Fatmir Haxhiu , Piktori i Jetës, Traditës dhe Dinjitetit Njerëzor. Hyrje: Fatmir Haxhiu është një nga piktorët më të rëndësishëm të artit shqiptar të shekullit XX, i njohur për realizmin e tij figurativ me theks humanist. Ai ka përshkruar jetën e përditshme, punën dhe njeriun shqiptar me thjeshtësi dhe dinjitet. Vepra e tij përfaqëson një dëshmi artistike të traditës dhe shpirtit shoqëror shqiptar. Fatmir Haxhiu (28 dhjetor 1927 – 10 mars 2001) është një nga figurat më të rëndësishme të artit pamor shqiptar të shekullit XX. Ai përfaqëson një brez artistësh që e panë pikturën jo vetëm si formë estetike, por si mjet për të dokumentuar jetën, punën dhe shpirtin e njeriut shqiptar. I lindur në Gjirokastër, një qytet me trashëgimi të pasur kulturore dhe arkitektonike, Haxhiu u formua herët me ndjeshmërinë ndaj traditës dhe jetës së përditshme, elemente që do të bëheshin boshti kryesor i krijimtarisë së tij artistike. Studimet në Institutin e Lartë të Arteve në Tiranë e ndihmuan të konsolidojë teknikën dhe vizionin e tij profesional, duke e orientuar drejt realizmit figurativ me theks humanist. Rëndësia e Fatmir Haxhiut qëndron në mënyrën se si ai arriti të ndërthurë realizmin artistik me dimensionin njerëzor dhe shoqëror. Ai nuk e idealizon realitetin, por e paraqet atë me ndershmëri, duke i dhënë dinjitet figurave të thjeshta të jetës së përditshme: fshatarëve, punëtorëve dhe grave shqiptare. Nëpërmjet pikturës së tij, ai dokumenton një periudhë të rëndësishme të historisë sociale të Shqipërisë, duke e kthyer artin në një formë kujtese kolektive. Kontributi i tij është gjithashtu i rëndësishëm në formimin e brezave të rinj të artistëve, pasi ai shërbeu edhe si pedagog dhe mentor. Stili dhe qasja artistike: Haxhiu i përket realizmit figurativ me një qasje të thellë humaniste. Ai përdor ngjyra të ngrohta dhe tokësore për të krijuar atmosferë intime dhe të natyrshme, ku figura njerëzore është gjithmonë në qendër. Në vend të dramatizimit, ai zgjedh thjeshtësinë; në vend të idealizimit, zgjedh të vërtetën. Kjo e bën artin e tij të lexueshëm, por njëkohësisht të thellë në kuptim, duke e kthyer çdo tablo në një reflektim mbi jetën dhe dinjitetin njerëzor. Tematika dhe veprat kryesore: Pikturat e Fatmir Haxhiut janë kryesisht një kronikë vizuale e historisë dhe jetës shoqërore shqiptare në shekullin XX, veçanërisht gjatë periudhës së socializmit. Ato nuk janë thjesht skena dekorative, por rrëfime të ndërtuara si “histori të pikturuara”. Në thelb, ato tregojnë disa shtresa kryesore: Së pari, historinë kolektive – ngjarje të Luftës Nacionalçlirimtare, figura partizane, dhe momente që lidhen me ndërtimin e shtetit të pasluftës. Këto vepra shpesh kanë një dimension epik, ku individi paraqitet si pjesë e një historie më të madhe. Së dyti, jetën e përditshme – punëtorë, fshatarë, inxhinierë, studentë. Këto skena nuk janë neutrale; ato idealizojnë punën dhe progresin si vlera qendrore të kohës. Së treti, ideologjinë e kohës – arti i tij është i lidhur me realizmin socialist, ku figura njerëzore paraqitet e fortë, e angazhuar dhe kolektivisht e orientuar. Nuk është art i brendshëm apo subjektiv, por art me mesazh shoqëror. Në një nivel më të thellë, pikturat e tij mund të lexohen edhe si dokumente të kujtesës vizuale: ato tregojnë jo vetëm atë që ndodhi, por edhe si donte të kujtohej ajo periudhë. Në këtë kuptim, Haxhiu nuk pikturon vetëm njerëz dhe ngjarje, por mënyrën si një shoqëri e tërë e ka parë veten në një epokë të caktuar. Jeta e përditshme dhe puna: “Grua me dybek” (1967) “Punëtore” “Fshatarë në punë” “Grua duke punuar” Këto vepra pasqyrojnë punën si vlerë themelore dhe njeriun si qendër të jetës shoqërore. Portretet njerëzore: “Portret gruaje” “Portret vajze” “Portret burri” Në këto punime, Haxhiu eksploron botën e brendshme të individit, duke kapur emocionin, karakterin dhe psikologjinë. Figura historike dhe shoqërore: “Nënat labe” (1986) Kjo vepër përfaqëson një dimension më epik të krijimtarisë së tij, duke nderuar gratë e Labërisë si simbol i forcës, qëndresës dhe kujtesës historike. Çmime dhe vlerësime: Fatmir Haxhiu është nderuar me titullin “Piktor i Merituar”, një vlerësim që pasqyron kontributin e tij të rëndësishëm në artin shqiptar dhe ndikimin e tij në zhvillimin e realizmit figurativ në vend. Përmbledhje: Fatmir Haxhiu mbetet një artist që e ngriti jetën e thjeshtë në nivel arti. Përmes realizmit të tij të ndershëm dhe human, ai krijoi një galeri figurash që përfaqësojnë shpirtin shqiptar në punë, në traditë dhe në dinjitet. Veprat e tij nuk janë vetëm piktura, por dëshmi e një kohe dhe një mënyre të të kuptuarit të njeriut dhe botës që e rrethon.

Rubrika:Teknologji - Shkence. Beteja Musk -Altman: nga OpenAI te rivaliteti për të ardhmen e inteligjencës artificiale. Elon Musk dhe Sam Altman janë sot dy nga figurat më të fuqishme dhe më të përfolura në botën e inteligjencës artificiale. Por marrëdhënia e tyre ka kaluar nga bashkëpunim i hershëm në një rivalitet të ashpër që po formëson garën globale për kontrollin e AI. Fillimi i OpenAI Elon Musk ishte një nga themeluesit dhe mbështetësit fillestarë të OpenAI. Projekti u krijua si një organizatë jofitimprurëse me synimin që inteligjenca artificiale të shërbente për njerëzimin dhe të mos kontrollohej nga një elitë e vogël teknologjike. Në atë kohë, Musk e konsideronte zhvillimin e AI si një “kërcënim ekzistencial” për njerëzimin, ndaj mbështeti idenë e një strukture të hapur dhe të kontrolluar etikisht. Prishja e marrëdhënies Rreth vitit 2018, Musk u largua nga OpenAI. Zyrtarisht u tha se arsyeja lidhej me konfliktet e interesit me Tesla-n, por më vonë u bë e qartë se problemi ishte më i thellë: kontrolli mbi drejtimin e kompanisë. Sipas komunikimeve të brendshme, Musk kishte kërkuar ndikim të madh mbi OpenAI dhe kishte paralajmëruar se nuk do të vazhdonte financimin nëse nuk kishte kontroll vendimtar mbi strukturën. Ai shkruante në një email: “Ose krijoni një kompani tuajën, ose OpenAI duhet të mbetet jofitimprurëse. Nuk do të financoj më nëse nuk ka angazhim të plotë.” Frika nga kontrolli Disa prej themeluesve, përfshirë Ilya Sutskever, shprehën shqetësim se Musk mund të merrte kontroll të plotë mbi një teknologji shumë të fuqishme si inteligjenca artificiale. Ata frikësoheshin se kjo mund të krijonte një formë “pushteti të centralizuar”, ku vendimmarrja mbi AI do të ishte në duart e një individi të vetëm. Ironikisht, Sutskever më vonë u përfshi në përpjekje për të larguar Sam Altman nga drejtimi i OpenAI, duke argumentuar se kompania po largohej nga misioni fillestar. Eskalimi i konfliktit Me suksesin e ChatGPT, OpenAI u shndërrua në një nga kompanitë më të fuqishme në botë. Musk filloi të kritikojë publikisht kompaninë, duke pretenduar se ajo ishte larguar nga parimet e transparencës dhe open-source. Ai gjithashtu kritikoi lidhjen e OpenAI me Microsoft dhe bashkëpunimet e saj me kompani të tjera të mëdha teknologjike. Në këtë periudhë, ai krijoi edhe kompaninë e tij të inteligjencës artificiale, xAI, duke hyrë direkt në konkurrencë me OpenAI. Përplasja e fundit Në vitin 2025, Musk bëri një ofertë për të blerë OpenAI për rreth 97.4 miliardë dollarë. Sam Altman u përgjigj me ironi, duke deklaruar se mund të blinin Twitter për 9.47 miliardë dollarë. Musk reagoi vetëm me një fjalë: “mashtrues”. Ky shkëmbim e thelloi edhe më shumë rivalitetin publik mes tyre. Konflikti ligjor dhe etik Sipas raportimeve ndërkombëtare, përfshirë edhe BBC News, përplasja mes Musk dhe Altman ka kaluar në gjykatë federale në SHBA. Musk akuzon OpenAI dhe Altman se kanë tradhtuar misionin fillestar jofitimprurës dhe se e kanë kthyer kompaninë në një strukturë komerciale të lidhur ngushtë me Microsoft. Ai kërkon dëmshpërblim dhe ndryshime në drejtimin e kompanisë. Nga ana tjetër, OpenAI dhe Altman argumentojnë se transformimi në model fitimprurës ishte i domosdoshëm për të financuar zhvillimin e inteligjencës artificiale në këtë shkallë. Sipas tyre, Musk po vepron edhe si rival direkt përmes kompanisë së tij xAI. Analiza: kush ka të drejtë? Ky konflikt nuk është vetëm personal, por një përplasje mes dy filozofive të ndryshme për të ardhmen e teknologjisë. Pozicioni i Musk: Ai mbron idenë se OpenAI ka devijuar nga misioni fillestar dhe është kthyer në një kompani të mbyllur komerciale. Argumenti i tij është etik: AI duhet të mbetet e kontrolluar dhe e hapur për njerëzimin. Megjithatë, fakti që ai ka krijuar xAI e dobëson neutralitetin e tij. Pozicioni i Altman/OpenAI: Ata thonë se zhvillimi i AI në këtë nivel kërkon kapital të madh dhe partneritete industriale si Microsoft. Pa këtë model, teknologjia nuk do të kishte arritur këtu. Dobësia është pyetja etike: a mund të ndryshosh misionin fillestar të një organizate pa humbur besimin e themeluesve? Përfundim Ky nuk është thjesht një konflikt personal mes dy miliarderëve. Është një betejë për kontrollin e së ardhmes së inteligjencës artificiale. Nga një ideal fillestar për “AI për njerëzimin”, marrëdhënia Musk,Altman është shndërruar në një garë globale mes pushtetit, kapitalit dhe vizionit teknologjik. Nuk ka një fitues të pastër moral , vetëm dy vizione që po përplasen për drejtimin e epokës së re dixhitale.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #TatjanaDishnica #Agronomy #Science #Agriculture #Research #Education #Development #Legacy. Një portret i përkushtimit dhe integritetit në bujqësi, kërkim shkencor dhe shoqëri civile. Portret Intervistè Hyrje Prof. Dr. Tatjana Dishnica është një figurë emblematike e bujqësisë shqiptare. Bujqësia praktike, kërkimi shkencor, menaxhimi institucional dhe mentorimi, përcaktojnë një karrierë të plotësuar në të gjithë dimensionet e saj. Udhëtimi i saj profesional, nuk ka qënë një rrugë lineare, por një ekuilibër dinamik midis këtyre pozicioneve. Ajo reflekton thelbin e pasionit për bujqësinë dhe zhvillimin rural, duke lënë gjurmë të qëndrueshme në çdo fushë të angazhimit të saj.. Karriera Akademike 1978: Diplomuar në Agronomi të përgjithshme, Instituti i Lartë Bujqësor, Tiranë. Ky diplomim shënon fillimin e një udhëtimi, ku praktikë dhe teoria do të bashkëjetojnë. 1991: Doktoraturë në Shkencat Bujqësore. Kurajo për të sfiduar kohën, një rast mjaft i rrallë- një agronome kooperative, që arrin të mbrojë doktoraturën në shkencat bujqësore. 1995: Profesor i Asociuar; 2002: Profesor. Dyert e hapura, pas viteve’90, shpalosen investimin e akumuluar ndër vite dhe një vullnet për të arritur atje, ku ajo e meritonte. Eksperienca Profesionale 1978–1990: Agronome në kooperativat bujqësore Berat (Paftal dhe Perondi). 13 vite në terren, udhëtim i vështirë, por bazë e fortë për të ecur pa ngrurrim në fushën e kërkimit, drejtimit institucional dhe arsimit. 1990–1992: Pedagoge në Universitetin Bujqësor Tiranë. Pas një konkursi rigoroz, fiton pozicionin e pedagoges në Universitetin Bujqësor, ku shpaloset edhe pasioni për mësim dhënien. 1992–1993: Drejtuese e projekteve shkencore të bujqësisë (Komiteti i Shkencës & Teknologjisë). Angazhimi në hartimin e Ligjit për shkencën dhe Programeve Kombëtare për Kërkim e Zhvillim, eksperiencë dhe vizion, për zhvillimet e ardhëshme 1993–1995: Drejtore e Institutit të Studimit të Tokave, Tiranë. Menaxhimi- të kuptosh kompleksitetin e natyrës dhe të bashkosh njerëzit drejt qëllimeve. 