Portret - Analizë Stefanaq Pollo ishte një nga figurat më të ndritura, më të respektuara dhe më monumentale të historiografisë shqiptare, një personalitet i rrallë që e shndërroi dijen në mision dhe historinë në ndërgjegje kombëtare. Në historinë e kombit ai jetoi punoi dhe kapërceu kohen me vepritarine e tij si fihure e madhe. la gjurmë, ndërtoj themele të përjetshme. Stefanaq Pollo i përkiste nje kategorie të rrallë titanësh të mendimit, të cilët nuk mjaftohen të jenë dëshmitarë të epokës, por bëhen vetë ndërgjegjja e saj. Ai ishte historian, akademik, pedagog, organizator i shkencës dhe personalitet publik, por mbi të gjitha ishte një njeri që e kuptoi mesoi dhe punoi per historine jo si rrefim e te shkuarës, por dialog i përhershëm midis njeriut dhe kohës ku reflekton Në penën e tij, e kaluara fitonte zë. Në mendimin e tij, faktet merrnin kuptim. Në jetën e tij, dija shndërrohej në shërbim. Stefanaq Pollo ishte prej atyre figurave kolosale që i japin një kombi jo vetëm libra, por vetëdije; jo vetëm analiza, por orientim; jo vetëm dije, por dinjitet. Ai lindi më 25 janar 1923 në Përmet, një nga qytetet më fisnike dhe më elegante të kulturës shqiptare. Përmeti, me urtësinë e njerëzve të tij, me melodinë e Vjosës dhe me traditën e tij të thellë të respektit për arsimin, duket sikur e kishte përgatitur prej kohësh ardhjen e një mendjeje kaq të jashtëzakonshme. Ai ishte pinjoll i familjes Pollo, me origjinë nga Frashëri, vendi ku fryma e Rilindjes Kombëtare mori trajtë dhe zë. I ati, Themistokli Pollo, kishte emigruar në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe ishte veprimtar i Federatës Pan-Shqiptare “Vatra”, organizatë që mbajti gjallë idealin kombëtar përtej oqeanit. Nga kjo familje Stefanaqi trashëgoi tri pasuri të pashlyeshme: dashurinë për Shqipërinë, respektin për dijen dhe ndjenjën e përgjegjësisë morale. Ka familje që u lënë fëmijëve pasuri materiale, ka familje që u lënë një emër të mirë, por familja Pollo i la Stefanaqit diçka edhe më të çmuar: ndërgjegjen se jeta ka vlerë vetëm kur i shërben një ideali të lartë. Në Përmetin e viteve ’20 dhe ’30, mes natyrës së hijshme dhe traditës qytetare, Stefanaq Pollo hodhi hapat e parë. Që herët u dallua për zgjuarsi, seriozitet dhe dashuri të jashtëzakonshme për librin. Ai i përkiste atij tipi fëmijësh që dëgjojnë më shumë sesa flasin dhe mendojnë më shumë sesa shfaqen. Në karakterin e tij, qetësia nuk ishte mungesë force, por shenjë e një bote të brendshme të pasur. Si lumi Vjosa që rrjedh me madhështi pa bërë zhurmë, edhe Stefanaq Pollo do të ecte në jetë me një forcë të qetë, por të pandalshme. Mësimet e para i mori në vendlindje, ndërsa më pas ndoqi studimet në Liceun Kombëtar të Korçës, institucionin më prestigjioz të arsimit shqiptar të kohës. Liceu ishte një vatër ku takoheshin kultura franceze, mendimi kritik dhe idealet e qytetërimit evropian. Në këtë mjedis Stefanaqi u formua intelektualisht dhe mësoi se dija nuk është zbukurim i mendjes, por disiplinë e karakterit. Në tetor të vitit 1945 u dërgua për studime në Universitetin “Lomonosov” të Moskës, ku u diplomua në vitin 1950 në degën e historisë. Në Moskë fitoi kulturë të gjerë historike, metodologji të rreptë kërkimore dhe aftësinë për të interpretuar burimet me saktësi të admirueshme. Aty kuptoi se historia është arti i të vërtetës së dokumentuar dhe se çdo dokument është një copëz kohe që kërkon interpretim të ndershëm. Gjatë Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare, në vitin 1942 hyri në Rininë Komuniste dhe në maj 1943 doli partizan. Veproi në njësitet agjitacion-propagandistike, punoi në strukturat e rinisë dhe u zgjodh në Këshillin e Përgjithshëm të BRASH-it. Lufta e bëri të kuptonte se liria ka një çmim dhe se historia shkruhet jo vetëm me penë, por edhe me sakrificë. Nga tetori 1944 deri në tetor 1945 shërbeu si redaktor i gazetave “Kushtrimi i Lirisë” dhe “Bashkimi”. Gazetaria ishte për të një shkollë e saktësisë dhe e përgjegjësisë së fjalës. Kur shkruante, fjala e tij kishte qartësinë e dritës dhe peshën e argumentit. Pas kthimit në Shqipëri, filloi punën si pedagog në Institutin Pedagogjik Dyvjeçar në Tiranë. Në vitin 1951 u emërua nënkryetar i Institutit të Shkencave, një detyrë që dëshmonte autoritetin e tij të jashtëzakonshëm intelektual. Më pas u emërua dekan i Fakultetit të Historisë dhe Filologjisë, ndërsa me krijimin e Universitetit të Tiranës në vitin 1957 u bë dekani i parë i këtij fakulteti, duke u vendosur kështu në themelet e arsimit të lartë historik shqiptar. Që me krijimin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë, Stefanaq Pollo u zgjodh anëtar i saj. Nga viti 1972 deri në vitin 1989 drejtoi Institutin e Historisë, duke udhëhequr për 17 vjet kërkimin historik kombëtar dhe projektet më të rëndësishme të historiografisë shqiptare. Në zyrën e tij, historia nuk ishte administratë, por mision. Ai ishte deputet në Kuvendin Popullor, anëtar i Këshillit Drejtues të Akademisë së Shkencave, anëtar i Komitetit Ballkanik të AIESEE-së dhe pjesëmarrës në konferenca të shumta shkencore ndërkombëtare. Kudo ku shkonte, ai e përfaqësonte Shqipërinë me kulturë, maturi dhe dinjitet të rrallë. Fushat e studimit të tij përfshinin Rilindjen Kombëtare Shqiptare, Pavarësinë e Shqipërisë, Ismail Qemalin, Naim Frashërin, mendimin politik shqiptar dhe formimin e identitetit kombëtar. Për të, historia shqiptare ishte saga madhështore e një populli që luftoi për të njohur dhe afirmuar vetveten. Ndër veprat kryesore ku ai dha kontribut të shquar janë “Historia e Shqipërisë”, “Rilindja Kombëtare Shqiptare”, studime për Ismail Qemalin, studime për Naim Frashërin, si dhe qindra artikuj, referate dhe kumtesa shkencore. Veprat e tij janë monumente të mendimit historik shqiptar, ku ndihet rigoroziteti i studiuesit dhe dashuria e qytetarit për kombin e vet. Breza të tërë historianësh u formuan nën drejtimin e tij. Ai u mësoi studentëve se dijetari i vërtetë duhet të jetë i durueshëm në kërkim, i ndershëm në gjykim dhe i përulur para së vërtetës. Një profesor i madh nuk jep vetëm përgjigje; ai formon mendje që dinë të bëjnë pyetje të drejta. Stefanaq Pollo njihej për qetësinë, fjalën e peshuar, kulturën e gjerë, disiplinën, integritetin dhe modestinë. Ai ishte një autoritet i natyrshëm. Respekti për të lindte pa imponim, sepse buronte nga pesha e mendimit dhe fisnikëria e karakterit. Puna e tij është analizuar edhe në raport me kufizimet ideologjike të kohës, por roli i tij në ndërtimin e institucioneve shkencore dhe në zhvillimin e historiografisë shqiptare mbetet themelor, i pakrahasueshëm dhe i pavdekshëm. Ai u nderua me Çmimin e Republikës, Klasi i Parë, Medaljen e Kujtimit, Urdhrin e Punës, Klasi i Dytë, si dhe me statusin e anëtarit të Akademisë së Shkencave. Këto vlerësime ishin vetëm shprehje formale e respektit të madh që ai kishte fituar me punë, dije dhe dinjitet. Stefanaq Pollo u nda nga jeta më 15 maj 1997. Ai u largua nga kjo botë, por jo nga historia e saj. Emri i tij vazhdon të jetojë në librat që shkroi, në institucionet që ngriti dhe në mendjet që formoi. Stefanaq Pollo mishëron modelin sublim të intelektualit që e kupton dijen si përgjegjësi morale. Ai nuk e kërkoi dijen për lavdi personale, por për të ndriçuar vetëdijen kombëtare. Ai na mëson se historia nuk është një grumbull datash, por kujtesa morale e një populli. Ai na kujton se e vërteta kërkon durim, karakter dhe ndershmëri. Ai dëshmon se madhështia nuk qëndron në zhurmë, por në qëndrueshmëri. Stefanaq Pollo ishte një institucion në vetvete. Ai i dha Shqipërisë një historiografi më të strukturuar, universiteteve një traditë akademike më të fortë dhe brezave një model të lartë intelektuali. Jeta e tij ishte dëshmi se mendimi i thellë mund të jetë forma më fisnike e atdhedashurisë dhe se libri mund të jetë po aq i rëndësishëm sa çdo vepër tjetër në ndërtimin e kombit. Ashtu si yjet që vazhdojnë të ndriçojnë edhe pasi drita e tyre ka nisur udhëtimin e largët, edhe Stefanaq Pollo vazhdon të ndriçojë kulturën shqiptare me dritën e pashuar të veprës së tij. Ai mbetet një figurë madhështore e dijes shqiptare, një emër që i përket jo vetëm historisë, por përjetësisë së saj. Stefanaq Pollo na dëshmoi se mendimi i thellë është një formë e lartë e atdhedashurisë dhe se njeriu bëhet i pavdekshëm kur ia kushton jetën së vërtetës.

