Search this site

Studim: Nga Prof Shefkije Islamaj. Paduria Dialektore e Malësise se madhe - Kujtese e gjalke e Gjuhes shqipe . Ky studim ka rëndësi sepse dëshmon se pasuria dialektore është një pjesë e gjallë e kujtesës dhe identitetit të gjuhës shqipe. Ai nxjerr në pah vlerën e jashtëzakonshme të veprës së akad. Gjovalin Shkurtajt dhe të Fjalorit të Malësisë së Madhe si një arkiv të gjuhës, kulturës, traditës dhe historisë shqiptare. Studimi tregon se ruajtja e dialekteve nuk është kthim pas, por një mënyrë për të pasuruar shqipen standarde dhe për t’ua përcjellë brezave thesaret e saj. Në këtë kuptim, vepra e Prof. Shefkije Islamajt është një kontribut i çmuar për gjuhësinë shqiptare dhe për ruajtjen e kujtesës sonë. Shefkije ISLAMAJ Duke shfletuar "Fjalorin leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik të Malësisë së Madhe të Gjovalin Shkurtajt (ASHSH, Tiranë 2021, 1015 f.) PASURIA DIALEKTORE E MALËSISË SË MADHE - KUJTESË E GJALLË E GJUHËS SHQIPE Leksikografia dialektore, si fushë e rëndësishme e gjuhësisë shqiptare, ndër vite është pasuruar ndjeshëm. Numri i fjalorëve dialektorë të botuar sidomos në dy-tre dhjetëvjetëshat e fundit është i madh dhe paraqet pasuri të madhe jo vetëm leksikografike e gjuhësore, por edhe etnografike e etnokulturore. Fjalorët dialektorë të shqipes përmbajnë thesar të vlefshëm leksikor e gjuhësor të të gjitha arealeve gjeografike të Shqipërisë, të Kosovës dhe të viseve të tjera shqiptare jashtë këtyre dy shteteve, përfshirë edhe arealet arbërishte të ngulitura ndër shekuj jashtë trojeve autoktone shqiptare, të cilët bashkërisht u bënë burim i rëndësishëm edhe për hartimin e Fjalorit të Madh të Gjuhës Shqipe, tashmë i përfunduar me mbi 125 mijë fjalë e frazeologjizma dhe me mbi 10 mijë faqe, që do të materializohen në dhjetë vëllime fizike, gjatë vitit 2027. Një Fjalor i tillë, një fjalor i madh dialektor, një fjalor i rëndësishëm, i titulluar “Fjalor leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” që është shfrytëzuar si burim lëndor edhe për hartimin e Fjalorit të madh të Gjuhës Shqipe, një fjalor që përmbledh pasurinë e madhe leksikore-gjuhësore dhe etnolinguistike të Malësisë së Madhe ka autor akademikun, pedagogun, studiuesin e shquar e të palodhshëm, Profesorin Emeritus Gjovalin Shkurtaj, i mbarënjohur në shkencën gjuhësore shqiptare, i cili është, njëkohësisht, bashkëhartues i Fjalorit të Madh të Gjuhës Shqipe, përfunduar më 2025. Dialektologu dhe leksikografi Gjovalin Shkurtaj dhe Malësia e Madhe Të kesh vend të lindjes Malësinë e Madhe e mos të ndiesh e mos të përjetosh krenari për hapësirën dhe njësueshmërinë e saj gjeografike, identitare e historike, për pasurinë e madhe shpirtërore, mendore e gjuhësore që ka lindur dhe që është mbrujtur e shtresëzuar ndër shekuj në ato lartësi e shkrepa, në ultësira e butësi toke, domethënë të mos jesh malësor i mirëfilltë. Malësia e Madhe, kjo krahinë emërmadhe, zonë gjeografike dhe historike, identitare dhe gjuhësore, njëra ndër krahinat ndërkufitare që shtrihet në veriun shqiptar këtej e andej kufiri me Malin e Zi e populluar në të dy anët me shqiptarë, është hapësirë e njësishme në shumë pikëpamje, pavarësisht kufirit politik. Andej e këtej kufiri gjuha shqipe flet me një zë të vetëm, ashtu siç flasin me një zë edhe historia, mendësia, filozofia popullore, etnografia, malet, fushat, lumenjtë, brigjet dhe fatkeqësisht edhe mërgimi. Gjuha e përbashkët, historia dhe fati i përbashkët i një tërësie fizike dhe shpirtërore kanë përcaktuar edhe mendësinë, psikologjinë, shpirtin, dashurinë dhe krenarinë e banorëve ndaj tokave të tyre, kanë përcaktuar edhe vetë historinë. Akademik Gjovalin Shkurtaj, bir fisnik i kësaj krahine të pasur shpirtërisht dhe fizikisht, pas një jete të tërë me fjalën dhe ligjërimin shqip, me fjalën dialektore dhe ligjërimin dialektor, duke i gjurmuar, duke i zbuluar e duke shprushur shtresat e moçme leksiko-frazeologjike e filozofike, duke i vjelë si thesaret tona më të vyera, me fletoren e çantën në krahë, ka shkelur e shtegtuar pothuajse në të gjithë gjeografinë shqiptare brenda e jashtë Shqipërisë dhe shumë nga ato i ka studiuar hollësisht, për t’iu kthyer sërish Malësisë së madhe me një Fjalor të madh. A ka dhuratë më të madhe e një biri për vendlindjen, shtëpinë e lindjes, oxhakun e djepin, gjuhën e nënës, të babait e të gjyshërve. Studiuesi, gjuhëtari, pedagogu akademik Gjovalin Shkurtaj në jetën e tij të gjatë e të përmbushur kushtuar gjuhës shqipe e dialekteve të saj e ka njohur e ndier mirë vlerën dhe rëndësinë e këtij thesari gjuhësor të shqipes që gjallëson në Malësinë e Madhe prandaj 82 vjetorin e tij të lindjes e ka kurorëzuar në mënyrën më të mirë duke i dhuruar asaj dhe leksikografisë shqipe një Fjalor të madh leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik (2021). Studiuesi Gjovalin Shkurtaj i ka falur gjuhës shqipe jetën, mundin, djersën e punën e tij të çmueshme, të lëndëzuar jo vetëm në veprat e tij të shumta tematikash të ndryshme gjuhësore por edhe në veprimtarinë e tij shumë të dendur praktike gjuhësore, arsimore e kulturore. Që nga fillimet e tij në fushën e studimeve gjuhësore e deri sot është shquar si zelltar i madh i fjalës dhe i ligjërimit shqip duke shfaqur interesim dhe pasion të veçantë për dialektet, për gjuhën popullore, për pasurinë dhe larminë e saj të pashtershme dhe për etnografinë gjuhësore shqiptare shumë të veçantë, sidomos veriake, por edhe me vëmendje të spikatur e të pandalshme për gjuhën standarde në përgjithësi, për kulturën gjuhësore, për sociolinguistikën e etnolinguistikën, për gjuhën shkrimtarit e të letërsisë. Kontributi i akad. Gjovalin Shkurtaj në fushën e studimeve dialektologjike është i madh e i shquar dhe ka një histori të gjatë e të pasur. Si fryt i punës së tij të palodhshme, i interesimit të vazhdueshëm dhe pasionit të fuqishëm që s’ka reshtur gjatë gjithë jetës për gjuhën shqipe, janë një numër i madh tituj veprash, studimesh, monografish shkencore, përmbledhje shkrimesh nga disa fusha të gjuhësisë shqiptare, që paraqesin të arritura të rëndësishme në shkencën shqiptare.[1] Shqyrtimet, analizat, të dhënat dialektore, që i gjejmë në studimet më të hershme të dialektologut Shkurtaj, ndjekin trajtimet klasike dialektologjike të përvijuara edhe në studimet e pararendësve dhe të bashkëkohësve të tij por edhe të atyre të pasardhur. E kuptueshme. Por, studiuesi Shkurtaj e ka kuptuar me kohë se e gjithë lënda e mbledhur dialektore, të gjitha të dhënat e grumbulluara gjuhësore e jashtëgjuhësore, studimet e analizat e shumta të kësaj lënde, të ngushta dhe të gjera, sintezat pak a shumë të kufizuara a të përgjithësuara për të, nuk janë të mjaftueshme për të përcaktuar rrugën zhvillimore të dialektologjisë shqiptare në pajtim me zhvillimet e sotme në të gjitha shkencat gjuhësore. I vetëdijshëm se këto studime duhet të përparohen, të zgjerohen, të pasurohen me përvoja e disiplina të reja, pra të ndryshojnë jo vetëm metodat por edhe pikëvështrimet dhe ndërlidhjet me fusha e nënfusha të përafërta siç janë etnolinguistika, sociolinguistika, pragmatika e të tjera, autori Gjovalin Shkurtaj, u bë prijatar në çeljen dhe në zgjerimin e hullive të reja për zhvillimin e dialektologjisë shqiptare për çka dëshmojnë studimet dhe botimet e tij të mëvonshme siç janë “Onomastikë dhe etnolinguistikë”, “Etnografi e të folurit të shqipes”, “Kundrime gjuhësore (sociolinguistikë, etnografi e të folurit, kulturë gjuhe)” etj. Së këndejmi, hartimi i veprës “Fjalor leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” duke pasur parasysh vjeljen e lëndës gjuhësore në një hark të gjerë kohor në terren e nga burime të tjera të pasura dialektore (sidomos fjalorë të shumtë) si dhe hulumtimet dhe studimet e shumta dialektologjike e përligjin këtë fjalor si me vëllimin, si me cilësinë dhe sidomos me pasurimin e zërave të tij, me të dhëna, shënime, analiza, ilustrime, konkretizime dhe krahasime, duke e bërë kështu fjalorin e tij një burim njohurish jo vetëm dialektore-gjuhësore, por edhe kulturore–ligjërimore, etnografike, sociologjike, etnopsikologjike, folklorike, etj. Por “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtajt, si kryevepra e tij, që përmban 1015 faqe, është edhe dokument dëshmues për dashurinë e pasionin ndaj gjeografisë fizike shqiptare dhe ndaj gjeografisë gjuhësore shqiptare. Ai i ndërtoi monument të folmes së Malësisë së Madhe, vendlindjes së tij që i ka dhënë aq shumë ndjenjësi, pasuri shpirtërore, mendore e gjuhësore. Tërësia e mikrosistemeve gjuhësore të një krahine siç është krahina e Malësisë së Madhe, e shtrirë në arealin verior shqiptar, krijon një makrosistem që është përmbledhje e veçorive për atë makrosistem në tërësi dhe të atyre veçorive që e bëjnë atë makrosistem të dallueshëm prej makrosistemeve te tjera të araealit gjuhësor gegë. Siç dihet areali verior gjuhësor nga ana dialektore është mjaft i degëzuar, kurse brenda dy makrostrukturave të rendit më të lartë (dialektit gegë dhe dialekti toskë) përfshihen shumësi makrostrukturash edhe brenda këtyre dy makrostrukturave të rendit më të lartë dhe brenda çdo makrostrukture të rendit më të ulët. Në studimet dialektore të Gjovalin Shkurtaj kushtuar të folmeve veriore: të folmes së Kastratit, të folmes së Hotit, të folmes së Kelmendit dhe të folmes së Rranxave të Mbishkodrës, të Bregut të Matës, të qytetit të Lezhës dhe të një numri të folmesh të arbëreshëve të Italisë, që prej fillimeve të tij studimore, janë