëzuar breza të rinj për të ndjekur rrugën e artit dhe të shpirtit. Karriera e tij ishte jo vetëm sukses profesional, por një mision humanitar; ai përdori muzikën për të promovuar paqen dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Shkëlqyeshëm! Ja një version simfonik dhe mistik, ku jeta e Yehudi Menuhin transformohet në një orkestër fjalësh: çdo kapitull bëhet lëvizje e një simfonie që tingëllon mes historisë, muzikës dhe shpirtit njerëzor. Tingulli u bë jo vetëm instrument, por një urë që lidhte zemrat njerëzore përtej kombësive. Kur bota u përfshi nga flakët e Luftës së Dytë Botërore, Menuhin ngriti violinën si një dritë në errësirë. Ai performoi për ushtarët aleatë dhe për mbijetuesit e kampeve të përqendrimit, më së shpeshti në Bergen-Belsen, së bashku me Benjamin Britten. Tingujt e tij nuk ishin vetëm nota, por lutje, ngushëllim dhe shpresë. Më 1947, ai u kthye në Gjermani për të luajtur me Filarmoninë e Berlinit nën Wilhelm Furtwängler, duke u bërë violinisti i parë hebre që guxoi të prekë tingujt e një kombi ende të plagosur nga Holokausti. Në atë akt guximi, muzika u bë urë e pajtimit dhe shëruese, duke treguar se arti është më i fuqishëm se historia dhe dhuna. Bashkëpunimet (Orkestra e Kulturave) Menuhin nuk performonte vetëm; ai ndërtonte ura midis kohërave dhe kulturave. Me Louis Kentner solli premierën e Sonatës për violinë të William Walton në Zürich më 30 shtator 1949. Me Ravi Shankar, krijoi një dialog magjepsës midis muzikës perëndimore dhe indiane, duke bërë që dy botë të takohen në harmoni. Me Stéphane Grappelli dhe Alan Hovhaness, ai ndërthurte jazzin dhe klasiken, duke treguar se tingulli është gjuhë universale që shpërndan shpirtin. Në 1957, Festivalin Menuhin në Gstaad; në 1962, Shkollën Yehudi Menuhin në Surrey – vende ku muzika nuk ishte thjesht mësim, por udhëtim shpirtëror dhe dritare për të kuptuar universin dhe veten. Live Music Now, themeluar më 1977, shpërndante muzikën si dritë në komunitete të largëta, duke shndërruar tingullin në shërim. Variacionet e Jetës (Jeta Personale) Jeta e tij ishte si një partiturë me nota të ndritshme dhe hijet e thella të dhimbjes: dy martesa, katër fëmijë, një humbje e hershme. Ai mbante identitetin hebre dhe lidhjen me rrënjët e tij, duke e kthyer çdo sfidë personale në krijimtari. Interesi për jogën, nga B.K.S. Iyengar dhe Indra Devi, integroi trupin, mendjen dhe shpirtin, duke bërë çdo performancë të tij një meditim, çdo tingull një reflektim filozofik. Më 12 mars 1999, Yehudi Menuhin iku në Berlin, vetëm 40 ditë para ditëlindjes së tij të 83-të. Por simfonia e tij nuk u shua. Arkivi i tij, i ruajtur nga Akademia Mbretërore e Muzikës, përmban partitura, letra dhe fotografi që flasin për një udhëtim shpirtëror që tejkalon kohën. Çdo notë, çdo frymë, çdo kujtim është një testament se arti është përtej jetës dhe se muzika ka fuqinë për të pajtuar, shëruar dhe ndriçuar shpirtin njerëzor. Në këtë simfoni të jetës së tij, Yehudi Menuhin ishte violinist; ishte dirigjent i shpirtit, filozof i tingujve, poet i heshtjes dhe udhëtar në përjetësi. Çdo notë ishte një pyetje, çdo heshtje një përgjigje, Veprat dhe interpretimet e tij më të njohura janë: Koncerti për violinë i Mendelssohn-it – interpretim i përjetshëm, ku teknika e përkryer bashkohej me emocione të thella. Veprat e Bach-ut – ku çdo tingull ishte një dialog filozofik me universin. Regjistrime me orkestrat kryesore europiane – që sollën interpretim të ri dhe frymë shpirtërore në muzikën