Dirty Dancing: Filmi që vazhdon të magjepsë botën. Nje film që argëton ka që emocion film që shndërrua në pjesë të pandashme të kujtesës të njerëzimit. Dirty Dancing i përket kësaj kategorie të rrallë. Sot, në vitin 2026, kjo kryevepër e paharrueshme është 38 vjeç dhe më 21 gusht do të festojë 39-vjetorin e saj. Shumë më tepër se një film romantik, Dirty Dancing mbetet një himn për lirinë, pasionin, guximin për të ndjekur zemrën dhe fuqinë transformuese të artit. Është një vepër që nuk plaket kurrë, sepse vallëzon në ritmin e përjetshëm të dashurisë, të rinisë dhe të ëndrrave që sfidojnë çdo kufi. Më 21 gusht 1987, në kinematë amerikane u shfaq një film që askush nuk e imagjinonte se do të shndërrohej në një nga veprat më të dashura të historisë së kinemasë . Dirty Dancing rrëfen historinë e Frances “Baby” Houseman, një adoleshente idealiste që kalon pushimet verore me familjen e saj në Catskills gjatë verës së vitit 1963. Aty ajo njihet me Johnny Castle, instruktorin karizmatik të vallëzimit të resortit, dhe zbulon një botë të re plot pasion, muzikë dhe liri. Përmes vallëzimit, Baby fiton vetëbesim dhe guxim për të sfiduar paragjykimet shoqërore dhe familjare. Filmi trajton dashurinë e parë, pjekurinë emocionale dhe fuqinë transformuese të artit. Është një histori e ndjerë për mënyrën se si një verë mund të ndryshojë jetën përgjithmonë. Në rolet kryesore shkëlqyen Jennifer Grey dhe Patrick Swayze, dy artistë që krijuan një kimi të rrallë dhe të paharrueshme në ekran. Fraza legjendare “Nobody puts Baby in a corner” (“Askush nuk e vendos Baby-n në qoshe”) u bë pjesë e kulturës popullore botërore, ndërsa skena finale e vallëzimit mbetet një nga momentet më ikonike në historinë e filmit. Në kohën e xhirimeve, Jennifer Grey ishte 26 vjeç, megjithëse personazhi i saj ishte vetëm 17, ndërsa Patrick Swayze ishte 34 vjeç. Kjo ishte hera e dytë që dy aktorët luanin së bashku, pas filmit Red Dawn. Pavarësisht buxhetit modest, Dirty Dancing u shndërrua në një fenomen global, duke gjeneruar mbi 210 milionë dollarë në arkën botërore dhe duke dëshmuar se emocionet e sinqerta dhe një histori e treguar me ndjenjë të vërtetë mund të triumfojnë mbi çdo parashikim. Patrick Swayze do të shprehej vite më vonë se ky film e mësoi “si realizohet një skenë dashurie”. Sipas tij, dashuria e vërtetë në ekran nuk ka të bëjë me spektaklin, por me atë çast magjik kur dy njerëz shohin njëri-tjetrin në sy dhe ndihen të plotë. Marrëdhënia mes dy protagonistëve nuk ishte gjithmonë e lehtë. Jennifer Grey ka pranuar se karakteret dhe temperamentet e tyre ishin shumë të ndryshme, por pikërisht ky tension krijoi energjinë e veçantë që e bëri filmin kaq autentik dhe të paharrueshëm. Në premierën e filmit, të mbajtur më 17 gusht 1987 në Gemini Theater të New York-ut, Jennifer Grey u shoqërua nga prindërit e saj, aktorët Joel Grey dhe Jo Wilder. Mes të ftuarve të famshëm ishin edhe Cher dhe Eric Roberts. Në tapetin e kuq, Patrick Swayze u shfaq përkrah bashkëshortes së tij të dashur, Lisa Niemi. Historia e tyre e dashurisë mbeti një nga më të bukurat dhe më të qëndrueshmet në Hollywood. Patrick Swayze u nda nga jeta në vitin 2009, në moshën 57-vjeçare, pas një beteje me kancerin e pankreasit. Jennifer Grey ka treguar se, po të kishte mundësinë t’i fliste sot, do t’i kërkonte falje që nuk e vlerësoi plotësisht njeriun e jashtëzakonshëm që ai ishte. Sot, gati katër dekada pas premierës së tij, Dirty Dancing vazhdon të frymëzojë breza të tërë. Është një histori që na kujton se dashuria, muzika dhe vallëzimi kanë fuqinë e rrallë për të ndryshuar jetën dhe për ta bërë kohën të duket e pavdekshme.

Rrevista Prestige Rubrika: Histori.Ngjarja dhe Data. Bukuroshja e Durrësit, e njohur edhe si Vajza e Bukur e Durrësit, është një nga kryeveprat më të çmuara të trashëgimisë kulturore shqiptare dhe simbol i përjetshëm i bukurisë femërore. Ky mozaik shumëngjyrësh i shekullit IV para erës sonë konsiderohet mozaiku më i lashtë dhe më i rëndësishëm i zbuluar në Shqipëri. I krijuar rreth 2400 vjet më parë në Durrësin antik, të njohur atëherë si Epidamn, ai dëshmon nivelin e lartë artistik dhe kulturor të qytetërimit ilir. Mozaiku ka përmasa 510 centimetra me 300 centimetra dhe një sipërfaqe prej rreth 9 metrash katrorë. Forma e tij është eliptike dhe në qendër paraqet portretin e një gruaje të re me fytyrë të gjerë, qafë të gjatë dhe kokën të kthyer lehtë nga e majta. Shikimi i saj është i qetë, ëndërrimtar dhe disi melankolik. Buzët e kuqe të harkuara, flokët gështenjë të gërshetuar dhe detajet e realizuara me mjeshtëri i japin figurës një bukuri të rrallë. Një gur i vogël i verdhë dhe i kuq i vendosur në bebëzën e syrit krijon një efekt realist mahnitës. Figura rrethohet nga lule dhe motive bimore si zymbyla, zambakë, kambana lulesh, sytha dhe petale të stilizuara, të vendosura mbi një sfond të zi që e bën portretin të spikasë edhe më shumë. Mozaiku është realizuar me teknikën e rafinuar opus vermiculatum, duke përdorur gurë të vegjël shumëngjyrësh të vendosur me saktësi të jashtëzakonshme. Vepra përfaqëson një ndërthurje të mrekullueshme të artit helenistik me motive të artit ilir. Sipas historianit dhe arkeologut , figura mund të përfaqësojë perëndeshën , mbrojtëse e lindjes dhe e mamive. Ndërsa arkeologu mendon se ajo mund të jetë Aura, nimfa shoqëruese e perëndeshës . Historia e zbulimit të këtij mozaiku është po aq mbresëlënëse sa vetë vepra. Në vitin 1916, gjatë , Durrësi ndodhej nën pushtimin e Austro-Hungarisë. Gjatë ndërtimit të strehimeve kundër bombardimeve në lagjen Varosh, ushtarët austro-hungarezë zbuluan mozaikun në thellësinë 3.80 metra. Në prill të vitit 1918, arkeologu austriak e studioi dhe dokumentoi për herë të parë, duke e cilësuar si një kryevepër të artit antik. Në vitin 1920, ai botoi studimin e tij në Vjenë. Pas përfundimit të luftës, mozaiku u mbulua dhe mbeti i harruar. Në vitin 1947, ai u rizbulua nga arkeologu shqiptar , i cili e riktheu në vëmendjen e studiuesve. Pas vitit 1959, Bukuroshja e Durrësit u bë e njohur edhe në botën ndërkombëtare të historisë së artit. Në vitin 1982, mozaiku u transportua me kujdes në , ku ekspozohet edhe sot. Bukuroshja e Durrësit është shndërruar në një ikonë të kulturës shqiptare. Ajo ka frymëzuar poetë, piktorë dhe artistë të shumtë. Poeti i kushtoi veprës librin “4 shekuj para Krishtit”. Në vitin 1991, skenografia e edicionit të 30-të të u frymëzua nga kjo figurë. Në vitin 2009, artisti realizoi një kopje artistike me mbi 45 000 gurë mermeri. Në vitin 2004, emetoi një monedhë përkujtimore prej 50 lekësh me figurën e Bukuroshes së Durrësit. Monedha kishte diametër 24.25 milimetra, peshë 5.50 gramë dhe ishte përbërë nga 75 për qind bakër dhe 25 për qind nikel. Ajo u realizua nga piktori dhe gravuesi dhe u prodhua nga . Sot, Bukuroshja e Durrësit mbetet një nga thesaret më të çmuara të kulturës sonë kombëtare. Me shikimin e saj të qetë, elegancën e përjetshme dhe historinë e jashtëzakonshme që mbart, ajo vazhdon të magjepsë çdo vizitor dhe të dëshmojë madhështinë e artit antik shqiptar.