gjurmuar, hetuar, analizuar dhe studiuar veçoritë e tyre jo vetëm përdalluese por edhe veçoritë e tyre përbashkuese, të moçme e të reja, sidomos janë trajtuar risitë fonetike e morfo-sintaksore pa lënë anash në asnjë rast pasurinë e tyre të madhe leksikore, të shpjeguar e të konkretizuar gjithmonë mjaftueshëm me lëndën e vjelë nga terreni. Nga këto gjurmime, hetime, analiza, dialektologu Shkurtaj ka pjekur mendimin se “Studimet e reja (dialektologjike Sh. I.) tashmë kanë shkuar mjaft më larg, si në gjerësinë e njohjes së materialit faktik (nga fusha të ndryshme), të këtyre të folmeve, ashtu edhe në gjetjen e caktimin e vendit që zënë ato brenda dialektit të Veriut. Megjithatë, sa më thellë të hyhet në njohjen dhe studimin e tyre, aq më e qartë bëhet se Malësia e Madhe (pavarësisht nëse do ta quajmë një grup të folmesh apo një e folme e vetme) është një truall ku vërehen një varg tiparesh e dukurish dialektore me interes të veçantë, falë të cilave, ajo dallohet prerazi nga të folmet e tjera të gegërishtes veriperëndimore (apo grupit perëndimor të gegërishtes veriore),[2] për të cilat autori na sjell mjaft të dhëna e shembuj konkretizues në Hyrjen e Fjalorit, duke u mbështetur sidomos në veprën madhore “Atlasi dialektologjik” I, II[3], bashkautor i të cilit është edhe dialektologu Gjovalin Shkurtaj. Fjalori – kujtesë e gjallë e gjuhës Fjalori dialektor i Gjovalin Shkurtaj është kujtesë e gjallë e së folmes së Malësisë së Madhe. Çdo dialekt është një mënyrë e veçantë për ta parë e për ta përjetuar botën, është një përpjekje për ta shpëtuar nga harresa këtë botë. Horhe Luis Borhes thotë mençur e bukur: “Çdo gjuhë, (dialekt a e folme – Sh.I.) paraqet mënyrën si përjetohet bota ose si kuptohet ajo”. Shqipja jonë e lashtë dhe e pasur si me historinë, si me pasurinë e zhdërvjelltësinë e saj ruhet e frymon përmes dialekteve dhe fjalorëve dialektorë. Studiuesi Gjovalin Shkurtaj e di mirë këtë fakt prandaj nuk i është ndarë asnjëherë degëve amë të gjuhës shqipe nga të cilat është brumosur, zhvilluar, pasuruar e ngritur edhe gjuha jonë e autoritetshme zyrtare – shqipja standarde. E dëshmon vepra e tij e gjerë, e pasur e larmishme studimore, e dëshmon edhe ky fjalor i madh dialektor. Studiuesi Gjovalin Shkurtaj e ndien dhe e di mirë se shpirti i fjalës gege vjen nga gurët e lartë shkëmborë të veriut shqiptar, prandaj kumbon e fortë dhe e prerë, e ngarkuar me histori që kanë kaluar brez pas brezi në oda burrash dhe në këngë epike, fjalë që mbart ndjeshmëri të thellë njerëzore dhe strukturë të lashtë të mendimit shqiptar. Por, studiuesi Gjovalin Shkurtaj e ndien dhe e di mirë, po kështu, se shpirti i fjalës toske rrjedh më butë, më shtruar dhe se åshtë po aq e pasur, po aq e zhdërvjellët dhe po aq artistike dhe lind aty ku punohet toka dhe ku adhurohet dielli e uji e ulliri; lind nga ligjërimi i përditshëm dhe nga tradita e shkrimit që ka ushqyer edhe vetë standardin, duke dëshmuar vazhdimësinë e pandërprerë midis dialektit dhe gjuhës së përbashkët. Studiuesi Gjovalin Shkurtaj e ndien, e di dhe e njeh mirë edhe shpirtin e fjalës arbëreshe, sepse ka jetuar jo pak vite në mjedisin arbëresh. E di dhe ndien mirë se ky shpirt është më i ndjeshmi, më i prekshmi dhe më i lëndueshmi sepse frymon nga kujtesa e largët disashekullore; arbërishtja ruan shpirtin dhe fjalën, ende të paharruar dhe ende të mbajtur gjallë, si relikt të shenjtë identitar, duke dëshmuar kështu se fjala, gjuha, mund të mbijetojnë edhe larg atdheut, nëse ka kujtesë, nëse ka vetëdije dhe nëse ka dashuri. Jo rastësisht, profesori Gjovalin Shkurtaj e ka titulluar një vepër të tij “Shpirti i Arbërit rron” që përmban shënime e të dhëna për arbëreshët e Italisë (1984). Ashtu si fjalorët dialektorë të popujve të tjerë, edhe fjalorët dialektorë të shqipes të të gjitha krahinave shqiptare dhe ata nuk janë pak dhe po shtohen çdo ditë, nuk janë vetëm lista fjalësh, aq më pak është i tillë “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtaj, që në të vërtetë është një arkiv i jetës së malësorit verior, ku fjala shoqërohet, pos me treguesit e domosdoshëm fonetikë, morfologjikë, semantikë, stilistikë, me shpjegimet, por edhe me ilustrime e shembuj nga ngjarje të përditshme, të vogla, me fjali e shprehje të thëna në shtëpi, në ara, në udhë, por edhe nga ngjarje të mëdha e nga figura të rëndësishme të historisë së saj. Shembujt që shoqërojnë këto fjalë nuk janë vetëm ilustrime gjuhësore; ato janë copëza jete, fjali të thëna dikur në oborre, ara, kuzhina e oda, ku gjuha ishte e lirë, pa kufizime, pa “norma”, dhe thellësisht njerëzore, çdo kuptim është një dëshmi e mënyrës si e ka ndërtuar njeriu shqiptar jetën e vet dhe marrëdhënien e vet me botën. Prandaj, në këtë fjalor, një ndjenjë, një ndjesi, një përfytyrim ka shumë emra, një dukuri, një gjësend i zakonshëm a i rrallë ka disa forma, një gjendje a një veprim i thjeshtë merr ngjyra të ndryshme, një zog a një bimë emërtohen me sinonime të shumta. Kjo shumësi nuk e copëton të folmen a ligjërimin e malësorëve veriakë, përkundrazi, e bën më të pasur, më të thellë dhe më njerëzore. Fjalorët dialektorë gegë, toskë dhe arbëreshë së bashku janë pasqyra ose më mirë të thuhet shprehja e së njëjtës gjuhë, janë dëshmi e bashkëjetesës, sepse siç dihet gjuha shqipja nuk jeton vetëm në normë dhe rregull, por edhe në liri, në kujtesë e përvojë, siç ndodh në gjuhët e tjera. Këtu qëndron rëndësia e hartimit dhe ruajtja e këtyre fjalorëve, e fjalorëve dialektorë, sepse kështu ruhet vetë shqipja, sepse aty, mes fjalëve që tingëllojnë ndryshe, por që kuptohen njësoj, gjuha jonë dëshmon se njësueshmëria e saj nuk qëndron në një formë të vetme, por në aftësinë e saj për të mbajtur brenda vetes gjithë larminë e pasurinë e saj. Prandaj me të drejtë thuhet se për aq kohë sa do ketë dialekte e të folme do të ketë thesar e pasurim të gjuhës shqipe dhe pasurim të gjuhës standarde. Këtu qëndron, pos të tjerash rëndësia e fjalorëve dialektorë, prandaj edhe e fjalorit të madh të akademik Gjovalin Shkurtajt. Leksiku i një gjuhe ashtu si dhe i një të folmeje, siç është e folmja e Malësisë së Madhe, shpreh jetën shpirtërore dhe materiale të njerëzve në një makro ose në një mikrobotë të caktuar, në të vërtetë leksiku është shprehje qeniesore e jetës dhe e veprimtarisë së tërësishme të folësve të saj. Kjo mikrobotë gjuhësore përmbledh në vete shtresa të larmishme leksikore jo vetëm në vijën vertikale, të kushtëzuara nga hapësira, gjeografia, tradita, mendësia, psikologjia, historia dhe kultura. Në këtë shtresëzim dalin në pah edhe ndikimet nga kontaktet me gjuhët e tjera. Çdo e folme e një gjuhe në mënyrën e vet është e veçantë dhe interesante, prandaj edhe studimi i tyre zbulon pasuri gjuhësore të rëndësishme, të vlefshme dhe interesante. Në hartimin e këtij fjalori dialektologut Gjovalin Shkurtajt i kanë ndihmuar jo vetëm studimet e tij të shumta e të vlefshme dialektore, por edhe ato të dialektologëve të tjerë, të hershëm e të mëvonshëm dhe ato nuk janë pak, i kanë ndihmuar edhe fjalorët e shumtë dialektorë nga shumë areale gjeografike shqiptare dhe këta janë shumë. Çdo dialekt dhe çdo e folme sado e përshtrirë ose sado e kufizuar territorialisht paraqet pasuri më vete. Disa nga ato ruajnë më shumë moshë ose vjetëri, ndërsa të tjerat më shumë risi, kurse bashkë paraqesin pasuri të madhe gjuhësore. Fjalori i Gjovalin Shkurtajt shpërfaq jo vetëm vjetërinë e shumë formave leksikore e gramatikore por edhe pasurinë shpirtërore e materiale të Malësisë së Madhe. Fjalori – ruajtës i gjuhës së gjallë Fjalorët dialektorë, si Fjalori i Gjovalin Shkurtajt, janë ruajtës të gjuhës së gjallë, të gjuhës që nuk rregullohet me norma, por nga ndjenja, intuita gjuhësore, nga zakoni dhe nga përvoja, të gjuhës që nuk i bën hije standardit, por që ushqen atë në vijimësi. Brenda faqeve të këtyre edhe fjalori i Shkurtajt ruan traditë, mënyrën jetese, botëkuptimin dhe historitë e vogla personale që së bashku ndërtojnë historinë tonë të madhe. Fjalorët dialektorë, si Fjalori i Gjovalin Shkurtajt, janë më shumë se libra me fjalë. Ata janë harta të shpirtit gjuhësor, ku çdo zë, çdo tingull dhe çdo kuptim mban gjurmë jete, kohe dhe përvojë, ku mblidhet dhe ruhet leksiku i një mjedisi të caktuar, jo si relikt, i harruar a i vdekur, por si dëshmi e një gjuhe që ka jetuar, që është folur e që është ndier, nga një popull i lashtë e deri sot. Prandaj mund të thuhet se ky Fjalor ruan dhe jetëson të folmen e Malësisë së Madhe, ruan një pjesë pasurisë së madhe gjuhësore të shqipes ndër vitet e shekujt e saj e deri sot. Fjalorët dialektorë, si Fjalori i Gjovalin Shkurtajt, nuk janë vetëm burim shumë i rëndësishëm lëndor për hartimin e fjalorëve gjuhësorë tipash të ndryshëm (të mesëm, të mëdhenj, tematikë, terminologjikë, të përgjithshëm ose tezaurus), por në rend të parë janë ruajtës të të folmeve popullore, të gjalla dhe natyrore, çka i bën burime të pashtershme të dhënash të çmuara për njeriun shqiptar, mendjen, vetëdijen dhe shpirtin e tij, të shkuarën dhe të tashmen e tij, mënyrën e jetesës dhe botën që e rrethon. Në to ruhen tradita, kultura dhe historia kombëtare, prandaj janë burime të pashtershme për kërkime e studime jo vetëm gjuhësore, por edhe etnologjike, folkloristike, kulturore, antropologjike – ndërsa për kureshtarët e thjeshtë janë një burim i pafund njohurish për popullin dhe gjuhën popullore. “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtajt sjell jo vetëm fjalën, thjesht vetëm fjalën dialektore, por