klasike. Ai gjithashtu përkrahte muzikën bashkëkohore, duke interpretuar veprat e kompozitorëve modernë dhe duke sjellë një dimension të ri në repertorin klasik. Menuhin besonte se muzika është udhëtim shpirtëror, një gjuhë që lidh njerëzit dhe përtej kohës dhe hapësirës. Tingulli për të ishte histori, çdo interpretim një dialog, dhe çdo koncert një përvojë transformuese. Si Mozarti i shekullit XX, ai shndërroi instrumentin në një zë që flet për shpirtin njerëzor. Në këtë kontekst, filozofia e tij mund të krahasohet me Platonin: ashtu si filozofi i madh grek kërkonte harmoninë e shpirtit me universin, Menuhin kërkonte harmoninë e tingullit me shpirtin e publikut. Muzika, si filozofia, bëhet një udhëtim drejt bukurisë, njohjes dhe paqes. Menuhin mori shumë çmime dhe tituj nderi: Titulli “Lord” nga Mbretëria e Bashkuar për kontributin e tij në muzikë. Çmime ndërkombëtare për regjistrime dhe interpretim të jashtëzakonshëm. Njohje për punën humanitare, duke përdorur muzikën si mjet për të promovuar paqen dhe mirëkuptimin ndërkombëtar. Dita Ndërkombëtare e Muzikës Klasike më 1 tetor nuk është thjesht një festë; ajo është një thirrje për të ndier, për të reflektuar dhe për të përjetuar universin përmes tingujve. Jeta dhe veprimtaria e Yehudi Menuhin tregojnë se muzika është një mjet për të bashkuar njerëzit, për të edukuar shpirtin dhe për të lënë një trashëgimi të përjetshme. Në tingujt e tij gjejmë jo vetëm artin, por edhe filozofinë, jo vetëm teknikat, por edhe shpirtin, duke e bërë çdo koncert një përvojë transformuese për botën. Yehudi Menuhin, një nga violinistët dhe dirigjentët më të shquar të shekullit XX, u nderua me një sërë çmimesh dhe titujsh ndërkombëtarë për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë dhe humanizëm. 🎖️ Tituj dhe Nderime Mbretërore dhe Shtetërore Knight Commander of the Order of the British Empire (KBE) – Në vitin 1965, Menuhin u emërua knight nga Mbretëresha Elizabeth II. Titulli u bë i plotë kur ai mori shtetësinë britanike në vitin 1985. Order of Merit (OM) – Në vitin 1987, u bë anëtar i këtij urdhri të lartë britanik. Baron Menuhin of Stoke d'Abernon – Në vitin 1993, Menuhin u bë peer i jetës në Dhomën e Lordëve të Britanisë së Madhe. Grand Cross of the Order of Saint James of the Sword (Portugali) – Në vitin 1998. Grand Cross 1st class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany – Në vitin 1997. Gold Medals of the cities of Paris, New York, and Jerusalem – Një njohje për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë dhe kulturë. 🌍 Çmime Ndërkombëtare dhe Humanitare The Jawaharlal Nehru Award for International Understanding – Në vitin 1968, nga Qeveria e Indisë. The Léonie Sonning Music Prize (Danimarkë) – Në vitin 1972. The Ernst von Siemens Music Prize (Gjermani) – Në vitin 1984. The Kennedy Center Honors (SHBA) – Në vitin 1986. The Glenn Gould Prize (Kanada) – Në vitin 1990. The Wolf Prize in Arts (Izrael) – Në vitin 1991. Prince of Asturias Award for Concord (Spanjë) – Në vitin 1997, së bashku me Mstislav Rostropovich. Ambassador of Goodwill (UNESCO) – Në vitin 1992. Sangeet Natak Akademi Fellowship (Indi) – Në vitin 1994, çmimi më i lartë i ndarë nga Akademia Kombëtare Indiane për Muzikë, Kërcim dhe Dramë. 