1995–2013: Drejtore e Kërkimit Shkencor dhe Ekstensionit Bujqësor, Ministria e Bujqësisë. Strategjia dhe politika janë rrjetë ku lidhim vizionin e të sotmes me nevojat e së ardhmes. 1992–2013: Pedagoge part-time në UBT; 2013–2024: Pedagoge me kohë të plotë. Pedagogjia është reflektim i përvojës, pasion dhe përgjegjësi njëkohësisht. Aktiviteti Shkencor Aktiviteti shkencor përmbledh botime, si studime, libra, raporte dhe artikuj shkencorë. referime në konferenca e aktivitete brënda e jashtë vëndit, bashkëpunime me ekspertë vëndas dhe të huaj, ekspertiza e trajnime, në fushën e kërkimit, këshillimit, informacionit bujqësor etj. Pjesmarrëse e grupeve ndërministrore për reformimin e kërkimit shkencor ne vend, përfaqësuese e vëndit gjatë dy mandateve, në Këshillin Shkencor Konsultativ të CIHEAM dhe pjesë e Grupit të punës. Bashkëpunime me organizata ndërkombëtare FAO, GIZ, USAID, UNDP, SNV, JICA si dhe me Programe të Qeverisë hollandeze, kooperacionin italian dhe spanjoll. Angazhimi në shoqërinë civile, pjesë e forumeve drejtuese të Rrjetit Shqiptar për Zhvillim Rural (ANRD), duke advokuar për fuqizimin e grave rurale dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Arritje të Përzgjedhura Libri “Memorja Shqiptare – Një shekull kërkime dhe institucione bujqësore” (AIIS, 2025). Libri është urë midis së kaluarës dhe së ardhmes së bujqësisë shqiptare. Mbështetur në qindra dokumente arkivore dhe në përvojën shumëvjeçare në administratën publike, ndërthurret rrëfimin historik me një analizë kritike të politikave, duke qartësuar evolucionin e institucioneve kërkimore dhe këshilluese deri në ditët e sotme Libri “Kërkimi Shkencor dhe Këshillimi Bujqësor Shqiptar ndër vite” (ALBAS, 2022). Dokumentimi i dijes është akt i kujdesit dhe përgjegjësisë. Përfundim Ecuria e Prof. Dr. Tatjana Dishnica ndërthur terrenin, institucionin dhe arsimin në një rrugëtim të harmonizuar. Kontributi i saj në botime, konferenca dhe projekte ndërkombëtare reflekton pasionin dhe vizionin për bujqësinë shqiptare dhe zhvillimin rural. Doktore Shkencash Bujqësore (1991), Profesore e Asociuar (1995) dhe Profesore (2002), ajo mbetet inspirim për studentët, kolegët dhe komunitetin rural. Prof.Tatjana jeni e mireseardhur ne Prestige. Fillojmë intervistën. Liliana Pere-Prof.dr Tatjana Dishnica. Pyetja 1. Edukata familjare dhe arsimimi “Si ndikoi familja dhe arsimi i hershëm në Institutin e Lartë Bujqësor në nisjen tuaj si agronome, dhe cilët mentorë ose bashkëpunëtorë të parë formuan rrugëtimin tuaj profesional?” Përgjigje: U rrita në një familje, ku libri ishte “Lodra” ime e parë e fëminisë. Kujdesi në sjellje dhe fjalë, ka qënë në mënyrë metaforike: “Abetarja ime e dytë”, pasi për një sërë rrethanash, sapo linda, isha paracaktuar të kisha dy identitete, vajza e doktorit të njohur dhe vajza e armikut. Tim atë, e quaja shpesh “Enciklopedia ime e gjallë”, pasi i gjeja përgjigje gjithë pyetjeve të mia. Një kulturë e gjërë, (falë kjo, Liceut francez si dhe studimeve për mjekësi në Francë), që rezonoi gjatë gjithë jetës tek mua, vllai dhe motra ime. Ndërsa për nënën time katolike shkodrane, mund të them vetëm një fakt interesant: Edhe në moshën 94 vjecare vazhdonte të mos flinte asnjë natë pa lexuar, bile së fundmi përdorte edhe një lupë të madhe, për të zmadhuar gërmat. Në adoleshencën time, kur ëndëroja për “ bashkëshortin” e ardhshëm, pamja që më çfaqej ishte “Një personi i panjohur”, në një shtëpi me një bibliotekë të stërmadhe me libra dhe albume. Gjithashtu u rrita me dashurinë e madhe për lulet, në kopshtin tonë të vogël, por gjithë ngjyra. Vitet e gjimnazit, u shoqëruan me një ëndër të parealizueshme, për rrethanat mia: Dëshira për t’u bërë mjeke. Kisha jo vetem pasionin, por edhe një ‘trashëgimi” emri në këtë fushë, shtuar këtu bibliotekën e tim eti si dhe angazhimin për të mësuar frëngjishten. Por, jeta me detyroi të kaloj, nga pasioni për shëndetin e njeriut, tek kujdesja për bimët. Gjithmonë, në botën time virtuale, e shihja vehten, të veshur bukur, me një cantë në dorë, duke ngjitur shkallet e Universitetit Shtetëror të Tiranës. Instituti i Lartë Bujqësor, i vendosur në një oaz gjelbërimi, ndonëse me konvikte të sakatosura dhe menca me ushqim mjeran, ishte një “Masiv arsimor” që buronte dije , rregulla të forta dhe respekt të veçante për pedagogët. Një trup akademik, një pjesë e të cilëve, personalitete të tilla, që ne i shikonim si Perendi. Kisha “Uri” të mësoja dhe të thithja me të gjithë forcën që më jepte rinia dhe edukata ime, kulturë, në gjithë diapazonin, që përfshin kjo fjalë. Edhe nëpërmjet rreshtave, përpija çdo gjë të bukur që ata shprehnin, sepse u duhej të vetkontrolloheshin Dëshira për të hyrë në “civilizimin kryeqytetas”, ishte tejet e madhe, ndonëse distanca dhe transporti, nga kodër Kamza, me pengonin. Mbaj mënd një mbasdite dimri, në mes të shiut shkova vetëm, në Universitetin e Arteve, për të parë një dokumentar për Mikelanxhelon. U ktheva duke u dridhur, në atë dhome të ftohtë (ku ngrohja ishte rreptësisht e ndaluar). Jetonim 8 veta në krevate marinari, në kushte minimale higjenike. Mezi munda të ngrohesha, nën ato batanije të ashpra, por fjeta e lumtur. Këto “tollona” ushqimi shpirtëror, më jepnin shpresë. Në moshën 21 vjecare, u përballa me profesionin e vështirë të agronomit në kooperativa. Lidhja me tokën dhe bimët, u bë pjesë e rëndësishme e jetës sime dhe konsultat me agronome të vjetër, për proceset në terren u bënë domosdoshmëri. Fshati, vec formëzimit tim si agronome terreni, më dha thjeshtësi dhe aftësi të tilla komunikuese, të cilat më shërbyen më së miri në gjithë karrieren time pas- ardhëse. Vitet e gjata, si agronome në terren, u shoqëruan me përpjekje 10 vjecare, për të mbrojtur disertacionin, të cilin arrita të mbroj, vetëm në vitet ’90. Mirënjohja e veçantë mbetet, për njeriun që më drejtoi në këtë disertacion, - agronomin-shkencëtar, modest dhe shpirtgjërë, Arjan Babo. Ky ishte rast i rrallë, që një agronome kooperative, të mbronte para 11 antarëve të Komisionit, tezën e doktoraturës. Ata ishin figurat më të njohura të bujqësisë së asaj kohe, pjesa më e madhe, antarë partie. Ruaj respekt, që nuk u stepën në vlerësimin e disertacionit tim. Rrugëtimi im profesional, pas terrenit, vazhdon me angazhimin në drejtimin insitucional, jetën akademike, aktivitetin shkencor në publikime si dhe angazhim në shoqërine civile. Pyetja 2. Integrimi i kërkimit shkencor në praktikat bujqësore në terren Si mendoni se mund të arrihet një qasje më e integruar mes strukturave kërkimore dhe këshilluese, në shërbim të komunitetit te fermerëve, duke përdorur teknologjitë digjitale dhe informacionin në kohë reale? Përgjigje: Kërkimi bujqësor publik në vendin tonë u përball me sfidën e transformimit nga një sistem i projektuar për një ekonomi të centralizuar, në një të tillë, të orientuar drejt tregut – një proces kompleks, i ndërlikuar nga mungesa e përvojës dhe nevoja për ristrukturim të thellë. Për këtë sistem, me një numër të madh, institutesh e stacionesh, me gjithë kontributin e dhënë para viteve ‘90, reduktimi i njësive të vogla, nevoja për kërkime të orientuara nga tregu, efiçienca, kostot, ripozicionimi në skenën e re të zhvillimit, ishin ndërhyrjet kryesore që vetë koha i kërkonte. Analiza e reformave të këtyre tri dekadave tregon domosdoshmërinë e disa vendimeve, por edhe mangësitë e të tjerave. Disa prej tyre plotësuan pritshmëritë, disa mbetën në letër dhe të tjera krijuan sfida të reja në zbatim. Kërkimi bujqësor, është tashmë, pjesë substanciale e universiteteve ndërsa transferimi i teknologjive bujqësore dhe këshillimi publik, përkatësisht, detyrë e QTTB-ve dhe AREB ve. Për një sërë arsyesh, këto tre struktura, nuk kanë arritur ndër shumë vite, të kenë një bashkëpunim të qëndrueshëm, me përgjegjësi dhe llogari dhënie, gjë që e bën të vështirë ndërtimin e një zinxhiri të fortë kërkim-këshillim-ferme Universitetet kanë rol parësor në kërkimin strategjik dhe në bioekonomi, për të rekomanduar modele ekonomikisht të qëndrueshme, roli i QTTB-ve është kërkimi aplikativo adaptiv dhe transferimi i teknologjive. Në këtë kontekst, ritheksohet nevoja për një reformë të thellë, për gjetjen e rrugës më optimale, në mbështetje të kërkimit dhe këshillimit bujqësor, qoftë në institute, qendra apo universitete. Në rrugëtimin drejt antarësimit në BE, modelet e strukturave kërkimore dhe ato këshillimore do të jenë të përcaktuara. Gjithsesi, në konsideratat e mia modeste, të paraqitura edhe në botimin tim të fundit, vizioni afatgjatë ka qënë dhe mbetet krijimi i një Agjencie të Kërkimit të Aplikuar dhe Këshillimit Bujqësor (AKKKB), me statusin e një Trupe Menaxhuese, me 5 Institute ose Qendra, që marrin fort në konsideratë zhvillimet rajonale. Pranohet që kjo ide, kërkon një reformë të thellë konceptuale, deri diku radikale dhe përballet me sfida të vështira politike- institucionale. Në shumë vënde, sistemet ekzistuese të shërbimeve publike, kanë tendencë të jenë "me rezistencë të fortë ndaj ndryshimeve sistemike", gjë që e bën të vështirë, arritjen e tyre. Në këto rrethana, nisur edhe nga situata reale, e cila “thërret”, nevojën imediate për ndërhyrje, gjykoj një qasje më praktike, në afat shkurtër: - Ngritjen e Qendrave Demonstrative Rajonale (QDR). Këto Qendra, mund të merren në konsideratë si një model fleksibël, që lidh praktikisht, kërkimin aplikativo-adaptiv, me nevojat e fermerëve, duke shfrytëzuar strukturat ekzistuese, të QTTB-ve dhe AREB-ve. Mbështetja modeste nga buxheti e kombinuar me angazhimin e donatorëve në infrastrukturë, mund të shfrytëzohet për të financuar projekte pilot, në mënyrë, që QDR-të, të bëhen realisht Qëndra model Bujqësie “Smart”. Me një shërbim këshillimor publik që ka zbehur ndjeshëm detyrën e tij kryesore, për arsye të ngarkesave administrative: Me një sistem informacioni bujqësor, të fragmentuar dhe akoma të munguar në shkallë kombëtare si dhe, Me një sistem kërkimi dhe transferim tekonologjie, me nevojë imediate për gjetjen e rrugës më optimale të ristrukturimit, përshtatur me kushtet e tanishme, sfidat janë të vështira. Bujqësia shqiptare ndodhet në prag të një transformimi digjital, me shembuj premtues të fermave që kanë adoptuar teknologji moderne. Vendi ynë, përballet me një sërë pengesash që frenojnë potencialin e bujqësisë digjitale, me terren të thyer, mbi 85 % të fermave të vogla dhe zona rurale të shpopulluara, ky tranzicion, përballet me sfida unike. Platformat dixhitale si ato për këshillim online dhe tregjet virtuale bujqësore po fitojnë terren globalisht dhe mund të përshtaten për kontekstin shqiptar. Por, kapërcimi i pengesave kryesore si infrastruktura e dobët dhe aftësitë e kufizuara digjitale të fermereve, kërkojnë investime dhe trajnime. Platforma të ndryshme digitale që operojnë tek ne, ndonëse lehtësojnë qasjen në informacion dhe tregje, janë të fragmentuara. Akoma nuk kemi, një sistem të unifikuar kombëtar informacioni bujqësor, të koordinuar dhe të