sjell gjuhën dhe ligjërimin e malësorit e të malësores përmes bekimeve, betimeve, mallkimeve, fjalëve të urta, frazeologjive, lojërave të fjalëve, gjuhës së grave, përmes fjalës së mençur e fjalës së sertë të malësorit, fjalës së butë e të epshme të fusharakut, përmes historive, gojëdhënave e kallëzimeve popullore, pleqnive e filozofive, humorit, por edhe të besës, dokeve e traditave, veshjeve e ornamentikën së moçme shqiptare; Fjalori na sjell leksik, shprehje, frazeologji përmes ligjërimit që zhvillohej e zhvillohet në shkuesitë, dasmat e dollitë, në vdekjet e gjamët, në kullat e kasollet e në shtëpinë e oxhakut ku piqej buka mbrume, buka kollomoqe e bukën(d)orja, e ku gatitej maza e zieme e ku zihej djathi, kosi i kulluem e kjumshti, por edhe në arat, fushat e sidomos në bjeshkët e krojet, pa lënë anash ngjarje, beteja historike e emërtime të armëve e sidomos shprehjet gjuhësore për fisnikërinë e ndershmërinë e njeriut të Malësisë. Fjalori, natyrisht, zbulon edhe vështirësitë e varfërinë të përcjella nëpër kohë në rrethana e kushte të vështira të jetës shqiptare, shkurt gjejmë njeriun, shqiptarin e Malësisë së Madhe, gjejmë historinë e tij e historinë e vendit të tij, gjejmë historinë tonë. “Fjalorit leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtajt nuk është një përmbledhje e thjeshtë fjalësh që paraqet fondin leksikor të një të folmeje ose të një krahine të caktuar. Në konceptin leksikor për fjalorin, nuk është e lehtë të përcaktohet saktësisht ç’është fjala dialektore, ç’është leksiku dialektor, më në fund ç’është fjalori dialektor, prandaj ndeshim kuptime të ndryshme në përpjekjen për të përkufizuar qartë përmbajtjen e këtyre emërtimeve. Njësitë leksikore dialektore janë fjalë që i përkasin dialekteve, të folmeve ose idiomave të caktuara, që kanë lindur si rrjedhojë e shtresëzimit territorial të gjuhës, thuhet përafërsisht kështu në teorinë gjuhësore. Por, ka studiues që mendojnë se emërtimi fjalë dialektore nënkupton vetëm fjalët që nuk trajtohen si të normës, pra fjalët “jo normative” dhe të pa përfshira në gjuhën standarde ose në fjalorët standardë, pra fjalë që me formën e tyre shmangen nga forma e pranuar në gjuhën standarde, dhe studiues të tjerë, të cilët i konsiderojnë dialektore të gjitha fjalët që janë pjesë e sistemit dialektor, edhe nëse kanë të njëjtën formë me fjalët që janë përfshirë në fjalorët standardë. Fjalori i Gjovalin Shkurtajt ka marrë parasysh ose është drejtuar nga koncepti i dytë. Fjalorët dialektorë nuk janë gjithmonë vepra të gjuhëtarëve ose të akademikëve. Më së shpeshti ata janë fryt i dashurisë dhe i përkushtimit ndaj fjalës shqipe e ndaj gjuhës shqipe, i njerëzve të thjeshtë, të pasionuar ndaj të folmes së tyre amtare. Sa e sa mbledhës e zelltarë anonimë, me durim dhe përkushtim, kanë gjurmuar, vjelë e ruajtur në blloqet e shënimeve të tyre fjalë e frazeologji që ndryshe do të ishin harruar, bjerrë a zhdukur bashkë me brezat që i kanë përdorur e krijuar për të ndërtuar ngrehinën tonë të madhe gjuhësore, Fjalorin e Madh të Gjuhës Shqipe. Me këtë punë të heshtur, ata i kanë bërë një shërbim të madh jo vetëm fjalës shqipe, gjuhës shqipe, gjuhësisë shqiptare, por edhe vetë kujtesën sonë historike e kulturore. Por, akademiku, gjuhëtari, pedagogu Gjovalin Shkurtaj, autori i këtij fjalori, nuk është vetëm zelltar, mbledhës a dashamirës i vjeljes së fjalës shqipe, por është studiuesi i shquar i fjalës shqipe, i ligjërimit shqip, i dialekteve të shqipes dhe i gjuhës standarde, është gjuhëtari i shumanshëm, është sociolinguisti e etnolinguisti, tashmë edhe leksikografi, i ndërtuar si i tillë fal pasionit për fjalën shqipe dhe falë zellit të tij madh si hulumtues i saj në terren. Dhe dashuria e zelli i tij nisën kur ai mbaroi studimet e larta dhe kur si 26 vjeçar, më 1969, nisi punën në Institutin e Historisë dhe të Gjuhësisë në Tiranë dhe më pas një kohë të gjatë pedagog edhe në Fakultetin e Historisë dhe të Filologjisë të Universitetit të Tiranës. Që nga mosha fare e re ai qe dhe mbeti mbledhësi i hershëm e i përhershëm i fjalës shqipe, i frazeologjisë shqipe dhe i ligjërimit shqip; ai qe e mbeti durimtari, i palodhshmi dhe gjurmuesi i kujdesshëm i pasurisë gjuhësore të shqipes anë e anë zonave shqiptare, malore e fushore, pasuri të cilën e ka “arkivuar” jo vetëm brenda gjithë atyre studimeve gjuhësore, të shkruara e të botuara brenda më shumë se 50 vjetëve, por tashmë edhe brenda Fjalorit të Madh të Malësisë së Madhe. Së këndejmi mund të thuhet se “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” sendërton një punë të shtrirë në një kohë të gjatë, rreth 60-vjeçare. Përshkrim i përmbledhët i Fjalorit Në krye të Fjalorit gjejmë fjalën e autorit të titulluar Fjala paraprijëse në të cilin shpalosen rrugëtimi i Fjalorit që nga ideja, projektimi dhe fillimi i punës si dialektolog e deri në botimin e tij. Fill pas saj gjejmë Hyrjen – “E folmja e Malësisë së Madhe dhe vlerat e saj dialektologjike e etnolinguistike”, që mund të quhet edhe studim gjuhësor, në të cilën autori sjell dhe përmbledh të dhëna të shumta gjeografike, etnografike, historike, kulturore etj., të dhëna për studimet e tij dialektologjike, të dhëna për dialektet e gjuhës shqipe dhe zhvillimin e tyre historik, dhe sidomos për afritë dhe dallimet e të folmeve brenda gegërishtes veriore gjithnjë duke i konkretizuar me shumë shembuj ilustrues. Autori na e thotë edhe vetë se në këtë parashtresë hyrëse, sjell të dhëna që nxjerrin në pah afrinë shumë të madhe që kanë këto të folme njëra me tjetrën. Kjo afri, sipas tij, “është e tillë që rrëfen se në Malësi të Madhe, me gjithë shtrirjen e saj të gjerë tokësore, më fort se për një grup të folmesh mund të flitet për një të folme të vetme, me disa dallime e luhatje brendapërbrenda. Natyrisht, kjo afri nuk është aspak e rastit, por buron nga ajo përbashkësi e gjatë ekonomiko-shoqërore dhe politiko-administrative që i ka karakterizuar përherë “malet” e Malësisë së Madhe”[4]. Në këtë kontekst studiuesi Valter Memisha, në recensionin e tij kritik për “Fjalorin leksiko-frazeologjik të Malësisë së Madhe” në të cilin nxjerr në pah jo vetëm rëndësinë dhe vlerat e Fjalorit por edhe pasurinë e madhe të të folmeve të Malësisë së Madhe duke u pajtuar me mendimin e autorit të fjalorit për afrinë e madhe gjuhësore të të folmeve të pjesës më veriore të Shqipërisë, që shtrihet qysh nga fushat në breg të liqenit të Shkodrës dhe në krejt malësinë veriperëndimore të Kastratit, Hotit, Kelmendit, Shkrelit, Reçit e Lohes, si dhe të pjesës përtej kufijve shtetërorë të Shqipërisë, në Mal të Zi (Grudë, Triesh, Rapshë e Traboin të Hotit). Kjo afri, siç shprehet studiuesi Memisha, është e tillë sa “mund të flitet më fort për një të folme të vetme se për një grup të folmesh.”[5]. Përmes një përshkrimi të përmbledhtë mund të thuhen edhe këto: “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i autortit Gjovalin Shkurtaj, i cili ka 1015 faqe dhe përmban pasuri të madhe gjuhësore dhe kulturore, ku shquhen me sasinë më të madhe dhe mbizotëruese njësitë leksikore që kanë të njëjtën formë fonetike dhe të njëjtin kuptim e përdorim. të cilat i gjejmë në të gjitha të folmet e gjuhës shqipe dhe natyrisht pasuri të madhe gjuhësore dialektore ku shquajnë: fjalët thjesht dialektore, fjalët e rralla e të moçme, shprehjet frazeologjike (idioma, proverba, thënie popullore), elementet etnolinguistike, që ndërlidhen me kulturën, zakonet dhe jetën tradicionale të banorëve të kësaj krahine dhe njësi leksikore me kuptime konkrete e abstrakte që i përkasin botës mendore, shpirtërore dhe materiale të Malësisë së Madhe. Më konkretisht Fjalori sjell: njësi leksikoreme vlera te reja kuptimore, vlera emocionuese, vlera shprehëse, vlera stilistike dhe të tilla me aftësi të shprehur fjalëformuese etj.; njësi leksikore shumë të rralla të ligjërimit bisedor; njësi leksikore me veçori terminologjike, ku shquajnë njësitë nga fusha etnokulturore dhe fjalëterma me kuptim konkret nga jeta materiale e shpirtërore, fjalëterma për veshjet popullore, për shtëpinë, kuzhinën dhe orenditë shtëpiake, për mjeshtërinë e artet popullore, për zakonet e shprehitë, për lojërat popullore, njësi leksikore që lidhen me jetën familjare, me natyrën, me punën e mjetet e punës, me bujqësinë e me blegtorinë, me shtazërinë e me bimësinë etj.; njësi leksikoreqë shënojnë nocione e kuptime abstrakte nga bota shpirtërore dhe marrëdhëniet njerëzore të këtyre trevave e më gjerë, etj; emërtime të pathjeshta me vlerë shënuese; njësi leksikore të ashtuquajtura karakterizuese për njerëz dhe përgjithësisht për frymorë që shquhen me pasuri, larmi dhe me ngjyresa negative, etj.; fjalëformime të shumta me prapashtesat e shqipes: -ar, -are; -or, -ore, -tor, -tar, sidomos me -ak dhe -an, por edhe formime me mbaresat sllave: -nik, -icë, etj.,; njësi leksikore me prejardhje turke e sllave, që vazhdojnë të jenë pjesë aktive e fjalorit të këtyre te folmeve dhe numri i tyre nuk është i vogël; njësi antroponimike (emra e mbiemra të moçëm njerëzish, patronimet e femrave me parashtesën -ja, karakteristikë për Rrafshin e Dukagjinit në të dy anët e kufirit etj. deri në Dukagjin të Kosovës) dhe njësi toponimike (emërvende etj.); fakte të etnografisë së të folurit në Malësi, me të cilat është marrë autori edhe më herët në disa shkrime të tij që janë përfshirë edhe në librat e tij, si Onomastikë dhe etnolinguistikë (2001), Etnografi e të folurit të shqipes (2004), etj. Veçori të tjera të fjalorit