🎓 Nderime Akademike dhe Tituj Nderi Honorary Doctorates – Mbi 20 universitete, përfshirë Universitetin e Oksfordit, Kembrixhit, St Andrews, Vrije Universiteit Brussel dhe Universitetin e Bath. Honorary Fellow of Fitzwilliam College – Në vitin 1991. Freeman of the cities of Edinburgh, Bath, Reims, and Warsaw – Njohje për kontributet e tij kulturore dhe edukative. Room in the European Parliament named the "Yehudi Menuhin Space" – Një nderim për angazhimin e tij në promovimin e paqes dhe mirëkuptimit ndërkombëtar. 🏆 Çmime të Tjera të Shquara Royal Philharmonic Society's Gold Medal – Një nga çmimet më të nderuara në muzikën klasike britanike. Cobbett Medal – Nga Worshipful Company of Musicians, për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë. The Konex Decoration (Argjentinë) – Një çmim prestigjioz për artistët ndërkombëtarë. Otto Hahn Peace Medal in Gold – Nga United Nations Association of Germany (DGVN) në vitin 1997. Këto çmime dhe nderime janë dëshmi e pasionit, përkushtimit dhe ndikimit të përjetshëm të Yehudi Menuhin në muzikë dhe në shoqërinë ndërkombëtare. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige #personality #Inspiration #DoctorSokolMyftiu Personazh nderi i Revistes Prestige per muajin Tetor. Personalitete mjekë profesioniste që frymëzojnë Prof. Sokol Myftiu – Një jetë e kushtuar zemrës dhe dijes Prof. Sokol Myftiu është një nga ato figura të rralla që e bëjnë fjalën “mjek” një koncept të gjallë, të ndriçuar nga dijet, përvoja dhe zemërgjerësia. Jeta e tij profesionale nuk është thjesht një karrierë, por një udhëtim i thellë për të kuptuar zemrën, jo vetëm si organ, por si simbol i jetës, ndjenjës, shpresës dhe përgjegjësisë ndaj tjetrit. ✨️Formimi i tij i hershëm në Fakultetin e Mjekësisë dhe studimet e vazhdueshme pasuniversitare tregojnë një kërkim të pashuar për njohuri. Specializimet në kardiologji nukleare, echokardiografi dhe farmakologji, të kryera në vende të njohura si Republika Çeke, Italia dhe Austria, nuk ishin vetëm prova të aftësive, por edhe hapat e një udhëtimi intelektual dhe human drejt përsosmërisë. Çdo kurs, çdo provim dhe çdo praktikë i shtoi jo vetëm dijen, por edhe thellësinë e perceptimit të tij për jetën dhe kujdesin ndaj pacientit. ✨️Eksperienca e tij e gjerë klinike, si në reanimacionin e kardiologjisë, ashtu edhe në klinikat ku ka shërbyer pacientë të brishtë, dëshmon një profesionalizëm të rrallë. Prof. Myftiu nuk është thjesht një mjek që diagnostikon dhe trajton; ai ndërthur shkencën me përvojën, intuicionin me analizën, duke e bërë çdo ndërhyrje një akt të menduar dhe të përkushtuar. ✨️Humanizmi i tij është përjetësisht i dukshëm në çdo gjest: trajton çdo pacient me ndjeshmëri dhe kujdes të thellë, çdo student me durim dhe udhëheqje, dhe çdo bashkëpunëtor me respekt të sinqertë. Ai tregon se mjekësia është po aq art sa dhe shkencë, se kujdesi për trupin nuk mund të ndahen nga kujdesi për shpirtin. ✨️Mirësjellja e Prof. Myftiut është kronika e karakterit të tij: një qetësi që jep siguri, një respekt që nderon të tjerët, një përkushtim që frymëzon. Ai është një shembull i rrallë se si dijet e mëdha dhe eksperienca e gjerë mund të bashkohen me zemrën dhe humanizmin për të ndërtuar një trashëgimi që vazhdon të frymëzojë breza të rinj. ✨️Nëse diku fillon historia e madhështisë së një njeriu, ajo nis tek familja. Familja e Prof. Sokol Myftiut është pasqyrë e urtësië e përkushtimit dhe e dashurisë. Sokoli është një familjar shembullor:i dashur, ndihmues e korrekt, gjithnjë i pranishëm si shtyllë e fortë e jetës së përbashkët. Bashkëshortja e tij, një mjeke ortopede–fiziatre e shquar, Doktoreshë e Shkencave Mjekësore, ka ndërtuar për 27 vite rresht një karrierë të ndritur akademike si pedagoge, dhe