Search Results

Vivien Leigh – Gruaja që ndezi zjarrin e përjetshëm të Scarlett O’Hara: Një dashuri, një tragjedi, një legjendë, flaka e përjetshme e Hollivudit Vivien Leigh, aktorja e bukur që solli në jetë Scarlett O’Hara në Gone with the Wind (1939), është një nga figurat më të ndritura dhe më magjepsëse në historinë e kinemasë. Me një bukuri klasike, elegancë britanike dhe një intensitet emocional që ndriçonte çdo skenë, ajo e shndërroi Scarlett-in në një personazh të pavdekshëm — të ndërlikuar, krenar dhe thellësisht njerëzor. Leigh lindi në Indi më 1913 dhe u rrit në Angli, ku zhvilloi një karrierë të suksesshme teatrale përpara se të fitonte famë ndërkombëtare me rolin e saj në Gone with the Wind. Ajo u përzgjodh mes mijëra aktoreve, por regjisori David O. Selznick e pa menjëherë se kishte gjetur “Scarlett-in e vërtetë” — një grua me shkëlqim, forcë dhe delikatesë në të njëjtën kohë. Për interpretimin e saj, Leigh fitoi Oscar-in e parë për Aktoren më të Mirë, duke e ngulitur emrin e saj në historinë e artit. Më vonë, ajo do të fitonte një tjetër Oscar për rolin e Blanche DuBois në A Streetcar Named Desire (1951), duke dëshmuar se bukuria e saj ishte e barabartë me talentin e jashtëzakonshëm dramatik. Megjithatë, pas shkëlqimit të saj fshihej një shpirt i ndjeshëm. Vivien Leigh luftoi gjatë gjithë jetës me çrregullime të shëndetit mendor (sot të njohura si bipolaritet), që shpesh e bënte të brishtë edhe pse në ekran dukej e pathyeshme. Historia e saj personale, dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier, triumfet dhe tragjeditë,  e bën figurën e saj edhe më magjepsëse. Bukuria e Vivien Leigh nuk ishte vetëm fizike; ajo buronte nga inteligjenca, eleganca dhe thellësia emocionale që sillte në çdo rol. Edhe sot, dekada më vonë, ajo mbetet një ikonë e përjetshme e gruas së fortë dhe delikate njëkohësisht, një yll që nuk shuhet kurrë në horizontin e Hollivudit klasik. tre episode mbresëlënëse nga jeta e Vivien Leigh që tregojnë bukurinë, forcën dhe tragjedinë e saj të brendshme: 🩶 1. Dashuria e zjarrtë me Laurence Olivier Vivien Leigh dhe aktori britanik Laurence Olivier u njohën në skenën teatrale në fund të viteve ’30. Të dy ishin të martuar me partnerë të tjerë, por rënia e tyre në dashuri ishte e menjëhershme dhe e papërmbajtshme. Ata u bënë një nga çiftet më të famshme të artit — një “mbret dhe mbretëreshë e teatrit britanik”. Por pasioni i madh u shoqërua edhe me xhelozi, ankth dhe përplasje, veçanërisht për shkak të çrregullimit mendor të Leigh. Dashuria e tyre ishte si një tragjedi shekspiriane, e bukur por e destinuar të digjej. Ata u ndanë në vitin 1960, por Olivier e kujtoi gjithmonë me mall.  2. Audicioni legjendar për “Gone with the Wind” Kur u njoftua se po kërkohej aktorja për rolin e Scarlett O’Hara, mbi 1,400 gra morën pjesë në audicione. Asnjëra nuk e bindi producentin David O. Selznick… deri sa Vivien Leigh u shfaq papritur në xhirimet e skenës së djegies së Atlantës. Ajo u prezantua si “Scarlett-i juaj” nga agjenti britanik i saj. Në momentin që e pa, Selznick tha: > “Zoti im… ajo ËSHTË Scarlett!” Vivien fitoi rolin dhe e shndërroi atë në njërën nga interpretimet më të famshme në historinë e filmit, duke marrë Oscar-in e parë të saj. 💔 3. Lufta me sëmundjen dhe fundi i qetë Pavarësisht suksesit, Vivien Leigh vuajti gjatë gjithë jetës nga çrregullimi bipolar dhe tuberkulozi. Kishte periudha të errëta, shpërthime emocionale dhe momente izolimi. Megjithatë, ajo gjithmonë kthehej në skenë me dinjitet dhe pasion të rrallë. Në vitin 1967, ndërsa po përgatitej për një rol të ri teatror, sëmundja iu rikthye. Një natë, gjatë gjumit, ajo humbi jetën. Kur Laurence Olivier mori lajmin, shkoi në shtëpinë e saj dhe qëndroi pranë trupit të saj për disa orë, duke recituar vargje nga Shekspiri – një lamtumirë e denjë për një mbretëreshë të artit. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #Inspiration #NaimFrasheriPoetRilindas Rubrika:Shkrimtarë të mëdhenj Rilindas që na frymezojnë Poezi nga Naim Frasheri. Poezia shpreh shpresën dhe besimin e Naim Frashërit se Shqipëria do të ndriçohet dhe do të lulëzojë. Ai thekson rëndësinë e bashkimit, njerëzisë dhe virtytit si çelësa të përparimit, duke dërguar një mesazh optimizmi dhe durimi për të ardhmen e kombit. Kam shumë shpresë Poezi nga Naim Frashëri Kam shumë shpresë Te Perëndija, Që të mos jesë Kështu Shqipëria, Po të ndriçohet, Të lulëzohet. Pa vjen një ditë Që të na sjellë Të madhe dritë, P’ajo të pjellë: Qytetërinë, Fatbardhësinë. Vëllazëria Edhe bashkimi E njerëzia Është shpëtimi, Lum kush t’arrijnë! Pa do të vijnë. Që Shqipëria Do të ndriçohet Dhe ligësia Do të mërgohet. Ja, kjo e vërtetë! Pse rri e qetë? Për Shqipërinë Ditët e mira Paskëtaj vijnë, Shkon errësira. Lum kush të rronjë, Ta shohë zonjë! Se shqiptari E gjuha tija Venë së mbari Dhe Shqipëria, Lum kush ta shohë Për pakë kohë. Pa dituritë Dhe mbrothësia, E mirësitë Dhe njerëzia Do të burojnë, Nukë mënojnë.

Rrevista Prestige #inspiration #artist.#RitaOra Editorial nga Revista Prestige: Këngëtarja me origjinë shqiptare, Rita Ora, shndriti në tapetin e kuq të ceremonisë prestigjioze ELLE Women in Hollywood 2025, e mbajtur më 17 nëntor 2025 në Four Seasons Beverly Hills, Los Angeles. Rita zgjodhi një fustan të zi kadifeje Ralph Lauren nga koleksioni Fall 2025 – një vepër e stilit që harmonizon elegancën klasike me dramatikën moderne. Modeli ka mëngë të gjata, qafë të lartë dhe – në kontrast – një hapje të thellë në shpinë, që zbulojnë tatuazhet e saj delikate. Një detaj i veçantë: në mes të shpinës, zinxhiri metalik që mban logon e Ralph Lauren bie deri te belit, për një përfundim me një prekje luksi. Në stilizimin e flokëve, Rita preferoi një up do të lirë, me pjesë qendre dhe nyje të zbukuruara, që i japin pamjes një ndjenjë paqësore, por gjithmonë me shkëlqim. Sa i përket make-up-it, ajo zgjodhi një look natyral me qerpikë voluminozë, buzëza bakrore dhe qafa të zbardhura – krahasuar me ngjyrën dramatike të fustanit, kjo krijon një kontrast të butë dhe të matur. Një nga detajet që mori vëmendjen e mediave ishte hapësira e hapur në shpinë e Ritës, që lejonte të admironte tatuazhet e saj personale: nga një thënie e Shekspirit (“Çdo gjë është mirë që mbaron mirë”), tek pema e jetës dhe një zog pranë qafës. Kjo “ekspozim” nuk është thjesht një zgjedhje stili, por një mënyrë për të integruar historinë personale në veshjen e tapetit të kuq — një lloj dialogu midis modës dhe vetë-shprehjes artistike. Një mbrëmje që vlerëson fuqinë femërore Eventi ELLE Women in Hollywood është jo vetëm një festë glamuroze, por edhe një ceremoni që nderon gratë që lënë gjurmë në industrinë e showbiz-it. Në këtë edicion, honoret u përqendruan tek figura si Jennifer Aniston, Hailee Steinfeld, Emily Blunt e të tjera, që simbolizojnë talentin, influencën dhe kontributin kulturor. Prezenca e Ritës atje tregon sa shumë figura me prejardhje ndërkulturore dhe zë muzikor ndikojnë në narrativën vizuale të Hollywood-it Me këtë paraqitje, Rita Ora nuk ishte thjesht një mysafire në tapetin e kuq – ajo transformoi vetveten në një manifest vizual: elegancë e sofistikuar, identitet personal dhe guxim për t’u shfaqur ashtu si është. Duke veshur Ralph Lauren dhe duke ekspozuar tatuazhet e saj, ajo ofroi një mesazh të fuqishëm për vetë-pranimin dhe pasurinë e rrënjëve kulturore që e bëjnë unikë. --- Burimet kryesore të përdorura në këtë editorial: ELLE – raport nga ngjarja me foto dhe përshkrime. Hello! Magazine – për detajet e fustanit, stilit dhe make-up-it. Reality Tea – për tatuazhet dhe interpretimin e dizajnit. Informim.net – artikull shqip për tatuazhet e Ritës. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine Autor - Pub licist Liliana Pere.