plotë në të gjithë hallkat e tij. Programi DART, i mbështetur nga FAO, bashkëpunimi më i ngushtë me UBT apo edhe platforma të tjera të lartpërmendura po luajne një rol mjaft pozitiv. Por, kjo është e pamjaftueshme në kushtet tona. Me gjithë përpjekjet e deri tanishme dhe shëmbujt pozitiv bashkëpunimi i QTTB-ve, AREBE-ve dhe grupeve te fermereve, ndonëse në leter institucional, nuk ka përgjegjësi dhe llogaridhënie midis tyre. Shërbimi këshillimor publik në Shqipëri kërkon një transformim drejt një modeli pluralist “Extension -plus”. Por, duhet pranuar që ky model, nuk arrihet lehtë. Zbatimi i tij, do të kërkojë bashkëpunim ndër institucional, me ministritë përkatëse, pushtetin lokal, njësitë e arsimit, shëndetësisë, apo aktorë të tjerë, si dhe organizata të ndryshme, të interesuara për këto shërbime në zonat rurale. Ndjej trishtim për fshatra të braktisur, por sidomos për fermerë të strapacuar. Jam lidhur me fshatin që ne moshën 21 vjecare, dhe kjo ndjenjë vetkuptohet. Le të shpresojmë që hapat e ndërmarra për mbështetje, të japin frytet e tyre. Pyetja 3. Trashëgimia Shkencore dhe Publikimet. Libri juaj “Memorja Shqiptare” dokumenton një shekull kërkimesh bujqësore; Bazuar në parimin që ju theksoni në botim “Lessons learned” si mund të përdoret kjo trashëgimi për të ndërtuar politika të qëndrueshme dhe programe edukimi për studentët? Përgjigje: Parimi “Lessons learned”, si dhe bindja se produkti publik, rrezikohet të humbasi dhe duhet të transmetohet, jo vetëm nëpërmjet kujtesës institucionale statike (arkivat zyrtare etj), por shumë më tepër, nëpërmjet Kujtesës dinamike (përvojës, natyrës së heshtur), janë dy shtyllat kryesore që më orjentuan, në këtë botim. Të ndërtosh politika dhe struktura të qëndrueshme duhet të hulumtosh arritjet dhe dështimet ndër vite. “Kujtesa institucionale” si një forcë dinamike na orienton për veprimet e ardhshme. Asgjë nuk ndërtohet në vakum dhe bazamenti ka shumë rëndësi për ngritjen e kateve. Ekspertë të kësaj fushe, sot në botë, flasin për një lloj amnezie institucionale. Ky botim, nuk analizon dhe mat, aspekte tekniko-shkencore të kërkimit, në performancën prodhuese dhe as jetëshkrimin e qindra personaliteteve në fushën e bujqësisë. Kërkimi bujqësor është trajtuar në dimensionin institucional, si një sistem organizativ. Përvoja në administratën publike, ka edhe një dimension etik: Akt përgjegjësie ndaj kujtesës sonë institucionale dhe detyrën për të transmetuar dijet. Transferimi efektiv i njohurive midis brezave është një imperativ strategjik. Për mënyrat e transmetimit të njohurive dhe konkluzioneve të këtij botimi, unë gjykova të ndjek rrugën e Leksioneve të hapura në disa Universitete, të cilat besoj se po priten me interes nga studentet dhe stafi akademik. Duke trajtuar edhe rëndësinë e respektimi të standarteve etike profesionale në administratën publike, këshilla ime për brezin e ri mbetet: Vlerësoni përvojën e paraardhësve, analizoni sukseset, pengesat dhe dështimet, përmirësoni, sillni ide të reja, ndani njohuritë tuaja me modesti, për të qënë profesionistë të ardhshëm, me integritet dhe vizion të qasjes profesionale. Pyetja 4. Mentorimi dhe Arsimi Si e shihni rolin e mentorimit akademik në formimin e brezave të rinj të agronomëve dhe kërkuesve shkencorë dhe cilat janë metodat më efektive për të transmetuar përvojën praktike dhe shkencore? Përgjigje: Një vizion ambicioz i UBT-së, është Qendra Rajonale e Ekselencës deri në 2030, siç parashikon strategjia “UBT-BOKU”. Po ashtu, Universitet i Korçës, aspiron të forcojë rolin e tij në Ballkan dhe më gjërë, përmes kërkimit dhe programeve inovative. Megjithatë, shpopullimi rural dhe emigrimi i të rinjve, zvogëlojnë numrin e studentëve potencialë, duke vënë në presion serioz të ardhmen e këtyre universiteteve. Lidhjet me tregun e punës mbeten të dobëta, pavarësisht iniciativave si platforma GRADUA apo përpjekjeve të mëdha që vet Universitetet po bëjnë në vazhdimësi. Një staf akademik mjaft i përgatitur, ndonëse mundësite e praktikave në terren për studentet, janë të pakta. Nga ana tjetër, Vaakumi i njohurive të një brezi që del ne pension, ka një kosto të heshtur. Duhen politika fleksible për të transmetuar njohuritë dhe ruajtur vazhdimësinë. Tensionet ndërgjeneracionale mbeten një sfidë. Mentorimi i ndërsjellte, shërben si një urë lidhëse midis brezave të ndryshëm. Ideja që të gjithë të jenë njëkohësisht mentorë dhe të mentoruar, i riu dhe i moshuari, mësojnë në mënyrë efektive nga njëri-tjetri. Duhet të kalojmë ndër breza, stafeta mënçurie dhe përvoje. Pyetja 5. Zhvillimi Rural dhe Barazia Gjinore Cilat masa konkrete mund të merren për të fuqizuar gratë në zonat rurale? Përgjigje: Gratë rurale janë shtylla e heshtur e zhvillimit të qëndrueshëm, bartëse të dijes tradicionale dhe aktore të pazëvendësueshme në ruajtjen e ekuilibrave ekonomikë, socialë dhe mjedisorë. Zëri i grave rurale duhet të dëgjohet dhe potenciali i tyre, të mbështetet me politika të drejta, mundësi reale dhe akses në dije e inovacion. Por, mbi të gjitha, është e domosdoshme që vetë ato të besojnë në fuqinë dhe vlerën që përfaqësojnë. Strategjitë, takimet, studimet janë të shumta, por zgjidhjet dhe premtimet shpesh, mbeten pezull. ANRD, “Rrjeti shqiptar për zhvillimin rural”, prej vitesh po advokon në strukturat shteterore për mbështetjen e grave në zonat rurale. Mekanizmat efektive, që problematikat serioze, të përcillen atje ku duhet dhe dëgjohen, janë pjesa më e vështirë, por edhe produkti i gjithë përpjekjeve tona. Pyetja 6. Menaxhimi i Projekteve Ndërkombëtare Cilët janë faktorët kritikë për suksesin e projekteve në bujqësi dhe si ruhet qëndrueshmëria e tyre? Përgjigje: Mbështetja e donatorëve ka qenë një shtyllë e rëndësishme për zhvillimin bujqësor dhe rural në vëndin tonë. Në udhëtimin e gjatë të vendeve në tranzicion, pritshmëritë shpesh, ndeshen me realitete të ndërlikuara. Edhe tek ne, projektet e mbështetura nga donatorë, veç arritjeve të rëndësishme, janë përballur ndër vite, me një sërë sfidash, që dëmtojnë potencialin e projekteve. Nga përvoja ime administrative dhe analizave të ndryshme nga ekspertë, tri shtylla kryesore ku këto problematika manifestohen ndër dekada, janë: zbatimi, drejtimi dhe sidomos qëndrueshmëria. Kujtesa institucionale, shpesh e brishtë, sjell mungesë informimi dhe koordinimi mes donatorëve, duke rezultuar në nisma të mbivendosura apo kontradiktore, që humbasin ndikimin e tyre. Matja e dobët e impaktit, lë pas një mjegull mbi atë çfarë është arritur realisht, në mjaft raste drejtimi nga persona jo të aftë , dhe sidomos, pa -qëndrueshmëria, pas largimit të mbështetjes nga donatorët, janë problemet kryesore që lypset të kihen në konsideratë për të ardhmen. Megjithatë, bashkëpunimi ndërkombëtar ka shënuar një mbështetje të fuqishme dhe ka sjellë një trashëgimi të çmuar për bujqësinë shqiptare, duke i pajisur institucionet dhe komunitetet, me eksperiencë, rritje kapacitetesh humane dhe infrastrukturore, për të ecur përpara. Ju faleminderit për intervistën. Faleminderit shumë ju znj.Liliana.

Letra e plotë nga Rexhep Qosja në aktivitetin për 90-vjetorin e Ismail Kadaresë, pas vdekjes. Sot, më 28 janar 2026, po shënohet 90-vjetori i lindjes së shkrimtarit të madh shqiptar, Ismail Kadare. Kjo datë është ditëlindja e një krijuesi të jashtëzakonshëm, por edhe ditë kujtese, sepse Ismail Kadare nuk është më fizikisht mes nesh. Ai u nda nga jeta në vitin 2024, duke lënë pas një vepër që ka tejkaluar kohën e vet dhe kufijtë e gjuhës së vet. Ismail Kadare është një nga emrat më përfaqësues të letërsisë shqipe. Ai është shkrimtari që e futi përvojën historike, mitike dhe etike të shqiptarëve në hartën e madhe të letërsisë evropiane dhe botërore. Me romanet, esetë, poezinë dhe publicistikën e tij, ai i dha gjuhës shqipe një përmasë universale dhe i dha kulturës shqiptare një zë të dallueshëm, të dëgjuar dhe të respektuar. Ismail Kadare dhe unë jemi njohur dhe jemi afruar qysh në vitet shtatëdhjetë. Kemi qenë miq, bashkëbisedues, lexues dhe kritikë të njëri-tjetrit. Kemi shkruar për veprën e njëri-tjetrit dhe kemi ndarë vlerësime të ndërsjella. Ne, të dy, secili në anën e vet të kufirit që na ndante, u përballëm me fate të ndryshme, të rënda dhe shpeshherë të padrejta. Rrethanat historike, politike dhe shoqërore, të cilat nuk i zgjodhëm ne, por që na u imponuan, na vunë përballë provave morale dhe intelektuale që kërkonin jo vetëm qëndresë, por edhe vendime të vështira personale. Kërkimi i azilit politik nga Ismail Kadare në Francë, në vitin 1990, u keqkuptua nga shumëkush që nuk e kuptonte peshën morale të asaj kohe. Në disa paraqitje publike në media, dhe veçanërisht në një deklaratë të dhënë për Zërin e Amerikës, unë arsyetova se ky akt nuk ishte arratisje nga atdheu, por refuzim i një sistemi që i kishte vënë kufij të padukshëm, por të hekurt, mendimit të lirë. Kadare nuk iku për të shpëtuar veten, por për të shpëtuar veprën dhe lirinë e saj. Azili i tij ishte akt intelektual dhe etik: zgjedhja e fjalës së lirë përballë dhunës së heshtur të diktaturës. Historia e ka vërtetuar se shkrimtari që kërkon liri nuk e braktis kombin; ai i shërben atij në mënyrën më të lartë të mundshme. Këtë qëndrim do ta dëshmoj shpejt duke e vizituar Ismail Kadarenë në banesën e tij në Paris. Por, siç ndodh shpesh mes intelektualëve që mendojnë thellë dhe ndryshe, kemi pasur edhe mospajtime, edhe polemika. Polemika jonë më e njohur lidhej me çështjen e identitetit të shqiptarëve. Ishin mendime të ndryshme, argumente të ndryshme, këndvështrime të ndryshme mbi të njëjtën çështje themelore. Këto mospajtime nuk ishin personale; ato ishin intelektuale dhe kulturore. Megjithatë, siç ndodh ndonjëherë në jetën njerëzore, ato lanë pasoja edhe në raportin tonë personal. Shoqëria jonë u zbeh dhe rrugët tona, mjerisht, nuk u takuan më. Sot, duke e kujtuar Ismail Kadarenë në 90-vjetorin e lindjes së tij, unë ndjej nevojë të theksoj diçka të rëndësishme: madhështia e tij si shkrimtar dhe rëndësia e tij historike për kulturën shqiptare janë përtej çdo mospajtimi. Letërsia nuk matet me pajtime apo mospajtime personale, por me thellësinë e mendimit, me fuqinë e gjuhës dhe me ndikimin e saj afatgjatë. Ismail Kadare ishte dhe mbetet para së gjithash shkrimtar i kombit të vet. Ai e deshi Shqipërinë jo në mënyrë deklarative, por krijuese. Ai e deshi atë duke e shndërruar historinë, dramën dhe shpirtin shqiptar në letërsi të madhe. Këtë vit, në muajin qershor, edhe unë do të bëhem 90 vjeç. Është e pamundur të mos mendoj sa domethënëse dhe sa njerëzore do të kishte qenë po të ngrinim një dolli së bashku për këtë moshë të rrallë, për këto dy jetë të kaluara mes librave, polemikave, dashurisë për gjuhën dhe për kulturën shqiptare. Ndoshta kjo mbetet një peng i imi njerëzor, por jo një peng kulturor, qytetërues, sepse dialogu ynë vazhdon nëpërmjet veprave tona. Ismail Kadare sot nuk ka nevojë për lavde të rastit. Ai ka nevojë për lexim, rilexim dhe kuptim. Ai ka nevojë që vepra e tij të trajtohet me seriozitet shkencor dhe me ndjeshmëri kulturore. Brezat që vijnë mund ta lexojnë ndryshe, por gjithmonë do ta lexojnë dhe do ta adhurojnë. Ndarja e tij nga jeta, po rithem, është vetëm ndarje trupore. Emri, vepra dhe mendimi i tij, po rithem, janë të gjithmonshëm. Në këtë 90-vjetor të lindjes së tij, Ismail Kadare, po rithem, mbetet personalitet madhor historik i kulturës shqiptare, një nga figurat që do të vazhdojë të na sfidojë, të na shqetësojë dhe të na frymëzojë. Të kujtoj me mall e nderim, miku im, Ismail Kadare. Gjithmonësia jote në shpirtin dhe në mendjen time është gjithmonësi, përjetësi, amshim. Është gjithmonësi madhështore: është e kaluar, e sotme dhe e ardhme." Rexhep Qosja