Rrevista Prestige Rubrika: Art Shqip Yje Rita Ora shkëlqen në Londër, performon për King Charles III në një mbrëmje mbretërore Në një nga netët më prestigjioze të vitit në Royal Albert Hall, këngëtarja me origjinë shqiptare Rita Ora rrëmbeu vëmendjen me një performancë elegante në kuadër të festimeve për 50-vjetorin e The King's Trust. Artistja interpretoi në skenë së bashku me legjendën britanike Jools Holland, në praninë e Mbretit Charles III dhe Mbretëreshës Camilla. Pas performancës, Rita u përkul me hijeshi para monarkut britanik, një gjest që tërhoqi vëmendjen e mediave ndërkombëtare dhe u komentua gjerësisht në rrjetet sociale. Në postimin e saj në Instagram, artistja e quajti pjesëmarrjen në këtë gala “një nder të jashtëzakonshëm”. Mbrëmja, e mbushur me emra të njohur si George Clooney, Rod Stewart dhe Craig David, festoi pesë dekada të fondacionit bamirës të themeluar nga Charles në vitin 1976, i cili ka mbështetur mbi 1.5 milion të rinj në Mbretërinë e Bashkuar. Për Rita Orën, e cila prej vitesh është ambasadore globale e The King’s Trust, kjo mbrëmje ishte një tjetër dëshmi e statusit të saj si një nga artistet shqiptare më të suksesshme në arenën ndërkombëtare. Burimi ndërkombëtar: Reuters⁠, Royal Albert Hall⁠, The King's Trust⁠. reutersconnect.com +3 #RitaOra #KingCharles #RoyalAlbertHall #TheKingsTrust #PrestigeMagazine

Rubrika: Teknollogji Shkencë. Mira Murati sfidon OpenAI-n, prezanton inteligjencën artificiale që bisedon si njeri. Burimi ndërkombëtar: TechCrunch. Ish-drejtoresha teknologjike e , ka prezantuar përmes kompanisë së saj një teknologji të re që synon ta bëjë komunikimin me inteligjencën artificiale më natyral se kurrë më parë. Modeli i ri, i quajtur TML-Interaction-Small, përdor teknologjinë “full duplex”, e cila i lejon sistemit të dëgjojë dhe të përgjigjet në të njëjtën kohë, ashtu si në një bisedë të zakonshme mes njerëzve. Sipas kompanisë, sistemi arrin të reagojë në vetëm 0.40 sekonda, duke iu afruar ritmit natyral të komunikimit njerëzor. Për momentin, teknologjia është ende në fazë testimi, por pritet të zhvillohet më tej gjatë muajve të ardhshëm. Ky është një tjetër hap i rëndësishëm për Mira Muratin, e cila po vazhdon të lërë gjurmë në industrinë globale të inteligjencës artificiale.

King’s Garden Party 2026: Eleganca e Buckingham Palace Nën qiellin e kthjellët të majit dhe mes lëndinave të gjelbra të Buckingham Palace, një nga traditat më elegante dhe më domethënëse të monarkisë britanike mori edhe një herë jetë. King's Garden Party është shumë më tepër se një pritje aristokratike me çaj, sanduiçe të vogla dhe ëmbëlsira. Është një ceremoni mirënjohjeje, ku King Charles III dhe anëtarët e familjes mbretërore nderojnë qytetarët që kanë dhënë kontribut të jashtëzakonshëm në shoqëri. Kjo traditë daton që nga vitet 1860, në kohën e Queen Victoria. Sot, çdo pranverë dhe verë, mbi 30,000 persona ftohen në kopshtet e Buckingham Palace dhe të Palace of Holyroodhouse. Mes tyre ka mjekë, infermierë, mësues, vullnetarë, veteranë, aktivistë dhe drejtues organizatash bamirëse , njerëz që, larg vëmendjes së mediave, kanë ndryshuar jetën e komuniteteve të tyre. Portat e pallatit hapen rreth orës 15:00 dhe ceremonia nis zyrtarisht në orën 16:00, kur familja mbretërore zbret në kopsht nën tingujt e himnit kombëtar britanik. Më pas, Mbreti, Mbretëresha dhe anëtarët e tjerë të familjes ecin mes të ftuarve, ndalojnë për të biseduar dhe i falënderojnë personalisht për shërbimin e tyre. Në këtë atmosferë të rafinuar shërbehen mijëra filxhanë çaji, sanduiçe dhe copa torte, ndërsa të ftuarit shijojnë një nga kopshtet më të famshme në botë. Në vitin 2026, Garden Party-t në Buckingham Palace u zhvilluan më 6, 8 dhe 12 maj. Në eventin e 8 majit, vëmendja u përqendrua natyrshëm tek Catherine, Princess of Wales, e cila u shfaq me një elegancë të qetë dhe të pakrahasueshme. Princesha e Uellsit kishte zgjedhur një veshje të bardhë me pika të zeza nga Self-Portrait, një krijim që jepte iluzionin e një kostumi me xhaketë dhe fund. Ngjyra e bardhë, simbol i pastërtisë dhe sofistikimit, i jepte figurës së saj një dritë të veçantë nën rrezet e buta të pranverës. Për ta kompletuar paraqitjen, ajo mbante një clutch të thurur prej rafie, një aksesor veror që e kishte përdorur edhe vitin e kaluar, duke krijuar kështu një traditë të vogël personale. Por përtej modës dhe protokollit, kuptimi i vërtetë i kësaj dite qëndron në mesazhin e saj. Në një kohë kur titujt e lajmeve dominohen nga tensionet dhe pasiguritë, Festa e Kopshtit të Mbretit mbetet një kujtesë e bukur se madhështia e vërtetë qëndron tek mirënjohja. Nën hijen e pemëve shekullore të Buckingham Palace nuk festohen pushteti dhe privilegji, por përkushtimi i heshtur i njerëzve që ndryshojnë jetët e të tjerëve. Mësuesi që frymëzon breza, infermierja që sakrifikon ditë e net, vullnetari që i jep shpresë një komuniteti – këta janë protagonistët e vërtetë të kësaj ngjarjeje. Eleganca e kapelave, porcelani i çajit dhe muzika e orkestrës ushtarake janë vetëm sfondi i një mesazhi shumë më të thellë: se shoqëria mbahet gjallë nga njerëzit që shërbejnë me zemër. Dhe ndërsa Catherine ecte mes të ftuarve e veshur në të bardha, me buzëqeshjen e saj të ngrohtë dhe praninë e saj të qetë, ajo mishëroi në mënyrë të përkryer frymën e kësaj tradite: elegancë, mirënjohje dhe respekt për ata që bëjnë një ndryshim të vërtetë në botë. Në fund, mes filxhanëve të çajit dhe trëndafilave në lulëzim, mesazhi është i qartë: fisnikëria e vërtetë nuk qëndron në kurorë, por në zemrat e atyre që i shërbejnë të tjerëve me dinjitet.