Hartimi i fjalorit nuk parakupton vetëm trajtimin e vlerën semantike të një fjale dhe as shpjegimin e plotë të kuptimit të një njësie leksikore a të një njësie frazeologjike, por kërkon edhe përfshirjen e elementeve fonologjike, morfologjike, fjalëformuese madje edhe sintaksore, që do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e gramatikës hyn në detyrën e punës së leksikografit. Në këtë anëvështrim, fjalori dialektor i Gjovalin Shkurtajt paraqitet si fjalor i kompletuar dhe si burim i rëndësishëm për të kuptuar jo vetëm pasurinë leksikore të përfshirë në fjalor, por edhe strukturën e tij të brendshme funksionale dhe marrëdhëniet e ngushta midis kuptimit dhe formës, përfshirë këtu edhe të kuptuarit e marrëdhënieve sintaksore përmes formave foljore (trajtimi i formave të ndryshme të pjesoreve, si ato veprore dhe pësore) e çështje të tjera, të mikrostrukturës. Me të drejtë thuhet se përfshirja e treguesve gramatikorë është njëra ndër çështjet themelore në hartimin e një fjalori dialektor dhe një punë aspak e lehtë. Leksikografit tonë Gjovalin Shkurtajt në këtë punë, përkatësisht në përcaktimin me saktësi të kritereve për përfshirjen e të dhënave gramatikore dhe për mënyrën e organizimit të tyre, i ka ndihmuar njohja e gjerë e së folmes së Malësisë së Madhe, por edhe e të folmeve të tjera përreth saj. Hartimi i një fjalori dialektor, edhe nga ky aspekt, nuk ka qenë punë e lehtë për autorin, sepse përcaktimi me saktësi i kritereve për përfshirjen e të dhënave gramatikore dhe mënyra e organizimit të tyre nuk është vetëm një çështje teknike, por një sfidë teorike më vete që prek vetë thelbin e përshkrimit gjuhësor. Me të drejtë studiuesi dhe leksikografi Memisha thekson se Fjalori i Gjovalin Shkurtajt “vlerësohet për përpunimin e formësimin bashkëkohor e të lëvdueshëm edhe nga ana strukturore”[6]. Rëndësia e fjalorit “Fjalor leksiko–frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtajt është njëri ndër botimet e rëndësishme bashkëkohore në fushën e leksikografisë, të dialektologjisë dhe të gjuhësisë shqiptare në përgjithësi. Fjalori ka tregues të një studimi të thelluar mbi gjuhën dhe kulturën e kësaj treve shqiptare. “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i akad. Gjovalin Shkurtajt konsiderohet me të drejtë nga studiuesit, gjuhëtarët dhe të interesuarit si thesar leksikor dhe kulturor, sepse paraqet pasurinë e dialektore të gjuhës shqipe, pasurinë gjuhësore e kulturore të një zone me traditë të fortë siç është Malësia e Madhe, sepse dëshmon gjuhën e gjallë popullore të Malësisë e Madhe dhe sepse përmban të dhëna të rëndësishme për sociolinguistikën dhe etnografinë shqiptare. Kështu në një shkrim kritik për këtë fjalor studiuesi e leksikografi, akademik Valter Memisha, njëkohësisht recensues i Fjalorit, mes të tjerash thekson: “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” për vlerat dhe cilësimet që përmendëm, për kompetencën shkencore dhe akribinë me të cilën është hartuar e përpunuar, vjen e zë vend të rëndësishëm në fondin leksikografike të shqipes.” [7], ndërkaq studiuesi, stilistikani dhe pedagogu Tefë Topalli, po kështu recensues i këtij Fjalori, ka veçuar: “Vepra “Fjalori leksiko-frazeologjik i Malësisë së Madhe” synon të jetë dëshmi e pasurisë së madhe leksikore e frazeologjike dhe etnolinguistike të një krahine kaq tipike të Shqipërisë veriperëndimore, po edhe të jetë si mbështetje për studime të ndryshme që mund të bëhen në të ardhshmen për krejt të folmet e shqipes…”[8]: Studiuesi, pedagogu dhe shkrimtari Bardhosh Gaçe përplotëson mendimet e dy të parëve: “Prof. Shkurtaj ka kontributin dhe punën më të njohur hulumtuese dhe studimore në fushën e dialektologjisë shqipe, një studiues i cili ka një njohje të madhe për të folmet shqipe, gjendjet dialektore dhe nëndialektore në Veri dhe në të gjithë Shqipërinë, por edhe në vendet e tjera të gadishullit ku jetojnë apo kanë emigruar shqiptarët që para shekullit të XV-të dhe në vijim[9]. Me këtë rast vlen të thuhet se çdo studim dialektologjik është kontribut i llojit të vet për gjeografinë dialektore dhe leksikografinë dialektologjike, sepse në të dyja rastet merren në vështrim të dhëna të një zone të ngushtë a të gjerë ligjërimore dhe për faktin se fjala është njësia kryesore e vëzhgimit dialektologjik. Por, një fjalor i madh dialektor, siç është “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i akad. Gjovalin Shkurtajt nuk është vetëm një sendërtim praktik i dashurisë për fjalën shqipe, i pasionit për të gjurmuar e për mbledhur pasurinë fjalësore e shprehjesore të mbarë shqipes, një sendërtim praktik i njohjes e i studimit, i përzgjedhjes e i përpunimit dhe në fund i materializimit të kësaj pasurie në një botim të madh me 1015 faqesh, por është edhe një dëshmi e madhe e dashurisë së tij për vendlindjen dhe krahinën e tij të vendlindjes Malësinë e Madhe. Njësia leksikore ka veçori tingullore, theksore, trajtore, fjalëformuese dhe burimore, ka kuptim, strukturë kuptimore të gjerë ose të ngushtë, përmban ngjyresa ta shumta kuptimore, burimore, historike, stilistike e stilore dhe hyn në përbërje të njësive të rendit më të lartë si në: togfjalësha, frazema, fjali, ligjërim, siç dëshmohet edhe në Fjalorin i Gjovalin Shkurtajt. Rëndësia e këtij fjalori, në këtë kontekst, qëndron edhe në faktin se në të përshfaqet qartë shumëvlerësia dhe shumëkuptimësia e fjalës shqipe në rrafsh makrostrukturor e mikrostrukturor, si dhe përmasat e përdorimit të njësive të caktuara leksikore, marrëdhëniet kuptimore të tyre dhe të dhëna të tjera gjuhësore dialektologjike. Ky fjalor zgjeron kufijtë e një fjalori standard dialektor duke i pasuruar dhe plotësuar përmbajtjesisht, tematikisht dhe konkretisht me informacione gjuhësore e jashtëgjuhësore jo vetëm në studimet e tij dialektore-gjuhësore, por edhe në studimet e dialektologjisë shqiptare në përgjithësi. Në të vërtetë, të dhënat leksikografike dhe informacionet gjuhësore të lëndës leksikore dialektore të përfshira në Fjalorin e Gjovalin Shkurtajt janë trajtuar në atë mënyra sa na lejon të themi se ai tejkalon leksikografinë tradicionale dialektore dhe gjeografinë dialektore me çka krijon pamje më të plotë e më të qartë për gjendjen dialektore të një areali gjuhësor siç është Malësia e Madhe. Si përfundim Historia e gjuhës shqipe sikundër edhe e gjuhëve të tjera ka dëshmuar se gjuha standarde nuk mund të jetojë pa dialektet, ashtu siç e tashmja nuk mund të ekzistojë pa të shkuarën. Ruajtja e pasurisë dialektore, prandaj, nuk është kthim prapa, por kusht për të ardhmen. Fjalorët dialektorë si “Fjalori leksiko-frazeologjik dhe etnolinguistik i Malësisë së Madhe” i Gjovalin Shkurtajt, janë burim i thellë dhe i gjerë i pasurimit të gjuhës standarde, janë thesar i pashtershëm i saj, janë burim studimi për gjuhëtarin e etimologun, etnologun dhe folkloristin, janë dëshmi kulture, kurse për lexuesin kureshtar janë një dritare që zbulon shpirtin e popullit. Fjalorët dialektorë, si Fjalori i Gjovalin Shkurtajt, përmes fjalëve të moçme, të “fshehura” ose të harruara dhe kuptimeve të veçanta e të panjohura, dëshmojnë kush jemi sot, kush kemi qenë dje dhe kush mund të jemi nesër. Qershor 2026 REFERENCAT: [1] E folmja e Kastratit (1967). E folmja e Hotit (1974, E folmja e Kelmendit (1975), E folmja e Rranxave të Mbishkodrës (1985, për të vazhduar më pasme: Kultura e gjuhës në skenë dhe në ekran (1983), Shpirti i Arbrit rron, Shënime dhe të dhëna për arbëreshët e Italisë (1984), Sociolinguistika (1996), Gjuha shqipe për të huajt dhe shqiptarët jashtë atdheut (1996), Dialektologjia, bashkaut., (1997), Ta duam dhe ta mbrojmë gjuhën tonë të bukur (1998), Onomastikë dhe etnolinguistikë, 2001), Kahe dhe dukuri të kulturës së gjuhës shqipe (2003), Etnografi e të folurit të shqipes (2004), Kadareja dhe fjala shqipe, bashkaut. (2004), Kultura e gjuhës (2006), Ligjërimet arbëreshe, (2006), Kundrime gjuhësore (2007), Atlasi dialektologjik i gjuhës shqipe I, II, bashkaut., (2007, 2008), Si të shkruajmë shqip (2008), Pesha e fjalës shqipe (2009), Shqipja e sotme (Kulturë të shkruari dhe të foluri, baza të gramatikës së shqipes standarde) (2010), Shqipja e sotme (2010), Dialektet e gjuhës shqipe, (2012, Sociolinguistikë e shqipes (2013), Urgjenca gjuhësore (2015), Enigma e emrave (përzgjedhja e emrit, ledhatimet dhe nofkat, Fjalor shkurtimesh dhe emrash të pëlqyeshëm), Tiranë,( 2017), Ligjërimet arbëreshe – Gjuha e bukës dhe Gjuha e zemrës (Shqyrtime dialektologjike dhe sociolinguistike) (2020), Teori drame (2024), E folmja e qytetit të Lezhës, ASHSH, Tiranë, 2026, etj. [2] Gjovalin Shkurtaj, në Hyrjen e “Fjalorit leksiko-frazeologjik të Malësisë së Madhe”, f. 14. [3] “Atlasi dialektologjik i gjuhës shqipe”. I, II, AShSh, IGjL (Jorgji Gjinari, drejtues; hartues, Bahri Beci, Gjovalin Shkurtaj, Xheladin Gosturani; bashkëpun. Anastas Dodi, Menella Totoni), Tiranë, 2007, 2008. [4] Gjovalin Shkurtaj, Hyrja … f. 8. [5] Valter Memisha, “Recension për veprën “Fjalori leksiko-frazeologjik i Malësisë së Madhe” të akad. prof. dr. Gjovalin Shkurtaj”, botuar në fund të Fjalorit të Gjovalin Shkurtajt, f. 1002. [6] Valter Memisha, Po aty, f. 1010. [7] Valter Memisha, Po aty, f. 1002. [8] Tefë Topalli, “Recension për veprën “Fjalori leksiko-frazeologjik i Malësisë së Madhe” të akad. prof. dr. Gjovalin Shkurtaj”, f. 1012. [9] Bardhosh Gaçe, “Gjovalin Shkurtaj dhe vepra e tij “Fjalori leksiko-frazeologjik i Malësisë së Madhe”, Gazeta “Dita”, 21 korrik 2022, Tiranë.