Një rilindas i kohës sonë Rexhep Qosja nuk ishte thjesht një studiues i letërsisë, as vetëm një penë e mprehtë krijuese, por një figurë që e shndërroi kulturën shqiptare në një projekt emancipues. Ai e pa letërsinë jo si arkiv të së shkuarës, por si një forcë gjeneruese të identitetit kombëtar, duke e lidhur me nevojat e kohës dhe me sfidat e shoqërisë shqiptare. Në këtë kuptim, Qosja është një rilindës modern: një mendimtar që riktheu frymën e rilindjes në kohën tonë si për të na rikujtuar se çështjen kombëtare nuk e kemi zgjidhur akoma përfundimisht. Qosja e konceptoi letërsinë shqipe si një unitet kulturor, përtej ndarjeve fetare apo gjeografike. Në veprat studimore ai ndërtoi një narrativë ku shkrimtarët e së kaluarës nuk ishin vetëm autorë, por gurë themeli të vetëdijes kombëtare. Ky vizion e bën atë pasues të drejtpërdrejtë të rilindësve, por në një kontekst modern. Ashtu si rilindësit e shekullit XIX, Qosja nuk ngurroi të polemizonte. Në shumicën e herëve debatet ku merrte pjesë dhe jo rrallë edhe printe, nuk ishin përplasje personale, por përballje paradigmatike e programore. Polemika për Qosen, ishte një formë e mendimit kritik, një mënyrë për të mbajtur gjallë frymën e lirisë së mendimit. Rexhep Qosja e përdori gjuhën shqipe si armë efikase dhe si instrument të shenjtë. E shkroi me mjeshtëri, e përdori si mjet ndikimi dhe e shndërroi në instrument emancipimi. Për të, gjuha ishte rrënja e identitetit shqiptar, një frymë që ngadhënjen mbi çdo ndarje fetare apo ideologjike. Kjo e lidh drejtpërdrejt me rilindasit, të cilët e panë gjuhën si themel të kombit. Qosja nuk u kufizua në studime, krijimtari letrare dhe publicistike. Ai ishte pjesë e delegacionit të Rambouillet më 1999, duke e lidhur kështu krijimtarinë intelektuale me veprimtarinë e mirëfilltë politike në dobi të Kosovës dhe të zgjidhjes së çështjes kombëtare. Për të kultura dhe politika ishin dy fusha të pandara sepse ishte i bindur që emancipimi kombëtar do të çalonte keqas pa kontributin e të dyjave. Edhe në këtë aspekt ringjalli dhe praroi frymën e rilindasve. Amaneti i tij për një varrim të thjeshtë, pa fjalime e pa ceremoni shtetërore, është pasqyrë e filozofisë së tij: të jetojë e të veprojë për të mirën e kombit pa bujë, por me principialitet dhe qasje të ashpër kritike “ndaj sundimtarëve dhe pushteteve të tyre”. Ceremonitë vlerësuese dhe monumentet që e lartësojnë dhe e përjetësojnë, gjenden në veprat që na la.

Analiza do te jete prezent tek Akademia Globale dixhitale. “Prilli i thyer” – tragjedia e njeriut përballë ligjit dhe kufijtë e lirisë. Romani “Prilli i thyer” i Ismail Kadaresë qëndron ndër veprat më përfaqësuese të letërsisë shqiptare, jo vetëm si një pasqyrim i një realiteti etnografik, por si një reflektim i thellë mbi marrëdhënien midis individit dhe ligjit, midis lirisë dhe detyrimit. Përmes një rrëfimi të përmbajtur dhe simbolik, Kadare nuk ndërton thjesht një histori mbi Kanunin, por një univers ku ligji i pashkruar shndërrohet në një strukturë ontologjike që përcakton vetë ekzistencën njerëzore. Në qendër të romanit qëndron Gjorgu, një figurë që tejkalon kufijtë e një personazhi realist për t’u shndërruar në arketipin e individit të kapur në rrjetën e fatit. Akti i tij – marrja e gjakut – nuk është zgjedhje, por një imperativ i trashëguar. Në këtë pikë, Kadare hap një tension thelbësor filozofik: a mund të flasim për përgjegjësi individuale kur veprimi është i paracaktuar nga një rend normativ që e paraprin subjektin? Gjorgu nuk është thjesht një vrasës, por një funksion i një sistemi që e tejkalon, një hallkë në një zinxhir të pafundëm dhune. Kanuni, në këtë lexim, nuk paraqitet vetëm si një kod zakonor, por si një formë e veçantë sovraniteti. Ai zëvendëson shtetin, institucionet dhe drejtësinë formale, duke krijuar një rend paralel ku jeta dhe vdekja administrohen sipas një logjike të brendshme të pandryshueshme. Kjo e afron romanin me konceptet moderne të filozofisë politike mbi pushtetin dhe biopolitikën: jeta e individit nuk i përket më atij vetë, por një strukture që e rregullon, e mat dhe, në fund, e sakrifikon. Në këtë kontekst, gjakmarrja nuk është thjesht një akt hakmarrjeje, por një mekanizëm i institucionalizuar që prodhon dhe riprodhon rendin shoqëror. Ajo funksionon si një cikël i mbyllur, ku dhuna nuk është devijim, por normë. Pikërisht këtu qëndron tragjedia: individi nuk mund të dalë jashtë sistemit pa e mohuar vetveten si pjesë e tij. Gjorgu, në këtë kuptim, është një figurë ekzistenciale, e afërt me heronjtë e tragjedisë klasike, por edhe me njeriun modern të përshkruar nga filozofia ekzistencialiste – i hedhur në një botë ku zgjedhjet janë të kushtëzuara dhe liria mbetet gjithmonë e kufizuar. Një dimension tjetër i rëndësishëm i romanit është kontrasti midis botës tradicionale dhe asaj moderne, i mishëruar në çiftin e qytetarëve që vizitojnë veriun. Ata nuk shërbejnë thjesht si vëzhgues, por si një pasqyrë që zbulon absurditetin e sistemit. Përmes syve të tyre, Kanuni shfaqet njëkohësisht si i pakuptueshëm dhe i pashmangshëm, si një relike e së shkuarës dhe një realitet ende aktiv. Ky ballafaqim nuk prodhon një zgjidhje, por e thellon paradoksin: moderniteti nuk e shkatërron dot menjëherë traditën, ndërsa tradita vazhdon të mbijetojë duke e përthithur edhe vështrimin e jashtëm. Simbolika e romanit e përforcon këtë lexim të hapur. “Prilli”, që zakonisht lidhet me rilindjen dhe fillimet e reja, këtu paraqitet si një kohë e “thyer”, një interval i ndërprerë midis jetës dhe vdekjes. Ditët e Gjorgut pas vrasjes janë një lloj “lirie e pezulluar”, një ekzistencë në pritje të fundmit. Kjo kohë liminale e kthen romanin në një meditim mbi përkohshmërinë dhe mbi mënyrën se si strukturat shoqërore e përkufizojnë vetë përjetimin e kohës. Gjuha e Kadaresë, e ftohtë dhe e përmbajtur, i jep veprës një ton pothuajse klinik, duke shmangur sentimentalizmin dhe duke e zhvendosur theksin tek struktura e tragjedisë. Peizazhi nuk është thjesht sfond, por pjesë organike e psikologjisë së personazheve; hapësira e Rrafshit bëhet një territor simbolik ku ligji dhe natyra ndërthuren, duke krijuar një ndjesi të pashmangshmërisë. Në fund, “Prilli i thyer” nuk ofron një përgjigje të mbyllur. Ai nuk është thjesht një kritikë e Kanunit, por një reflektim mbi çdo sistem normativ që, në emër të rendit, kufizon lirinë individuale. Tragjedia e Gjorgut nuk është vetëm shqiptare; ajo është universale, sepse ngre pyetje që mbeten të hapura: deri në çfarë mase është njeriu i lirë? A mund të ekzistojë një rend pa sakrifikuar individin? Dhe a është vetë ligji një garanci e jetës, apo një formë e sofistikuar e kontrollit mbi të? Në këtë mënyrë, romani i Kadaresë mbetet një tekst i hapur, që fton jo vetëm lexim, por interpretim të vazhdueshëm , një hapësirë ku letërsia dhe filozofia takohen për të vënë në dyshim vetë themelet e jetës shoqërore dhe njerëzore. Pergatiti. Liliana Pere

Personalitet ne fushen e artit e muzikes qe frymezon. Shkrimi di te jete prezent tek Akademia Globale Dixhitale. Në një hapësirë ku arti nuk është thjesht profesion, por një mënyrë ekzistence e ngritur mbi disiplinë, kujtesë dhe ndjeshmëri, figura e Anita Tartarit shfaqet si një konstrukt estetik-filozofik që tejkalon biografinë dhe bëhet vetë narrativë e kulturës muzikore shqiptare. Modeste, delikate, elegante, me një botë të pasur shpirtërore, me pasion e vullnet larg bujës e reklamës, ajo mishëron tipin e rrallë të artistit që nuk deklaron veten, por dëshmohet përmes vazhdimësisë së një jete të jetuar në shërbim të tingullit. E lindur më 27 korrik 1945 në Tiranë, në një familje qytetare ku babai Nimet Tartari, financier me formim në Gjimnazin Harry Fultz, dhe nëna Adlije Tartari (Kuzmi), mësuese e formuar në Institutin “Nana Mbretëreshë”, krijuan një terren kulturor ku edukata dhe ndjeshmëria u kthyen në strukturë formuese. Formimi i saj pianist fillon në moshën 7-vjeçare në Liceun Artistik me N. Gabeci dhe E. Kacidhja, për të vijuar në Konservatorin Shtetëror të Tiranës me Cen Bi Gang dhe më pas me Prof. M. Kristidhi, duke ndërtuar një linjë pedagogjike që formëson një identitet artistik të qëndrueshëm në kohë. Menjëherë pas diplomimit në vitin 1968, emërohet pedagoge e pianos principale në Konservatorin Shtetëror të Tiranës, ku vepron pa ndërprerje për 50 vite (1968–2018), një rast i rrallë institucional që e shndërron veprimtarinë e saj në një bosht të vazhdueshëm të edukimit pianist shqiptar. Paralelisht, ajo konsolidohet si një nga pianistet më të shquara të skenës shqiptare, protagoniste e jetës muzikore të kohës, ku interpretimi i saj nuk mbetet teknikë, por mendim muzikor në tingull. Në vitin 1995 kryen specializim në Akademinë Santa Cecilia në Romë, duke hyrë në dialog të drejtpërdrejtë me traditën europiane të interpretimit dhe duke zgjeruar horizontin e saj estetik përtej kufijve kombëtarë. Në vitin 2018 largohet me dëshirë nga akademia, duke mbyllur ciklin pedagogjik me diplomimin e H. Cane dhe M. Aliaj, një akt që shënon vazhdimësi etike më shumë sesa përfundim. Aktiviteti i saj koncertal përfshin recital, solo, orkestër dhe muzikë dhome në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Itali, Portugali dhe Zvicër, duke e shtrirë praninë e saj në një hapësirë ku muzika shqiptare hyn në dialog ndërkombëtar. Repertori i saj përfshin barok, klasik, romantik, kontemporan dhe vepra shqiptare, duke krijuar një ndërthurje organike mes universales dhe lokalen. Debutimi i saj në vitin 1963 me Koncertin e Grieg nën shoqërimin e Robert Radojës në sallën e Konservatorit Shtetëror të Tiranës shënon hyrjen e saj në skenën profesionale shqiptare. Interpretimi i saj karakterizohet nga elegancë strukturore, frazë e përpunuar dhe një aristokraci tingullore që e vendos në një nivel të rrallë estetik në skenën shqiptare. Ka bashkëpunuar me RTSH, TOB dhe Akademinë e Arteve, me dirigjentët M. Krantja, R. Teqja, F. Deda, E. Koco, E. Krantja, J. Barbullushi, B. Llapaj, R. Cène, duke qenë pjesë e premierave të rëndësishme të kompozitorëve shqiptarë si T. Harapi, S. Shupo, F. Ibrahimi dhe G. Mullahi. Repertori i saj përfshin edhe Liszt, Beethoven, Bach, Mozart, Chopin, Debussy, Brahms dhe Teodorakis, duke ndërtuar një profil interpretues me gjerësi stilistike europiane. Recitalet e viteve 1989–1990 në TOB, të interpretuara më pas edhe në Itali e Zvicër, përfaqësojnë një kulm të pjekurisë së saj artistike. Në vitin 1979 në “Skenat e Kosovës” interpreton Tokatën e Feim Ibrahimit, duke shënuar një moment historik të prezantimit të muzikës shqiptare