Tedi Papavrami – Tingulli Shqiptar i Ekselencës Botërore dhe Mishërimi i Përsosmërisë . Tedi Papavrami zë një vend të veçantë në kulturën shqiptare dhe europiane, sepse ai ka arritur të bashkojë në një figurë të vetme virtuozitetin muzikor, kulturën letrare dhe integritetin intelektual. Si violinist i klasit botëror, ai e ka ngritur emrin e Shqipërisë në skenat më prestigjioze ndërkombëtare, duke dëshmuar se talenti shqiptar mund të arrijë majat më të larta të artit. Interpretimet e tij të Paganinit, Bach-ut dhe Ysaÿe-së konsiderohen modele të rralla të përsosmërisë teknike dhe thellësisë shpirtërore. Si përkthyes i veprës së Ismail Kadaresë në frëngjisht, ai ka luajtur një rol kyç në përhapjen e letërsisë shqiptare në botën frankofone. Autobiografia e tij, “Fugë për violinë”, është një dëshmi e fuqishme mbi sakrificën, disiplinën dhe çmimin e suksesit. Ai përfaqëson figurën e artistit total, ku muzika, letërsia dhe mendimi kritik bashkëjetojnë në harmoni. Ndikimi i tij shtrihet përtej artit, sepse ai frymëzon brezat e rinj të besojnë se talenti i shoqëruar me punë të palodhur mund të kapërcejë çdo kufi. Tedi Papavrami është një ambasador i shkëlqyer i kulturës shqiptare dhe një shembull i rrallë i fisnikërisë artistike. Emri i tij mbetet sinonim i ekselencës, dinjitetit dhe përjetësisë së artit. Tedi Papavrami është një violinist virtuoz; ai është një fenomen artistik, një intelektual i rafinuar dhe një nga personalitetet më të ndritura që ka nxjerrë Shqipëria moderne. I lindur në Tirana në vitin 1971. Tedi Papavrami u takua me violinën në moshën katërvjeçare. Në duart e tij fëminore, instrumenti nuk ishte thjesht dru dhe tela; ishte një univers që priste të zgjohej. Mësuesi i tij i parë ishte i ati, profesori i shquar Robert Papavrami, i cili dalloi që në fillim se përballë tij qëndronte një talent i lindur për madhështi. Në moshën tetëvjeçare, ai interpretoi me Filarmoninë e Tiranës “Zigeunerweisen” të Pablo de Sarasate. Ishte një moment që dukej si paralajmërim i fatit: një fëmijë shqiptar po fliste me gjuhën e gjeniut. Tre vjet më vonë, ai interpretoi Koncertin e Parë për violinë të Niccolò Paganini, duke sfiduar me qetësi atë që për shumë artistë mbetet një majë e paarritshme. Në vitin 1982, vetëm 11 vjeç, falë mbështetjes së flautistit francez Alain Marion, ai fitoi bursë për të studiuar në France. Ky ishte çasti kur talenti shqiptar gjeti skenën europiane që meritonte. Në Paris, në Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse de Paris, nën drejtimin e Pierre Amoyal, ai u shndërrua në një artist të klasit botëror. Pastaj erdhën fitoret që vulosën një karrierë të jashtëzakonshme. Në 1985 fitoi konkursin “Rodolfo Lipizer” në Gorizia. Në 1986 mori me unanimitet Çmimin e Parë të Konservatorit të Parisit. Në 1987 u diplomua në Konservatorin e Lausanne. Në 1992 u nderua nga SACEM me çmimin “Georges Enesco”, ndërsa në 1993 fitoi çmimin e parë dhe çmimin e publikut në konkursin “Pablo Sarasate” në Pamplona. Çdo çmim ishte një gur i çmuar në kurorën e një artisti që po ngjitej drejt përjetësisë. Në skenat e botës, Tedi Papavrami u shfaq si një princ i violinës. Ai interpretoi me orkestra prestigjioze në Europë, Japoni, Izrael, Turqi dhe Afrikën e Jugut, nën dirigjentë të mëdhenj si Antonio Pappano dhe Christopher Hogwood. Tingulli i violinës së tij është një kombinim i rrallë i fuqisë, elegancës dhe thellësisë shpirtërore. Një nga kulmet e artit të tij është interpretimi integral i 24 Kapriçove të Paganinit. Kjo vepër është Everest-i i violinës, dhe Tedi Papavrami e ka ngjitur atë me një natyrshmëri që vetëm artistët e mëdhenj e zotërojnë. Pas vitit 2001, ai mori një tjetër mision të lartë kulturor: përkthimin në frëngjisht të veprës së Ismail Kadare, pas vdekjes së Jusuf Vrioni. Në këtë rol, Tedi dëshmoi se virtuoziteti i tij nuk kufizohet në tinguj; ai shtrihet edhe në fjalë. Në vitin 2009 interpretoi rolin kryesor në Kronikë provinciale, duke treguar një dimension tjetër të talentit të tij. Në vitin 2014 botoi autobiografinë Fugë për violinë, një libër i sinqertë dhe i fuqishëm që rrëfen rrugën e tij njerëzore dhe artistike. Gjatë viteve 2014–2025, ai vazhdoi të shkëlqejë me interpretime të veprave të Johann Sebastian Bach, Eugène Ysaÿe, César Franck dhe Gabriel Fauré, duke fituar admirimin e kritikës dhe të publikut. Në maj 2026, në Teatrin Kombëtar të Operës dhe Baletit në Tiranë, ai interpretoi sërish 24 Kapriçiot e Paganinit dhe u dekorua me “Yllin e Oficerit të Urdhrit Suprem të Shqiponjës”. Ky nderim ishte mirënjohja e një kombi për artistin që e ngriti emrin e Shqipërisë në lartësitë e artit botëror. Tedi Papavrami është një violinist, mishërimi i disiplinës, i kulturës, i inteligjencës dhe i fisnikërisë. Në figurën e tij, Shqipëria gjen një artist të rangut europian dhe një shpirt të rrallë që e ka kthyer talentin në përjetësi. Ai është tingulli i Shqipërisë që ka pushtuar botën, një violinë që flet me gjuhën e shpirtit dhe një emër që do të mbetet përgjithmonë në historinë e kulturës sonë kombëtare. Pergatiti.LP

Rrevista Prestige Rubrika:Teknollogji Shkencë. Kompania e teknollogjise amerikane platforma Meta u jep prindërve më shumë kontroll mbi bisedat e fëmijëve me inteligjencën artificiale. Në një kohë kur inteligjenca artificiale po bëhet pjesë e pandashme e përditshmërisë së fëmijëve dhe adoleshentëve, nevoja për transparencë dhe mbikëqyrje prindërore është më e madhe se kurrë. Prindërit duan të dinë jo vetëm sa kohë kalojnë fëmijët e tyre në platformat digjitale, por edhe çfarë temash i shqetësojnë dhe i tërheqin në komunikimin me chatbot-ët. Në këtë kontekst, Meta⁠ ka prezantuar një funksion të ri të mbikëqyrjes prindërore, i cili u lejon prindërve të shohin kategoritë e temave që adoleshentët diskutojnë me asistentin e inteligjencës artificiale të kompanisë në Instagram⁠ Facebook⁠ dhe Messenger⁠ Përmes seksionit “Insights”, prindërit nuk do të kenë qasje në përmbajtjen e plotë të bisedave, por vetëm në tema të përgjithshme si shkolla, argëtimi, shkrimi, shëndeti dhe mirëqenia. Kjo zgjidhje përpiqet të ruajë një ekuilibër të ndjeshëm mes privatësisë së të rinjve dhe përgjegjësisë së prindërve për t’i mbrojtur ata. Nisma vjen në një moment kur Meta po përballet me kritika dhe procese gjyqësore lidhur me ndikimin e platformave të saj te të miturit. Dokumente të bëra publike kanë treguar se kompania ka qenë e vetëdijshme për rreziqet që mund të lindin nga ndërveprimet e papërshtatshme me inteligjencën artificiale. Si përgjigje, Meta ka pezulluar globalisht karakteret e IA për adoleshentët, ka bashkëpunuar me organizata të specializuara dhe ka ngritur një këshill ekspertësh për mirëqenien digjitale. Megjithatë, transparenca teknologjike nuk është zgjidhje e mjaftueshme. Asnjë platformë nuk mund të zëvendësojë komunikimin e hapur brenda familjes. Mbrojtja më e mirë për fëmijët mbetet marrëdhënia e besimit me prindërit dhe edukimi për përdorimin e përgjegjshëm të teknologjisë. Burimi: Meta Newsroom⁠ Meta Platforms, Inc.⁠ është kompania amerikane e teknologjisë që zotëron dhe operon disa nga platformat më të përdorura në botë, përfshirë Facebook⁠, Instagram⁠ Messenger⁠ dhe WhatsApp⁠. Kompania u themelua në vitin 2004 me emrin Facebook nga Mark Zuckerberg dhe në vitin 2021 ndryshoi emrin në Meta për të reflektuar fokusin e saj më të gjerë në teknologji të reja si inteligjenca artificiale dhe realiteti virtual. Sot, Meta është një nga kompanitë më të mëdha të teknologjisë në botë dhe investon fuqishëm në zhvillimin e inteligjencës artificiale, duke krijuar asistentë virtualë dhe mjete digjitale që përdoren nga miliarda njerëz çdo ditë.