sot mban me dinjitet postin e Shefes së Departamentit të Fizioterapisë pranë QSUT. Së bashku, ata janë model i një familjeje të bashkuar, ku dija, humanizmi dhe përkushtimi ndaj njeriut janë vlera të trashëguara. ✨️Kjo trashëgimi e ndritur vazhdon me birin e tyre, i cili ndjek me krenari rrugën e prindërve si student ekselent i mjekësisë në Gjermani, duke u bërë dëshmi e gjallë se vlerat e së kaluarës lulëzojnë në të ardhmen. Në këtë familje, shkenca, dashuria për jetën dhe humanizmi janë më shumë se profesione – janë mision i përjetshëm. Që në bankat e shkollës, Sokoli u dallua si nxënës i shkëlqyer, me një mendje të ndritur dhe një shpirt kërkues. ✨️ Si student i Fakultetit të Mjekësisë, ai shkëlqeu me një mesatare 10, dëshmi e një përkushtimi absolut ndaj dijes dhe përsosmërisë. Ai nuk ishte vetëm një student excellent, por një shembull i integritetit dhe korrektësisë, duke fituar respektin e profesorëve dhe admirimin e shokëve të tij. ✨️Ky themel i fortë i përkushtimit intelektual dhe i punës së palodhur e shoqëroi gjatë gjithë jetës Prof. Sokol Myftiu është një figurë që tejkalon kufijtë e zakonshëm të fjalës “mjek”. ✨️Ai është një enciklopedi e gjallë e dijes, një personalitet ne mjekesinë korrektësinë me humanizmin, profesionalizmin me njerëzoren, dhe dijen e thellë me ndjeshmërinë e shpirtit. Në çdo hap të jetës së tij, ai ka treguar se shkenca nuk është thjesht dije, por një art i lartë, një filozofi e jetës ku njeriu është qendra dhe zemra është simboli. ✨️Si kardiollog ai është nderuar si model i korrektësisë, profesionalizmit dhe përkushtimit. ✨️ Pacientët e kanë parë si shpëtimtar të jetës, studentët si dritë udhërrëfyese, ndërsa kolegët si bashkëpunëtor të çmuar, i sinqertë, i respektueshëm dhe frymëzues. Kudo që ka qenë, ✨️ Sokoli ka lënë gjurmë të pashlyeshme jo vetëm si mjek i madh, por si njeri i madh – një burrë i përulur, i drejtë, gjithmonë i gatshëm të ndihmojë dhe të frymëzojë. ✨️Prof. Myftiu është shembulli i gjallë i harmonisë mes profesionalizmit dhe humanizmit, mes dijes dhe shpirtit. Ai ka punuar me perkushtim per ta ngritur mjekësinë shqiptare në nivele të larta, duke e afruar me standardet europiane, por mbi të gjitha, ai ka lënë një trashëgimi të pakrahasueshme të mirësisë njerëzore. Në çdo auditor ku ka ligjëruar, në çdo sallë spitali ku ka luftuar për jetën e pacientëve, dhe në çdo tryezë shkencore ku ka kontribuar, ai ka qenë një fener i dijes dhe i virtytit. ✨ Prof. Sokol Myftiu është jo vetëm një mjek i shquar, por një filozof i jetës, një udhërrëfyes i brezave dhe një simbol i humanizmit shqiptar. Jeta e tij është një testament i fuqishëm se shkenca, dashuria dhe përgjegjësia ndaj tjetrit janë themeli i ekzistencës së vërtetë. Në thelb, Prof. Sokol Myftiu është një shembull i gjallë se si shkenca bëhet art, mjekësia shndërrohet në mision, dhe përkushtimi ndaj jetës bëhet filozofi e vërtetë e ekzistencës. Ai është një profesionist i shkëlqyer; ai është një udhëheqës shpirtëror, një mentor, dhe një frymëzim për çdo zemër që kërkon të bëhet më e ndjeshme, më e ditur dhe më njerëzore. I lindur ne Tirane në 12 korrik 1955, në Tiranë, Sokol Myftiu, një drite që do të ndriçonte fushën e kardiologjisë shqiptare. Që në fillim, duket se zemra e tij kishte një ritëm të veçantë: një kombinim të pasionit për dijen dhe përkushtimin ndaj jetës njerëzore. 1975 – 1981 – Studimet në Fakultetin e Mjekësisë, USHT. Vitet e formimit, ku Sokol Myftiu u ushqye me bazat e mjekësisë dhe ku filloi të dëgjonte me kujdes gjuhën e trupit të njeriut. 