jashtë vendit. Violinisti Vlashi e përkufizon si “një yll i pianos shqiptare që nuk e humb kurrë shkëlqimin”, një metaforë që përkon me natyrën e qëndrueshme të figurës së saj. Në muzikën e dhomës ajo bashkëpunon me një galeri instrumentistësh shqiptarë dhe ndërkombëtarë, duke përfshirë G. Poulet, M. Grube dhe P. Amoyal, ku shquhet për aftësi a prima vista dhe përshtatje stilistike të menjëhershme. Koncerti me G. Poulet, i përgatitur në vetëm dy ditë me repertor Franck, Brahms dhe Ravel, e vendos në një nivel të lartë profesional ndërkombëtar. Në pedagogji ajo formon mbi 120 studentë, ndër ta figura që sot përfaqësojnë skenën shqiptare dhe ndërkombëtare pianistike. Si zv. Presidente e Shoqatës “Chopin” (1995–2015), ajo udhëheq konkurse, festivale dhe juritë ndërkombëtare, duke kontribuar në institucionalizimin e jetës pianistike shqiptare dhe bashkëautoren e “Manuali Metodik” për piano. Është vlerësuar me Urdhrin Naim Frashëri, titullin “Artiste e merituar” (1989), “Profesore” (1995), Medaljen e Mirënjohjes UART (2011), Medaljen e Qarkut Tiranë (2018) dhe Medaljen e Argjendtë “Gloria Arts” nga Ministria e Kulturës së Polonisë (2011). Në krahasim me pianistet ndërkombëtare, ajo qëndron në linjën e interpretuesve që e konceptojnë skenën si laborator mendimi dhe jo spektakli, ndërsa në kontekst shqiptar mbetet një nga themelueset e identitetit modern pianistikor. Ndikimi i saj është i dyfishtë, skenik dhe pedagogjik, duke krijuar një vazhdimësi që tejkalon individin dhe shndërrohet në sistem formimi, ndërsa rëndësia e saj qëndron në faktin se ajo nuk ndërtoi vetëm karrierë, por standard. Në përmbyllje, Anita Tartari nuk mbetet vetëm figurë interpretuese, por arkitekturë estetike e kujtesës muzikore shqiptare, një prani që vazhdon të rezonojë përtej kohës si formë e qëndrueshme kulture. Në një lexim më të gjerë kulturor, figura e Anita Tartarit mund të vendoset në një linjë analogjike me traditën e pianisteve-arke të shkollës europiane të shekullit XX, ku interpretimi nuk kuptohet si shfaqje virtuoziteti, por si akt mendimi dhe etike muzikore. Në këtë sens, ajo mund të krahasohet në nivel konceptual me pianiste si Clara Haskil, Maria João Pires apo Myra Hess, jo në kuptimin e një barazimi karriere ndërkombëtare, por në mënyrën se si e konceptojnë tingullin si transparencë shpirtërore dhe jo si demonstrim teknik. Si te Haskil, edhe te Tartari, thelbi nuk është imponimi i interpretueses mbi veprën, por zhdukja e egos në favor të strukturës muzikore; një formë përulësie artistike që në traditën klasike konsiderohet virtyt i rrallë. Në raport me shkollën sovjetike dhe atë lindore europiane të disiplinës pianistike, ajo afrohet më shumë me linjën e Galina Vishnevskaya në etikë interpretative dhe me rigorozitetin pedagogjik të Heinrich Neuhaus (në nivel parimi), ku formimi i studentit nuk është vetëm teknik, por filozofi e tingullit. Në këtë kuptim, ndikimi i saj nuk është spektakolar, por strukturor: ajo ndërton një mënyrë të të menduarit muzikor, jo thjesht një brez interpretuesish. Në krahasim me pianistet e mëdha të skenës globale që janë identifikuar me karrierë koncertale ndërkombëtare të gjerë, ndikimi i Tartarit është më i përqendruar gjeografikisht, por më i thellë institucionalisht në kontekstin shqiptar. Aty ku figurat botërore shpesh ndërtojnë ndikim përmes qarkullimit global të performancës, ajo ndërton ndikim përmes qëndrueshmërisë 50-vjeçare në një institucion dhe përmes formimit të mbi njëqind e njëzet studentëve, çka e kthen ndikimin e saj në një “shkollë” më shumë sesa në një “karrierë”. Rëndësia e saj, në këtë kuptim, nuk matet me shkallë fame ndërkombëtare, por me funksionin historik që ajo ka brenda një kulture në ndërtim: ajo përfaqëson kalimin e pianizmit shqiptar nga faza e talentit individual në fazën e institucionalizimit akademik dhe estetik. Kjo e vendos në një kategori të ngjashme me figurat themeluese të shkollave kombëtare të muzikës në Europë Lindore, ku një individ i vetëm shndërrohet në bosht pedagogjik dhe estetik të një tradite. Ndikimi i saj është i dyfishtë dhe afatgjatë: – në skenë, si formësuese e një standardi interpretues të bazuar në elegancë, kontroll dhe mendim muzikor; – në pedagogji, si krijuese e një zinxhiri të vazhdueshëm transmetimi artistik që ende prodhon interpretues. Në përfundim, në raport me figurat botërore, Anita Tartari nuk përfaqëson modelin e “yllit global”, por modelin më të rrallë dhe më të qëndrueshëm të historisë muzikore: atë të themelueses së heshtur të një shkolle. Në këtë kategori, rëndësia e saj është ekzistenciale për kulturën shqiptare, sepse ajo nuk thjesht interpreton muzikë, por e institucionalizon atë si mënyrë mendimi dhe trashëgimie.

Shkrimi do te jete prezent tek Akademia Globale dixhitale. Personalitet i kinematografisë boterore qe frymezon pertej kohrave. Aleksandër Moisiu: aktori fenomen dhe ndërgjegje e skenës evropiane. Hyrje. Aleksandër Moisiu ishte një nga figurat më të rëndësishme të teatrit evropian të fillimit të shekullit XX. Ai nuk ishte thjesht aktor interpretues, por një krijues i pranisë skenike që transformoi mënyrën si kuptohej aktrimi. Moisiu përfaqëson kalimin nga teatri klasik i bazuar në recitim dhe formë, drejt një teatri të brendshëm ku emocioni, zëri dhe trupi bëhen një e vetme. Ai solli një intensitet të ri artistik, ku personazhi nuk luhej, por përjetohej. Në skenë ai krijonte jo vetëm role, por gjendje ekzistenciale. Prania e tij u konsiderua revolucionare për kohën, duke ndikuar në teatrin gjermanofolës dhe më gjerë në Evropë. Bashkëkohësit e shihnin si një aktor me fuqi pothuaj mistike të shprehjes. Figura e tij qëndron mes artit dhe filozofisë së ekzistencës. Ai përfaqëson idenë se aktori është një trup që mendon dhe një zë që prodhon kuptim. Sot ai mbetet një referencë historike dhe estetike për zhvillimin e aktrimit modern. Aleksandër Moisiu lindi më 2 prill 1879 në Trieste, në një hapësirë kufitare mes kulturave dhe gjuhëve. I ati, Konstandin (Moisi) Moisiu, ishte nga Kavaja dhe vinte nga një familje tregtarësh të pasur të vajit dhe grurit, ndërsa e ëma, Amalia de Rada, ishte arbëreshe nga Trieste, me origjinë familjare të lidhur me një mjek fiorentin. Kjo prejardhje shqiptare dhe arbëreshe krijoi një identitet të ndërmjetëm kulturor që do të ndikonte thellë në ndjeshmërinë e tij artistike. Ai kaloi një fëmijëri ndërkombëtare mes Triestes, Durrësit dhe Grazit. Në moshën 20-vjeçare u vendos në Vjenë së bashku me nënën dhe dy motrat. Aty nisi studimet për zë dhe u përpoq të hynte në Burgtheater (k.k. Hofburgtheater), por u refuzua për shkak të theksit të fortë italian. Fillimisht u detyrua të punonte në role pa tekst. Në sezonin 1899–1900, interpretimi i tij në “Tartuffe” të Molière-it tërhoqi vëmendjen e aktorit të madh Josef Kainz, i cili u bë mbështetës i tij. Ky moment shënon fillimin e karrierës së tij si aktor profesionist evropian. Në vitin 1903 ai u bashkua me Deutsches Theater në Berlin, nën drejtimin e Max Reinhardt, një nga reformatorët më të mëdhenj të teatrit modern. Më pas punoi në Pragë dhe në Vjenë, duke u bërë pjesë e qendrave kryesore teatrore të kohës. Në vitin 1911 mori pjesë në turneun e Shën Petersburgut, ku u vlerësua veçanërisht për rolin e Edipit në tragjedinë e Sofokliut. Ky sukses e konsolidoi si aktor me famë ndërkombëtare. Nga viti 1910 deri në 1935, ai mori pjesë në 10 filma, shumica filma pa zë, duke përfshirë edhe “Die Augen des Ole Brandis” (1913), “The Night of Queen Isabeau” (1920), “The Royal Box” (1929) dhe “Lorenzino de Medici” (1935). Në vitin 1920, ai interpretoi rolin kryesor në “Jedermann” të Hugo von Hofmannsthal në Festivalin e Salzburgut, duke u bërë i pari aktor që e solli këtë rol në atë skenë historike. Moisiu luajti role kryesore në repertorin klasik dhe modern: Hamleti, Edipi, Faust, Fedja në “Kufoma e gjallë” të Tolstoit, Oswald në “Ghosts” të Ibsenit, si dhe role në “Spring Awakening” të Wedekind-it dhe “The Merchant of Venice” të Shakespeare-it. Ai performoi gjithashtu në teatrot e Vienës si Volkstheater dhe Theater in der Josefstadt dhe në West End të Londrës. Në jetën personale, ai u martua me Maria Moissi (Marie Urfus), me të cilën pati një vajzë Beatrice (Beate von Molo). Më vonë pati një vajzë tjetër Bettina Moissi me aktoren Herta Hambach. Bettina u martua me koleksionistin Heinz Berggruen dhe është nëna e Nicolas Berggruen dhe Olivier Berggruen. Ai u martua më pas me aktoren Johanna Terwin. Pasardhës i tij është edhe aktori Gedeon Burkhard. Në vitin 1933 u largua nga Gjermania pas ardhjes së nazizmit në pushtet. Në vitin 1935 kërkoi shtetësinë shqiptare dhe italiane; Italia ia dha, Shqipëria e refuzoi. Ai vdiq më 22 mars 1935 në Vjenë nga pneumonia dhe u varros në Morcote, Zvicër, pranë Liqenit të Luganos. Veprat dhe rolet kryesore (teatër dhe film) Teatër (role kryesore): Hamlet – Shakespeare Edip – Sofokli Faust – Goethe Fedja – “Kufoma e gjallë” (Tolstoj) Oswald – “Ghosts” (Ibsen) “Spring Awakening” – Frank Wedekind “The Merchant of Venice” – Shakespeare “Jedermann” – Hugo von Hofmannsthal Role në premierat e Gerhart Hauptmann Role në premierat e Frank Wedekind Filmografi (përzgjedhje): “Die Augen des Ole Brandis” (1913) “Kulissenzauber” (1915) “Sein einziger Sohn” (1915) “Pique Dame” (1918) “Der Ring der drei Wünsche” (1918) “Zwischen Tod und Leben” (1919) “Figaros Hochzeit” (1920) “Die Nacht der Königin Isabeau” (1920) “Kean” (1921) “Die Königsloge” (1929) “The Royal Box” (1929) “Lorenzino de Medici”. Moisiu përfaqëson një kthesë në historinë e aktrimit evropian. Ai solli konceptin e aktorit si qenie krijuese dhe jo vetëm interpretuese. Tek ai, trupi dhe zëri nuk janë mjete teknike, por forma mendimi. Estetika e tij bazohet në intensitet emocional dhe prani të plotë skenike. Ai qëndron mes teatrit romantik dhe modernizmit kritik të shekullit XX. Në fazën e tij të kulmit, ai u konsiderua ndër aktorët më të mëdhenj të Evropës gjermanofolëse. Franz Kafka e vlerësoi si një fenomen unik të skenës botërore, duke theksuar fuqinë e zërit, mimikës dhe gjestit të tij. Si shihet sot nga elita dhe kritika Sot, Moisiu nuk shihet më si model praktik i aktrimit bashkëkohor, por si figurë historike dhe estetike. Në Shqipëri ai trajtohet si simbol kulturor dhe identitar. Në kritikën ndërkombëtare ai analizohet si përfaqësues i teatrit të bazuar në emocionalitet dhe prani karizmatike. Elitat artistike e shohin si një pikë reference për historinë e aktrimit, jo si model për t’u riprodhuar. Rëndësia e tij qëndron në faktin se ai shënon një epokë të tërë të teatrit evropian dhe ndihmon në kuptimin e evolucionit të aktrimit modern. Aleksandër Moisiu si figurë kalimtare e teorisë së aktrimit: një lexim krahasues me Stanislavski, Brecht dhe Artaud Aleksandër Moisiu zë një pozicion të veçantë në historinë e teatrit evropian sepse ai i përket një faze tranzitore: asaj periudhe kur aktrimi ende nuk ishte sistemuar plotësisht në teori moderne, por kishte filluar të shndërrohej nga art i retorikës në art i përjetimit. Në këtë kuptim, Moisiu nuk është thjesht aktor historik, por një fenomen estetik që ndodhet në pragun e modernitetit teatral. Qëllimi i kësaj eseje është ta vendosë Moisiun në dialog teorik me tre paradigma themelore të teatrit modern: Konstantin Stanislavski (realizmi psikologjik), Bertolt Brecht (teatri epik) dhe Antonin Artaud (teatri i mizorisë). Përmes këtij krahasimi, Moisiu shfaqet si figurë ndërmjetëse që nuk përkufizohet plotësisht nga asnjë sistem, por ndihmon në kuptimin e kalimit nga një estetikë e përfaqësimit në një estetikë të pranisë dhe më tej në krizën e vetë përfaqësimit. 