Rrevista Prestige Gruaja Shqiptare e Prizrenit, Eleganca e Një Epoke. Kostumi i gruas së Prizrenit i fillimit të shekullit XX përfaqëson një nga veshjet më elegante dhe të rafinuara të qytetarisë shqiptare. Ai vishej nga gratë e shtresës së pasur dhe dëshmonte statusin shoqëror, kulturën dhe shijen estetike të familjes. Veshja përbëhej nga dimi të mëndafshta, këmishë të hollë dhe jelek të qëndisur me fije ari e argjendi. Xhybja dhe anteria punoheshin me kujdes të jashtëzakonshëm dhe zbukuroheshin me ornamente orientale e ballkanike. Brezat e gjerë prej mëndafshi i jepnin siluetës hijeshi dhe theksonin finesën e veshjes. Në kokë vendosej shamia e stolisur me monedha ari, perla dhe zbukurime të punuara me dorë. Stolitë prej filigrani prizrenas, mjeshtëri e njohur e qytetit, e plotësonin këtë paraqitje madhështore. Ngjyrat e errëta të kombinuara me të arta krijonin një pamje fisnike dhe plot dinjitet. Ky kostum mishëronte harmoninë mes traditës shqiptare dhe ndikimeve qytetare të Prizrenit shumëkulturor. Sot ai mbetet një dëshmi e rrallë e elegancës, pasurisë dhe identitetit të gruas shqiptare të Prizrenit.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #Education.#books.#OpenLearning Rubrika:Libra poezi. “Madame Bovary” romani i iluzionit, shoqërisë dhe krizës njerëzore. I shkruar nga Gustave Flaubert në vitin 1857, “Madame Bovary” është një nga romanet që ndryshoi mënyrën se si letërsia filloi të shohë njeriun, shoqërinë dhe realitetin. Vepra nuk mbetet vetëm historia tragjike e Emma Bovary-t, por një analizë e shumëfishtë e shpirtit njerëzor, e moralit shoqëror dhe e zhgënjimit modern. Romani mund të lexohet në tri këndvështrime kryesore: psikologjik, social dhe filozofik. Këndvështrimi psikologjik drama e një shpirti të pakënaqur. Në planin psikologjik, Emma Bovary është një personazh i ndërtuar mbi kontradiktën mes ëndrrës dhe realitetit. Ajo jeton me bindjen se jeta duhet të jetë e jashtëzakonshme, plot pasion, luks dhe emocione të forta. Librat romantikë që lexoi në rini krijuan tek ajo një imazh ideal të dashurisë dhe lumturisë, por realiteti i martesës me Charles Bovary-n rezulton i zakonshëm dhe monoton. Pakënaqësia e Emma-s nuk lidhet vetëm me martesën, por me një boshllëk të brendshëm që nuk arrin ta mbushë as dashuria, as pasioni dhe as luksi. Çdo përvojë e re për të bëhet një iluzion i përkohshëm. Ajo kërkon vazhdimisht një jetë tjetër, një emocion tjetër, një arratisje tjetër. Kjo e bën personazhin modern, sepse Emma përfaqëson krizën ekzistenciale të njeriut që nuk arrin të pajtohet me kufijtë e realitetit. Flaubert e analizon heroinën me një realizëm të ftohtë psikologjik. Ai nuk e gjykon, por e paraqet si një shpirt të copëtuar nga dëshirat dhe iluzionet e veta. Tragjedia e saj lind pikërisht nga paaftësia për të pranuar jetën ashtu siç është. Këndvështrimi social, kritika ndaj borgjezisë dhe moralit të kohës Në aspektin social, “Madame Bovary” është një kritikë e fortë ndaj shoqërisë borgjeze franceze të shekullit XIX. Flaubert paraqet një botë të ndërtuar mbi hipokrizinë, fasadën morale dhe interesin material. Personazhet jetojnë më shumë për dukjen sesa për të vërtetën e brendshme. Emma Bovary bëhet viktimë e kësaj shoqërie, sepse si grua ajo ka kufizime të forta sociale dhe emocionale. Asaj i kërkohet të jetë bashkëshorte e bindur dhe figurë e qetë familjare, ndërsa dëshirat e saj konsiderohen të papranueshme. Pikërisht këtu romani merr edhe dimensionin e një revolte ndaj normave patriarkale të kohës. Charles Bovary simbolizon mediokritetin borgjez: një njeri i mirë, por pa pasion, pa ambicie dhe pa aftësi për të kuptuar thellësinë emocionale të gruas së tij. Ndërsa personazhe si Rodolphe apo tregtari Lheureux tregojnë një shoqëri ku manipulimi, interesi dhe egoizmi sundojnë mbi ndjenjat. Përmes këtyre figurave, Flaubert sulmon moralin e rremë të një epoke që predikonte virtytin, por fshihte boshllëkun shpirtëror dhe interesin material. Kjo ishte arsyeja pse romani shkaktoi skandal dhe autori u përball me gjyq për “fyerje të moralit publik”. Këndvështrimi filozofik – konflikti mes iluzionit dhe realitetit Në planin filozofik, “Madame Bovary” është një reflektim mbi natyrën njerëzore dhe pamundësinë për të arritur lumturinë absolute. Emma jeton në ndjekje të një ideali që nuk ekziston realisht. Ajo kërkon dashurinë perfekte, jetën perfekte dhe emocionin e pafund, por çdo përpjekje përfundon në zhgënjim. Flaubert ngre pyetjen universale: a është njeriu i dënuar të mos jetë kurrë plotësisht i lumtur? Në këtë kuptim, Emma Bovary bëhet simbol i njeriut modern që kërkon vazhdimisht më shumë sesa realiteti mund të ofrojë. Romani trajton edhe iluzionin si mekanizëm të ekzistencës njerëzore. Emma nuk dashuron njerëzit realë, por fantazinë që krijon për ta. Ajo nuk jeton në realitet, por në projeksionin romantik të jetës. Dhe pikërisht kur iluzioni shembet, shembet edhe vetë identiteti i saj. Kjo e bën “Madame Bovary” një vepër që tejkalon kohën e vet. Romani nuk flet vetëm për Francën e shekullit XIX, por për krizën universale të njeriut që endet mes dëshirës, zbrazëtisë dhe kërkimit të kuptimit. Nga Prestige

Maria Antonietta Rimoli motra jonë Arbereshe : Një jetë në shërbim të kulturës arbëreshe Maria Antonietta Rimoli është një profesoreshë arbëreshe nga Frascineto (Cosenza – Itali), bijë e një kujtese që nuk shuhet, por rritet me çdo brez, duke e kthyer vendlindjen e saj jo thjesht në një hapësirë gjeografike, por në një gjuhë të gjallë, në një rrënjë të thellë dhe në një histori që vazhdon të tregojë vetveten. Identiteti i saj nuk paraqitet si një origjinë statike, por si një proces i vazhdueshëm kujtese që pasurohet me kohën dhe merr frymë përmes gjuhës, kulturës dhe traditës. Maria Antonietta Rimoli ka lindur më 14/06/1956 në Frascineto (Cosenza – Itali), ku edhe banon. Ajo ka qenë profesoreshë e Shkencave Natyrore dhe ka dhënë mësim në gjimnaze dhe shkolla të mesme të ulëta, duke ndërthurur dijen me përkushtimin dhe duke e parë mësimdhënien jo vetëm si profesion, por si një mënyrë për të formuar ndërgjegje dhe për të mbjellë rrënjë të forta tek brezat e rinj. Në klasë, ajo nuk ka transmetuar vetëm njohuri, por edhe vlera, sepse për të dija është formim i brendshëm moral dhe jo thjesht informacion. Nga pasioni i saj i thellë, Maria i është kushtuar gjithmonë identitetit italo-shqiptar dhe gjuhës arbëreshe, në një përkushtim që përbën një akt të heshtur rezistence për ruajtjen e gjuhës shqipe. Për të, gjuha është kujtesë, është identitet, është zëri i një historie që kërkon të mos humbasë, një forcë që mbron ekzistencën kulturore nga zhdukja. Prej më shumë se pesëdhjetë vitesh, ajo zhvillon veprimtari të pandërprerë në fushën e kulturës arbëreshe, duke punuar me përkushtim për ruajtjen dhe përhapjen e gjuhës së pakicës dhe të trashëgimisë etno-historike të lënë nga të parët. Pesëdhjetë vite janë një kohë e gjatë, një dëshmi e qartë e një angazhimi të qëndrueshëm që ka ndërtuar ura mes brezave dhe ka kthyer çdo aktivitet të saj në një akt ruajtjeje dhe investimi të vazhdueshëm në identitetin kulturor. Që në