Rrevista Prestige #inspiration #artificialintelligence #elonmusk #SundarPichai Ndërmjet optimizmit dhe Rrezikut: Pichai - Musk dhe Lufta për Kontrollin e Inteligjencës Artificiale në një të Ardhme që Po Troket Përballë dy vizioneve – Paralajmërimi i Pichait dhe frika e Muskut Nga Liliana Pere – Revista Prestige Në skenën globale të teknologjisë, diskutimi për inteligjencën artificiale po merr një intensitet të ri. Dy figura që kanë peshë të madhe në këtë debat janë Sundar Pichai, shefi i Alphabet/Google, dhe Elon Musk, sipërmarrësi që është njëkohësisht admirues dhe kritik i IA-së. Edhe pse të dy punojnë rreth një objekti – inteligjencës artificiale – qëndrimet e tyre reflektojnë dy vizione krejtësisht të ndryshme për përdorimin dhe rreziqet e kësaj teknologjie. Si publiciste dhe opinioniste, mendoj se ky kundërvënien mes tyre nuk është thjesht një debat teknologjik: është një test i vlerave tonë shoqërore mbi pushtetin, kontrollin dhe së ardhmes. --- 1. Paralajmërimi i Pichait: “Mos u besoni verbërisht – IA është e brishtë” Në intervistën e tij me BBC-në, Sundar Pichai ka dërguar një mesazh të qartë: inteligjenca artificiale, sa e fuqishme, është ende “të prirë ndaj gabimeve” (“prone to errors”). Ai insiston se përdoruesit duhet ta kombinojnë përdorimin e IA-së me burime më tradicionale informacioni — nuk duhet që teknologjia të jetë burimi i vetëm, por një mjet ndihmës. Një nga pikat më interesante në qasjen e tij është “ekosistemi informativ” që ai promovon: sipas Pichait, është e domosdoshme që përdoruesit të kenë qasje të gjerë në informacion të verifikuar, jo vetëm në përgjigje gjeneruar nga modelet e IA-së. Për më tepër, Pichai nuk e mohon se Google vetë është duke investuar fort në IA — përkundrazi, nën drejtimin e tij, Google planifikon të lançojë modelin Gemini 3.0 dhe ka integruar funksionalitetin “AI Mode” brenda Google Search, për t’iu afruar përdoruesve një përvojë bisedore sikur të flisnin me një ekspert. Por paralelisht me entuziazmin për potencialin e IA-së, Pichai nxit një kujdes të lartë: Ai u bën thirrje përdoruesve që të kuptojnë kufizimet e teknologjisë dhe të mos i besojnë verbërisht të gjitha përgjigjeve që IA prodhon. Ai paralajmëron gjithashtu për mundësinë e një flluskë investimi në IA (“AI bubble”), duke thënë se as Google nuk është imun në rast të një rënieje në treg. Nga ana e sigurisë, ai tregon se Google po ndërmerr hapa konkretë: po rrit investimet në “sisteme besueshmërie”, po punon në verifikimin e përmbajtjeve të IA-së, dhe po zhvillon mjete që zbulojnë nëse imazhet janë gjeneruar artificialisht. Pichai ka pranuar më parë edhe gabime të mëhershme: kur Gemini AI (version i mëparshëm) prodhoi përgjigje të paragjykuara (“bias”) në tekst dhe imazh, ai e quajti sjelljen “krejtësisht të papranueshme” dhe premtoi rishikime dhe përmirësime. Ky qëndrim i Pichait reflekton një optimist realist: ai beson fuqimisht në potencialin transformues të IA-së, por njëkohësisht e sheh atë si mjet që duhet menaxhuar me përgjegjësi. Ai nuk propozon dekelerim të zhvillimit, por një qasje me maturi — teknologji + verifikim + edukim publik. --- 2. Frika e Muskut: “Rreziku i një diktature të IA-së nuk është teorik – është mundësi reale” Nga ana tjetër e skenës shfaqet Elon Musk, zëri më alarmist në fushën e IA-së. Frika e tij kryesore: koncentrimi i pushtetit në duart e pak protagonistëve, veçanërisht kur bëhet fjalë për kompanitë që zhvillojnë inteligjencë shumë të avancuar — si DeepMind, pjesë e Alphabet (Google). Sipas raporteve, në e-maile të brendshme që janë bërë publike në kontekstin e përplasjes së tij me OpenAI, Musk ka shprehur shqetësimin se DeepMind i mundshëm “mund të krijojë një diktaturë AGI (artificial general intelligence)”. Në dokumentarin Do You Trust This Computer?, Musk tha se një IA super-inteligjente mund të bëhet “një diktator i pavdekur” – sepse, ndryshe nga një udhëheqës njerëzor, një entitet IA nuk vdes. Sipas tij, nëse një grup shumë i vogël kontrollon teknologjinë e AGI-së, ai mund të ketë pushtetin absolut për kohë të pacaktuar. Kjo frikë nuk është për Musk thjesht spekulative — është pjesë e një bindjeje më të gjerë se IA duhet të rregullohet me kujdes. Ai ka folur shpesh për nevojën e mbikëqyrjes ndërkombëtare, për rregulla dhe për struktura që të parandalojnë dominimin e pak aktorëve me kapacitet të madh ekonomik dhe teknik. Sipas Musk, rreziku nuk është vetëm teorik — është ekzistencial: një IA e paqeverisur apo e përqendruar tek një entitet mund të kthehet në strukturë kontrolli që shmang çdo përgjegjësi njerëzore. --- 3. Analiza e kontrastit: Dy qasje, një sfidë shoqërore Tani, le të analizojmë çfarë na mëson ky debat mes Pichait dhe Muskut, dhe cilat janë pasojat për shoqërinë tonë. 3.1. Kujdesi për ekuilibrin Pichai na fton në një qasje ekuilibri: teknologjia është shumë e dobishme, por pa verifikim dhe pa burime të larmishme, ajo mund të keqinterpretohet ose keqpërdoret. Musk është alarmist: ai e percepton IA-në si një forcë që mund të përqendrojë pushtetin dhe të sfidojë strukturat demokratike. Në fakt, të dy argumentet janë të vlefshme: IA ka fuqinë për të transformuar botën, por ky transformim mund të jetë pozitiv ose negativ, varësisht kush e kontrollon dhe me çfarë qëllimi. 3.2. Rregullimi dhe përgjegjësia Toni i Pichait sugjeron se vetë industria duhet të ndërtojë mekanizma sigurie dhe verifikimi: Google po punon për të minimizuar gabimet dhe paragjykimet në modelet e saj, dhe investon në mjete për zbulimin e përmbajtjeve artificiale. Kjo është një qasje “nga brenda”: inkurajim i inovacionit por me kontrolle. Musk, nga ana tjetër, kërkon rregulla globale. Ai beson se pa një hierarki ndërkombëtare ose strukturë që shmang monopolin teknologjik, rreziku që AI të bëhet mjet dominimi është i madh. Kjo është një qasje “nga jashtë”: insiston në regulatorë dhe institucione ndërkombëtare, jo vetëm vetë-ndërgjegjësim i firmave. 3.3. Realiteti aktual dhe perspektiva për të ardhmen Në praktikë, skenari i Pichait duket më realistik në afat të shkurtër – Google dhe kompani të tjera AI janë të motivuara komercialisht për të pasuruar teknologjinë, por ekzistojnë gjithashtu presione morale dhe reputacioni për të mos lejuar abuzime. Por paraqitja e paralajmërimit të Muskut nuk duhet të injorohet: ai na kujton se teknologjia më e fuqishme nuk është pa rreziqe, dhe që disavantazhet më të mëdha mund të lindin kur pushteti është i centralizuar. Në botën reale, ne kemi nevojë për të dy qasjet: 1. Inovacion + siguri: siç propozon Pichai, ku kompanitë vazhdojnë të zhvillojnë IA, por me paralajmërime dhe verifikim. 2. Rregullim dhe transparencë: siç kërkon Musk, për të siguruar që askush i vetëm nuk do të ketë kontroll absolut mbi IA-në. --- 4. Konkluzion – Reflektimi ynë. Si opinioniste dhe redaktore kryesorenë Revista Prestige, mendoj se debati mes Pichait dhe Muskut është një nga pikëkthesat më të rëndësishme të kohës tonë. Nuk është thjesht një çështje teknologjike — është një çështje vlerash: si duam që bota e ardhshme me inteligjencë artificiale të jetë? A duam një botë ku AI na ndihmon, por nuk na zëvendëson? A duam që pushteti i IA-së të jetë i shpërndarë apo të përqendrohet tek pak aktorë me burime të mëdha? Si mund të ndërtojmë një sistem ku inovacioni ecën me sigurinë dhe kuqëndrimi moral nuk ngelet pas? Mund të jemi të optimistë për potencialin e IA-së — si transformuese, krijuese, frymëzuese — por paralel me optimizmin duhet të vendosim kërkesën për përgjegjësi. Mesazhi i përbashkët i Pichait dhe Muskut, pa u dukur kështu në sipërfaqe, është më i fuqishëm se çdo marketing teknik dhe në cdo strukture dhe individ: “Ne nuk mund të harrojmë kontrollin. E ardhmja është tani, dhe ajo varet nga zgjedhjet që bëjmë.” Ja versioni i titulluar dhe i përgatitur për botim me burimet e cituara, sipas stilit editorial për Revista Prestige: --- Burimet e përdorura në analizë: 1. BBC – Intervistë ekskluzive me Sundar Pichai: https://www.bbc.com/news/technology-66230437 2. NDTV – Pichai mbi gabimet e IA-së dhe përdorimin paralel me burime të tjera informacioni: https://www.ndtv.com/world-news/ai-prone-to-errors-use-alongside-other-tools-google-ceo-sundar-pichai-9657080 3. Financial Express – Integrimi i Gemini 3.0 dhe AI Mode në Google Search: https://www.financialexpress.com/life/technology/dont-rely-on-ai-blindly-it-is-prone-to-make-errors-google-ceo-sundar-pichais-new-warning/4048652/ 4. Business Standard – Investimet e Google në sigurinë dhe verifikimin e IA-së: https://www.business-standard.com/companies/news/google-sundar-pichai-ai-bubble-warning-125111800842_1.html 5. Tom’s Hardware – Elon Musk mbi rrezikun e diktaturës së IA-së dhe DeepMind: https://www.tomshardware.com/tech-industry/artificial-intelligence/musks-concerns-over-google-deepmind-ai-dictatorship-revealed-in-emails-from-2016-communications-released-during-the-recent-openai-court-case 6. Business Insider – Musk mbi IA-në dhe rrezikun ekzistencial: https://www.businessinsider.com/elon-musk-says-ai-could-lead-to-robot-dictator-2018-4 7. Yahoo Tech – Gemini dhe kufizimet e IA-së: https://tech.yahoo.com/ai/gemini/articles/dont-blindly-trust-ai-tells-050218563.html 8. Anews.com.tr – Pichai mbi përdorimin paralel të IA-së dhe burimeve tradicionale: https://www.anews.com.tr/tech/2025/11/18/pichai-dont-blindly-trust-ai-tools