1. Moisiu dhe Stanislavski: nga përjetimi intuitiv te sistemi i ndërgjegjshëm Stanislavski ndërton një metodë të aktrimit të bazuar në psikologjinë e brendshme të personazhit, ku aktori duhet të “jetojë” rolin përmes kujtesës emocionale, motivimeve dhe objektivave të brendshëm. Në këtë sistem, aktrimi është një proces i kontrolluar i përjetimit të ndjesive të personazhit nga brenda jashtë. Moisiu, nga ana tjetër, arrin një intensitet emocional që shpesh është krahasuar me realizmin psikologjik, por pa u mbështetur në një sistem të artikuluar metodologjik. Tek ai, përjetimi nuk duket si rezultat i një teknike të strukturuar, por si shpërthim i menjëhershëm i një pranie të brendshme të intensifikuar. Ndryshe nga Stanislavski, i cili kërkon analizë të detajuar të rolit, Moisiu operon në një zonë më të paformuluar: ai nuk “ndërton” psikologjinë e personazhit, por e inkorporon atë si gjendje ekzistenciale. Kjo e vendos atë para Stanislavskit si fenomen praktik që parashikon, por nuk artikulon, teorinë e realizmit psikologjik. Megjithatë, dallimi kryesor qëndron në disiplinimin e brendshëm: Stanislavski sistematizon përjetimin, ndërsa Moisiu e ruan atë si intensitet të pakodifikuar artistik 2. Moisiu dhe Brecht: prania kundër distancës kritike Bertolt Brecht e ndërton teorinë e tij mbi “Verfremdungseffekt” (efekti i distancimit), ku qëllimi i teatrit nuk është identifikimi emocional, por ndërgjegjësimi kritik i spektatorit. Aktori, sipas Brecht-it, nuk duhet të zhytet plotësisht në rol, por ta paraqesë atë si konstrukt shoqëror dhe historik. Në këtë kontekst, Moisiu qëndron në një pozicion pothuajse të kundërt. Ai përfaqëson aktorin si prani totale emocionale, ku identifikimi nuk shmanget, por intensifikohet deri në kufirin e zhdukjes së distancës mes aktorit dhe personazhit. Nëse Brecht kërkon një teatër që e mban publikun në distancë për të gjykuar realitetin, Moisiu krijon një teatër ku publiku përfshihet në një gjendje të bashkëpërjetimit emocional. Tek ai, skena nuk është hapësirë refleksive, por hapësirë e përthithjes. Nga ky këndvështrim, Moisiu mund të shihet si përfaqësues i një paradigme para-brechtiane, ku teatri ende nuk e ka kaluar krizën e identifikimit emocional. Ai nuk e problematizon iluzionin teatral; përkundrazi, e forcon atë si përvojë estetike. Megjithatë, pikërisht kjo e bën të rëndësishëm për Brecht-in në mënyrë indirekte: Moisiu përfaqëson atë gjendje të teatrit që Brecht do të kritikojë dhe transformojë. 3. Moisiu dhe Artaud: intensiteti i trupit dhe kriza e përfaqësimit Antonin Artaud, me teorinë e “Teatrit të Mizorisë”, kërkon një teatër që nuk mbështetet në tekst dhe psikologji, por në forcën fizike, nervore dhe ritmike të trupit. Për Artaud-in, teatri duhet të shkundë spektatorin përmes një dhune estetike që e çon përtej racionales. Në këtë aspekt, Moisiu afrohet më shumë me Artaud-in sesa me Stanislavskin apo Brecht-in, por jo në mënyrë të plotë. Tek Moisiu, trupi është qendër e shprehjes, dhe zëri nuk është thjesht mjet komunikimi, por ngarkesë emocionale dhe ritmike. Prania e tij skenike është shpesh përshkruar si “hipnotike”, çka sugjeron një efekt të ngjashëm me atë që Artaud kërkon: ndikim para-racional mbi spektatorin. Megjithatë, dallimi themelor qëndron në qëllimin estetik. Artaud kërkon një thyerje të përfaqësimit dhe një shpërbërje të teatrit si tekst. Moisiu, përkundrazi, mbetet brenda teatrit klasik dhe modern të repertorit (Shakespeare, Goethe, Ibsen). Ai nuk e shkatërron strukturën dramatike, por e intensifikon atë nga brenda. Në këtë kuptim, Moisiu mund të kuptohet si një “Artaud i moderuar historikisht”: një aktor që e afron trupin me kufirin e ekstazës skenike, por pa e braktisur kornizën dramatike tradicionale. 4. Pozicioni i Moisiut në historinë e teorisë së aktrimit Nga krahasimi me këto tri figura teorike del qartë se Moisiu nuk i përket plotësisht asnjë sistemi, por ndodhet në një hapësirë ndërmjetëse: Ai parashikon intensitetin psikologjik të Stanislavskit, por pa sistem. Ai kundërshton distancimin kritik të Brecht-it duke theksuar identifikimin emocional. Ai afrohet me Artaud-in në intensitetin trupor, por pa shpërbërë strukturën dramatike. Kjo e vendos atë në një kategori të veçantë: aktori si fenomen i papërkufizuar teorikisht, por i fuqishëm praktikisht, që shërben si urë midis teatrit klasik dhe atij modern. Në terma filozofikë, Moisiu përfaqëson një formë të “pranisë absolute”, ku aktori nuk është as interpretues racional i tekstit, as distancues kritik i tij, por medium i një përvoje të menjëhershme estetike. Përfundim Aleksandër Moisiu mund të kuptohet si figurë kyçe e tranzicionit nga teatri i shekullit XIX në teoritë e mëdha të shekullit XX. Ai nuk krijoi një sistem teorik, por krijoi një realitet praktik që më vonë u bë objekt teorik për Stanislavskin, Brechtin dhe Artaudin. Në këtë sens, rëndësia e tij nuk qëndron në formulim konceptual, por në shfaqjen e një forme të aktrimit që i paraprin dhe i sfidon të gjitha sistemet e mëvonshme. ✒️ Liliana Pere | Founder & Editor-in-Chief, Revista Prestige © 2026 All rights reserved

Personalitete që frymezojnë.Portret. Shkrimi do te jete prezent tek Akademia Globale dixhitale. Profesor Doktor Lekë Gjiknuri: Madhështia e Dijes, Dinjiteti i Akademikut dhe Humanizmi i Qytetarit. Kujtesa për shkencëtarët dhe njerëzit e shquar është një akt nderimi, një mënyrë për të ruajtur e përçuar vazhdimesine e dijes dhe identitetin kulturor. Ata përfaqësojnë modele të mendimit kritik, përkushtimit dhe përgjegjësisë publike që formësojnë brezat. Duke i rikthyer në vëmendje, ne kuptojmë më qartë rrënjët e zhvillimit intelektual dhe kulturor. Kujtimi i tyre shërben si pikë referimi për standardet që një shoqëri vendos për veten si udhërrëfyese për të ardhmen. Në ambientet e Akademisë së Shkencave u promovua libri “Portreti i një shkencëtari” i autorit Eris Rusi, kushtuar figurës së profesor doktor Lekë Gjiknurit. Vepra sjell në fokus rrënjët familjare, rrugëtimin akademik dhe kontributin e tij të çmuar në shkencën shqiptare. Libri, i ndërtuar mbi dëshmi dhe rrëfime personale, pasqyron jo vetëm jetën e profesorit, por edhe ndikimin e tij në formimin e mendimit shkencor dhe universitar në Shqipëri. Përmes një qasjeje të detajuar, theksohet roli i tij si studiues, pedagog dhe formues i brezave të rinj. Promovimi u kthye në një akt nderimi për figurën e tij, duke mbledhur akademikë, studiues dhe përfaqësues të jetës publike, të cilët e vlerësuan veprën si një kontribut të rëndësishëm në kujtesën shkencore dhe kulturore shqiptare. Në lindjen e tij më 1938 në Kudhës të Himarës, nis një rrjedhë jete që lidhi dijen me kohën. Nga një hapësirë e qetë bregdetare shqiptare, ai u formua në horizontin e shkencave të natyrës. Studimet e tij u orientuan drejt biologjisë, si një përpjekje për të kuptuar jetën në thelbin e saj. Në universitet u shfaq si pedagog i shkencave natyrore, duke ndërtuar ura mes dijes dhe brezave të rinj. Prof. Lekë Gjiknuri (1938 –2001) – mësues, studiues dhe qytetar i përkushtuar Prof. Dr. Lekë Gjiknuri ishte pionieri i studimeve biologjike nënujore, veçanërisht i studimit të faunës detare. Gjatë studimit ai arriti të raportojë të dhënat e para mbi biologjinë detare shqiptare të disa prej habitateve natyrore më interesante. Ai u dallua si notar i mirë dhe i guximshëm dhe ndër zhytësit e parë shqiptarë me pajisje scuba. Prof. Gjiknuri ishte gjithashtu në gjendje të dokumentonte botën nënujore, duke realizuar fotografi nënujore ose filma nënujore, si dhe duke kontribuar në pasurimin e koleksionit detar në Muzeun e Shkencave Natyrore në Tiranë. Studimi i doktoraturës zgjati rreth dy dekada (1962–1981) përgjatë gjithë bregdetit shqiptar dhe u mbrojt në vitin 1981 në Universitetin e Tiranës. Ai u përqendrua kryesisht në studimin e ekinodermëve të bregdetit shqiptar, një grup krejtësisht i ri dhe i panjohur në atë kohë. Për herë të parë u raportua shpërndarja e 46 specieve të ekinodermëve, duke përfshirë të dhëna mbi morfologjinë dhe ekologjinë e tyre. Ky studim ishte i pari që nisi kërkimet hidrobiologjike në Shqipëri, të cilat më pas u vijuan nga kolegë të tjerë dhe studentë diplome apo doktorature, të cilët bashkëpunuan ngushtë me të. Gjatë veprimtarisë së tij kërkimore, Prof. Gjiknuri vlerësoi ose mbikëqyri studime të tjera, të bazuara në vlerësimin e grupeve të ndryshme të faunës bregdetare, kryesisht krustaceve, makrobentosit, shpendëve, peshqve etj. Më shumë se 20 publikime me vlera shkencore dhe praktike u botuan në Buletinin e Shkencave Natyrore të Universitetit të Tiranës ose në revista të tjera shkencore në Shqipëri dhe jashtë saj, duke trajtuar kryesisht të dhëna mbi faunën detare, biodiversitetin dhe mbrojtjen e natyrës. Për më tepër, rreth 12 prezantime si autor ose bashkautor u paraqitën në veprimtari shkencore (kongrese ose konferenca) në Shqipëri dhe jashtë saj (Ballkan, Evropë ose më gjerë). Prof. Gjiknuri ishte pedagog i dalluar i Zoologjisë së Jovertebrorëve dhe më vonë edhe i Hidrobiologjisë, duke dhënë mësim me pasion nga viti 1962 deri në 1997. Ai ishte autor i teksteve të Zoologjisë së Jovertebrorëve, Praktikumit të Zoologjisë dhe leksioneve të shkruara të Hidrobiologjisë, ende në përdorim nga studentët e Biologjisë, FSHN, UT. Ai dha gjithashtu kontribut të çmuar në zhvillimin dhe përparimin e Biologjisë, jo vetëm në Universitetin e Tiranës. Si biolog i kualifikuar por edhe si qytetar i përkushtuar, Prof. Gjiknuri bëri përpjekje për mbrojtjen e natyrës në Shqipëri. Kjo filloi që në dekadën e fundit të regjimit të mëparshëm dhe u forcua më tej pas viteve 1990 me ndryshimin e sistemit në Shqipëri. Ai u bë shpejt drejtues i lëvizjes së OJF-ve të fokusuar në mbrojtjen e natyrës, dhe anëtar aktiv ose delegat në disa organizata ndërkombëtare mjedisore, si RAMSAR (1991), Komiteti i Bentosit i CIESM (1992), EUCC (1993), GLOBE Europe (1998), MEDWET (1998) etj. Në vitin 1995 u zgjodh anëtar i Këshillit të Bashkisë së Tiranës, dhe në vitin 1997 u zgjodh deputet në Kuvendin e Shqipërisë, anëtar i Komisionit të Shëndetësisë dhe Mjedisit. Prof. Lekë Gjiknuri u nda nga jeta në moshë të re. Megjithatë, kolegët dhe ish-studentët e kujtojnë ende. Ka shumë momente dhe përpjekje të aktiviteteve tona të përbashkëta, fillimisht si kolegë në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, UT, dhe më pas në përpjekjet e përbashkëta të lëvizjes së re mjedisore shqiptare. Si profesor, ai përfaqësoi disiplinën akademike dhe përkushtimin ndaj edukimit universitar. Veprimtaria e tij shkencore u zhvillua në fushën e biologjisë, në kërkim dhe në mësimdhënie. Ai kontribuoi në konsolidimin