Vepra e Nelo Drizarit "Spoken and Written Albanian", si një kontribut gjuhësor e historik për mërgatën shqiptare të Amerikës Sokol Paja Kryevepra studimore e Nelo Drizarit "Spoken and Written Albanian" është ndër kontributet më të vyera publicistike, shkencore, historike e gjuhësore që ish editori i "Diellit" ka lënë trashëgimi për shqiptarët e Amerikës dhe studiuesit e gjuhësisë e historisë kombëtare. Studimi në fjalë trajton përdorimin praktik të gjuhës shqipe, por edhe origjinën, lashtësinë dhe zhvillimin historik të shqipes, duke iu referuar studiuesve dhe albanologëve të huaj ku e paraqet gjuhën shqipe si një pasuri historike, kulturore dhe kombëtare. Gazetari Nelo Drizari përfaqëson një ndër figurat më të shquara patriotike të mërgatës shqiptare të Amerikës në vitet 30 - 50-të. Gazetari i parë shqiptar i diplomuar për gazetari në Columbia University dhe profesor gazetarie dhe i gjuhës shqipe në këtë universitet, shkrimtar, studiues, gjuhëtar, piktor, romancier, poet, përkthyes e historian, Nelo Drizari ka lënë një trashëgimi të jashtëzakonshme publicistike, atdhetare e mediatike. Plejada e artë kombëtare e shqiptarëve të Amerikës me Sotir Pecin, Fan Nolin, Faik Konicën, Bahri Omarin, Kostë Çekrezin, Refat Gurrazezin, Nelo Drizarin, Qerim Panaritin, Peter Priftin, Athanas Gegajn, Xhevat Kallajxhiun, Eduart Liçon e Arshi Pipën ka krijuar themelet e mendimit kritik, politik, eseistik, gjuhësor e historik të kombit shqiptar. Kolosët e shqiptarizmës me veprintarinë e tyre kombëtare e komunitare dhe me veprat e tyre letrare, historike, kulturore e gjuhësore themeluan ndërgjegjen morale të kombit dhe skalitën shpirtin shqiptar. Ndër ta, një kontributor i spikatur ishte dhe Nelo Drizari. Libri i tij "Spoken and Written Albanian"shërben si një manual praktik për të mësuar shqipen e folur dhe të shkruar, veçanërisht për studentët, mësuesit, udhëtarët dhe shqiptarët e diasporës duke trajtuar imtësisht lashtësinë dhe zhvillimin e saj ndër shekuj. Gazetari Nelo Drizari mbështetet në librin e tij në studime filologjike, historike dhe arkeologjike për të paraqitur argumentet mbi lashtësinë e gjuhës shqipe. Libri i Profesor Drizarit e lidh gjuhën me vazhdimësinë historike dhe identitetin e shqiptarëve duke përmendur figura të mëdha të kulturës shqiptare, ndër të cilët Naim Frashëri, Gjergj Fishta, Faik Konica, Fan Noli, Aleksandër Xhuvani dhe Et'hem Haxhiademi etj. Libri i Nelo Frizarit "Spoken and Written Albanian" paraqet dëshmi dhe qëndrime të studiuesve të huaj për gjuhën, historinë dhe prejardhjen e shqiptarëve si: J. G. von Hahn, Gustav Meyer, Norbert Jokl, Demetrio Camarda, Giuseppe Schiró, Holger Pedersen, J. D. Bourchier, John Cam Hobhouse, William Martin Leake, Richard Knolles, Mary Edith Durham, Joseph Swire, Jacques de Lavardin, Auguste Dozon, Louis Benloew, Antoine Meillet, George C. Marshall etj. Ndër veprat kryesore të Nelo Drizarit përmendim: "Fjalor shqip – anglisht dhe anglisht – shqip", “Four Seas to dreamland”, “Xhek London dhe ëndrra e pamundur”, “Kopshti piktoresk i magjepsjes”, “Skenderbeu” etj. Ndërsa trashëgimia publiçistike e tij është e pasqyruar jo vetëm në gazetat dhe revistat shqiptare të Amerikës si “Dielli”, “Përparimi”, “Studenti”, por edhe në gazetat e revistat amerikane si: “The New York Times”, “Boston Globe”, “Brooklyn Eagel Magazine”, “Current History Magazine” etj. Nelo Drizari ishte editor i Diellit nga maji i vitit 1937, deri në dhjetor 1939, kryetar i degës së Vatrës në New York më 1928, themelues i seksionit shqip te "Zëri i Amerikës", besnik i Mretit Zog, dishepull i Faik Konicës e bashkëpunëtor i Fan Nolit, kryetar i “Lidhja e Studentëve shqiptarë në Amerikë” e me mjaft kontribute të shquara kombëtare e komunitare. Libri i Nelo Drizarit "Spoken and Written Albanian" për gjuhëtarët e historianët ka një vlerë të veçantë jo vetëm si kontribut intelektual e shkencor por edhe si dokument gjuhësor, historik dhe kombëtar i diasporës shqiptare në Amerikë. Si editor i Diellit, Nelo Drizari dha një kontribut të madh publicistik e patriotik duke ngritur nivelin e gazetës Dielli, rritur dhe forcuar degët e Vatrës, kultivoi një gazetari si formë ndërgjegjësimi, edukimit kombëtar dhe të vërtetës historike, u fokusua te reportazhet e përkthimet, mbrojti çështjen shqiptare në opinionin amerikan dhe ndërkombëtar, promovoi e kultivoi interesin kombëtar e vlerat shqiptare dhe krijoi një lidhje shpirtërore mes kulturës shqiptare dhe asaj amerikane. Veprimtaria e Nelo Drizarit është një shërbim i pastër profesional, kulturor e shpirtëror ndaj gjuhës, kulturës dhe çështjes kombëtare. Sipas letërkëmbimeve e dëshmive të kohës Nelo Drizari u anëtarësua në Federatën “Vatra”, në qershor 1921. Deri në frymën e fundit u përpoq për Vatrën, Diellin e komunitetin shqiptar në Amerikë. Lindi në Drizar të Mallakastrës më 1902 dhe vdiq në Kaliforni të Shteteve të Bashkuara të Amerikës më 1978. Karriera, veprimtaria dhe trashëgimia e çmuar e Nelo Drizarit frymëzojnë përjetë e mot breza patriotësh, studiuesish, gazetarësh e shqiptarësh. Emri i tij është i përjetshëm në plejadën e artë të kombit tonë. Gazeta Dielli.Sokol Paja

12 GUSHT 1776 — XHORXH UASHINGTON PARASHIKON STRATEGJINË BRITANIKE PËR RRETHIMIN E NJU JORKUT. 12 gushti 1776 duhet kujtuar sepse shënon një çast vendimtar kur George Washington kuptoi rrezikun që i kanosej Nju Jorkut dhe Revolucionit Amerikan. Kjo ditë dëshmon rëndësinë e largpamësisë, strategjisë dhe aftësisë për të marrë vendime të vështira përballë një kundërshtari shumë më të fuqishëm. Ajo na kujton se një tërheqje e përkohshme nuk do të thotë domosdoshmërisht humbje, kur synimi është të ruhet forca dhe ideali. Historia e këtyre ditëve nderon këmbënguljen e njerëzve që vazhduan të luftonin për pavarësinë edhe në një moment kur fati i tyre dukej i pasigurt. Ta kujtojmë këtë datë do të thotë të nderojmë një mësim universal: liria ndërtohet me guxim, vizion, sakrificë dhe vendime që mund të ndryshojnë rrjedhën e historisë. Më 12 gusht 1776, gjenerali George Washington (Xhorxh Uashington) i shkroi gjeneralmajorit Charles Lee (Çarls Li) se gjendja e Ushtrisë Kontinentale, ushtria e kolonive amerikane kryengritëse, ishte përkeqësuar për shkak të një shpërthimi të lisë dhe problemeve me dezertimet. Uashingtoni kishte frikë se marina britanike, shumë më e fuqishme, mund të vendoste një bllokadë të Nju Jorkut, duke e izoluar qytetin nga komunikimet me kolonitë e tjera. KUSH ISHIN FIGURAT KRYESORE? George Washington ishte komandanti i përgjithshëm i Ushtrisë Kontinentale dhe figura kryesore ushtarake e Revolucionit Amerikan. Charles Lee ishte gjeneralmajor i Ushtrisë Kontinentale dhe një nga komandantët e lartë amerikanë. William Howe ishte gjeneral britanik dhe komandant i forcave tokësore britanike në Amerikën e Veriut. Richard Howe, vëllai i William Howe, ishte admiral britanik dhe komandant i forcave detare. Benjamin Franklin ishte diplomat, politikan, shkencëtar dhe një nga figurat kryesore të pavarësisë amerikane. John Adams ishte politikan, delegat i Kongresit Kontinental dhe një nga mbështetësit më të rëndësishëm të pavarësisë. Parashikimi i Uashingtonit doli i saktë. Britanikët synonin të merrnin Nju Jorkun dhe kontrollin e lumit Hudson, një objektiv strategjik që do t’i ndante kolonitë kryengritëse në dy pjesë. Dhjetë ditë më vonë, më 22 gusht, ushtria e madhe e gjeneralit britanik William Howe zbarkoi në Long Island. Më 27 gusht, trupat britanike sulmuan pozicionet amerikane në Brooklyn Heights. Amerikanët pësuan rreth 1,000 humbje, ndërsa britanikët rreth 400. Megjithatë, Howe nuk e shfrytëzoi plotësisht fitoren. Ai nuk urdhëroi sulmin përfundimtar ndaj pozicioneve amerikane në Brooklyn Heights, një veprim që mund t’i kishte dhënë mundësinë të kapte udhëheqjen ushtarake amerikane, përfshirë vetë Uashingtonin, dhe potencialisht t’i jepte një goditje vendimtare kryengritjes. Uashingtoni urdhëroi tërheqjen e Ushtrisë Kontinentale drejt Manhattanit me anije. Britanikët mund ta kishin penguar këtë tërheqje dhe të kapnin një pjesë të madhe të komandës amerikane. Por William Howe dhe vëllai i tij, admirali Richard Howe, ende shpresonin se amerikanët mund të bindeshin të riktheheshin në Perandorinë Britanike, në vend që konflikti të përfundonte me ekzekutimin e Uashingtonit dhe oficerëve të tij si tradhtarë. Më 11 shtator, Benjamin Franklin, John Adams dhe përfaqësues të tjerë të Kongresit rifilluan negociatat me vëllezërit Howe në Staten Island. Negociatat dështuan, sepse britanikët nuk pranuan pavarësinë amerikane. Më 15 shtator 1776, britanikët morën kontrollin e Nju Jorkut, i cili do të mbetej në duart e tyre deri në fund të Luftës Revolucionare Amerikane. PSE KA RËNDËSI TA KUJTOJMË KËTË DITË? 12 gushti 1776 nuk është thjesht një datë lufte; është një moment që tregon se si historia mund të ndryshojë nga vendimet e marra në çaste pasigurie. Uashingtoni ndodhej përballë një ushtrie më të madhe, një marine superiore, sëmundjeve, dezertimeve dhe rrezikut të humbjes së gjithçkaje. Megjithatë, aftësia e tij për të parashikuar lëvizjet britanike dhe për të ruajtur ushtrinë përmes tërheqjes ishte vendimtare. Kjo histori na kujton se fitorja nuk lind gjithmonë nga një betejë e fituar. Ndonjëherë ajo fillon me aftësinë për të kuptuar rrezikun, për të ruajtur njerëzit dhe për të mos lejuar që një humbje e përkohshme të shndërrohet në fundin e një ideali. Në perspektivën e Revolucionit Amerikan, këto ditë të vitit 1776 tregojnë sa e brishtë ishte rruga drejt pavarësisë dhe sa larg ishte ende krijimi i Shteteve të Bashkuara. Kujtesa historike ka vlerë pikërisht sepse na tregon se liria dhe shtetformimi nuk janë procese të lindura të përfunduara, por rezultate të vendimeve, sakrificave, gabimeve dhe këmbënguljes njerëzore. Pergatiti: Redaksia Prestige