Rrevista Prestige #inspiration #writer Rubrika:Shkrimtar të mëdhenj që na frymezojnë. Titulli: Lev Tolstoi – Zëri i Ndërgjegjes dhe i Jetës “Të gjithë besojnë se duhet të jetojnë, por shumë pak besojnë se duhet të jetojnë drejt.” Kjo thënie e Lev Tolstoit duket si një fener që ndriçon tërë veprën e tij dhe jetën e tij. Ajo na thotë menjëherë se ai nuk ishte vetëm një shkrimtar, por një udhëheqës moral, një njeri i cili kërkonte kuptimin e vërtetë të jetës, larg titujve, pasurisë dhe luksit që mund të ofronte aristokracia ruse. Lev Nikolajevic Tolstoi lindi më 9 shtator 1828 në Vasilskoe, në një familje fisnike. Babai i tij, Nikolla, ishte pronar i thjeshtë i tokës, ndërsa nëna, Mariya, e kultivuar dhe e ndjeshme, i transmetoi dashurinë për leximin dhe reflektimin që në fëmijëri. Fëmijëria e tij mes natyrës së qetë dhe pasurisë së moderuar e formoi si një shikues të hollë të jetës dhe të padrejtësive që ndodhnin përreth tij. Pas një periudhe të shkurtër studimesh universitare në Kazan, në Fakultetin e Jurisprudencës, Tolstoi nuk përfundoi studimet. Arsyeja nuk ishte mungesa e dijes, por dëshira për të mësuar nga jeta dhe përvoja e drejtpërdrejtë. Ai besonte se të kuptosh njeriun, shoqërinë dhe moralin nuk mund të mësohet vetëm nga librat, por nga eksperiencat dhe reflektimi personal. Eksperiencat e tij ushtarake, sidomos gjatë Luftës Kaukaziane, do të formonin vizionin e tij për paqen dhe humanizmin. Ai pa mizoritë dhe vuajtjet e njerëzve, duke kuptuar se lufta nuk është heroizëm, por tragjedi njerëzore. Veprat e tij janë monumentale: nga “Lufta dhe Paqja” dhe “Ana Karenina”, ku eksplorohen konfliktet njerëzore dhe shoqërore, tek eseja “Vdekja e Ivan Iljit”, që flet për vdekshmërinë dhe domethënien e jetës. Romani më i njohur dhe shpesh konsiderohet kryevepra e tij është “Lufta dhe Paqja”, i cili përshkruan jetën e disa familjeve aristokrate ruse gjatë luftërave napoleonike, duke kombinuar histori personale me reflektime mbi historinë, shoqërinë dhe moralin. Ai është i famshëm për thellësinë psikologjike të personazheve, kompleksitetin e ngjarjeve dhe pasqyrimin e thellë të jetës dhe të historisë. Në jetën e tij ka episode që tregojnë humanizmin e tij. Ai organizoi shkolla për fëmijët e fshatarëve në pronën e tij, duke u përpjekur që edukimi të shërbente për të zhvilluar jo vetëm dijen, por edhe moralin. Ai përjetoi konflikte të brendshme me gruan e tij, Sofja Andrejevna, duke reflektuar për dashurinë, përgjegjësinë dhe sakrificat që kërkon jeta. Dhe përvoja e tij në luftë e bëri të kuptojë më mirë vuajtjen e njerëzve dhe domosdoshmërinë e paqes. Thënie të tij e përforcojnë vizionin: “Në qetësi dhe dashuri gjendet e vërteta e jetës” dhe “Vdekja mësohet më mirë duke jetuar me ndërgjegje.” Ato janë si udhërrëfyes për çdo lexues që kërkon të kuptojë thellësinë e jetës njerëzore. Figura e Tolstoit sot shihet si një simbol i ndërgjegjes dhe i reflektimit mbi jetën. Ai na kujton se vlerat e vërteta nuk matet nga pasuria apo pushteti, por nga aftësia për të jetuar drejt, për të kuptuar dhe dashur të tjerët. Letërsia e tij, e ngarkuar me emocion dhe ngjyrime të jetës, krijon një peizazh ku njeriu dhe natyra lidhen në harmoni, ku moraliteti bëhet një udhërrëfyes i veprimit dhe bukuria estetike shërben për të reflektuar mbi kuptimin e jetës. Tolstoi sot nuk është thjesht një shkrimtar i së kaluarës; ai është një thirrje për të jetuar me ndërgjegje, për të ndjerë, për të dashur dhe për të vepruar drejt. Në botën e shpejtësisë dhe të konsumit të pafund, zëri i tij është një ftesë për qetësi, reflektim dhe për një jetë më të thjeshtë, më humane dhe më të vërtetë. Autor,Publicist .Liliana Pere

#RevistaPrestige #inspiration #personality Rubrika: Personalitete që i kujtojme me respekt e na frymezojnë Qamil Poda: Një jetë që u bë frymë për shekujt, Komandanti i flotes detare, Kolonjari patëriot Në “Revista Prestige” ne besojmë se historia nuk është thjesht një radhë ngjarjesh, por një thesar i shpirtit njerëzor. Ka jetë që nuk shuhen në faqe kalendari, por hapen si dritare që frymëzojnë breza. Një prej tyre është jeta e Qamil Podës — një jetë që nuk mbaroi me vitet e saj, por fill Filloi të lulëzojë në frymën e atyre që e kujtojnë. Ai është shembulli i asaj se si njeriu mund të bëhet udhërrëfyes për një komb, mishërim i guximit, mendjes dhe përkushtimit, një figurë e rrallë që e ngre kujtesën kombëtare në piedestalin e frymëzimit. Më 22 nëntor 1925, në Kolonjë, lindi Qamil Poda, pjesëtar i familjes Poda — një familje që i ka dhënë historisë shqiptare figura me peshë të jashtëzakonshme. Rrënjët e kësaj familjeje lidhen ngushtë me Zylyftar Podën, një nga figurat e nderuara të rezistencës shqiptare gjatë shekullit XIX. Që në fëmijëri, Qamili u rrit mes rrëfimeve të rezistencës dhe amanetit për atdheun; ai kuptoi herët se trashëgimia e një emri nuk është fat, por përgjegjësi. Fëmijëria e tij nuk ishte e shoqëruar nga komoditet, por nga edukimi i brendshëm moral, një edukim që do ta drejtonte në rrugën që bën dallimin mes njeriut të zakonshëm dhe atij që lë gjurmë. Kur ishte vetëm 17 vjeç, në vitin 1942, në kohën kur Shqipëria gjendej nën pushtimin italian, Qamil Poda u bashkua me lëvizjen antifashiste në radhët e gjimnazistëve të Tiranës. U rrethua nga shokë idealistë: Adnan Qatipi, Myslym Keta, Alqi Kondi, Janaq Kilica, Sul Domi, Gjik Kuqali, të cilët nën drejtimin e Gogo Nushit dhe Beqir Ballukut formonin atë gjeneratë të artë të rinisë që e pa lirinë si detyrë jetësore. Aktiviteti i tij antifashist solli arrestimin nga pushtuesit italianë, por ai u arratis dhe vazhdoi rrugën që e kishte nisur, duke iu bashkuar çetave të rezistencës në Tiranë dhe më pas në Pezë, ku gjeti frymën e rezistencës së babë Myslymit. Në vijim, ai u rreshtua në Brigadën e Tretë Sulmuese, nën komandën e Heroit të Popullit Rrahman Perllaku, një ndër formacionet më luftarake të LANÇ-it, që u shqua për betejat kundër pushtuesve gjermanë dhe bashkëpunëtorëve të tyre. Në malet, në shi, në bora dhe në terrin e luftës, ai formoi veten jo thjesht si një luftëtar, por si njeri që kuptoi kuptimin e sakrificës: liria nuk është dhuratë, por dritë që ndizet me gjak. Pas fitores së luftës, Shqipëria kishte nevojë për njerëz të ditur që do të ndërtonin strukturat shtetërore dhe ushtarake. Qamil Poda u përfshi në këtë proces me seriozitet të jashtëzakonshëm. Në vitin 1946, ai u dërgua për studime në Akademinë e Artilerisë në Sumi (Kiev, Ukrainë), një institucion i rëndësishëm i Bashkimit Sovjetik, ku studioi deri në vitin 1949. Aty mori bazën e fortë të formimit të tij profesionist në strategji, taktikë dhe sisteme artilerie. Por nuk ndaloi me kaq. Disa vite më vonë, në periudhën 1956–1959, u diplomua në Akademinë e Shtatmadhorisë së Marinës “Voroshillov-Kuznjecov” në Leningrad (Shën Petersburg), një akademi elitare e forcave detare sovjetike. Pikërisht aty, në brigjet e Nevas, ku lindnin komandantët më të zotë të flotave të Lindjes, u formua mendja strategjike detare e Qamil Podës. Kur u kthye në Shqipëri, filloi një epokë e re për të — epoka e shërbimit të lartë në Forcat e Armatosura, ku ai do të ngjitej në nivelet më të larta të udhëheqjes. Flota Luftarake Detare, një nga institucionet më strategjike të shtetit, ishte në një moment kritik. Shqipëria e viteve ’70 kërkonte të rrite kapacitetet e veta, të forconte patrullimin detar, të modernizonte bazat në Pashaliman, Porto Palermo dhe repartet e tjera. Sipas buletinit zyrtar të Ministrisë së Mbrojtjes, Qamil Poda fillimisht shërbeu si Zëvendëskomandant i Flotës, dhe në shtator 1973 u emërua Komandant i Flotës Luftarake Detare të Shqipërisë, funksion të cilin e mbajti deri në korrik 1981, duke pasuar komandantin e njohur, Kundëradmiralin Abdi Mati. Në këto vite, ai udhëhoqi fluksin e ndërtimeve, kontrollin e patrullimeve, ngritjen e kapaciteteve teknike dhe operacionale të flotës. Njohuria e tij e thellë taktike dhe strategjike e shndërroi Flotën Luftarake Detare të Shqipërisë në një strukturë që gëzonte respekt të lartë institucional. Në fakt, në çdo bazë detare që vizitoi, ai linte gjurmë: nga sistemimi i anijeve patrulluese, tek përgatitja e kuadrove, tek ngritja e disiplinës ushtarake. Ai e dinte se deti është prova e karakterit, sepse horizonti kërkon sy të kthjellët dhe vendimet kërkojnë mendje të ftohtë. Për Podën, deti nuk ishte vetëm terren: ishte një filozofi e gjithë jeta. Ai thoshte shpesh se “deti është libri që nuk mbarohet kurrë”, dhe këtë libër ai e lexoi çdo ditë të udhëheqjes së tij. Pas mbylljes së periudhës së tij në komandim, ai nuk u shkëput nga shërbimi publik. Përkundrazi, në vitet pas pensionit, Qamil Poda u bë një figurë e rëndësishme në Organizatën e Veteranëve të LANÇ, ku punoi pa u lodhur për ruajtjen e kujtesës së brezit të luftës dhe për transmetimin e vlerave tek brezat e rinj. Ai u bë zëri i qetë, i mençur dhe i thellë i një epoke që tashmë vetëm mund të rrëfehej. Përmendet gjithashtu kontributi i tij në takimet me Divizionin e Kukësit dhe me përfaqësues të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, ku përvoja e tij e dhënë me maturi u vlerësua si urë mes dy brezave luftëtarë. Në vitin 2019, me rastin e 94-vjetorit të Forcave Detare, dekorohet me “Medaljen e Artë të Shqiponjës”, një dekoratë e rrallë që i jepet figurave që kanë lënë gjurmë të thella në historinë ushtarake dhe shtetërore. Përveç kësaj medaljeje, dokumentet flasin për rreth 20 urdhra dhe medalje të tjera që Poda mori gjatë jetës, si për aktivitetin e tij luftarak, ashtu edhe për kontributin e tij profesional në detari. Sot, emri i Qamil Podës është i gdhendur jo vetëm në kujtesën e veteranëve e të strukturave ushtarake, por edhe në vetë gjeografinë e qyteteve shqiptare: dy rrugë, një në Tiranë dhe një në Durrës, mbajnë emrin e tij — testament i faktit që jeta dhe vepra e tij janë tashmë gurë themeli të identitetit tonë modern. Në fund, duhet thënë se Qamil Poda nuk ishte vetëm një komandant; ai ishte një filozof i detit, një mjeshtër i disiplinës dhe një njeri që e kuptoi se sakrifica është forma më e lartë e dashurisë për atdheun. Jeta e tij ishte një dialog i vazhdueshëm mes njeriut dhe detit, mes historisë dhe mbijetesës, mes qetësisë dhe furtunës. Ai tregoi se guximi nuk është vetëm betejë me armë në dorë, por betejë me vetveten — me limitet, frikën, barrën e përgjegjësisë dhe sfidën e të qenit shërbëtor i kombit. Prandaj, Qamil Poda mbetet i pavdekshëm jo sepse jetoi 56 apo 80 apo 100 vite; ai mbetet i pavdekshëm sepse jeta e tij vazhdon të frymojë, si një dritë e qetë në horizontin e historisë sonë kombëtare. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Enika Abazi Rubrika: Personalitet që na tregon mëson  dhe frymëzon 1. Portret 2.Intervistë. Enika Abazi është një profesore dhe mendimtare shqiptare, e lindur në Tiranë, e formuar në një familje ku dija mbrohej si traditë dhe frymë. E diplomuar në Ekonomi në Shqipëri dhe doktoruar në marrëdhënie ndërkombëtare në Universitetin Bilkent ne Turqi, ajo ndërtoi një profil akademik që bashkon analizën e thellë teorike me kulturën kritike të reflektimit. Në rrafshin e mendimit dhe të hulumtimit, Enika Abazi lëviz si një udhëtare e mendjes dhe diplomacisë, duke ndërtuar ura midis universiteteve dhe institucioneve kërkimore, midis vendeve dhe kulturave. Ajo sheh dijen jo si një arkivë ngurtë, por si një rrjedhë të gjallë,  duke bërë nga çdo detaj akademik një hap drejt mirëkuptimit global. Në vitet 1988-1991, si menaxhere e njësisë së burimeve njerëzore dhe materiale në Nënmarrjen e Pajisjeve Elektronike në Shqipëri, ajo ndërtoi strukturat që mundësuan funksionimin e harmonishëm të organizatës. Kjo përvojë i dha mundësinë të kuptonte rëndësinë e burimeve dhe planifikimit strategjik në çdo fushë të veprimit. Në vitet 1991-1999, si shefe e Departamentit të Marrëdhënieve Dypalëshe dhe Partneriteteve në Ministrinë e Marrëdhënieve Ekonomike me Jashtë dhe Tregtisë, ajo krijoi urat diplomatike midis Shqipërisë dhe botës. Kjo eksperiencë e mësoi rëndësinë e dialogut dhe negociatës, duke e formuar si një udhëheqëse të aftë në kontekste komplekse. Në vitin 1994, si kërkuese shkencore në École des Affaires Européennes, Paris, ajo nisi rrugëtimin ndërkombëtar të hulumtimit të saj akademik. Ajo kuptoi se shkenca e politikës ndërkombëtare kërkon ndjeshmëri kulturore dhe përqasje analitike të hollësishme. Në vitin 2001, si kërkuese shkencore pranë COPRI, Kopenhagë, Enika zhvilloi analiza për paqen dhe konfliktet, duke reflektuar mbi mënyrat se si politika ndërkombëtare mund të ndikojë jetët njerëzore. Kjo përvojë i hapi horizontin për bashkëpunime ndërkombëtare dhe hulumtime të thella. Nga 1996-1997, ligjëruese në Universitetin e Tiranës, dhe më pas 1997-2005 si asistent kërkimor dhe mësimdhënëse në Universitetin Bilkent, Ankara, ajo ndërtoi baza të forta pedagogjike dhe kërkimore. Përmes këtyre viteve, ajo mësoi se edukimi ndërkombëtar mund të jetë ura më e fuqishme për zhvillimin e një shoqërie. Në vitet 2005-2008, si pedagoge dhe kërkuese shkencore në Universitetin e Nju Jorkut, Tiranë, dhe bashkëpunëtore pranë Institutit Shqiptar të Studimeve Ndërkombëtare, ajo integronte teori dhe praktikë. Ajo kuptoi se hulumtimi i thellë akademik mund të shërbejë si udhërrëfyes për politika të qëndrueshme. Në vitet 2006-2007, si ligjëruese dhe më pas dekan themeluese në Universitetin Aleksandër Moisiu, Durrës, ajo ndërtoi një institucion të ri me standarde ndërkombëtare. Kjo përvojë e mësoi rëndësinë e vizionit dhe udhëheqjes për të ndikuar pozitivisht shoqërinë. Nga 2008-2013, në Universitetin Europian të Tiranës, dhe në periudha të tjera si ligjëruese dhe bashkëdrejtues e doktoraturës në Universitetin e Pizës (2007-2011), Enika hodhi themele për një hulumtim ndërdisiplinor dhe pedagogjik. Ajo kuptoi se çdo student dhe bashkëpunim shkencor është një mundësi për reflektim . Në vitet 2012-2014, si profesor i ftuar në Universitetin e Lillës, Francë, dhe më pas në Kolegjin Doktoral SESAM (2014), ajo zhvilloi mentorime për studentët dhe doktorantët ndërkombëtarë. Kjo periudhë e forcoi vizionin e saj për bashkëpunimin akademik si mjet për ndryshim global. Nga 2014-2015, si lektore me kohë të pjesshme në Sciences Po Rennes, Enika ndihmoi në krijimin e ura akademike midis Francës dhe Ballkanit. Ajo kuptoi se hulumtimi dhe mësimdhënia janë dy anët e së njëjtës monedhë të ndikimit. Që nga viti 2015 deri sot, si ligjëruese në Universitetin e Lillës dhe kërkuese shkencore në Institutin e Kërkimeve të Paqes, Paris, dhe drejtuese e Pax Universitas, ajo ndërton ura reflektimi dhe bashkëpunimi ndërkombëtar. Ky rol i lejon të shfaqë harmoninë midis dijes, pedagogjisë dhe ndikimit global,. Intervista  Prof.Enika Abazi - Liliana Pere.  E dashur e nderuar Znj Enika fillojmë intervisten. 1.Pyetje. Si ka qenë rruga juaj akademike — nga Shqipëria drejt universiteteve europiane? Përgjgje:  Rruga ime akademike nuk është thjesht një listë diplomash dhe titujsh. Ajo ofron një peizazh emocioni dhe përballjesh në kërkim të vet-arritjes intelektuale, frymëzuar dhe mbështetur fort nga familja si fillim dhe me vonë edhe nga bashkëpunimi me Albert Doja, me të cilin do të ndaja edhe jetën. Nuk do ta quaja të lehtë këtë rrugëtim. Jam e shartuar nga historia. Jam produkt i edukimit të periudhës komuniste në Shqipëri, ku mbarova studime për "ekonomi të planifikuar" – një paradigmë që, ironikisht, po bëhej histori para syve të mi. Kur ra muri, jo vetëm muri i Berlinit, por edhe ai i sigurive tona intelektuale, e gjeta veten në një vakum të padëshiruar. Dijet që kisha marrë me mund, si gurët e një tempulli të shembur, nuk kishin më vlerë në një rend të ri që po lindte. Duhej të rifilloja nga zero. Tranzicioni nuk ishte thjesht një proces ekonomik; ishte një kërkim i dhimbshëm i vetvetes. U nisa në një lundrim nëpër kurse dhe studime pasuniversitare në anët e ndryshme të Evropës, duke u përpjekur të bëja një vend në botën e re që po lindte. Por, them me krenari që ja dola. Fati, ose ndoshta më shumë përkushtimi im, më nxiti të investohem në studimet e doktoratës, që u bë e mundur nga një bursë e Universitetit të Bilkentit. Atje, zgjodha një drejtim  të ri Studimet e Marrëdhënieve Ndërkombëtare. Doktora nuk ishte thjesht një gradë ishte një çelës që më hapi derën drejt një karriere të re akademike. Rrugëtimi ishte me plot të papritura. Çdo sfide vendoste një gur në identitetin tim të ri. Nga kërkimet shkencore në Danimarkë, mësova rigorozitetin e kërkimit shkencor; drejtimi i punimeve doktorale në Itali, më dha përvojën për tu bërë udhërrëfyese për të tjerët, mësimdhënia në auditoret e SHBA-së dhe Francës, me mbushën me ide të reja që lindnin nga shkëmbimi me mendje kureshtare. Sot, këtë rrugëtim nuk e shoh si një karrierë, por si një dëshmi të qartë dhe të prekshme të asaj se dija dhe përkushtimi, kur ushqehen me dashuri të pakushtëzuar, kanë fuqinë të rindërtojnë një jetë nga themelet. Nuk është thjesht për të mbijetuar, por për të lulëzuar, duke u bërë dikush krejtësisht e re. 2. Pyetje: Cili ishte momenti kur filluat të ndiheni jo vetëm studente, por kërkuese e mendimit kritik dhe pyetjeve të mëdha? Pas përfundimit të doktoraturës fillova ta ndiej veten vërtet të formuar, në momentin kur nisa të shkruaja artikuj shkencorë mbi problematika të ndryshme që më kishin preokupuar prej kohësh. Shkrimi akademik dhe procesi i botimit në revista shkencore më mësuan se kërkimi nuk është vetëm një akt individual analize dhe argumentimi, por një dialog i hapur me të ngjashmit dhe botën. Çdo artikull është një përballje me veten dhe me të tjerët — fillimisht përmes komenteve të peer revieewers, e më pas nëpërmjet reagimeve të komunitetit akademik dhe të publikut të interesuar. Ishte një proces që të mëson të japësh e të marrësh, të pranosh kritikën si pjesë të rritjes dhe të ndjesh se dija fitohet jo vetëm duke kërkuar, por edhe duke vlerësuar. Në këtë rrugëtim, shkrimi i një artikulli të bën të rimendosh vlerat, arsyet dhe kufijtë e vetë dijes, të bën të ndjesh se kuptimi i vërtetë nuk përfundon me një diplomë — ai fillon kur guxon të flasësh me zërin tënd. 3. Si kanë ndikuar kujtimet nga fëmijëria dhe rrënjët familjare në mënyrën se si u formuat si njeri dhe si mendimtare? Përgjigje. Kujtimet e fëmijërisë janë për mua një thesar i çmuar, jo thjesht copëza kohe, por gjurmë të thella që kanë ndërtuar mënyrën se si e shoh botën dhe vetveten. Prindërit e mi, Safa dhe Safije — një koincidencë e bukur emrash që mbartnin të njëjtën rrënjë — ishin të përkushtuar që unë dhe motrat e mia të kishim një të ardhme të denjë. Babai, i prekur nga pasojat e regjimit, përsëriste një thënie që u bë si amanet: “Vetëm shkollën s’ta merr dot kush.” Ishte mënyra e tij për të më dhënë forcë dhe për të më mësuar se dija është mburoja më e sigurt kundër padrejtësive. Nëna besonte me gjithë zemër se një vajzë duhet të jetë e pavarur. Ajo ma përçoi këtë bindje me fjalët: “Shkolla është byzylyk floriri.” Për të, arsimi ishte një dhuratë e shenjtë që i garantonte vajzës dinjitet dhe qëndrim të drejtë në jetë. Fëmijëria ime ishte e mbushur me libra. Në çdo dhomë kishte rafte që frymonin histori dhe dije. Ishin librat e gjyshit tim, Osman Myderrizi — autor i Fjalorit të parë të shqipes (1954), studiues i letërsisë shqiptare me germa arabe dhe deputet në parlamentin e parë shqiptar. Ai thoshte shpesh: “Nuk mërzitem hiç, se jetoj midis njerëzve të mençëm,” një fjali që ka mbetur si udhërrëfyes edhe në jetën time. 4.Pyetje:  A ka pasur një ngjarje, një libër apo një figurë që ndezi për herë të parë brenda jush etjen për dije dhe për kuptim të thellë të jetës? Pergjigje:  Etja për dije nuk lindi nga një moment i vetëm, por nga një mozaik librash dhe përjetimesh që më rritën emocionalisht dhe shpirtërisht. U rrita midis faqeve të librave, ku humbisja e gjeja veten njëkohësisht. Secili libër më dha një dritare të re për të parë botën. “Zemra” e De Amicis më mësoi të ndiej thellë për njerëzit, të njoh mirësinë dhe dhimbjen e tjetrit. “Fëmijët e sotëm” i Nesinit më mësoi përgjegjësinë në moshë të vogël. “Bubi kaçurrel” i Bushakës më frymëzoi me shpirtin e tij të lirë, plot guxim e kureshtje. “Cipolino” i Rodarit më dha forcën të kundërshtoj padrejtësinë. “Djemtë e rrugës Pal” të Molnárit më mësuan sakrificën e pastër. Këta libra, këta personazhe, ushqyen tek unë një ndjeshmëri të thellë për botën dhe një dëshirë për ta kuptuar jetën në mënyrë më të gjerë, më të drejtë dhe më të njerëzore. Aty lindi kuptimi i parë i dijes — jo vetëm si njohje, por si ndjenjë, si drejtësi dhe si mundësi për ta bërë botën më të mirë. 5.Pyetje: ka një ide filozofike, një autor, apo një koncept që e ka tronditur mënyrën se si e kuptoni botën? Përgjigje: Ideja që më ka tronditur në mënyrën se si e kuptoj botën është “Miti i Sizifit” i Albert Kamysë.  