e mendimit shkencor në institucionet akademike të kohës. Në disa burime përmendet një lidhje e Profesor Lekes me qarqe akademike franceze, që sugjeron kontakte ose bashkëpunime në hapësirën shkencore ndërkombëtare. Kjo faktvë e vendos figurën e saj në një kontekst më të gjerë europian të shkëmbimit akademik dhe kërkimit në fushat e shkencave natyrore. Në kohën e tranzicionit politik shqiptar, ai hyri në hapësirën e jetës publike. U bë deputet i Partisë Socialiste, si përfaqësues i një brezi intelektualësh në ndryshim. Në këtë rol, ai mbarti ekuilibrin mes mendimit akademik dhe përgjegjësisë shoqërore. Në jetën familjare ishte bashkëshort i Liri Gjiknuri, mësuese e matematikës dhe astronomisë. Liria shfaqet si shtylle e famikjes, një figurë e jashtëzakonshme e botës akademike, ku përkushtimi ndaj fizikës dhe astronomisë ndërthuret me një mendje të mprehtë dhe kërkuese. Në këtë fushë të gjerë të universit dhe ligjeve të natyrës, ajo përfaqëson një nga pranitë më të përqendruara dhe më të qëndrueshme të pasionit shkencor dhe edukimit intelektual. Nga kjo lidhje familjare vjen Damian Gjiknuri, figurë e njohur në jetën publike shqiptare.Damian Gjiknuri, si i biri, është përshkruar shpesh si trashëgues i një kulture familjare të formuar mbi ekuilibrin, qetësinë dhe disiplinën intelektuale që karakterizonte të atin. Në këtë vijimësi, ai bart një qëndrim të matur dhe të strukturuar në jetën publike, që reflekton edukatën dhe formimin e trashëguar nga figura e Lekë Gjiknurit. Në kujtesën e bashkëkohësve përshkruhet si njeri i qetë, i ekuilibruar dhe i kulturuar. Figura e tij ruhet në kujtime dhe reflektime të bashkëpunëtorëve dhe familjarëve. Në librin “Profesor Doktor Lekë Gjiknuri, portreti i një shkencëtari” përmblidhen dëshmi mbi jetën e tij. Ky botim e vendos atë në një hapësirë kujtese mes shkencës dhe përjetimit njerëzor. Rëndësia e tij qëndron në ndërthurjen e rolit të pedagogut, shkencëtarit dhe figurës publike. Ai u nda nga jeta në vitin 2001, duke lënë pas një trashëgimi të heshtur intelektuale. Figura e Lekë Gjiknurit mund të lexohet më shumë si një udhëkalim mes tri hapësirave: shkencës, pedagogjisë dhe politikës, sesa si një biografi lineare profesionesh. Si shkencëtar i biologjisë, ai i përket një mënyre mendimi që kërkon rend në natyrë. Biologjia, në thelb, nuk është vetëm studim i jetës, por përpjekje për të kuptuar si organizohet jeta përballë kaosit. Në këtë kuptim, figura e tij akademike lidhet me një botëkuptim ku dija nuk është dekor, por strukturë: një mënyrë për ta bërë botën të lexueshme. Si pedagog universitar, ai kalon nga vëzhguesi te transmetuesi. Këtu ndryshon funksioni i dijes: ajo nuk mjafton të zbulohet, por duhet të jetë e përçueshme. Pedagogu, në një sens më filozofik, nuk është thjesht mësues, por ndërmjetës mes dijes së akumuluar dhe vetëdijes që ende po formohet. Në këtë rol, Gjiknuri përfaqëson figurën e stabilitetit intelektual në një shoqëri në transformim. Kalimi i tij në politikë gjatë tranzicionit shqiptar përfaqëson një zhvendosje më të thellë ekzistenciale: nga bota e strukturave të qëndrueshme të shkencës në botën e paqartësisë së vendimmarrjes publike. Në shkencë, e vërteta kërkohet; në politikë, ajo negociohet. Ky kalim krijon tensionin klasik mes racionalitetit akademik dhe kontingjencës historike. Në këtë dritë, figura e tij nuk duhet parë vetëm si funksionale (profesor/deputet), por si simbol i një brezi intelektualësh që u përpoqën të mos shkëpusnin dijen nga realiteti shoqëror, edhe kur ky realitet po ndryshonte formën e tij. Profesor Lekë Gjiknuri u vlerësua pas vdekjes nga Shoqata Atdhetare Kulturore “Labëria” me titullin “Personalitet i shquar i Labërisë”, për kontributin e tij në arsimin kombëtar dhe shkencat e natyrës si pedagog dhe drejtues në Universitetin e Tiranës. Gjithashtu nje shkolle te re ne Tiranë per nder të veprës dhe kontributit të profesor Lekë Gjiknurit në shkencat natyrore dhe arsimin shqiptar, një institucion i ri arsimor mban emrin e tij. Shkolla Leke Gjiknuri. Ky emërtim përfaqëson vlerësim institucional për punën e tij të gjatë akademike dhe pedagogjike. Ai mbetet figurë e respektuar në formimin e brezave dhe në zhvillimin e mendimit shkencor. Shkolla simbolizon vazhdimësinë e trashëgimisë së tij në edukim dhe dije. Emri i tij i jep institucionit një peshë historike dhe kulturore në arsimin shqiptar. Si profesor i ndershëm, me integritet dhe ndikim të madh akademik rolin si studiues i biologjisë dhe mbrojtës i mjedisit në Shqipëri kontributin në mësimdhënie, kërkim shkencor dhe formimin e studentëve angazhimin publik si deputet dhe zë i çështjeve mjedisore Leka përshkruhet si ikonë të arsimit dhe shkencës shqiptare, me ndikim shoqëror dhe etik në jetën publike. Përshkrimet që e kujtojnë si njeri të qetë dhe të ekuilibruar kanë edhe një dimension filozofik: ato sugjerojnë një etikë të brendshme të moderimit, tipike për figura që nuk e shohin pushtetin si qëllim, por si përkohësi përgjegjësie. Edhe libri përkujtimor keto dite ne Akademine e shkencave, për të funksionon si akt memorieje kulturore: ai e vendos individin brenda një tradite shqiptare ku shkencëtari nuk është vetëm prodhues njohurish, por edhe figurë morale e komunitetit akademik. Në këtë kuptim, rëndësia e Lekë Gjiknurit nuk qëndron vetëm në çfarë poste ka mbajtur, por në mënyrën se si ai përfaqëson një ide më të gjerë: se dija, edukimi dhe përgjegjësia publike mund të bashkëjetojnë në të njëjtin njeri, edhe pse jo pa tension. Pergatiti: Liliana Pere.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #KateMiddleton #PrincessOfWales #RoyalIcon #ModernMonarchy #BritishRoyalFamily #RoyalStyle #PublicFigure #RoyalInfluence. Kate Middleton: Nga Dukeshë në Princeshë, portreti i një ikone moderne mbreterore. Kate Middleton, Princesha e Uellsit Princesha e Uellsit, Kate Middleton, është një nga figurat më të spikatura të familjes mbretërore britanike. E martuar me Princin William që nga prilli i vitit 2011, ajo është nënë e tre fëmijëve: Princit George, Princeshës Charlotte dhe Princit Louis. Familja jeton në Adelaide Cottage, në Windsor, ndërsa vijon të mbajë edhe rezidencën zyrtare në Pallatin Kensington në Londër. Roli publik i Princeshës është i fokusuar në disa fusha kyçe që reflektojnë angazhimin e saj afatgjatë: zhvillimi në vitet e hershme të fëmijërisë, arti, sporti dhe shëndeti mendor. Titulli “Princesha e Uellsit” iu atribua pas kurorëzimit të Mbretit Charles III në vitin 2023, kur Princi William mori zyrtarisht titullin “Princi i Uellsit”. Që prej asaj kohe, Kate ka konsoliduar edhe më tej profilin e saj si një figurë moderne, e përkushtuar dhe me ndikim në jetën publike britanike. Kate Middleton në fokus: nga jeta personale te ndikimi në stil dhe kulturë Përtej angazhimeve zyrtare, Kate vazhdon të mbetet një referencë e fortë në modë dhe stil jetese. Daljet e saj publike shpesh kthehen në lajme globale, ndërsa zgjedhjet e saj stilistike ndikojnë drejtpërdrejt në trendet ndërkombëtare. Nga momentet “off-duty” që thyejnë protokollin, te veshjet ikonike në evente zyrtare, Princesha e Uellsit ndërton një narrativë të balancuar mes traditës mbretërore dhe modernitetit. Po aq e komentuar është edhe qasja e saj ndaj prindërimit, e cila shpesh perceptohet si e afërt dhe autentike, duke e bërë figurën e saj më të prekshme për publikun. Në të njëjtën kohë, marrëdhënia me Princin William, që daton prej më shumë se dy dekadash që nga koha në Universitetin St Andrews, vijon të jetë një nga historitë më të ndjekura të familjes mbretërore. Një figurë që evoluon me kohën Nga një studente e zakonshme në një nga institucionet më prestigjioze britanike, në një nga gratë më të vëzhguara në botë, rrugëtimi i Kate Middleton është një shembull i adaptimit dhe ndikimit në një rol që kërkon balancë mes traditës dhe pritshmërive moderne. Sot, ajo nuk është vetëm një figurë ceremoniale, por një zë aktiv në çështje sociale dhe një ikonë globale që vazhdon të formësojë diskursin mbi rolin e monarkisë në shekullin XXI.

Rrevista Prestige #InspirationDaily #DuaLipa #Spotify #MusicRecord #PopStar #Streaming #GlobalHit #FutureNostalgia #MusicIndustry. Dua Lipa bëhet artistja e parë femër me dy albume mbi 15 miliardë dëgjime në Spotify. Dua Lipa ka arritur një tjetër sukses të madh në platformat e transmetimit muzikor, pasi albumi i saj debutues “Dua Lipa” ka kaluar shifrën e 15 miliardë dëgjimeve në Spotify. Me këtë arritje, ajo bëhet artistja e parë femër që ka dy albume që kalojnë këtë prag, pas suksesit të mëparshëm të “Future Nostalgia”. Ky rekord e vendos këngëtaren përpara emrave si Olivia Rodrigo dhe SZA, duke e bërë atë të parën që mban më shumë se një projekt mbi këtë nivel dëgjimesh. Vetëm pak javë më parë, “Future Nostalgia” arriti gjithashtu 15 miliardë dëgjime, duke e futur atë në një grup shumë të kufizuar artistësh me këto shifra. Albumi “Dua Lipa”, i publikuar në vitin 2017, pati një rritje graduale në sukses. Ai arriti kulmin në vendin e tretë në klasifikimin britanik dhe hyri në top-10 në disa vende. Këngë si “New Rules”, “IDGAF” dhe “Be the One” kontribuan në suksesin e tij ndërkombëtar, me “New Rules” që u bë hiti i saj i parë numër një në Mbretërinë e Bashkuar dhe një nga këngët më të suksesshme në SHBA. Ribotimi i albumit në vitin 2018, i njohur si “Complete Edition”, përfshiu këngë të reja si “One Kiss” me Calvin Harris dhe “Electricity” me Silk City, duke e zgjeruar edhe më tej suksesin e projektit. Albumi mori gjithashtu vlerësime nga kritika dhe u nominua për “British Album of the Year”, ndërsa Dua Lipa fitoi çmimin Grammy për “Best New Artist”. Nga ana tjetër, “Future Nostalgia”, i publikuar në vitin 2020, pati sukses të madh global, duke kryesuar listat në shumë vende dhe duke fituar çmimin Grammy për “Best Pop Vocal Album”. Dua ka kete rekord sepse; Së pari, hitet me jetëgjatësi të pazakontë. Këngë si New Rules, IDGAF apo Don’t Start Now nuk janë thjesht suksese momentale – ato vazhdojnë të dëgjohen për vite. Kjo është thelbësore në Spotify: nuk fiton vetëm kush shpërthen, por kush reziston. Së dyti, albumet e ndërtuara si katalog, jo si trend. Dua Lipa dhe Future Nostalgia nuk janë projekte me një apo dy këngë të forta dhe pjesa tjetër mbushëse. Janë albume ku shumë këngë funksionojnë individualisht, duke gjeneruar dëgjime të vazhdueshme në kohë. Së treti, momentumi i zgjuar në karrierë. Ajo nuk nxitoi. Albumi i parë u rrit gradualisht, ndërsa i dyti (Future Nostalgia) erdhi në momentin perfekt, me një identitet shumë më të qartë artistik dhe vizual, duke e kthyer në një figurë dominante në pop. Së katërti, epoka e playlist-eve. Muzika e saj është shumë “playlist-friendly” – pop i pastër, ritmik, i ripërdorshëm në ambiente të ndryshme (radio, palestra, party, TikTok). Kjo e mban vazhdimisht në qarkullim. Së pesti, brand global dhe konsistencë. Dua Lipa nuk ka pasur luhatje të forta në imazh apo stil. Ajo ka ndërtuar një identitet të qartë: pop modern me ndikime retro, i lehtë për t’u konsumuar globalisht. Dhe ndoshta më e rëndësishmja: ajo ka krijuar këngë që njerëzit i rikthehen, jo thjesht i dëgjojnë një herë.