1981 – 1983 – Specializim për Patologji të përgjithshme në Spitalin Nr. 1 të Tiranës. Ishte hyrja e tij në praktikën klinike, aty ku çdo simptomë ishte një fjalë e vogël në librin e madh të jetës. 1982 – Provimi pasuniversitar i gjuhës frënge (Nr. protokoll 1037). Një dritare që i hapi horizontet drejt literaturës dhe bashkëpunimeve europiane. 1983 – 1984 – Kursi pasuniversitar i kardiologjisë dhe diplomimi si kardiolog. Pikënisja e një udhëtimi që do të përqendrohej përgjithmonë tek zemra – organi më jetik dhe njëkohësisht më simbolik i njeriut. 1984 – 1992 – Mjek kardiolog në reanimacionin e klinikës së kardiologjisë. Këtu mësimet e librave u shndërruan në përballje të përditshme me jetën dhe vdekjen. 1987 – Provimi pasuniversitar në farmakologji. Një hap i rëndësishëm drejt kuptimit më të thellë të barnave që shpëtojnë zemrat. 1990 – Grada shkencore “Kandidat i Shkencave Mjekësore” (Nr. vendimit 233 dt. 21/09/1990). Një vlerësim që tregonte se puna e tij tashmë ishte shkencë e verifikuar. 1992 – Specializim në Republikën Çeke për kardiologji nukleare (6 muaj). Një udhëtim i rëndësishëm, ku Myftiu u njoh me teknologji të reja që zbulojnë sekretet e zemrës në nivelin më të imët. Ai solli në Shqipëri një dije moderne, duke e afruar mjekësinë shqiptare me standardet europiane. 1992 – 2002 – Mjek kardiolog në klinikën e I të kardiologjisë. Dhjetë vite të mbushura me punë, eksperiencë dhe shërbim të pandërprerë për pacientët. 1996 – Specializim në Itali për kardiologji nukleare (1 muaj). Një eksperiencë e shkurtër por e çmuar, ku pati mundësinë të njohë rryma të reja të mjekësisë italiane dhe t’i sillte si pasuri profesionale në vendlindje. 1998 – Specializim në Austri për echokardiografi (2 muaj). Një kapitull tjetër i rëndësishëm: aty ku zemra shihet dhe dëgjohet në mënyrë të drejtpërdrejtë, në lëvizjet e saj të brishta, duke i dhënë Myftiut aftësi të rralla në interpretimin e ritmeve të saj. 1988 – 1995 – Pedagog i jashtëm në katedrën e farmakologjisë. Ishin vitet kur ai nisi të mbjellë farën e dijes tek studentët. 1995 – 2002 – Pedagog i jashtëm në katedrën e kardiologjisë. U bë zëri i zemrës në auditorët e Fakultetit të Mjekësisë. 2001 – Botimi i monografisë “Magneziumi dhe Zemra”. Një dëshmi e lidhjes së tij të thellë me kërkimin shkencor dhe përkushtimit për të sjellë dije të reja. 2002 – Provimi pasuniversitar i gjuhës italiane. Një tjetër urë komunikimi me shkencën ndërkombëtare. 2002 – Botimi i tekstit mësimor universitar “Fiziologjia e njeriut”. Një dhuratë për studentët dhe një gur i fortë në bazamentin e dijes mjekësore. 2002 – në vazhdim – Pedagog në Fakultetin e Mjekësisë, Departamenti i Sëmundjeve të Zemrës dhe Enëve të Gjakut. Një udhëtim i gjatë, ku dija u bë trashëgimi. 19 janar 2005 – Aprovimi i titullit “Profesor i asociuar” (Nr. regjistrit 5061). Një moment kulmor i karrierës, një njohje e denjë për punën e gjatë. Shtator 2006 – Shtator 2008 – Shef i reanimacionit të kardiologjisë. Në këtë periudhë, ai udhëhoqi ekipin në përballjet më delikate me jetën. 2008 – 2011 – Pedagog në Fakultetin e Mjekësisë dhe mjek në Klinikën e II të kardiologjisë. Mësimdhënia dhe praktika u ndërthurën harmonikisht. 2011 – në vazhdim – Shef i reanimacionit të kardiologjisë dhe pedagog i Fakultetit të Mjekësisë. Një rol i dyfishtë, që bashkoi përgjegjësinë dhe pasionin. 