NOBELI I EKONOMISË. (Vitet 2010-2025) Mendjet që kanë ndryshuar mënyrën si e kuptojmë botën ekonomike Ekonomia është shumë më tepër se shifra, tregje dhe pasqyra financiare. Ajo është një mënyrë për të kuptuar shoqërinë, zhvillimin, punën, pasurinë, varfërinë dhe forcat që formësojnë të ardhmen. Pikërisht për këtë arsye, Çmimi Sveriges Riksbank në Shkencat Ekonomike në Kujtim të Alfred Nobelit nderon çdo vit studiuesit, idetë e të cilëve kanë zgjeruar kufijtë e dijes ekonomike. Që nga viti 1969, çmimi është dhënë 57 herë për 99 laureatë, deri në vitin 2025. Pas çdo vlerësimi qëndron një ide që ka ndihmuar botën të kuptojë më mirë mënyrën se si funksionojnë ekonomitë dhe shoqëritë moderne. 2025 — Inovacioni dhe rritja ekonomike Çmimi i vitit 2025 u nda mes Joel Mokyr, si dhe Philippe Aghion dhe Peter Howitt. Mokyr u nderua për shpjegimin e rritjes ekonomike të nxitur nga inovacioni, ndërsa Aghion dhe Howitt për teorinë e rritjes së qëndrueshme përmes “shkatërrimit krijues”. Kontributet e tyre vendosin inovacionin dhe përparimin teknologjik në qendër të pyetjes se si shoqëritë arrijnë rritje afatgjatë. 2024 — Institucionet që ndërtojnë prosperitetin Daron Acemoglu, Simon Johnson dhe James A. Robinson u vlerësuan për studimet mbi mënyrën se si formohen institucionet dhe si ndikojnë ato në prosperitet. Puna e tyre ndihmon në shpjegimin e një prej pyetjeve më të rëndësishme të ekonomisë: pse disa shoqëri arrijnë prosperitet dhe zhvillim, ndërsa të tjera mbeten prapa. 2023 — Gratë dhe tregu i punës Claudia Goldin u nderua për avancimin e kuptimit mbi rezultatet e grave në tregun e punës. Kërkimi i saj ka ndriçuar ndryshimet historike në pjesëmarrjen e grave në ekonomi dhe faktorët që kanë formësuar mundësitë e tyre profesionale. 2022 — Bankat dhe krizat financiare Ben Bernanke, Douglas Diamond dhe Philip Dybvig morën çmimin për kërkimet mbi bankat dhe krizat financiare. Studimet e tyre kanë ndihmuar në kuptimin e rolit të bankave në ekonomi dhe të mekanizmave përmes të cilëve krizat financiare mund të përhapen dhe të thellohen. 2021 — Puna dhe marrëdhëniet shkak-pasojë Çmimi iu dha David Card për kontributet empirike në ekonominë e punës, ndërsa Joshua D. Angrist dhe Guido W. Imbens u vlerësuan për kontributet metodologjike në analizën e marrëdhënieve shkak-pasojë. 2020 — Arti i ankandit Paul R. Milgrom dhe Robert B. Wilson u nderuan për përmirësimet në teorinë e ankandeve dhe shpikjen e formateve të reja të ankandeve. Kontributi i tyre ka ndikuar mënyrën se si hartohen dhe funksionojnë ankandet në tregjet moderne. 2019 — Lufta kundër varfërisë globale Abhijit Banerjee, Esther Duflo dhe Michael Kremer morën çmimin për qasjen e tyre eksperimentale ndaj zbutjes së varfërisë globale. Puna e tyre solli një qasje të re në ekonominë e zhvillimit, duke përdorur eksperimente për të identifikuar se cilat politika dhe ndërhyrje funksionojnë më mirë në luftën kundër varfërisë. 2018 — Klima dhe teknologjia William D. Nordhaus u nderua për integrimin e ndryshimeve klimatike në analizën makroekonomike afatgjatë, ndërsa Paul M. Romer për integrimin e inovacionit teknologjik në të njëjtën fushë. Dy qasje që lidhen me dy prej sfidave më të mëdha të shekullit XXI: klimën dhe teknologjinë. 2017 — Ekonomia e sjelljes Richard H. Thaler u vlerësua për kontributet e tij në ekonominë e sjelljes, një fushë që ndërthur ekonominë me mënyrën se si njerëzit mendojnë, zgjedhin dhe marrin vendime. 2016 — Teoria e kontratave Oliver Hart dhe Bengt Holmström u nderuan për kontributet e tyre në teorinë e kontratave, duke ndihmuar në kuptimin e mënyrës se si kontratat mund të hartohen dhe të funksionojnë në marrëdhënie ekonomike komplekse. 2015 — Konsumi, varfëria dhe mirëqenia Angus Deaton mori çmimin për analizën e tij mbi konsumin, varfërinë dhe mirëqenien, duke sjellë një kuptim më të thellë të mënyrës se si njerëzit jetojnë dhe përdorin burimet e tyre. 2014 — Fuqia e tregut Jean Tirole u vlerësua për analizën e tij mbi fuqinë e tregut dhe rregullimin, veçanërisht për mënyrën se si duhet të kuptohet dhe menaxhohet sjellja e kompanive dhe tregjeve. 2013 — Çmimet e aktiveve Eugene F. Fama, Lars Peter Hansen dhe Robert J. Shiller u nderuan për analizën empirike të çmimeve të aktiveve, një kontribut i rëndësishëm për kuptimin e tregjeve financiare dhe lëvizjeve të çmimeve. 2012 — Projektimi i tregjeve Alvin E. Roth dhe Lloyd S. Shapley morën çmimin për teorinë e alokimeve të qëndrueshme dhe praktikën e projektimit të tregjeve. 2011 — Shkaku dhe pasoja në makroekonomi Thomas J. Sargent dhe Christopher A. Sims u vlerësuan për kërkimet e tyre empirike mbi shkakun dhe pasojën në makroekonomi. 2010 — Tregjet e punës Peter A. Diamond, Dale T. Mortensen dhe Christopher A. Pissarides u nderuan për analizën e tregjeve me fërkime në kërkim, duke kontribuar në kuptimin e mënyrës se si njerëzit dhe kompanitë gjejnë njëri-tjetrin në tregun e punës. Nga ideja te ndikimi Historia e Çmimit të Ekonomisë është, në thelb, historia e ideve që kanë ndryshuar mënyrën se si e shohim botën. Nga inovacioni dhe teknologjia te klima, nga bankat dhe tregjet financiare te varfëria, puna dhe sjellja njerëzore, laureatët kanë trajtuar disa prej pyetjeve më të mëdha të kohës sonë. Në këtë kuptim, Nobeli i Ekonomisë nuk është vetëm një çmim për një teori. Është një vlerësim për fuqinë e dijes për të shpjeguar realitetin dhe, në shumë raste, për të ndihmuar shoqërinë të ndërtojë një të ardhme më të qëndrueshme, më të drejtë dhe më të begatë. Pergatiti: Rrevista Prestige Burimi: NobelPrize.org — Nobel Prize Outreach, 2026

ELVIS & PRISCILLA PRESLEY Dy emra, një epokë, një trashëgimi. Elvis Presley për miliona njerëz në mbarë botën, ai nuk ishte vetem këngëtar, por një revolucion kulturor, një ikonë që ndryshoi muzikën, modën, mënyrën e performimit dhe vetë imazhin e yllit modern. Pranë tij, në një tjetër dimension të kësaj historie, qëndron Priscilla Presley – gruaja që e njohu Elvisin përtej skenës, por që më vonë ndërtoi edhe një identitet dhe trashëgimi të sajën. Të flasësh për Elvis Presley-n do të thotë të flasësh për një nga figurat më me ndikim të shekullit XX. I lindur më 8 janar 1935 në Tupelo, Mississippi, në një familje modeste, Elvis u rrit mes tingujve të gospel-it, blues-it dhe country-t. Këto ndikime të ndryshme do të shkriheshin më vonë në një stil që do të trondiste skenën muzikore amerikane. Formimi i tij nuk ishte ai i një artisti të edukuar në akademi. Elvis nuk ndoqi universitet; ai u formua përmes jetës, dëgjimit, punës dhe përvojës. Talenti i tij i jashtëzakonshëm, zëri karakteristik dhe mënyra e pazakontë e interpretimit e bënë të dallueshëm që në fillimet e karrierës. Në vitet 1950, ai u shfaq si një figurë që sfidonte normat e kohës. Lëvizjet e tij në skenë, veshja, mënyra e të kënduarit dhe seksualiteti i hapur për standardet e asaj periudhe shkaktuan njëkohësisht entuziazëm dhe polemika. Për të rinjtë, ai u bë simbol i rebelimit dhe i një epoke të re. Elvis nuk e ndoqi ndryshimin. Ai u bë një prej njerëzve që e krijuan atë. Ai ndihmoi që rock & roll-i të kalonte nga një rrymë muzikore në një fenomen global. Albumet, koncertet, filmat dhe paraqitjet e tij televizive e shndërruan në një yll ndërkombëtar. Imazhi i tij u bë pjesë e kulturës popullore dhe ndikimi i tij u ndje te breza të tërë artistësh që erdhën pas tij. Por Elvisi nuk ishte vetëm muzikë. Ai u bë një simbol i Amerikës së pasluftës, i rinisë, i rebelimit dhe i transformimit kulturor. Për këtë arsye, edhe dekada pas vdekjes së tij, emri i tij vazhdon të ketë një fuqi të jashtëzakonshme. Priscilla Presley: përtej hijes së një ikone. Në këtë univers të ndërtuar rreth Elvisit, një tjetër figurë do të zinte një vend të veçantë: Priscilla Ann Beaulieu Presley. Priscilla lindi më 24 maj 1945 në Brooklyn, New York dhe u rrit në një familje ushtarake. Për shkak të detyrës së njerkut të saj, familja u zhvendos në Gjermani, ku Priscilla kaloi një pjesë të adoleshencës. Ajo ndiqte shkollën dhe nuk kishte një karrierë të paracaktuar në botën e spektaklit. Megjithatë, jeta e saj ndryshoi në mënyrë të pakthyeshme kur, në vitin 1959, takoi Elvis Presley-n. Priscilla ishte vetëm 14 vjeç. Elvisi ishte 24. Ky takim do të përcaktonte një pjesë të madhe të rinisë së saj, por nuk do të ishte fundi i historisë së Priscillës. Përkundrazi, me kalimin e viteve ajo do të përpiqej të dilte nga roli i “gruas së Elvis Presley-t” dhe të ndërtonte një emër të saj. Ajo përfundoi shkollën e mesme në Memphis dhe më vonë u angazhua në aktrim, prodhim dhe biznes. U bë e njohur edhe për rolin e saj në serialin Dallas, ndërsa luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin dhe ruajtjen e trashëgimisë së Elvis Presley-t dhe të Graceland-it. Kështu, ndërsa Elvis ndërtoi një nga trashëgimitë më të mëdha muzikore të shekullit XX, Priscilla ndërtoi një trashëgimi tjetër – atë të një gruaje që arriti të krijojë identitetin e saj përtej famës së bashkëshortit. Një takim në Gjermani Në vjeshtën e vitit 1958, Elvis ishte vendosur në Gjermaninë Perëndimore gjatë shërbimit të tij në ushtrinë amerikane. Ishte ende atje në vitin 1959, kur Priscilla mbërriti në vend. Një mbrëmje në nëntor, ajo u ftua në Bad Nauheim për ta takuar. E veshur me një fustan marinari bardheblu, 14-vjeçarja u gjend përballë njeriut që tashmë ishte një fenomen ndërkombëtar. Takimi i parë nuk do të mbetej i fundit. Elvisi kërkoi ta shihte përsëri. Priscilla, nga ana e saj, u gjend gjithnjë e më shumë e përfshirë në botën e tij. Kur ai u largua nga Gjermania në mars 1960, ata vazhduan të komunikonin përmes letrave dhe telefonatave. Në vitin 1962, Priscilla udhëtoi drejt Shteteve të Bashkuara. Më pas ajo u vendos në Memphis për të përfunduar shkollën dhe për të qenë pranë Elvisit. Graceland dhe transformimi i Priscillës Jeta në Graceland e futi Priscillën në një botë krejtësisht të re. Ajo nuk ishte më thjesht një nxënëse adoleshente; ishte pjesë e rrethit privat të një prej njerëzve më të famshëm në botë. Elvisi ndikoi fort në pamjen e saj. Flokët e saj u lyen të zinj, mënyra e grimit dhe veshjet ndryshuan dhe stili i saj u përshtat me atë që ai preferonte. Priscilla më vonë do ta përshkruante veten si “kukulla e gjallë e Elvisit”. Por kjo periudhë ishte edhe një proces formimi. Ajo po rritej, po kuptonte botën dhe po përballej me një pyetje që do të bëhej gjithnjë e më e rëndësishme: kush ishte ajo përtej emrit të Elvis Presley-t? Martesa dhe familja Më 1 maj 1967, Elvis dhe Priscilla u martuan në Las Vegas. Elvis