fëmijëri, Maria ka veshur kostumin tradicional arbëresh dhe, në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare, ka formuar grupin e parë folklorik në Frascineto, “Frasnita e Re”, duke u marrë gjithmonë me drejtimin artistik. Me këtë grup ajo ka marrë pjesë për shumë vite në aktivitete dhe evente në zona arbëreshe dhe jo arbëreshe, duke dëshmuar se tradita nuk mësohet më vonë, por rritet natyrshëm si pjesë e jetës që në fëmijëri. Kostumi tradicional dhe grupi folklorik janë bërë për të forma të gjalla të identitetit, të veshur me krenari dhe të interpretuar me shpirt. Maria ka organizuar gjithmonë valljet karakteristike arbëreshe, ku ajo vetë këndon dhe mëson rapsodi të lashta epike dhe dashurie, duke e kthyer vallen dhe rapsodinë në një kujtesë që nuk rrëfehet vetëm me fjalë, por këndohet, përjetohet dhe transmetohet me emocion. Gjatë viteve të rinisë, në periudhën e gjimnazit dhe më pas të universitetit, në gjysmën e dytë të viteve ’70, ajo ka marrë pjesë bashkë me motrën Clelia në Radio Skanderbeg në San Demetrio Corone, ku interpretonin këngë arbëreshe. Gjithashtu ka qenë pjesë e Teleuno-Cosenza, duke prezantuar këngët e tyre dhe duke i dhënë identitetit lokal një zë publik që filloi të dëgjohej më gjerë. Maria ka kënduar me motrën e saj dhe me kantautorin Cosmo Rocco në Festivalin e Këngës Arbëreshe në San Demetrio Corone, si e ftuar nderi, si dhe në shumë aktivitete të tjera të ngjashme. Për të, festivali është vendi ku tradita jo vetëm ruhet, por ripërjetohet në skenë. Më vonë, ajo ka qenë pjesë e jurisë së këtij festivali për shumë vite, duke kaluar natyrshëm nga pjesëmarrja artistike në ruajtjen dhe vlerësimin e traditës. Pas transferimit në Varese, familja e saj krijoi një grup artistik familjar me revistën “MENDIME”, me të cilin realizuan shfaqje në teatro në veri të Italisë, në Varese, Milano e Torino, si dhe në Zvicër, në Lugano, ku Maria ka kënduar edhe në nder të piktorit . Në këtë mënyrë, familja u shndërrua në një qendër të gjallë kulturore, ku arti nuk mbeti individual, por u bë një akt kolektiv. Në Lugano, Maria eshte dalluar si arbëreshe duke e çuar gjuhën arbëreshe në një hapësirë ndërkombëtare dhe duke ruajtur identitetin në kontekste globale. Ata kanë marrë pjesë në shumë aktivitete në Itali, në komunitete arbëreshe dhe jo arbëreshe, si dhe në festivale në Shqipëri dhe Kosovë, duke e kthyer kulturën në një urë lidhëse mes vendeve dhe komuniteteve të ndryshme. Në vitet kur jetonte në Varese, Maria Antonietta Rimoli, së bashku me familjen e saj dhe grupin artistik “Mendime”, pati nderin të këndonte në Lugano në një mbrëmje të veçantë kushtuar mjeshtrit të madh të pikturës shqiptare Ibrahim Kodra. Interpretimi i tyre në arbërisht e preku thellë artistin, i cili u lidh me Marian me një miqësi të sinqertë dhe u bë mysafir i shpeshtë në shtëpinë e saj pranë Liqenit Maggiore. Po në Lugano, grupi “Mendime” u ftua nga këngëtarja e njohur Anna Oxa me rastin e dasmës së saj me Behgjet Pacollin. Të veshur me kostumet madhështore arbëreshe, Maria dhe grupi i saj interpretuan këngë tradicionale në gjuhën e të parëve, duke sjellë para personaliteteve të shquara bukurinë, krenarinë dhe fisnikërinë e kulturës arbëreshe. Në vitin 2006, Maria ka themeluar Grupin Folk “Arbëria-Frasnita”, me të cilin ka marrë pjesë në Festivalin Ndërkombëtar të Folklorit në Frascineto dhe në shumë aktivitete ndërkombëtare në Shqipëri, Kosovë, Greqi dhe Hungari. Me këtë hap, tradita u institucionalizua dhe u shndërrua në një strukturë të qëndrueshme kulturore. Në vitin 2007, grupi mori pjesë në një regatë kulturore nga Otranto në Vlorë, duke realizuar shfaqje në disa qytete shqiptare, një udhëtim simbolik ku identiteti lëvizi gjallërisht përtej detit dhe kufijve. Në vitin 2009, ata morën pjesë në , ku Maria interpretoi Valljen e Frascinetos dhe shkroi vargje në arbërisht dhe shqip, duke bashkuar dy gjuhë dhe dy forma arti në një shprehje të vetme identitare. Në vitin 2013, ajo mori pjesë në aktivitetet e FAI (Javët e Pranverës) në Frascineto dhe në projekte të shumta edukative me shkolla, ku nxënësit fituan çmime. Kështu, trashëgimia kaloi te brezi i ri përmes edukimit dhe përvojës së drejtpërdrejtë. Ajo ka punuar vazhdimisht për edukimin kulturor dhe gjuhësor të të rinjve, duke organizuar shfaqje teatrale dhe këngë tradicionale, ku teatri dhe muzika u kthyen në mjete pedagogjike për ruajtjen e identitetit. Grupi i saj ka realizuar shfaqje edhe për turistë dhe bashkëpunime me agjenci turistike, duke promovuar identitetin arbëresh dhe duke e shndërruar kulturën në një prezantim publik të gjallë dhe në një dialog të hapur me botën. Maria ka marrë pjesë në programe televizive si “Buongiorno Regione” në dhe “Linea Verde” në , ku ka prezantuar traditat arbëreshe. Mediat kombëtare janë bërë kështu platforma për shpërndarjen e identitetit kulturor. Ajo ka regjistruar këngë tradicionale arbëreshe në CD dhe në YouTube, në bashkëpunim me etnomuzikologë francezë, duke e fiksuar traditën në arkiva moderne dhe duke i dhënë asaj jetë të gjatë digjitale. Në vitin 2016, Maria ka marrë pjesë në një takim me për Jubileun e shoqatave folklorike, duke bërë që tradita lokale të takohet me dimensionin universal dhe shpirtëror. Ajo ka kontribuar në shkrimin e studimeve dhe teksteve mbi kulturën arbëreshe, përfshirë edhe një ese të përdorur në një tezë universitare, duke e kthyer kulturën në objekt studimi akademik dhe duke i dhënë asaj vlerë shkencore. Për veprimtarinë e saj në fushën e kulturës, integrimit dhe multikulturalizmit, Maria është nderuar me titullin “Ambasadore e Paqes” nga GSFEN, një vlerësim që e kthen veprën e saj në simbol të bashkëjetesës kulturore. Ajo shkruan poezi në arbërisht dhe italisht, merr pjesë në prezantime librash dhe konferenca akademike, ku fjala poetike bëhet hapësirë e reflektimit të identitetit. Maria ka bashkëpunuar me revista dhe media të ndryshme kulturore e pedagogjike në Itali dhe Shqipëri, duke e shtrirë komunikimin kulturor në rrjete të gjera intelektuale. Ajo ka drejtuar dhe ka marrë pjesë në kore kishtare, duke interpretuar këngë liturgjike në arbërisht dhe greqisht sipas ritit bizantin, ku spiritualiteti dhe kultura bashkohen në një formë të shenjtë shprehjeje. Maria Antonietta Rimoli ka organizuar takime dhe festivale folklorike ndërkombëtare në Frascineto dhe ka marrë pjesë në aktivitete kulturore në Kosovë dhe Shqipëri, duke e kthyer Frascineton në një qendër takimesh kulturore ndërkombëtare. Ajo është anëtare e disa organizatave dhe federatave kulturore arbëreshe dhe italiane, ku bashkëpunon në mënyrë aktive për ruajtjen e gjuhës dhe identitetit arbëresh, duke garantuar vazhdimësinë e kësaj trashëgimie të vyer. Çmimet dhe vlerësimet e shumta që ka marrë janë dëshmi e një rrugëtimi të gjatë, të qëndrueshëm dhe të ndritur në shërbim të kulturës. Frascineto. Portreti i Prof.ssa Maria Antonietta Rimoli, nga Liliana Pere sipas bashkëbisedimit me Marian, përmbyllet si një dokument kujtese dhe mirënjohjeje, ku një jetë e tërë shndërrohet në simbol të një identiteti të gjallë, që vazhdon të këndojë, të mësojë dhe të frymëzojë.