Para se të përballesha me këtë ese të gjatë, për mua suksesi dhe qëllimi kishin një kuptim të drejtë, linear — një varg arritjesh që të çonin drejt një pike kulmore, ku gjithçka merr kuptim. Camus e përmbysi këtë mënyrë të të menduarit. Sizifi, i dënuar të ngjisë përditë një gur në majë të malit, vetëm që ai të rrokulliset sërish poshtë, është heroi absurd. Ai e njeh kotësinë e detyrës së tij, por pikërisht në vetëdijen për këtë absurditet qëndron madhështia e tij. Nuk është dënimi që e bën Sizifin tragjik, por ndërgjegjja e tij për të — dhe zgjedhja për të vazhduar megjithatë.  Ky lexim më mësoi se e vërteta nuk është një realitet i gatshëm që pret të zbulohet, por diçka që ne vetë e ndërtojmë me këmbëngulje dhe vendosmëri, përmes përpjekjes për t’i dhënë kuptim botës, edhe kur ajo duket pa kuptim. Brenda absurdit gjendet, paradoksalisht, një liri e thellë: çlirimi nga nevoja për “përgjigje të gatshme”. Në këtë kuptim, Camus më bëri të kuptoj se jeta merr vlerë jo sepse ofron kuptime një here e përgjithmonë të dhëna, por sepse na lejon t’i krijojmë vetë ato — përmes përvojës, zgjedhjeve dhe guximit për të vazhduar të ngjisim “gurët tanë” çdo ditë. Dhe pikërisht aty, në këtë përpjekje të pafundme, qëndron bukuria e jetës. 6.Pyetje: Si e përjetuat drejtimin e institucioneve te larta akademike në Shqipëri ? Çfarë mbetet si përvojë nga drejtimi i Universitetit te Durrësit, UET ? Përgjigje: Në maj të 2006-s, nisa një udhëtim të pazakontë. Konkurrova dhe fitova të drejtën të punoja për themelimin e një Fakulteti të ri të Ekonomisë dhe Shkencave të Administrimit në Universitetin e Durrësit Aleksandër Moisiu. E nisa karrierën si Dekane pa asnjë fakultet ekzistues, por me detyrën të krijoja gjithçka nga zero, duke përfshirë dhe rekrutimin e ekipit. Angazhimi ishte i pamatshëm. Çdo ditë ishte një kapitull i ri: gjetja e stafit mësimor dhe administrativ, përshtatja e ndërtesës buzë detit, hartimi i programeve të reja të studimit, krijimi i logos së universitetit, regjistrimi i studentëve të parë, apo ndërtimi i bibliotekës dhe laboratorëve. Çdo detaj ishte një shtysë përpara, e mbushur me një shpresë të thellë se po ndërtoja diçka të qëndrueshme dhe të denjë për të ardhmen. Kjo fazë ishte e papritur dhe më intensivja në karrierën time, një përzierje e përditshme aventure, frymëzimi dhe sfidash. Lodhja ishte e madhe, por ajo zhbëhej plotësisht nga një ndjenjë e thellë vetë-përmbushjeje. Pas netësh pa gjumë dhe përpjekjesh të palodhshme, fakulteti hapi dyert për studentët e parë. Ishte një moment plot emocione, dëshmi e fuqisë së një vizioni për një të ardhme më të mirë. Kjo përvojë më mësoi më shumë për veten time, për vlerën e këmbënguljes dhe fuqinë transformuese të një ideje. Më frymëzoi më së shumti mënyra se si të rinjtë e pranuan institucionin si një hapësirë ku talenti dhe potenciali i tyre mund të lulëzonte. Themelimi i këtij fakulteti mbetet një nga pikat kulmore të jetës time profesionale. Vazhdova këtë udhëtim edhe në UET dy vjet më vonë, ku përjetova të njëjtin vrull krijues, por këtë herë e përballova me më shumë përvojë dhe besim. 7.Pyetje: A mund te ekzistoje një universitet i lire në një shoqëri të politizuar? Ku e sheh vendin e akademikut në një sistem që shpesh nuk e duron pyetjen? Përgjigje: Një universitet i lirë në një shoqëri të politizuar nuk është një paradoks. Një universitet i tillë është një hapësirë ku dija nuk dorëzohet dhe mendimi nuk pranohet të deformohet. Vendin e akademikut në këtë relitet e shoh si një front të mendimit të lirë dhe kritik brenda një shoqërie që nuk e duron pyetjen. Akademiku nuk është thjesht një transmetues i dijes, por një njeri që guxon të vëzhgojë, të sfidojë, të pyes dhe të kërkojë të vërtetën, edhe kur ajo nuk është e rehatshme për pushtetin apo opinionin publik të politizuar. Në një sistem të tillë, roli i tij nuk është i lehtë: kërkon kurajo, këmbëngulje dhe ndonjëherë durim të pafund për të mbajtur hapësirën e diskutimit të hapur. Por pikërisht aty qëndron fuqia e akademikut — në aftësinë për të krijuar një ambient ku dijet, pyetjet dhe dialogu kritik mund të lulëzojnë, duke i kujtuar shoqërisë se progresi nuk lind nga heshtja, por nga kureshtja dhe sfidimi i së keqes. 8.Pyetje: Çfarë ju shtyu të largoheni nga Shqipëria? A ishte një largim i dhimbshëm apo një zgjidhje për vazhdim të natyrshëm? Përgjigje: Jam larguar nga Shqipëria disa herë që pas rënies së regjimit komunist, kryesisht për qëllime kualifikimi dhe zhvillimi profesional. Por largimi për në Lillë ishte ndryshe. Me bashkëshortin tim, Albert Doja, nuk kemi ndarë vetëm jetën familjare—ne kemi ndarë një rrugëtim të tërë, të ndërthurur mes dashurisë, punës dhe pasionit për të bërë gjëra të vlefshme. Lidhja jonë nuk ka nisur thjesht si dy njerëz që gjetën njëri-tjetrin, por si bashkëpunëtorë që ndanin të njëjtat ide dhe kërshëri intelektuale. Disa nga punimet që kemi botuar nuk janë thjesht bashkëpunime akademike. Kur Albert u emërua profesor i universiteteve në Universitetin e Lillës, rrugëtimi ynë mori një kthesë të re. Nuk ishte vetëm një hap i rëndësishëm në karrierën e tij, por edhe një ftesë e heshtur që dëshmonte se jeta jonë, pavarësisht ndryshimeve, do të vazhdonte bashkë. Pa hezitim, unë iu bashkova—jo vetëm sepse vendi i im ishte pranë tij, por sepse Lillë u bë një hapësirë e re ku ne vazhduam të ëndërronim, të punonim dhe të krijonim së bashku. 9.Pyetje: Çfarë do të thotë të jesh pedagoge dhe kërkuese në një mjedis akademik ndërkombëtar krahasuar me realitetin shqiptar? Përgjigje. Për mua, mjedisi akademik e kam parë gjithmonë si një ambjent unik, ku të mendosh, të kërkosh dhe të debatosh janë mënyra për të kuptuar dhe sfiduar realitetin. Ky ambient nuk njeh kufij gjeografikë. Në thelb, ne jemi një bashkësi njerëzish të ndarë nga distancat, por të bashkuar nga një ideal i përbashkët: kërkimi i së vërtetës përtej interesave të ngushta dhe kufijve të pushtetit. Gjithmonë do të ketë pengesa që e shtrembërojnë këtë mjedis. Por thelbi i tij mbetet i pandryshuar: kërkimi për liri mendimi dhe ndriçim të mendjes. 10.Pyetje: A është e mundur të ndërtohet ende një marrëdhënie e vërtetë mes mësuesit dhe studentit në këtë bote të shpejtë dhe të shpërqendruar? Pergjigje. Marrëdhënia midis profesorit dhe studentit në botën e sotme është një dinamikë komplekse dhe në zhvillim të vazhdueshëm, e ndikuar thellësisht nga teknologjia, shndërrimet sociale dhe filozofia moderne e arsimit të lartë. Sot, marrëdhënia mes profesorit dhe studentit nuk është më vertikale, ku profesori është burimi i pamohueshëm i diturisë dhe studenti një enë e zbrazët në pritje që të mbushet me dije. Sot ajo funksionon si një partneritet i bazuar në ndërthurjen e dy modeleve: modeli horizontal, ku profesori është udhërrëfyes dhe këshilltar, dhe studentët pjesëmarrës aktiv, që së bashku kontribuojnë në krijimin e njohurive, dhe modeli hapësinor, ku komunikimi vazhdon edhe jashtë aulës përmes këshillimit akademik, orientimit profesional dhe ndërtimit të rrjetit të karrierës. Është një marrëdhënie që, kur funksionon si duhet, është transformuese për të dyja palët, duke i shtyrë kufijtë e të kuptuarit dhe duke krijuar një mjedis ku dija nuk transferohet, por krijohet së bashku. 11.Pyetje: Cilat janë disa nga studimet tuaja më të dashura apo me sfiduese që ndihen ende të gjalla brenda jush? Pergjigje. Studimet e mia më të dashura dhe të rëndësishme në karrierën time akademike e intelektuale janë disa por këtu po i referohem veç tre prej tyre, secila me një objekt dhe një horizont të veçantë kërkimi, por që në thelb lidhen me njëra-tjetrën përmes temës së përbashkët të marrëdhënieve ndërkombëtare dhe vendit të Shqipërisë e Kosovës në sistemin ndërkombëtar e rajonal. Çështja e Kosovës dhe studimi i saj në kuadrin e qasjeve të marrëdhënieve ndërkombëtare, Përfytyrimet ndërkombëtare mbi Ballkanin dhe ndikimin e tyre në politikat ndaj rajonit, si dhe integrimi europian i Shqipërisë, sfidat dhe hendeku që ndan vendin nga Evropa. Interesi im për çështjen e Kosovës është i lidhur ngushtë me mënyrën se si ajo është trajtuar në teorinë dhe praktikën e marrëdhënieve ndërkombëtare. Në këtë drejtim, më tërheq veçanërisht analiza e mënyrës se si konceptet e sovranitetit, vetëvendosjes dhe ndërhyrjes ndërkombëtare janë aplikuar në rastin kosovar, sidomos gjatë periudhës së luftës së viteve 1998–1999. Kosova përfaqëson një laborator të rrallë për të kuptuar ndërthurjen midis realpolitikes, normave ndërkombëtare dhe dinamikave rajonale të sigurisë. Interesohem të kuptoj në ç’mënyrë përfytyrimi ndërkombëtar i Kosovës ndikon ende në statusin e saj politik, në proceset e njohjes e integrimit në strukturat euroatlantike. Një tjetër fushë studimore që e konsideroj thelbësore është ajo e përfytyrimeve ndërkombëtare të Ballkanit, ose mënyra se si