ishte 32 vjeç, ndërsa Priscilla pothuajse 22. Më 1 shkurt 1968, lindi vajza e tyre e vetme, Lisa Marie Presley. Për publikun, ata ishin një çift i famshëm dhe një familje amerikane e lidhur me një prej emrave më të mëdhenj të muzikës. Por pas fotografive dhe ceremonive, martesa po përballej me vështirësi. Ndërsa Elvisi vazhdonte karrierën e tij intensive, Priscilla filloi të ndiente se identiteti i saj po humbiste brenda jetës së tij. Ajo dëshironte të zbulonte botën jashtë hijes së një burri që të gjithë e quanin “Mbret”. Dhe kështu, dashuria nisi të përballej me nevojën për liri. Ndarja dhe rilindja personale Në vitin 1972, Priscilla vendosi të largohej. Divorci u finalizua më 9 tetor 1973. Megjithatë, ajo nuk e përshkroi kurrë ndarjen thjesht si fundin e një dashurie. “Nuk u divorcova sepse nuk e doja. Ai ishte dashuria e jetës sime, por duhej të zbuloja botën”, do të shprehej ajo më vonë. Në këto fjalë gjendet ndoshta thelbi i historisë së Priscillës: ajo nuk kërkonte të mohonte të kaluarën, por të gjente veten. Pas divorcit, ajo vazhdoi të ndërtonte karrierën dhe identitetin e saj. Marrëdhënia me Elvisin ndryshoi, por ata vazhduan të ishin të lidhur përmes vajzës së tyre, Lisa Marie. Një trashëgimi që nuk u shua Kur Elvis vdiq më 16 gusht 1977, bota humbi një ikonë në moshën vetëm 42-vjeçare. Por vdekja e tij nuk e mbylli historinë. Muzika e tij vazhdoi të dëgjohej. Imazhi i tij vazhdoi të jetonte. Graceland u bë një vend pelegrinazhi për admirues nga e gjithë bota. Priscilla, ndërkohë, u bë një prej figurave kryesore në ruajtjen dhe promovimin e kësaj trashëgimie. Ajo kontribuoi në zhvillimin e Graceland-it dhe ndihmoi që emri Presley të vazhdonte të kishte një prani të fuqishme në kulturën popullore. Në vitin 1985, ajo botoi kujtimet Elvis and Me, duke treguar historinë e tyre nga këndvështrimi i saj. Libri u bë më vonë baza e filmit Priscilla, të drejtuar nga Sofia Coppola. Dy njerëz që u bënë më të mëdhenj se historia e tyre. Elvis dhe Priscilla Presley mbeten të lidhur në kujtesën kolektive, por trashëgimia e tyre është më e gjerë se historia e një çifti. Elvis ndryshoi muzikën. Priscilla ndryshoi mënyrën se si një grua mund të rindërtojë veten pas jetës nën hijen e një ikone. Ai i dha botës një tingull të ri. Ajo i dha historisë një këndvështrim tjetër mbi njeriun pas ikonës. Ai u bë simbol i një revolucioni muzikor. Ajo u bë simbol i një udhëtimi personal drejt pavarësisë. Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse historia e tyre vazhdon të na tërheqë. Sepse pas famës, pas skenës dhe pas fotografive të përsosura, mbetet gjithmonë njeriu. Dhe pas çdo ikone, ekziston një histori që publiku nuk e sheh gjithmonë. Historia e Elvis dhe Priscilla Presley është pikërisht një e tillë: një histori për famën, ndikimin, dashurinë, humbjen dhe, mbi të gjitha, për guximin për të gjetur veten. Burime Biography.com, “How Priscilla Presley Went from Elvis’ Young Love Interest to His ‘Living Doll’”, Tyler Piccotti & Sara Kettler, përditësuar më 23 shkurt 2024. Priscilla Presley me Sandra Harmon, Elvis and Me, 1985. Pergatiti: Rrevista Prestige

Rubrika: Arte Pamore.Artiste që frymëzojnë “The Flower Shop” (1875) Eleganca e Parisit të shekullit XIX në penelin e Jules Émile Saintin. Në atmosferën e rafinuar të Parisit të shekullit XIX, piktura “The Flower Shop” (1875) e artistit francez Jules Émile Saintin (1829–1894) sjell një skenë të mbushur me hijeshi, dritë dhe finesë urbane. Në hyrjen e një dyqani lulesh parizian shfaqet një grua e re, e veshur me elegancë, që mban në duar një buqetë me lule. Rreth saj lulëzon një botë ngjyrash dhe aromash: vazo, shporta dhe kompozime të pasura me lule krijojnë një harmoni mes natyrës dhe arkitekturës së qytetit. E realizuar në frymën e Realizmit Akademik, vepra dallohet për kujdesin e jashtëzakonshëm ndaj detajeve, teksturave të pëlhurave, butësisë së dritës dhe saktësisë së elementeve arkitekturore. Saintin nuk paraqet vetëm një moment të përditshëm, por kap një fragment të jetës pariziane, ku moda, bukuria dhe kultura e epokës ndërthuren në një tablo të vetme. Jules Émile Saintin ishte një piktor dhe ilustrator i njohur francez, i vlerësuar për skenat e tij të jetës shoqërore, portretet dhe përshkrimet e hollësishme të Parisit të shekullit XIX. Përmes artit të tij, ai ruajti kujtesën vizuale të një epoke të karakterizuar nga eleganca, rafinimi dhe ndjeshmëria estetike. #JulesEmileSaintin #ArtFrancez #PikturaAkademike #ParisiIhershëm #TrashëgimiaArtistike

Rubrika: Libra Poezi frymezuese. Ali Asllani, zëri i zjarrtë i atdhedashurisë shqiptare, e ktheu poezinë në një kushtrim për dinjitetin kombëtar. Në vargjet e tij Shqipëria shfaqet si tokë e shenjtë, me rrënjë të thella dhe kokën gjithmonë lart. Fjala e tij është e fortë, krenare dhe e mbushur me dashuri për vendin. Ai mbetet një nga zërat më autentikë të poezisë shqiptare dhe një rilindas i vonë i shpirtit kombëtar. Vargjet e Ali Asllanit edhe sot tingëllojnë si një thirrje: “E kush është si vendi jonë?” Poezi Ç’DO TË THOTË PATRIOT? Ç’do të thotë patriot, Sot për sot në Shqipëri? Një tuf’ ah e një tuf lotë, Një njeri i pa njeri! Jo, jo! burri i bën ball’ Do buçit si val’ mbi zall. Sa më zi edhe më zi, Sido qoftë pun’ e tij, Copë-cop’ i bënet buza Po aspak s’i falet shpuza. Sikurse një gur stërrall, Në gji zjarrin e ka ngjall, Qoft në lum’ e qoft’ në det Zjarr’ i tija nuk humbet! LE TË JEMI KRENARË. Shqipëria jon’ tashi Di të bëjë diell e shi, Di të bëjë shi e diell, Sepse kokën e mban lart, Sepse rrënjët i ka thellë! Le te jemi, pra krenarë! Që nga len te perëndon, E kush është si vendi jonë? Si në tok’ edhe në det Kemi pjesën më të bukur, Në të bukurin planet! Le të jemi pra krenarë, Dy milionë thua shqiptarë, Fis fisnik në radh’ të parë, Titan ishim, titan jemi Dhe përhera gjithë titan, Rreptësonet shum’ shqiponja. Kurse matet me tufan! Përgatiti: Prestige.

🇦🇱 “Një vend që nuk është në gjendje të ndërtojë anije, të prodhojë ilaçe, të kontrollojë imigracionin ose të sigurojë qasje në burimet jetike, nuk mund të mbrojë popullin e tij, nuk mund të mbrojë interesat e tij dhe nuk mund të mbrojë mënyrën e tij të jetesës.” – Sekretari i Shtetit Marco Rubio 🇺🇸 “A country that cannot build ships or produce medicine or control immigration or access vital resources cannot defend its people, cannot defend its interests, and cannot defend its way of life.” - Secretary Marco Rubio Fjalimi i plote: “AMERIKA FIRST”: MARCO RUBIO PARA SENATIT FLET PËR FUQINË, SIGURINË DHE TË ARDHMEN E SHBA-së. Sekretari i Shtetit Marco Rubio përpara Komisionit të Senatit për Marrëdhëniet me Jashtë mbi kërkesën për buxhetin e Departamentit të Shtetit për vitin fiskal 2027. Deklaratë Marco Rubio, Sekretar i Shtetit Washington, D.C. SEKRETARI RUBIO: Faleminderit që më pritët këtu. Sot do të kemi shumë për të diskutuar. Dhe dua t’ua kujtoj të gjithëve se politika jonë e jashtme është e përqendruar tërësisht te interesi kombëtar i Shteteve të Bashkuara të Amerikës – te mbrojtja e vendit tonë, si në aspektin ushtarak, ashtu edhe në atë të sigurisë, por gjithashtu te siguria jonë ekonomike dhe gjallëria e ekonomisë sonë, sovraniteti ynë dhe e ardhmja jonë. Ne besojmë se Amerika duhet të udhëheqë botën dhe unë besoj se po e bëjmë këtë dhe se do të kemi një histori shumë të mirë për të treguar në lidhje me këtë. Megjithatë, udhëheqja amerikane duhet të jetë gjithmonë në shërbim të interesit amerikan. E them këtë sepse mendoj se, gjatë një periudhe të caktuar, në politikën tonë të jashtme kemi humbur fokusin mbi këtë parim. Realiteti është se politika jonë e jashtme, para së gjithash, duhet të përcaktohet gjithmonë nga ajo që është në interesin kombëtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Dhe përcaktimi i interesit kombëtar shpesh kërkon që të marrim vendime pragmatike. Ndonjëherë, në politikën e jashtme, zgjedhjet nuk janë midis një zgjedhjeje të mirë dhe një zgjedhjeje të keqe; janë midis dy zgjedhjeve më pak se ideale dhe ne përpiqemi të përcaktojmë se cila prej tyre është më e mira për Shtetet e Bashkuara dhe më pak e dëmshme për interesat tona. Dhe kjo ndodh çdo ditë. Thënë kjo, ne mbetemi e vetmja superfuqi globale e botës – vendi më i fuqishëm në Tokë. Kemi ekonominë më të madhe; kemi ushtrinë më të fuqishme dhe më të frikshme që ka njohur ndonjëherë njerëzimi; dollari ynë mbetet monedha rezervë e botës; gjuha jonë përdoret gjerësisht në të gjithë botën për të kryer lloje të ndryshme biznesi dhe në shumë prej marrëdhënieve tona ndërkombëtare. Por e gjithë kjo ka shumë pak vlerë nëse kjo fuqi nuk përdoret për të mbrojtur njerëzit që e kanë ndërtuar atë dhe njerëzit të cilët ajo është krijuar për t’i mbrojtur. Gjithashtu dua t’ua kujtoj të gjithëve se Qeveria e Shteteve të Bashkuara nuk është një organizatë bamirësie. Ne nuk jemi këtu për të luajtur rolin e punonjësit social. Ne jemi këtu për të fituar. Jemi këtu për të fituar në emër të popullit amerikan dhe në emër të interesit kombëtar – për të fituar për vendin tonë, për të fituar për popullin e Amerikës dhe për të fituar për gjërat që janë të rëndësishme për të ardhmen tonë. Për këtë ekzistojmë. Departamenti i Shtetit ekziston për të zbatuar politikën e jashtme të Shteteve të Bashkuara, si përmes diplomacisë, ashtu edhe përmes ndihmës, në një mënyrë që i shërben interesit kombëtar dhe ndihmon popullin amerikan. Dhe ky parim ka udhëhequr çdo vendim të marrë që nga janari i vitit 2025. Një shembull i përsosur është vetë hemisfera jonë perëndimore, një zonë për të cilën ky komision dhe shumë prej anëtarëve të tij kanë argumentuar prej kohësh, ashtu si edhe unë, se është lënë pas dore dhe nuk i është kushtuar vëmendja e duhur. Tani kemi në këtë hemisferë një koalicion vendesh mike – më shumë se një duzinë – që janë bashkuar për të punuar jo vetëm mbi çështjet e sigurisë që i kemi të përbashkëta, por edhe mbi prosperitetin ekonomik, të cilat ecin paralelisht me njëra-tjetrën. Është një histori e jashtëzakonshme. Në thelb, me përjashtim të Nikaraguas, Kubës dhe, natyrisht, Venezuelës, ku mbeten disa sfida, si dhe Brazilit, ndonëse ai është në mes të një cikli zgjedhor, dhe në një masë edhe