2015 – Pjesëmarrës në grupin e punës për revizionimin e udhëzuesit të diagnozës dhe mjekimit të hipertensionit pulmonar, organizuar nga “ESC Committee for Practice Guidelines”. Një hap madhor që e vuri kontributin e tij në hartën e shkencës europiane. 2018/2019 – Pedagog i jashtëm në Universitetin e Tetovës. Një dëshmi se dija e tij kapërcen kufijtë, duke u bërë pasuri rajonale. 16 shkurt 2021 – Aprovimi i titullit akademik “Profesor”. Një kurorëzim i natyrshëm i një karriere të gjatë dhe të përkushtuar. ✨️ Çdo datë është një gur i çmuar në mozaikun e jetës së Prof. Sokol Myftiut. ✨️ Çdo specializim është një dritare e hapur drejt botës, një udhëtim që i solli Shqipërisë dije të reja. ✨️ Dhe mbi të gjitha, çdo hap i tij është dëshmi e një filozofie të qartë: zemra nuk është vetëm organi që mban njeriun gjallë, por është tempulli ku bashkohen shkenca, dashuria dhe përkushtimi për jetën. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige : Ju uron nje Tetor dhe vjeshtè te mbarè me Poezitè e shkrimtarit tè madh Ismail Kadare Në këto poezi, vjeshta është e pranishme si simbol i kalimit të kohës, melankolisë dhe bukurisë që tretet. Ajo shfaqet me imazhe të gjalla: fletë që mbulojnë parkun, hëna e vonë, dritat e qytetit dhe ngjyrat “krifëverdhë” që ruajnë ditët e fundit përpara dimrit. Vjeshta ndihmon të përçojë ndjesinë e nostalgjisë, të pritjes dhe mallëngjimit. Ismail Kadare/ Poezi Në parkun që mbuluan fletët Në parkun që mbuluan fletët Të dy ne ecim qetësisht, Pas shijes saj ka shtruar vjeshta Qilim të verdhë natyrisht. Dhe ndoshta si një ëndërr e zbehtë Ju fanit një muzg i vonë Ky park që e kan’ mbuluar fletët Ku pas kaq shekujsh ti po shkon. Nga vagabondët me cigare Ti mos u tremb e dashur kot Imazhin tënd as dinosaurët Shekuj më parë s’e shtypën dot. Që ti të vije kaq e bukur Me këta flokë, me këtë hap, Toka të egrën klimë e zbuti Dhe akullnajat ktheu mbrapsht. Dhe s’kishte se si të ndodhte ndryshe Të ndodhte ndryshe s’kish se si. U desh të zhdukeshin përbindëshat Që te kjo botë të vije ti. Ti dhe hëna Kësaj nate me hënë të vjeshtës Dola fushës të bredh kuturu. Retë shtohen me vrap pa reshtur, Hëna duket aty-këtu. Porsi vetë mendimet e mia Po më shtyhen ndër mend më shpesh dhe pas tyre gjithnjë gjendesh ti si kjo hënë që duket mes resh. Hëna shpejt do të zhduket dhe netët do të mbeten pa të, kurse ti në ëndërrimet e mia pa jetë perëndim s’do të kesh kurrsesi. DITE VJESHTE Autobusët urbanë nga periferitë Drejt qendrës mbi xhama bien brymën Vjeshta si luaneshë krifëverdhë Ruan ditët e fundit nga dimri. Te vitrinat, tek xhamat e kafeve Kalimtare të shumtë ka Në reflekset e flokëve të tua Një nuancë e kuqërremtë ra. Pranë ditëve të tua të bardha Kalova sot rastësisht Ti u trembe…unë ujk nuk jam Po as dele nuk jam natyrisht. Po ti eja andej të shkojmë Pa i përfillur fjalët e botës Ku nga avulli xhamat e kafeneve Ngjajnë si pamje që s’janë në fokus Në autobusët urbane eja Të kalojmë periferive me brymë Të shohim se si vjeshta krifëverdhë Ruan ditët e fundit nga dimri. Ismail Kadare/ Poezi Ca pika shiu ranë mbi qelq. Për ty unë befas ndjeva mall. Jetojmë të dy në një qytet, Dhe rrallë shihemi sa rrallë. Edhe m’u duk pak e çuditshme Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes. Qiejt e ngrysur pa lejlekë Dhe shirat pa ylber në mes. Dhe thënia e vjetër e Heraklitit Seç m’u kujtua sot për dreq: “Të zgjuarit janë bashkë në botë, Kurse të fjeturit janë veç”. Në ç’ëndërr kemi rënë kaq keq, Që dot s’po zgjohemi vallë?… Ca pika shiu ranë mbi qelq Dhe unë për ty seç ndjeva mall Revista Prestige