Njihuni me Maslow's hierarchy of needs, teorinë e krijuar nga psikologu amerikan Abraham Maslow në vitin 1943. Kjo teori shpjegon se njerëzit nuk mund të arrijnë zhvillimin e tyre të plotë pa plotësuar më parë nevojat bazike si ushqimi, strehimi, siguria dhe arsimi. Rëndësia e saj është e madhe sepse ndihmon të kuptojmë se mirëqenia e qytetarëve është themeli i një shoqërie të shëndetshme. Për këtë arsye, shteti duhet t’i kushtojë vëmendje serioze nevojave themelore të njerëzve përmes politikave sociale, shëndetësisë dhe arsimit. Kur këto nevoja plotësohen, individët kanë më shumë mundësi të zhvillojnë talentin, kreativitetin dhe potencialin e tyre. Detaje Abraham Maslow Një nga idetë më të mëdha ne pskiologji është teoria e nevojave, që tregon se njeriu lëviz nga mbijetesa drejt vetë-realizimit. Psikologjia si shkence që studion mendjen dhe sjelljen njerëzore, duke kërkuar të kuptojë si mendojmë, ndiejmë dhe veprojmë Në thelb, ajo përpiqet të shpjegojë nevojat e brendshme që udhëheqin motivimin dhe zhvillimin e individit. Abraham Maslow konsiderohet babai i psikologjisë humaniste. Abraham Harold Maslow, i lindur më 1 prill 1908 në Brooklyn dhe i ndarë nga jeta në verën e vitit 1970 në Kaliforni, mbetet një nga ata mendimtarë që nuk u mjaftuan me përshkrimin e njeriut si një qenie e thyer, por këmbëngulën ta shohin atë si një mundësi në ngritje. Në një epokë kur psikologjia shpesh e reduktonte individin në simptomë, Maslow kërkoi ta rikthejë në horizontin e potencialit. Teoria e tij më e njohur, ajo e hierarkisë së nevojave, nuk është thjesht një model psikologjik, por një mënyrë për të lexuar njeriun si një qenie që ngjitet, jo vetëm drejt mbijetesës, por drejt kuptimit të vetes Në këtë ngjitje, kulmi nuk është pasuria apo siguria, por një gjendje më e brishtë dhe më e vështirë për t’u kapur: vetë-realizimi, ideja se njeriu mund të bëhet ajo që në thelb është i destinuar të jetë. Fëmijëria e Maslow-it nuk mbartte asgjë romantike nga këto ide. Ai u rrit në një familje emigrantësh hebrenj, të ardhur nga një Evropë që po shtypte identitetet dhe që i detyroi të kërkonin strehë në Amerikë. Brooklyn-i i fillimshekullit XX nuk ishte një hapësirë e butë për një fëmijë të ndjeshëm. Varfëria, ndjenja e të qenit i huaj dhe përvojat e antisemitizmit lanë gjurmë të thella në formimin e tij. Marrëdhënia e tij me familjen, veçanërisht me të ëmën, ishte e tensionuar dhe e mbushur me refuzim. Kjo distancë emocionale, në vend që ta shtynte drejt shpërbërjes, duket se e drejtoi drejt një bote tjetër: librave. Bibliotekat u bënë një strehë më e sigurt se rrugët, dhe dijet një mënyrë për të rindërtuar një rend që realiteti nuk ia ofronte. Në shkollë ai u dallua më shumë për përkushtimin ndaj dijes sesa për integrimin social. Ishte një fëmijë i tërhequr, por me një disiplinë të brendshme që do të bëhej më vonë themeli i punës së tij. Në një farë mënyre, izolimi i hershëm nuk e varfëroi, por e përqendroi. Rruga e tij akademike nuk ishte lineare. Fillimisht u përpoq të ndiqte studime juridike, ndoshta si një kompromis me pritshmëritë e jashtme, por shumë shpejt e braktisi atë drejtim. Një përpjekje e shkurtër në Cornell përfundoi pa sukses, duke e detyruar të rikthehej dhe të rindërtonte rrugën e tij në City College. Më pas, në Universitetin e Wisconsin-it, ai gjeti terrenin ku do të formohej si psikolog. Atje u ndikua nga behaviorizmi, një qasje që e shihte njeriun përmes sjelljes së vëzhgueshme, shpesh duke lënë në hije dimensionet e brendshme. Maslow e përthithi këtë metodë, por nuk u ndal tek ajo. Kërkimet e tij mbi primatët dhe sjelljen instinktive i dhanë një bazë empirike, por njëkohësisht e shtynë të kuptojë kufijtë e këtij këndvështrimi. Vetë ai më vonë do ta konsideronte punën e tij të hershme si të pamjaftueshme, pothuajse triviale, një gjykim që tregon një vetëkritikë të rrallë. Martesa me Berthën, kushërirën e tij të parë, në një moshë të re, ishte një element stabiliteti në një jetë që kërkonte drejtim. Ndërkohë, karriera e tij akademike filloi të marrë formë në institucione të rëndësishme si Columbia University dhe më pas Brooklyn College, ku ai dha mësim për më shumë se një dekadë. Pas Luftës së Dytë Botërore, diçka ndryshoi thellësisht në mënyrën se si Maslow e shihte botën dhe shkencën. Dhuna globale dhe pasojat e saj e shtynë të pyesë veten nëse psikologjia, siç ishte ndërtuar deri atëherë, ishte e mjaftueshme për të kuptuar njeriun. Nga kjo pikënisje lindi psikologjia humaniste , një përpjekje për të studiuar jo vetëm atë që është e thyer, por edhe atë që është e mundur. Ndikimi i figurave si Ruth Benedict dhe Max Wertheimer e ndihmoi të formësojë këtë vizion. Ata nuk ishin vetëm mentorë akademikë, por edhe shembuj të asaj që Maslow do ta quante më vonë “individë të realizuar”, njerëz që mishërojnë një harmoni mes mendimit dhe jetës. Në vitet e tij në Brandeis University, Maslow arriti pjekurinë intelektuale. Por në vitin 1967, një atak në zemër i kujtoi kufijtë e trupit dhe kohës. Që nga ai moment, puna e tij mori një ton më reflektiv, sikur kërkonte të përmblidhte një jetë kërkimi në disa ide thelbësore. Vdekja e tij në vitin 1970, gjatë një vrapi të zakonshëm, ka diçka simbolike: një fund në lëvizje, në një gjendje tranzicioni, si vetë teoria e tij që e shihte njeriun gjithmonë në proces, kurrë të përfunduar. Librat e Abraham Maslow-it Vepra e Maslow-it nuk është shumë e gjerë në numër, por është e përqendruar dhe me ndikim të thellë. Librat e tij janë më shumë reflektime të menduara sesa manuale të thata shkencore. 1. Motivation and Personality (1954) Ky është libri themelor i Maslow-it. Këtu ai shpalos për herë të parë: hierarkinë e nevojave konceptin e vetë-realizimit dallimin mes nevojave bazë dhe atyre të zhvillimit Është një tekst që përpiqet të ndërtojë një teori të plotë të natyrës njerëzore, duke e parë individin si një proces në rritje. 2. Toward a Psychology of Being (1962) Ky libër është më filozofik dhe më introspektiv. Maslow zhvendos fokusin: nga nevojat → te përvoja nga struktura → te përjetimi i qenies Këtu ai zhvillon idetë mbi: “peak experiences” vlerat e qenies (B-values) dimensionin ekzistencial të jetës. 3. The Psychology of Science: A Reconnaissance (1966) Një vepër më pak e njohur, por shumë interesante. Maslow analizon: si funksionon shkenca rolin e psikologjisë në prodhimin e dijes kufijtë e objektivitetit Është një reflektim mbi vetë mënyrën si mendojmë për të vërtetën. 4. Religions, Values, and Peak-Experiences (1964) Në këtë libër ai eksploron lidhjen mes: përvojave shpirtërore psikologjisë religjionit (jo institucional) Ai sugjeron se përvojat kulmore mund të jenë një formë moderne e “së shenjtës”. 5. Eupsychian Management (1965) Një tekst i pazakontë për kohën, që lidh psikologjinë me botën e punës. Maslow flet për: menaxhim human motivim në organizata zhvillim të individit brenda punës Sot konsiderohet pararendës i ideve moderne mbi lidershipin. 6. The Farther Reaches of Human Nature (1971, pas vdekjes) Një përmbledhje shkrimesh të botuara pas vdekjes së tij. Kjo vepër zgjeron mendimin e tij drejt: psikologjisë transpersonale potencialeve më të larta të njeriut Është si një testament intelektual i papërfunduar. Në thelb Librat e Maslow-it nuk janë thjesht për t’u lexuar, por për t’u reflektuar. Ata nuk japin receta të shpejta, por krijojnë një hapësirë ku njeriu fillon të pyesë veten: Jo vetëm “çfarë më mungon?”, por “çfarë mund të bëhem. 