rajoni është imagjinuar, përshkruar dhe kategorizuar nga fuqitë e mëdha. “Ballkani” ka qenë për një kohë të gjatë një konstrukt diskursiv, shpesh i ngarkuar me konotacione negative, prapambetje apo konfliktualitet. Studimi i këtyre përfytyrimeve, ndërthurja e analizës diskursive me atë politike, më ka lejuar të eksploroj marrëdhënien midis imazhit të krijuar për Ballkanin dhe trajtimit që ai merr në arenën ndërkombëtare. Përmes këtij këndvështrimi, mund të kuptohen më mirë stereotipet e qëndrueshme dhe barrierat simbolike që ende ndikojnë në marrëdhëniet midis Evropës “perendimore” dhe Evropës “juglindore”. Fusha e tretë që më ka tërhequr është ajo e integrimit evropian të Shqipërisë dhe analizës së faktorëve që vazhdojnë të mbajnë një hendek të dukshëm midis vendit dhe standardeve të Bashkimit Europian. Studimet nuk kufizohet vetëm në aspektin institucional të reformave, por edhe në dimensionin socio-politik dhe kulturor të procesit të europianizimit. Më intereson të shqyrtoj se si diskursi i integrimit është bërë pjesë e identitetit politik shqiptar, shpesh më shumë si projekt aspirativ sesa si realitet i konsoliduar. Po ashtu, kam dashur të kuptoj pse, pavarësisht retorikës pro-evropiane, Shqipëria mbetet ende e ndarë nga Evropa përmes problemeve strukturore si korrupsioni, dobësia e institucioneve, mungesa e shtetit të së drejtës, etj. Në tërësi, këto tri fusha studimore formojnë një trekëndësh analitik që më kane ndihmuar të shoh marrëdhënien midis rajonit tonë dhe botës më gjerë — midis përfytyrimit dhe realitetit, midis aspiratës dhe kufizimeve, midis identitetit politik dhe pushtetit ndërkombëtar. Ato përbëjnë për mua jo vetëm tema studimore, por edhe mënyrën e të kuptuarit më thellë të historisë dhe të ardhmes së hapësirës shqiptare e ballkanike brenda rendit ndërkombëtar bashkëkohor. 12.Pyetje: Çfarë është dija për ju sot? Një instrument, një mision apo një mënyrë për të jetuar me ndershmëri? Përgjigje: Dija nuk është vetëm instrument, as vetëm mision — ajo ofron kuptimin për botën. Si instrument, ajo na jep mundësinë të kuptojmë, të ndërtojmë e të transformojmë realitetin. Si mision, na thërret të kërkojmë të vërtetën edhe kur ajo është e pakëndshme. Por përtej këtyre, dija është një mënyrë jetese: një përkushtim i brendshëm në kërkimi të kuptimit, të dyshimit dhe të respektit për kompleksitetin e botës. Të jetosh me dijen do të thotë të mos pranojsh lehtë as të njohurën, as të rehatshmen — por të jetosh me pyetje, me kureshtje dhe me integritet. Në këtë kuptim, dija për mua është forma më e lartë e ndershmërisë njerëzore. 13.Pyetje: A ka më vend për intelektualin në një bote që gjithnjë e më pak dëgjon dhe më shumë reagon? Pergjigje. Në një botë që gjithnjë e më pak dëgjon dhe gjithnjë e më shumë reagon, intelektuali e gjen veten në një pozitë të vështirë, por jo të panevojshme. Roli i tij nuk është më ai i zërit që udhëzon turmat, por i mendjes që rikthen reflektimin. Edhe pse zëri i arsyes shpesh humbet në zhurmën e rrjeteve sociale dhe emocioneve kolektive, pikërisht aty lind nevoja për intelektualin — si kujtesë kritike, si zë që nuk përshtatet me reagimin e shpejtë, por e sfidon atë me thellësinë e mendimit. 14.Pyetje: Si mund të mbetet i lire mendimtari në një kohë të mbushur me ideologji të padukshme dhe rrëfime të parafabrikuara? Përgjigje. Intelektualët historikisht kanë shërbyer si arkitektët kryesorë të ideologjive. Përmes analizës sistematike të strukturave shoqërore, sistemeve ekonomike dhe organizatave politike, ata zhvillojnë kornizat koherente të mendimit që më vonë bëhen ideologji. Zhvillimi i teorisë komuniste nga Karl Marksi, artikulimi i parimeve liberale nga John Locke dhe kontributet e Simone de Beauvoir në ideologjinë feministe, të gjitha e demonstrojnë këtë rol krijues. Çdo ideologji ofron një version të thjeshtuar të realitetit. Vlera e saj varet nga aftësia për të zgjidhur probleme reale pa shkatërruar liritë themelore të njeriut. Kontributet intelektuale më të qëndrueshme shpesh dalin nga ruajtja e këtij tensioni krijues. Ky akt balancues përfaqëson si barrën ashtu edhe privilegjin e punës intelektuale. 15.Pyetje: Çfarë mesazhi do të jepnit për të rinjtë shqiptaret që kërkojnë rrugën e tyre përmes pasigurisë, emigrimit dhe mungesës së busullës? Përgjigje. Mesazhi im për të rinjtë shqiptarë që kërkojnë rrugën e tyre mes pasigurisë dhe emigrimit është i thjeshtë: duajeni atdheun. Dashuria per atdheun nuk është një ndjenjë romantike, por vetëdije dhe përkatësi. Siç thoshte Kennedy: “Mos pyesni çfarë bën atdheu për ju, por çfarë mund të bëni ju për atdheun.” Edhe nga larg, dashuria për vendin mund të kthehet në kontribut, në energji krijuese dhe në përpjekje për ta bërë Shqipërinë më të drejtë e më të denjë. Vetëm kështu mund të rindërtojmë shpresën dhe besimin se Shqipëria nuk është thjesht një vend për t’u lënë pas, por një vend për t’u rikthyer dhe për të ndërtuar.  16.Pyetje: Çfarë do t’i thoshit vetes suaj 20-vjecare nëse do ta kishit përballë sot? Vetes sime 20-vjeçare do t’i thosha: shiko të shkuarën me qartësi, jo me gjykim — sepse çdo rrugë që dikur dukej e pamundur, sot është bërë pjesë e udhës sate. 17.Pyetje: Së fundi, pas një jete të përkushtuar dijes dhe lirisë së mendimit – çfarë mbetet për ju si thelb dhe trashëgimi shpirtërore? Përgjigje. Trashëgimia shpirtërore që mbetet është të mos ndalem kurrë së kërkuari, së dyshuari dhe së ndriçuari — sepse aty qëndron dinjiteti dhe të qenit të vërtetë me veten. Në fund, më shumë sesa çfarë kam mësuar, rëndësi ka si kam menduar, si kam mbrojtur të drejtën për të menduar ndryshe dhe si kam ruajtur ndershmërinë intelektuale përballë kompromiseve të kohës. Dija është një udhëtim që më ka çuar drejt përulësisë — sepse sa më shumë kupton, aq më qartë e shoh pafundësinë e asaj që ende nuk di.  Faleminderit per intervisten znj liliana. Ju faleminderit ju , e dashur e nderuar Prof Enika.

Platformat dixhitale – Tribuna që zgjojnë mendimin dhe zhvillimin nëpërmjet teknologjisë Në epokën dixhitale, platformat e dijes dhe komunikimit janë bërë ura që lidhin njerëzit me informacionin, kulturën dhe inovacionin. Ato nuk janë më thjesht media, por tribuna që nxisin mendimin, edukimin dhe frymëzimin. Në këtë realitet të ri global, teknologjia bëhet mjet i emancipimit, jo i konsumit. Pikërisht këtu qëndron edhe misioni i Revistës Prestige – të zgjojë mendimin përmes dijes dhe të ndërtojë ura përmes vlerave. Një platformë ku drita e dijes bashkohet me fuqinë e teknologjisë për t’i shërbyer njeriut. Çfarë është platforma dixhitale Prestige Anëtare e Akademisë Globale Dixhitale me 1,105 citime, Revista Prestige shërben si një referencë akademike globale, duke ofruar përmbajtje të besueshme dhe të thellë për kërkime dhe studime ndërkombëtare. Revista Prestige lindi nga një vizion i qartë dhe një mision i thellë: të ndërtojë një platformë që nuk konsumon përmbajtje, por kultivon mendim, vlera dhe frymëzim. Ajo nuk kërkoi tribuna, sepse u bë vetë tribunë – për mendimin, shpirtin dhe vlerat njerëzore. E ngritur me qetësi dhe përkushtim të madh, Revista Prestige bashkon teknologjinë me njerëzoren, dijen me inovacionin, progresin me kujtesën publike. Ajo është një urë që lidh njerëzit me dijen, kulturën dhe identitetin. Sot, Revista Prestige është një platformë referuese në hartën globale të institucioneve të dijes. Ajo bashkon katër shtylla thelbësore: kërkimin, studimin, promovimin dhe publicitetin – jo si zbukurim, por si shërbim ndaj njerëzimit. Me mbi 1,500 artikuj të publikuar dhe më shumë se 1,105 përmendje akademike në platformën ndërkombëtare Academia.edu, Revista Prestige është një dritare e hapur drejt një horizonti të ri kulturor dhe intelektual. Kjo nuk është thjesht statistikë – është dëshmi e seriozitetit dhe përkushtimit që e ka karakterizuar që në ditën e parë. Sherben si reference per akademine globale dixhitale. Në këtë univers letrar dhe intelektual, lexuesit takojnë filozofë, nobelistë, shkencëtarë, humanistë, artistë dhe figura frymëzuese nga Shqipëria dhe bota. Revista Prestige është vendi ku librat bëhen urë, artikujt bëhen dritë, dhe çdo personalitet – një kapitull në rrëfimin e së vërtetës, dijes dhe dashurisë për jetën. Në këtë hapësirë, dija nuk është thjesht informacion – është ndriçim i brendshëm Themeluesja dhe botuesja e saj eshtë: Exp. IT. Liliana Pere – inxhiniere informatike, kërkuese, autore publiciste – është themeluesja dhe botuesja e Revistës Prestige. Akredituar nga Organizata e Kombeve te Bashkuara. Ajo bashkepunon me disa figura akademike te nderuara, studiuese, si Prif.Aurela Anastasi,Prof. Shefkije Islamaj, Prof.Alma Canaj dge me shume intelektuale te tjerë. Ajo ka ndërtuar një platformë që bashkon teknologjinë me humanizmin, duke e kthyer dijen në një urë shërbimi për komunitetin global. Si Anëtare e Akademisë Globale Dixhitale dhe Ambasadore e Paqes, Dr. Pere ka dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në promovimin e edukimit, barazisë dhe inovacionit në mbarë botën. Nën drejtimin e saj, Prestige është kthyer në një model të ndërthurjes së shkencës, artit dhe shpirtit njerëzor. Çfarë gjen tek Prestige? Në Revistën Prestige gjen një urë lidhëse të dijes, kulturës, artit dhe shkencës, studime një hapësirë ku takohen analiza, studime, promovime dhe reflektime të thella për figura të rëndësishme shqiptare dhe botërore. Është një univers që frymëzon, edukon dhe ngre mendimin në një nivel më të lartë – ku fjala shërben si dritë dhe si vlerë. Frymë nga Margaret Fuller > “If you have knowledge, let others light their candles in it.” (Nëse ke dije, le të ndriçojnë edhe të tjerët qirinjtë e tyre me të.) > “Today a reader, tomorrow a leader.” (Sot një lexues, nesër një udhëheqës.)