Profesioniste dhe lider te shkelqyer te medias që na frymezojnë. Personazhe te Prestige muaji Prill. Ledion Liço, portret i një figure mediatike dhe njerëzore. Ledion Liço është një nga figurat e konsoliduara të televizionit i cili ka ndërtuar një profil të qëndrueshëm si moderator dhe drejtues programi, duke u bërë pjesë e pandashme e zhvillimit të formateve më të mëdha argëtuese në vend. Ai përfaqëson një stil moderimi të matur, të qetë dhe të kontrolluar, ku komunikimi nuk mbështetet te dramatizimi, por te rrjedha natyrale e bisedës dhe menaxhimi i situatës në kohë reale. “Big Brother VIP Albania” është një spektakël që ndërton një hapësirë të mbyllur ku njerëzit bëhen histori, dhe historia bëhet e përditshme në sy të publikut. Ai mbledh pjesëmarrës nga fusha të ndryshme arti, muzika, televizioni dhe jeta publike, duke krijuar një mozaik karakteresh që bashkëjetojnë në një ritëm të përbashkët. Qëllimi i tij është argëtimi, por edhe vëzhgimi i sjelljes njerëzore në kushte afërsie, presioni dhe bashkëjetese të vazhdueshme, kalitja e durimit qetesise , per tu bere te forte ne situata te ndryshme ne jete. Në këtë hapësirë, emocionet, konfliktet dhe afërsitë bëhen pjesë e narrativës së përditshme, duke e kthyer realitetin në spektakël. Pjesëmarrësit hyjnë si individë, por dalin si personazhe të një historie ne hapesire publike, që ndërtohet ditë pas dite. Marrëdhënia me drejtuesit e programit është mjaft e mire, pjesë e kësaj strukture: një komunikim që mban ekuilibrin mes lojës dhe rregullit. Ledion Liço, si moderator, e udhëheq këtë rrjedhë me qetësi dhe afërsi, duke krijuar një lidhje të natyrshme me konkurrentët dhe publikun. Ndërsa Sara Hoxha, në prapaskenë, qëndron si një nga figurat organizuese që mban strukturën e spektaklit, duke siguruar ritmin, koherencën dhe vizionin e tij. Në këtë ndërthurje, spektakli merr formën e një bote të vogël televizive, ku çdo rol ka peshën e vet dhe çdo prani ndërton një pjesë të historisë së përbashkët. Në “Big Brother VIP Albania”, Ledion Liço dhe Sara Hoxha mund të shihen si dy figura plotësuese që mbajnë në këmbë një format të madh televiziv, secili në dimensionin e vet. Ledion Liço, në ekran, përfaqëson figurën e moderatorit të qetë, të kontrolluar dhe të natyrshëm në komunikim, me aftësi për të drejtuar spektaklin live dhe për të menaxhuar situata të ndjeshme pa e humbur ekuilibrin. Në këtë sens, ai mund të krahasohet me moderatorë të formatit global si Ryan Seacrest (American Idol / Big Brother USA) apo Dermot O’Leary (The X Factor UK), për mënyrën elegante dhe të matur të drejtimit të spektaklit, ku prezantimi nuk dominon ngjarjen, por e udhëheq atë me ritëm dhe qartësi. Sara Hoxha, në prapaskenë, përfaqëson një rol ekzekutiv dhe organizativ të nivelit të lartë, ku nuk ka ekspozim publik, por ka ndikim të drejtpërdrejtë në strukturën dhe cilësinë e produksionit. Sara mund të krahasohet me figura si Charlotte Moore (BBC) apo drejtueset kreative të Endemol Shine Group, të cilat qëndrojnë pas disa prej formateve më të mëdha televizive globale, duke garantuar vizion, standard dhe vazhdimësi. Së bashku, ata krijojnë një model të dyfishtë profesional: një “yje në ekran” dhe një “yje në prapaskenë”, ku njëri ndërton narrativën e drejtpërdrejtë të spektaklit, ndërsa tjetra siguron arkitekturën e tij të brendshme. Në këtë bashkëpunim, Big Brother VIP merr formën e një produksioni të organizuar, modern dhe të krahasueshëm me standardet e industrisë ndërkombëtare të televizionit. Ledion Liço lindi , në Leskovik, një qytet i vogël,u edukua ne nje familje shume te mire, duke marre cilesite më te mira te nje Kolonjari. Ai u formua në Tiranë, në Universitetin e Arteve dhe më pas në Universitetin Europian, duke kaluar nga një edukim artistik dhe komunikues drejt një bote ku fjala, imazhi dhe ritmi televiziv u bënë pjesë e përditshmërisë së tij. Rruga e tij në media nis herët, në vitin 2002, kur shfaqet si konkurrent në “Ethet e së Premtes Mbrëma”, një moment i thjeshtë në dukje, por që shënon hyrjen e parë në një hapësirë publike që më pas do të zgjerohej vazhdimisht. Vetëm pak vite më vonë, në 2005, ai fillon punën si moderator dhe producent në “Wake Up”, një format më i gjallë, i përditshëm, ku komunikimi kërkon natyrshmëri dhe ritëm. Në të njëjtën periudhë prezanton edhe “Shtojzovallet”, duke u bërë gradualisht pjesë e pandarë e ekranit shqiptar. Me kalimin e viteve, ai kalon në formate më të mëdha muzikore dhe argëtuese si “Unplugged”, “Top Fest” dhe “Top Music Awards”, ku roli i tij nuk është thjesht të prezantojë, por të mbajë një linjë komunikimi mes skenës dhe publikut. Në “Top Fest”, që zgjat për shumë vite, ai bëhet një figurë e njohur e një prej platformave më të rëndësishme muzikore në vend, ndërsa në “The Voice of Albania” dhe më pas “The Voice Kids”, ai hyn në një terren më të ndjeshëm, ku përballë tij janë zëra që sapo formohen ose kërkojnë drejtim. Në këto formate, mënyra e tij e moderimit është e qetë, e drejtpërdrejtë dhe pa distancë të tepruar, duke krijuar një komunikim më njerëzor me pjesëmarrësit. Në vitin 2015, ai prezanton përkohësisht “Big Brother Albania 8”, duke zëvendësuar Arbana Osmanin gjatë një periudhe tranzicioni. Më vonë, për disa vite, ai largohet nga ekrani i përditshëm, duke u përfshirë më shumë në zhvillimin e projekteve të tjera televizive dhe muzikore brenda grupit mediatik. Kjo është një periudhë më e qetë në dukje, por aktive në prapaskenë, ku formatet dhe idetë zhvillohen jashtë syrit të publikut. Rikthimi i tij i madh vjen në vitin 2024, kur ai bëhet moderator i “Big Brother VIP Albania”, një format ku bashkohen njerëz të profileve, moshave dhe karaktereve të ndryshme në një hapësirë të përbashkët jetese dhe loje. Në këtë rol, ai ruan të njëjtën qasje: një komunikim i qetë, i natyrshëm, pa krijuar distancë të tepruar me personazhet, të cilët i trajton më shumë si pjesëmarrës në një proces sesa si figura të largëta. Ledioni është i martuar me Sara Hoxhën që nga viti 2018. Së bashku ata kanë tre fëmijë dhe janë të përfshirë edhe në drejtimin dhe zhvillimin e projekteve të mëdha në Top Channel. Bashkëpunimi i tyre shtrihet në organizimin e formateve kryesore televizive, ku përfshihet edhe “Big Brother VIP”, si një nga spektaklet më të mëdha të televizionit shqiptar. Ky format mbledh pjesëmarrës nga mosha dhe karaktere të ndryshme, duke krijuar një spektër të gjerë situatash sociale dhe dinamike brenda të njëjtës hapësirë. Në tërësi, rruga e Ledion Liços nuk ndërtohet mbi një stil të theksuar dramatik apo distancë të ftohtë televizive, por mbi një mënyrë të qetë komunikimi, ku spektakli zhvillohet mes njerëzve dhe jo mbi ta. Statusi familjar dhe dimensioni personal Ledion Liço është i martuar me Sara Hoxhën që nga viti 2018. Bashkimi i tyre nuk qëndron vetëm si një lidhje personale, por edhe si një partneritet i lidhur ngushtë me botën mediatike shqiptare, pasi të dy janë të përfshirë në mënyrë aktive në drejtimin dhe zhvillimin e projekteve të rëndësishme televizive, veçanërisht në Top Channel. Në këtë kuptim, ata funksionojnë si bashkëpunëtorë profesionalë, përtej jetës familjare, duke ndarë përgjegjësi në krijimin dhe menaxhimin e formateve të mëdha si Big Brother VIP Albania dhe spektakle të tjera të rëndësishme. Ledioni babai shembullor i tre fëmijëve, e pasqyron rolin që e vendos, e afron me një dimension më të qetë dhe prindi te kujdesshem të jetës së tij. Në disa momente të ndara nga ekrani, ai ka një ndjeshmëri të lartë; është shfaqur i prekur nga mesazhe dhe video të familjes së tij gjatë transmetimeve live, duke treguar një anë më njerëzore dhe emocionale të lidhjes së tij me bashkëshorten dhe fëmijët. Kjo ndërthurje mes jetës familjare dhe angazhimit profesional e paraqet atë si një figurë të shquar, të ekuilibruar, ku përgjegjësitë publike dhe ato familjare bashkëjetojnë në mënyrë të dukshme dhe të qëndrueshme. Në këtë aspekt, ai perceptohet si një njeri i përkushtuar ndaj familjes, me një prani të qetë dhe të kontrolluar në jetën personale, larg ekspozimit të tepruar mediatik. Në përgjithësi, statusi i tij familjar reflekton një strukturë të qëndrueshme jetese, ku marrëdhënia me bashkëshorten dhe fëmijët mbetet një pjesë e rëndësishme e identitetit të tij jashtë ekranit. Në aspektin profesional, ai dallohet për aftësinë për të mbajtur ekuilibër mes spektaklit dhe njerëzores. Në formatet si Big Brother VIP Albania, The Voice of Albania dhe Top Fest, ai nuk vendos distancë të theksuar me pjesëmarrësit, por krijon një marrëdhënie komunikimi të afërt, duke e bërë prezencën e tij më shumë funksionale sesa dominuese. Kjo qasje e bën atë një moderator që nuk e “mbulon” skenën, por e organizon atë. Si drejtues, ai ka treguar aftësi në menaxhimin e projekteve të mëdha televizive, veçanërisht në Televizionin kombëtar serioz dhe të paanshëm — Top Channel — ku ka qenë i përfshirë në zhvillimin dhe strukturimin e formateve që kërkojnë koordinim të lartë editorial dhe kreativ. Në këtë rol, ai shfaqet si figurë që kupton jo vetëm prezantimin, por edhe arkitekturën e brendshme të një programi televiziv. Një aspekt i rëndësishëm i profilit të tij si moderator, është aftësia për të ruajtur një ton të qëndrueshëm në situata të ndryshme televizive, nga programet live deri te reality show-t me dinamikë të lartë emocionale. Kjo e vendos atë në kategorinë e moderatorëve që operojnë me kontroll të brendshëm dhe me një gjuhë të moderuar komunikimi. Formimi i Ledion Liços është i lidhur drejtpërdrejt me artin dhe komunikimin. Ka nhe kombinim te dimensionit artistik te komunikimit dhe menaxhimit mediatik, plotëson aspektin artistik të formimit të tij. Ky kombinim i jep atij një profil të balancuar mes kreativitetit dhe strukturës profesionale, duke e bërë të aftë të funksionojë si në rolin e moderatorit, ashtu edhe në atë të drejtuesit të projekteve televizive. Në tërësi, figura e tij në media përfaqëson një model moderimi të qetë, të qëndrueshëm dhe të kontrolluar, ku prioritet mbetet rrjedha e programit dhe marrëdhënia e drejtpërdrejtë me pjesëmarrësit, pa krijuar distancë të panevojshme skenike. Pergatiti:Liliana Pere.