2. Abraham Maslow : Kontributet Në një kohë kur psikologjia ishte e përqendruar pothuajse obsesivisht te patologjia, Abraham Maslow bëri një kthesë që në pamje të parë dukej e thjeshtë, por në thelb ishte radikale: ai vendosi të pyesë jo vetëm pse njeriu dështon, por edhe pse ai lulëzon. Kjo zhvendosje e vëmendjes nga mungesa te mundësia shënon lindjen e asaj që do të quhej psikologji humaniste. Për Maslow-in, njeriu nuk mund të reduktohet në simptomë, as të përkufizohet nga çrregullimi. Ai është një qenie në zhvillim, një projekt i hapur, i cili përmban brenda vetes impulse drejt rritjes. Në këtë kuptim, terapia nuk është thjesht një proces korrigjimi, por një heqje pengesash, një çlirim i potencialit që tashmë ekziston. Kjo ide nuk ishte vetëm teorike. Ajo vinte si reagim ndaj një tradite që e shihte individin ose si produkt të instinkteve të errëta (si tek Freud), ose si një mekanizëm reagimesh ndaj stimujve (si në behaviorizëm). Maslow kërkoi një rrugë të tretë: një psikologji që e merr seriozisht përvojën e brendshme, por pa e humbur kontaktin me realitetin. Në qendër të mendimit të tij qëndron ideja se jeta njerëzore është e strukturuar nga nevoja, por këto nevoja nuk janë thjesht kërkesa biologjike; ato janë shkallë të një ngjitjeje të brendshme. Nga nevojat më bazike , ushqimi, siguria , deri te ato më të rafinuara , kuptimi, bukuria, realizimi i vetes njeriu lëviz në një trajektore që është njëkohësisht materiale dhe shpirtërore. Megjithatë, ajo që shpesh keqkuptohet është se kjo “hierarki” nuk është një shkallë e ngurtë. Maslow vetë e shihte si një rrjedhë më të ndërlikuar, ku nivelet ndërthuren dhe ndikojnë njëra-tjetrën. Njeriu nuk është një ndërtesë me kate të ndara, por një organizëm ku mungesa dhe aspirata bashkëjetojnë. Në majë të kësaj ngjitjeje qëndron ajo që ai e quajti vetë-realizim. Por ky nuk është një moment triumfi i thjeshtë, as një gjendje përfundimtare. Është më tepër një proces i vazhdueshëm, një përpjekje për t’u bërë në përputhje me potencialin e vet. Në këtë kuptim, vetë-realizimi nuk është një luks i rezervuar për disa, por një thirrje që ekziston në çdo individ, edhe nëse jo gjithmonë realizohet. Për të kuptuar këtë gjendje, Maslow nuk u mbështet vetëm në teori, por vëzhgoi individë që ai i konsideronte si shembuj të këtij realizimi. Ajo që e karakterizonte këta njerëz nuk ishte përsosmëria, por një raport më i sinqertë me realitetin: aftësia për të pranuar veten dhe të tjerët, për të jetuar pa iluzione të tepërta, për të krijuar pa u robëruar nga konvencionet. Një nga konceptet më poetike që ai solli është ai i “përvojave kulmore” , momente të rralla në të cilat njeriu ndjen një lloj përputhjeje të plotë me veten dhe botën. Këto nuk janë thjesht çaste lumturie, por gjendje ku kufiri mes subjektit dhe realitetit duket se zbehet. Njeriu nuk është më vetëm një vëzhgues, por pjesë e një tërësie më të madhe. Këto përvoja nuk mund të prodhohen sipas dëshirës, as të mbahen gjatë. Ato janë kalimtare, por pikërisht për këtë arsye mbartin një peshë të veçantë. Në to, njeriu përjeton një version më të thellë të vetes, një lloj të vërtete që nuk artikulohet lehtë me fjalë. Në reflektimet e mëvonshme, Maslow e zgjeroi këtë ide duke folur për gjendje më të qeta, më të qëndrueshme, që nuk kanë intensitetin e kulmit, por ofrojnë një ndjenjë të vazhdueshme harmonie. Këto nuk janë shpërthime, por plateau – sipërfaqe të sheshta ku jeta rrjedh me një qartësi më të madhe. ***Në përpjekje për të përshkruar dimensionin më të lartë të përvojës njerëzore, ai identifikoi edhe atë që i quajti “vlerat e qenies”, cilësi si e vërteta, bukuria, drejtësia, thjeshtësia. *** Këto nuk janë thjesht ideale morale, por përvoja që ndihen si të domosdoshme kur njeriu afrohet me vetë-realizimin. Janë, në një farë mënyre, shenja që tregojnë se jeta nuk është vetëm funksion, por edhe kuptim. Maslow gjithashtu dalloi mes motivimeve që lindin nga mungesa dhe atyre që lindin nga tepria. Në fillim, njeriu vepron për të plotësuar boshllëqe – uri, frikë, nevojë për përkatësi. Por në një fazë tjetër, motivimi nuk vjen më nga ajo që mungon, por nga ajo që kërkon të shprehet. Kjo është ajo që ai e quajti metamotivim – një shtysë drejt krijimit, kuptimit dhe tejkalimit të vetes. Në këtë kuptim, jeta njerëzore nuk është vetëm një përpjekje për të mbijetuar, por edhe një përpjekje për të tejkaluar vetveten. Dhe ndoshta këtu qëndron kontributi më i madh i Maslow-it: ai nuk e pa njeriun si një problem për t’u zgjidhur, por si një mister për t’u zgjidhur. 3. Abraham Maslow – Kritikat dhe trashëgimia Çdo teori që guxon të flasë për potencialin njerëzor rrezikon të akuzohet për idealizëm. Edhe mendimi i Maslow-it nuk i shpëtoi këtij fati. Në përpjekjen për të ngritur vështrimin nga ajo që mungon drejt asaj që mund të bëhet, ai u largua nga terreni i sigurt i matjes dhe verifikimit rigoroz. Për shumë studiues, kjo ishte një dobësi e qartë: idetë e tij dukeshin më shumë si intuita të thella sesa si përfundime të pakundërshtueshme shkencore. Kritika më e shpeshtë lidhet pikërisht me këtë mungesë të fortë empirike. Maslow nuk ndërtoi modele të bazuara në eksperimente të kontrolluara në kuptimin klasik, por mbi vëzhgime, reflektime dhe përzgjedhje individësh që ai vetë i konsideronte si shembuj të realizimit njerëzor. Në këtë zgjedhje fshihet një rrezik i heshtur: ai pa tek këta individë atë që kërkonte të gjente. Nëse do të kishte zgjedhur figura të tjera, më të errëta apo më kontradiktore, ndoshta edhe portreti i “njeriut të realizuar” do të kishte marrë një formë tjetër. Po ashtu, ideja e një hierarkie universale të nevojave u vu në pikëpyetje. A është vërtet e njëjtë për të gjithë njerëzit rruga nga mbijetesa drejt vetë-realizimit? Apo kjo është një hartë që pasqyron më shumë një kulturë të caktuar – atë perëndimore – sesa një të vërtetë universale? Në shumë shoqëri, përkatësia mund të jetë më e rëndësishme se vetë-realizimi individual, ndërsa në të tjera, sakrifica mund të vlerësohet më shumë se përmbushja personale. Kështu, ajo që tek Maslow shfaqet si një rend natyror, për të tjerët mund të duket si një konstruksion kulturor. Vetë Maslow nuk ishte plotësisht i verbër ndaj këtyre kufijve. Ai e pranonte se hierarkia nuk është një shkallë e ngurtë dhe se jeta reale shpesh e përmbys rendin e saj. Ka njerëz që, edhe në mungesë sigurie, kërkojnë kuptim; të tjerë që, edhe pasi kanë gjithçka, mbeten të paqetë. Ky tension mes teorisë dhe realitetit mbetet një nga pikat më interesante të mendimit të tij – një dëshmi se njeriu nuk përshtatet lehtësisht në skema. Megjithatë, ndoshta kritika më e thellë nuk është ajo që vjen nga shkenca, por ajo që lind nga vetë natyra e projektit të tij: a është e mundur të përkufizohet plotësisht ajo që do të thotë të jesh “i realizuar”? Apo çdo përpjekje për ta bërë këtë rrezikon ta ngurtësojë një proces që në thelb është i hapur dhe i papërfunduar? Dhe megjithatë, pavarësisht këtyre pyetjeve, ndikimi i Maslow-it mbetet i pamohueshëm. Ai ndryshoi drejtimin e një disipline të tërë, duke e shtyrë psikologjinë të mos ndalet vetëm te sëmundja, por të pyesë edhe për shëndetin, për mirëqenien, për kuptimin. Në këtë sens, ai nuk dha vetëm përgjigje, por hapi një fushë të re pyetjesh. Idetë e tij gjetën jehonë përtej akademisë. Në edukim, ato u përdorën për të kuptuar motivimin e studentëve; në botën e punës, për të ndërtuar modele menaxhimi që nuk mbështeten vetëm në kontroll, por edhe në zhvillim; në kulturën e gjerë, u kthyen në një gjuhë të përbashkët për të folur mbi rritjen personale. Megjithatë, trashëgimia e tij nuk duhet parë si një sistem i mbyllur. Ndoshta vlera e saj qëndron pikërisht në papërsosmërinë e saj – në faktin që nuk jep një formulë përfundimtare, por një orientim. Maslow nuk na tregon saktësisht se çfarë duhet të bëhemi; ai na kujton se kemi mundësinë të bëhemi diçka më shumë se ajo që jemi. Në fund, ajo që mbetet nga mendimi i tij nuk është një piramidë, por një pyetje e hapur: deri në ç’masë jemi të gatshëm të rritemi përtej vetes?