GJUHA STANDARDE SHQIPE DHE E ARDHMJA E SAJ Prof. Dr. Shefkije Islamaj Në 53 vjetorin e Kongresit të Drejtshkrimit Në ditët e Kongresit të Drejtshkrimit (20-25 nëntor 1972) Çdo gjuhë standarde ka historinë e saj, të tashmen e saj, por ka edhe të ardhmen e saj. (1) Zhvillimi i gjuhës letrare shqipe është i shënuar me një histori të gjatë përpjekjesh, vështirësish, pengesash e veprimtarish të shumta e sakrifikuese të atdhetarëve, veprimtarëve e zelltarëve tanë gjuhësorë, letrarë e kulturorë edhe përmes një procesi të gjatë standardizues që u intensifikua sidomos në gjysmë e dytë të shekullit 19-të në kohën e Rilindjes Kombëtare për të vazhduar përgjatë shekullit 20 deri në vitin 1972 kur përfundimisht u ligjësua në pikëpamje shoqërore, politike, kulturore por në rend të parë shkencore Kongresi i Drejtshkrimit i Gjuhës Shqipe dhe i gjuhës së përbashkët letrare që po mbush 5 dhjetëvjetëshat e vet pikërisht këto ditë kur po mbahen edhe aktivitete të shumta shënuese në Tiranë, Prishtinë, Shkup e më gjerë. Jo vetëm në historinë tonë kulturore, por edhe në historitë kulturore të Ballkanit e përtej tij, proceset standardizuese gjuhësore, më herët ose më vonë ose shumë më vonë, gjithmonë janë nxitur nga idetë e ndërgjegjes kombëtare dhe nga ndjenjat e përkatësisë kombëtare. Dhe këto ide janë bërë forcë lëvizëse në historinë e një populli siç janë bërë edhe në historinë e popullit shqiptar. Duke pasur parasysh historinë e gjuhës letrare shqipe, duke e njohur kontekstin e saj historik e politik e duke i ditur rrugën e ecejaket e saj në këtë histori si edhe proceset e saj standardizuese që sollën krijimin e saj, nuk mund të mos themi se kjo histori, ky rrugëtim, këto procese nuk kanë ecur lehtë e pa vështirësi llojesh të ndryshme, përkundrazi. Krijimi i një gjuhe letrare, procesi i normimit dhe i standardizimit të saj gjithmonë, pra gjithmonë, bart, pos përmasës kryesore gjuhësore e shkencore, edhe përmasat si këto: ideologjike, politike dhe simbolike që ndërlidhen ngushtë mes vete dhe shoqërohen me kritikën gjuhësore dhe me mendimin për gjuhën. Kështu është krijuar dinamizmi tipik i të arsyetuarit të hapur mbi gjuhën dhe mbi bazën mbi të cilën është ndërtuar ajo dhe rrjedhimisht edhe mbi bazën e drejtshkrimit të saj. Në këtë mënyrë u krijua një marrëdhënie e ndërsjellë midis përpjekjeve për standardizimin e gjuhës dhe ndryshimeve shoqërore e politike, sepse është e kuptueshme pse standardizimi i gjuhës shqipe është gjithmonë i lidhur edhe me botëkuptimin mbi gjuhën si simbol identiteti, i identitetit tonë kombëtar e jo vetëm si mjet a instrument i marrëveshjes mes nesh, që, natyrisht, është përbërësi themelor i saj. Kritika shkencore, prandaj, duhet të jetë më objektive, më reale e më paanshme dhe të marrë parasysh shumë faktorë, faktorët historikë, politikë, shoqërorë, kulturorë dhe jo vetëm ata gjuhësorë, që kanë ndikuar në jetën tonë kombëtare dhe në krijimin standardit tonë gjuhësor, që do të thotë se duhet të marrë parasysh të shkuarën, të sotmen e sidomos të ardhmen e saj, të gjuhës standarde, por jo vetëm – duhet të marrë parasysh edhe të ardhmen e vetë kombit. Përthyerjet historike të shumë kombeve, siç po dëshmohet edhe sot, nuk kanë përfunduar, ato po përsëriten e përsëriten, prandaj kohezioni brendakombëtar vazhdon të mbetet fjalë kyçe në jetën tonë kombëtare. Sot për sot dhe kushedi sa kohë. Ne nuk jemi as francezë, as gjermanë, as anglezë dhe jeta jonë, historia jonë nuk shëmbëllejnë me të tyret. E as gjuha e historia e saj. Dhe arsyet dihen. Dhe referimi me to nuk na ndihmon shpesh. Gjuha standarde shqipe vazhdon edhe sot të mbetet identifikuese dhe ruajtëse e identitetit shqiptar. Ndërkaq kritika negative ndaj gjuhës standarde dhe normës së saj shpesh jep përfytyrimin e dëshirës për një eksperiment ose eksperimentim pa farë strategjie a projektimi rrjedhojat largvajtëse të të cilit mund të parakuptohen e të mendohen. Një gjuhë standarde për të qenë e aftë të përmbushë funksionet e saj, funksionet e synuara me normimin e saj, e kjo do të thotë që të bëhet një mjet i përbashkët dhe i vlefshëm komunikimi, për një komunitet më të gjerë shoqëror, që ka një ndjenjë të zhvilluar përkatësie, që ka një identitet të përbashkët, që ka një ndjenjë të përbashkët ndjeshmërie gjuhësore, një mjet që mund të veprojë e të aktualizohet me sukses në shumë fusha të jetës së tij duhet të ketë një pranim të gjerë. Gjuha standarde shqipe këtu e 50 vjet e ka këtë pranim. Kundërshtimi i saj i përket një grupi individësh që shfrytëzon të drejtën e tij legjitime për t’u mos pajtuar me qëndrime a vendime të caktuara në rrethanat e sotme demokratike të shoqërisë shqiptare. Dhe është e drejtë e tij siç është e drejtë edhe e shumicës të ngulmojë në vlefshmërinë e standardit dhe sidomos, pra sidomos në të drejtën e patjetërsueshme që shqiptarët kudo që janë të kenë një gjuhë të përbashkët, një gjuhë standarde të ligjësuar, të vlerësuar e të dëshmuar se ajo ka kryer e po i kryen të gjitha funksionet e një gjuhe standarde, të një gjuhe të pasur, moderne, të epshme për t’u modifikuar e për t’iu përshtatur zhvillimeve të reja e të përshpejtuara shoqërore, ekonomike, teknologjike, shkencore, kulturore e të tjera. Përcaktimi, krijimi dhe përdorimi i drejtë i një gjuhe standarde parakupton gatishmërinë e pjesëtarëve të një bashkësisë të gjerë etnike, shoqërore, që e pranon simbolikisht dhe objektivisht gjuhën standarde si sistem të përbashkët gjuhësor dhe që rrjedhimisht tregon gatishmëri edhe për ta mësuar dhe zbatuar në situatat komunikuese të përcaktuara me normën e saj. Në gjithë hapësirën e saj në fushat e përcaktuara të përdorimit të saj zbatohet norma e gjuhës standarde me sukses, me më pak kujdes ose me shkujdesje. Dhe kjo është plotësisht e kuptueshme për rrethanat dhe kontekstin tonë historik, shoqëror, politik, arsimor e kulturor. Cili është niveli i përvetësimit dhe i zbatimit të kësaj norme në këto 50 vjet është një çështje tjetër që do diskutim të gjerë dhe që do mobilizimin e të gjitha institucioneve të rëndësishme e përgjegjëse. Çdo normë gjuhësore duhet të mësohet, askush nuk lind me gjuhën standarde. Se zotërimi i plotë i normës gjuhësore nga të gjitha shtresat e parapara të folësve dhe të shkruesve do të ndodhë shpejt dhe në mënyrë të lehtë, pa pasur parasysh as rrethanat tona historike, politike, shoqërore të shqiptarëve të shpërndarë në disa shtete dhe pa komunikime e kontakte mes vete gjatë, si dhe faktorë të tjerë të shumtë ndikues e përdallues në këto pesëdhjetë vjet tona historie aspak të lehtë në gjithë hapësirën tonë të përbashkët gjuhësore, ka qenë dhe mbetet ide dhe parashikim utopist. Prandaj zotërimi a përvetësimi dhe zbatimi i normë gjuhësore të shqipes standarde ka marrë kohë e do të marrë kohë edhe më tej për arsyet që u theksuan dhe për të tjera që nuk u theksuan. Por, shtrohet pyetja kush e di e kush mund ta thotë saktë e me siguri se ç’ kohë u janë dashur popujve të tjerë të zhvilluar dhe dukshëm më të zhvilluar se ne, ose më të pazhvilluar, për ta zotëruar standardin e tyre? Gjuha standarde shqipe ka tashmë historinë e saj, po e jeton të tashmen e saj dhe po ndërton të ardhmen e saj dhe kjo e ardhme është shumë e besueshme: - sepse arritjet 50 vjeçare gjuhësore e shkencore, arritjet në fushën e pranimit, të përvetësimit e të zbatimit të gjuhës standarde e të normës së saj të kodifikuar në këtë Kongres na lejojnë të themi se gjuha standarde shqipe përmbush të gjitha kriteret që janë përcaktuar nga studiuesit e krijimit të gjuhëve standarde: funksionin përbashkues - gjuha standarde shqipe bashkon të gjithë shqiptarët e të dyja dialekteve; funksionin veçues - gjuha standarde shqipe përfaqëson identitet të veçantë, simbol që identifikon bashkësinë shqipfolëse, shqiptarët, në raport me bashkësitë gjuhësore jo shqipe; funksionin simbolik – gjuha standarde për shqiptarët është simbol i identitetit kombëtar; funksionin e autoritetit – gjuha standarde, pasojisht zotërimi dhe zbatimi i saj, si për shqiptarin si subjekt shoqëror, ashtu edhe për shqiptarët si bashkësi etnike, do të thotë autoritet; funksionin qytetërues – me standardizimin e gjuhës shqiptarët janë bërë komb modern; funksionin komunikues dhe kulturor – gjuha standarde shqipe kultivon dhe zhvillon shprehjen gjuhësore dhe kulturën gjuhësore në përgjithësi përmes sistemit arsimor, administratës, medies, letërsisë, etj.; funksionin shoqëror-politik – gjuha standarde i siguron gjuhës shqipe statusin e gjuhës kombëtare, zyrtare dhe shtetërore por, për një status të tillë të gjuhës standarde është me rëndësi të madhe qëndrimi ynë ndaj saj, vetëdija jonë për rëndësinë e saj dhe qëndrimi ynë ndjenjor ndaj saj, të cilat ia sigurojnë asaj jo vetëm statusin shoqëror-kulturor por edhe statusin shoqëror-psikologjik.(2) Gjuha standarde shqipe i përmbush mirë këto funksione, prandaj ajo ka të ardhmen e saj. -sepse gjuha standarde shqipe ka edhe treguesit e tjerë të rëndësishëm shoqërorë: historinë, që shprehet përmes vetëdijes për bashkekzistencën dhe vazhdimësinë e pashkëputshme të dialekteve të saj, të gegërishtes e të toskërishtes, përmes vlerave të përbashkëta kulturore që shprehin këto dy idioma të shtresëzuara e të mbrujtura në gjuhën standarde; gjallësinë – gjuha shqipe është standardizuar në një moment të historisë së saj, por ajo po tregon qëndrueshmëri dhe hapje ndaj ndryshimeve që ka sjellë e po sjell koha, që po sjell zhvillimi i shqiptarëve në gjithë hapësirën e tyre dhe që po sjellin zhvillimet në përgjithësi në gjithë botën; dhe përshtrirjen – gjuha shqipe është standardizuar dhe pranuar nga gjithë shqiptarët kudo janë, pra, edhe nga gegëfolësit.(3) Këta tregues janë përgjigjja më e mirë që i bëhet kritikës negative por janë edhe tregues projektues të së ardhmes së saj. -sepse gjuha standarde ka kaluar tashmë disa dhjetëvjetësha dhe gjatë kësaj kohe ajo është studiuar gjerësisht si në rrafshin teorik ashtu edhe në rrafshin praktik. Mund të thuhet, prandaj se gjuha standarde shqipe sipas teorisë bazë për krijimin e gjuhëve standarde përmbush të gjithë treguesit që përbëjnë një gjuhë standarde: qëndrueshmërinë elastike të standardit të saj, si tendosje dinamike midis kodifikimit dhe normës reale, që do të thotë se ajo është stabilizuar me kodifikim përkatës, kurse norma e saj e përcaktuar me këtë kodifikim ka treguar elasticitetin e duhur për t’iu përshtatur ndryshimeve e zhvillimeve të kohës dhe të folësve të saj për të cilët u krijua, pra për shqiptarët kudo qofshin ata. Kjo dëshmon se ajo do të ketë të ardhmen e saj (4). -sepse çdo kthim prapa do të thotë mohim i gjithë asaj pune të gjatë, të madhe dhe të kuptimshme të zelltarëve e të lëvruesve të shqipes pothuajse dy shekujsh, do të thotë mohim i pesë dhjetëvjetëshave jete të standardit të shqipes të realizuar e të dëshmuar në të gjitha funksionet e tij në gjithë hapësirën shqiptare, do të thotë mohim i aftësisë së shqiptarëve për të bërë një gjuhe letrare të përbashkët në shkallë kombëtare, do të thotë mohim i aftësisë për të pasur vetëdije se u duhet një gjuhë e përbashkët standarde, do të thotë mohim i aftësisë për të vlerësuar rëndësinë e të qenët bashkë nga pikëpamja gjuhësore, do të thotë mohim i aftësisë për t’u rreshtuar me të gjithë ata popuj, afër e larg gjeografisë shqiptare, që kanë zgjidhur historikisht, politikisht dhe kulturalisht çështjen e gjuhës së përbashkët gjuhësore me kohë, do të thotë në të vërtetë mohim i së vërtetës së madhe se shqiptarët kanë pasur e kanë vetëdije, aftësi e gatishmëri të kenë një gjuhë të përbashkët standarde, ta zhvillojnë gjuhën e tyre standarde dhe të mblidhen rreth një gjuhe të përbashkët standarde (5) siç janë mbledhur rreth një flamuri e rreth një kombi. Edhe për këtë arsye gjuha standarde ka të ardhmen e vet. -sepse gjuha standarde është edhe gjuhë politike: po cila gjuhë standarde nuk është gjuhë politike përderisa krijimi i gjuhës standarde është pjesë e politikës gjuhësore të çdo shteti e të çdo shoqërie, sepse ajo është pjesë e politikës së përgjithshme kulturore, arsimore, kombëtare, është pjesë e politikës së jashtme dhe e politikës së brendshme që ndjek një shtet. Prandaj gjuha standarde shqipe ka të ardhmen e saj! -sepse historia jonë kulturore dhe kombëtare ka dëshmuar prirjen e fuqishme përafruese e përbashkuese që ka karakterizuar proceset standardizuese në historinë e gjuhës shqipe dhe në historinë e shqiptarëve dhe faktet për këtë prirje janë shumë kokëforta sepse janë nxitur jo vetëm nga arsyet gjuhësore e kulturore, por edhe nga arsyet shoqërore, politike, ekonomike. E kjo i siguron gjuhës standarde shqipe të ardhmen e saj. Dhe si përfundim: Gjuha standarde shqipe sot me veçoritë e funksionet e një varianti standard të krijuar gjatë procesit të gjatë standardizues paraqet gjuhë të pranueshme dhe të autoritetshme për të gjithë shqiptarët kudo janë, ndërsa vëmendja e atyre që merren me planifikimin gjuhësor në gjithë hapësirën gjuhësore shqiptare, e atyre që studiojnë gjuhën shqipe dhe gjuhën standarde shqipe, duhet të drejtohet rreth kujdesit të munguar ndaj saj, kujdesit të munguar institucional, pra kujdesit shtetëror e shoqëror. Jo vetëm institucionet shkencore që merren me planifikimin gjuhësor, jo vetëm gjuhëtarët që studiojnë gjuhën, po edhe lëvruesit e gjuhës - shkrimtarët, përkthyesit, publicistët, gazetarët dhe të gjithë përdoruesit e saj duhet të ndërgjegjësohen për rëndësinë e madhe që ka përdorimi i drejtë i gjuhës standarde dhe i gjuhës në përgjithësi, i njërës prej vlerave më të mëdha kombëtare që kemi.(6) Gjuha standarde ka të ardhmen e saj sepse këtë të ardhme do ta ndërtojmë bashkërisht siç kemi krijuar historinë e saj bashkërisht e siç po e jetojmë të tashmen bashkë. FUSNOTAT 1.Kumtesë e lexuar në Konferencën shkencore "Një komb - një gjuhë", kushtuar 50-vjetorit të Kongresit të Drejtshkrimit, organizuar nga Instituti Albanologjik, Prishtinë, 23.11.2022. 2.Shih: Shefkije Islamaj, “Gjuha shqipe e standardizuar”, Gazeta “Dita”, 8 tetor 2022, f. 16-17, Tiranë. 3.Po aty, f. 16-17. 4. Po aty, f. 16-17. 5.Po aty, f. 16-17. 6.Po aty, f. 16-17. Prof.Sh efkije Islamaj. Albanologe

KONGRESI I MANASTIRIT NË KUJTESËN E FISHTËS Në Kongresin e Manastirit (14 – 22 nëntor, 1908) u morën vendime të rëndësishme, për çështjen e alfabetit, apo për ato politike, që ndihmuan për ngritjen në një shkallë më të lartë të kulturës e arsimit shqiptar, si edhe për bashkimin e mëtejshëm në luftën për çlirimin kombëtar. At’ Gjergj Fishta, me një ndikim të fuqishëm në unifikimin e alfabetit të shqipes, duke e rikujtuar këtë ditë, shkruante: “Ishim nga të gjitha skajet e Shqipnisë dhe të kolonive shqiptare ndër dhena të hueja. U treguam me të vërtet shqiptar sepse kurnjani nuk donte me i lëshue asnji fije penit nga mendimi i vet atij tjetrit. Kongresi duhej të shpërndahej pa marrë kurrnji vendim. – U tërbova nga inati, U çova në kambë e u fola: – O burra shqyptarë, po a me të vërtetë do t’i lamë marre vedit para të gjithë botës? – Po a mendoni ndopak se çka do t’u thomi shqyptarëve kur të na pvesin se çka keni ba ju dijetarët atje në Manastir? – Çka do t’u thomi na njerzve të pashkollë që nuk dijnë as me shkrue as me këndue?… Na jemi që mendojmë me ba Shqypninë e si do ta bajmë atë kur na nuk duem me u marrë vesht ndërmjet vedit se si duhet me u shkrue germa A e ajo I? – Burra po u flas me zemër në dorë se asht marre e turp e faqe e zezë me i lanë marre vedit para popullit shqyptar e para tanë botës, që pret dishka prej nesh e na të kthejmë pa kurrgja në dorë ndër shpija tona. – Po ulnju burra, ulnju sheshit e pse të kalojmë edhe nji ditë ma shumë në kët vend, mos ta lamë duerbosh popullin që na pret!… – Aferim! P.Gjergj!… Aferim të kjoftë, bërtiti më të madhë një hoxhë me mjekërr. Ai u çue në kambë e erdh drejt te un, e më puthi në ballë e më tha: – Kështu flet shqiptari që e di që asht shqiptar!… Ulnju burra, – u tha, – ulnju këtu në shesh të zgjedhim një komisjon e në krye të vemë Pader Gjergj Fishten e vetëm komisjoni do të caktojë se shka duhet të bajmë sot-për të mirën e popullit shqiptar neser… Fjala e tij u ndigjue me duartrokitje e më caktuen Kryetar të Komisionit të Kongresit të Manastirit, i cili do të delte bosh sikur mos të ishte tregue toleranca e eme që të pranojshm dy alfabete njiherit, atë të Stambollit që kërkonte Mit’hat Frashëri dhe kët që u vendos. Kjo sjellje e eme në Kongres të Manastirit më ka kushtue mjaft shtrejt në jëtë sepse Abat Doçi, të cilin un e përfaqsova në atë Kongres m’u idhnue. E kur u ktheva më tha: Pater Gjergj, un të kam dijtë si nieri që nuk ban kompromis në jetë! … Por Shqypnija nuk mund të bahej ndryshe…”

Rrevista Prestige #personality #FanNoli #inspiration Si u emërua Fan Noli peshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare. Fan Noli u ngrit në hierarkinë kishtare shqiptare në një periudhë të ngarkuar me zhvillime kombëtare dhe fetare. Udhëtimi i tij nisi më 8 mars 1908, kur ai u shugurua prift në SHBA nga kryepeshkopi ortodoks rus i Nju Jorkut, Platoni. Pikërisht aty, në mërgatën shqiptare të Bostonit, Noli mbajti liturgjinë e parë në gjuhën shqipe dhe u bë figurë qendrore e komunitetit, duke e lidhur kishën me identitetin kombëtar. Shumë vite më vonë, në shtator të vitit 1922, shqiptarët e besimit ortodoks shpallën autoqefalinë e Kishës së tyre në Kongresin e Beratit, një akt historik që kërkonte krijimin e një hierarkie vendase. Në këtë kohë, u bë e qartë se Kisha e re shqiptare kishte nevojë për figura të forta, të ditura dhe me autoritet shpirtëror e kombëtar, dhe natyrisht vëmendja u drejtua te Fan Noli, njeriu që kishte mishëruar për vite të tëra idealin e një kishe shqiptare dhe të pavarur. Kështu, më 21 nëntor 1923, në një mbledhje të rëndësishme të kongresit kishtar shqiptar, ai u emërua peshkop i Korçës dhe mitropolit i Durrësit. Vendimi erdhi pas diskutimeve të gjera dhe vlerësimit të rolit të tij në gjuhën, kulturën dhe diplomacinë shqiptare. Delegatët e kongresit e panë Nolin si personin që mund të forconte identitetin e kishës së re dhe të mbronte pavarësinë e saj nga ndikimet e huaja, ndaj emërimi i tij u prit si një hap natyral në konsolidimin e autoqefalisë. Kështu, nga shugurimi i parë si prift në Amerikë deri te përzgjedhja e tij si peshkop në Shqipëri, ngritja e Fan Nolit ishte rezultat i një procesi historik ku përziheshin thirrja shpirtërore, idealizmi kombëtar dhe nevoja për një udhëheqës të mençur në kohë ndryshimesh të mëdha Programi i Kishës së Fan Nolit – “Autoqefalia Shqiptare” Kisha që udhëhoqi Fan Noli kishte një program të qartë kombëtar e fetar, i cili në atë kohë quhej Programi i Autoqefalisë Shqiptare. Ky program nuk ishte thjesht fetar – ishte një projekt i madh kombëtar. Çfarë përfshinte ky program? 1. Liturgji në gjuhën shqipe Qëllimi kryesor ishte që shërbesat të bëheshin në shqip, e jo në greqisht apo gjuhë të tjera, në mënyrë që besimtarët të kuptonin fenë e tyre dhe të ruhej identiteti kombëtar. 2. Pavarësia nga Patrikana e Kostandinopojës Kisha e Nolit synonte pavarësinë administrative, shpirtërore dhe kulturore, që shqiptarët të mos vareshin nga hierarkët e huaj. 3. Formimi i hierarkisë shqiptare Programi kërkonte që peshkopët, mitropolitët dhe priftërinjtë të ishin shqiptarë dhe të shërbenin interesat e komunitetit shqiptar. 4. Bashkimi i besimtarëve Noli punoi që ortodoksët shqiptarë të mos përçaheshin sipas ndikimeve të huaja (greke, sllave), por të bashkoheshin në një kishë të vetme kombëtare. 5. Roli kombëtar i kishës Kisha e Nolit promovonte arsimin, kulturën, gjuhën dhe identitetin kombëtar, duke e parë fenë si pjesë të rilindjes shqiptare. 6. Modernizimi i jetës fetare Programi i tij synonte t’i jepte kishës një frymë të re: – më shumë edukim, – më pak formalizma, – më shumë lidhje me botën perëndimore. Zakonisht referohej si: “Programi i Autoqefalisë së Kishës Ortodokse Shqiptare” © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #artist #Inspiration Ariana Grande sjell stilin e Glinda-s — dhe Dior-in arkivor — në Governors Awards 2025 Burimi: W Magazine – Artikulli nga Matthew Velasco, botuar më 17 nëntor 2025 Kanë mbetur vetëm pak ditë deri në publikimin në kinema të Wicked: For Good, dhe Ariana Grande po e shfrytëzon çdo paraqitje për të kombinuar stilin vintage me “method dressing”. Në Governors Awards 2025, ajo vazhdoi të ndërtojë estetikën e saj të frymëzuar nga Glinda me një pamje të re të rrënjosur thellë në historinë e modës. Së bashku me Cynthia Erivo në eventin e yllëzuar në Los Anxhelos, Grande u shfaq në tapetin e kuq me një fustan Dior arkivor. I siguruar nga Happy Isles, fustani vjen nga epoka e John Galliano-s për shtëpinë franceze – konkretisht koleksioni vjeshtë 2007. Ai përfshin një trupore të ngushtë me një supe të zhveshur dhe një fund të gjatë deri në tokë me drapërime të strukturuara. Pëlhura rozë-blush është e mbushur me rruaza rubini, topazi dhe kristale. Fustani ka edhe histori të mëparshme: ai është veshur nga Claire Danes në një editorial të Vanity Fair në gusht 2007. Grande, nga ana e saj, zgjodhi një pamje tërësisht glamuroze — bizhuteri Swarovski, flokë të kapur në një model të skulpturuar dhe grim që i jepte nuanca Hollywood-it të vjetër. Edhe pse më “i butë” se disa prej veshjeve të tjera të saj të fundit, fustani i referohet një epoke klasike. Në koleksionin e vjeshtës 2007, Galliano u frymëzua nga siluetat historike të Dior-it të viteve ’40 dhe ’50. Në javët e fundit, Grande dhe stilisti i saj Law Roach kanë krijuar një garderobë që përzien histori Hollywood-i me couture vintage: fustane të rralla të viteve ’50 nga Gilbert Adrian, Givenchy i epokës Alexander McQueen, si edhe krijime moderne nga Thom Browne, Sarah Burton dhe Balenciaga e Pierpaolo Piccioli. Me Dior-in vintage të Galliano-s, Ariana Grande vërteton sërish se stili i saj për Wicked: For Good është një përzierje perfekte e karakterit dhe trashëgimisë së modës.