qeverisë aktuale të Kolumbisë – të paktën presidenti ka qenë problematik – në përgjithësi, ky është tashmë një rajon i mbushur me aleatë të Amerikës, udhëheqës miqësorë ndaj Amerikës dhe një drejtim miqësor ndaj Amerikës. Tani, natyrisht, duhet ta shndërrojmë këtë në veprime konkrete, pas 20 vitesh neglizhence, gjatë të cilave Kina dhe fuqi të tjera globale kanë depërtuar në hemisferën tonë perëndimore, në dëm jo vetëm të interesave kombëtare amerikane, por, sipas këndvështrimit tonë, edhe në dëm të popujve të këtyre vendeve. Pra, këto janë arritje të rëndësishme dhe një prej tyre për të cilën jam shumë i kënaqur. Jam gjithashtu i kënaqur me mënyrën se si kemi transformuar ndihmën e huaj. Në çdo proces ndryshimi do të ketë vështirësi dhe pengesa, por në përgjithësi, nëse mendoni se si programet që ekzistonin në të kaluarën po dështonin, modeli i vjetër duhej zëvendësuar. Ndihma e huaj që vazhdon të ekzistojë po vendoset nën drejtimin strategjik të Departamentit të Shtetit. Pra, nuk bëhet fjalë vetëm për të dhënë para; ne kërkojmë gjithashtu rezultate konkrete. Nuk është thjesht çështja se sa para shpenzon për një program, por nëse po merr rezultate prej tij. Por kjo ndihmë po udhëhiqet gjithashtu nga pikëpamja jonë strategjike. Kjo do të thotë se ne jemi në gjendje të ofrojmë ndihmë jo vetëm në të gjithë botën, por ta drejtojmë atë në mënyrë specifike tek ata që janë më në nevojë dhe tek ato vende në botë që janë më të rëndësishme për interesin kombëtar të Shteteve të Bashkuara. Ky do të mbetet parimi ynë udhëzues. Ky ka qenë parimi udhëzues i reformave tona. Pra, do të doja vetëm të them se mund të hyjmë në shumë prej këtyre detajeve gjatë pyetjeve. Përfundimi është se e gjithë kjo, dhe shumë më tepër, është një pasqyrim i bindjes që përshkrova në fillim: politika e jashtme nuk mund të ndahet nga politika ekonomike, nga politika kufitare, nga politika energjetike apo nga ndonjë prej fushave të tjera që janë thelbësore për interesin tonë kombëtar. "Një vend që nuk mund të ndërtojë anije, të prodhojë ilaçe, të kontrollojë emigracionin ose të sigurojë burime jetike, nuk mund të mbrojë popullin e tij, nuk mund të mbrojë interesat e tij dhe nuk mund të mbrojë mënyrën e tij të jetesës." Prandaj, politika jonë e jashtme vazhdon të riorientohet rreth themeleve reale të fuqisë kombëtare. Ky buxhet është, besoj, një tjetër hap në këtë drejtim. Natyrisht, anëtarët e Kongresit përgjegjës për ndarjet buxhetore do të kenë një rol të madh në rezultatin përfundimtar dhe në mënyrën se si do të duket ky buxhet. Ne nuk presim që, për herë të parë në historinë moderne, Kongresi thjesht të marrë buxhetin tonë dhe ta miratojë atë; mendojmë se ai do të kalojë nëpër reforma të konsiderueshme gjatë procesit. Dhe mezi presim të angazhohemi me ju, ashtu siç bëmë vitin e kaluar, për të hartuar atë që ne mendojmë se do të jetë një ligj shumë i mirë për shpenzimet në atë kohë. Pra, gjithsesi, mezi pres pyetjet tuaja. Të paktën kështu shkruhet këtu. Nuk jam i sigurt nëse në të vërtetë mezi pres pyetjet tuaja. Ndoshta mezi pres rreth gjysmën e pyetjeve tuaja. Faleminderit. (Të qeshura.) Perkthyer nga Origjinali. https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/secretary-of-state-marco-rubio-before-the-senate-foreign-relations-committee-on-the-fy27-department-of-state-budget-request

Në nderim të Prof. Inxhinier Ali Progrit, 27 vjet përkushtim ndaj inxhinierisë, arsimit dhe drejtimit universitar janë një vepër që meriton të kujtohet dhe të vlerësohet. Prof. Prof.ALI PROGRI. Një jetë në shërbim të dijes, teknikës dhe formimit të brezave. Ka personalitete që kujtohen për një detyrë, për një titull apo për një institucion ku kanë shërbyer. Ka edhe nga ata që mbeten në kujtesë për njerëzit që kanë formuar dhe për gjurmën që kanë lënë në një epokë. Ali Progri ishte : inxhinier, profesor, pedagog dhe drejtues i arsimit profesional shqiptar, një nga figurat e rëndësishme të zhvillimit të arsimit teknik në vend. Ali Progri lindi më 10 tetor 1929 në Progër të Devollit, në juglindje të Shqipërisë. Origjina e tij lidhet me Progërën e Devollit, vendlindjen nga e cila mori edhe mbiemrin e njohur publik. Për familjen e tij, prindërit dhe prejardhjen e hollësishme familjare, burimi i paraqitur nuk jep të dhëna të dokumentuara; ndaj këto elemente nuk mund të plotësohen me hamendësime. Ajo që dokumentohet është se nga kjo trevë do të dilte një prej njerëzve që do t’ia kushtonte jetën arsimit dhe përgatitjes profesionale të brezave. Rruga e tij drejt profesionit nisi me arsimin parauniversitar dhe vazhdoi me një formim të lartë teknik jashtë Shqipërisë. Pas përfundimit të shkollës së mesme, në vitin 1948 Ali Progri u nis për studime në Bashkimin Sovjetik. Nga 1948 deri në 1953, ai studioi në Institutin e Lartë Politeknik në Kiev, ku mori formimin e tij të lartë inxhinierik. Studimet në një prej qendrave të rëndësishme teknike të kohës do të përcaktonin edhe drejtimin e mëvonshëm të jetës së tij profesionale: teknikën mekanike, inxhinierinë dhe arsimin teknik. Kthimi në Shqipëri nuk shënoi fundin e formimit të tij, por fillimin e një etape tjetër: atë të vënies së dijes në shërbim të institucioneve shqiptare. Ndër figurat e themelimit të arsimit të lartë shqiptar Pas kthimit në atdhe, rezultatet e tij të larta dhe formimi profesional e vendosën Ali Progrin ndër njerëzit që kontribuuan në krijimin dhe konsolidimin e Universitetit të Tiranës. Ai u përfshi në strukturat e arsimit të lartë dhe më pas shërbeu si zëvendësdekan i Fakultetit të Inxhinierisë, duke bashkuar përvojën e inxhinierit me atë të pedagogut dhe drejtuesit akademik. Për të, universiteti nuk ishte vetëm një vend ku transmetohej dije. Ishte një institucion ku duhej të përgatiteshin specialistët që do t’i nevojiteshin një Shqipërie në zhvillim. Njohuritë e tij të thelluara në teknikën mekanike dhe përvoja e fituar në arsim bënë që përgjegjësitë e tij të shtriheshin edhe në nivelin institucional. Ali Progri u emërua Drejtor i Drejtorisë së Arsimit të Mesëm Profesional në Këshillin e Ministrave. Ky ishte një funksion me rëndësi për sistemin arsimor profesional, sepse lidhej drejtpërdrejt me përgatitjen e nxënësve për profesionet teknike dhe nevojat e industrisë. Në një kohë kur vendi kërkonte specialistë, teknikë dhe punonjës të kualifikuar, arsimi profesional kishte një rol themelor. Pikërisht në këtë pikë takohej formimi i Ali Progrit si inxhinier me vizioni i tij si edukator. Kryeinxhinier në Uzinën e Traktorëve Por Ali Progri nuk mbeti vetëm në botën akademike dhe administrative. Ministria e Industrisë e emëroi kryeinxhinier në Uzinën e Traktorëve, një nga qendrat e rëndësishme të industrisë së kohës, e cila më vonë u shndërrua në Kombinatin e Autotraktorëve. Ky funksion dëshmonte edhe një herë karakterin praktik të formimit të tij. Ai nuk ishte vetëm pedagog i teknikës; ishte një profesionist që e njihte nga afër industrinë, proceset teknike dhe përgjegjësinë e inxhinierit në prodhim. Në këtë mënyrë, karriera e tij u shtri në disa drejtime: arsim i lartë, administrim i arsimit profesional, inxhinieri dhe industri. 27 vjet në krye të Politeknikumit të Tiranës Megjithatë, emri i Ali Progrit do të lidhej më fort se kudo tjetër me Politeknikumin e Tiranës. Në vitin 1967, ai mori drejtimin e këtij institucioni dhe qëndroi në krye të tij për rreth 27 vjet. Politeknikumi i Tiranës, i njohur ndër breza edhe si “7 Nëntori”, ishte një prej institucioneve më të rëndësishme të arsimit teknik në Shqipëri. Në të mësonin rreth 3,000 nxënës, çka e kthente drejtimin e tij në një përgjegjësi të jashtëzakonshme. Për afro tri dekada, breza të tërë të rinjsh kaluan nëpër klasat, laboratorët dhe korridoret e këtij institucioni nën drejtimin e profesor Aliut. Pikërisht këtu qëndron edhe një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë së tij: ai nuk la pas vetëm një karrierë në dokumente, por mijëra ish-nxënës dhe kolegë që e kujtuan si “profesor Aliu”. Autoriteti i tij nuk buronte vetëm nga posti i drejtorit. Ai ishte një njeri që e njihte arsimin nga brenda, industrinë nga përvoja dhe teknikën nga formimi profesional. Një jetë e lidhur edhe me historinë e vendit Biografia e Ali Progrit përfshin edhe një kapitull të lidhur me Luftën Nacionalçlirimtare. Sipas të dhënave biografike të paraqitura, ai ishte pjesëmarrës aktiv në Luftën Nacionalçlirimtare. Për këtë kontribut, Kuvendi i Shqipërisë e dekoroi me Medaljen e Çlirimit dhe Medaljen e Kujtimit. Kështu, jeta e tij profesionale u ndërthur me disa nga periudhat më të rëndësishme të historisë shqiptare të shekullit XX. Puna e tij shumëvjeçare në arsim u vlerësua edhe me tituj të rëndësishëm. Ali Progri mbajti titullin: “Mësues i Merituar” dhe më vonë iu akordua edhe titulli i lartë: “Nderi i Kombit”, i dhënë nga Presidenti i Republikës Bujar Nishani. Këto vlerësime e vendosin emrin e tij në kujtesën institucionale të arsimit shqiptar si një prej figurave që i kushtoi një pjesë të madhe të jetës formimit profesional dhe edukimit të të rinjve. Familja dhe vazhdimi i misionit Edhe pse të dhënat e burimit nuk japin një biografi të plotë të familjes së Ali Progrit, një detaj është veçanërisht domethënës. Një prej vajzave të tij, Silvana Beqaj (Progri), vijoi rrugën e arsimit. Ajo ka shërbyer si drejtuese e gjimnazit me orientim gjuhësor “Asim Vokshi” në Tiranë. Kjo e bën trashëgiminë e Ali Progrit edhe më interesante: përkushtimi ndaj arsimit nuk mbeti vetëm pjesë e historisë së tij personale, por vazhdoi edhe në brezin pasardhës të familjes. Librat, studimet dhe veprimtaria profesionale Ali Progri ishte para së gjithash një inxhinier dhe pedagog i teknikës mekanike, me një karrierë të gjatë në arsim dhe drejtim institucional. Ajo që mund të thuhet me siguri është se veprimtaria e tij profesionale u shtri në inxhinieri, teknikë mekanike, arsimin e lartë, arsimin profesional, drejtimin pedagogjik dhe industrinë. Një figurë mes teknikës dhe humanizmit Në pamje të parë, historia e Ali Progrit është historia e një inxhinieri. Por në thelb, ajo është historia e një mësuesi. Sepse një inxhinier ndërton ura, makina dhe sisteme; një pedagog ndërton diçka shumë më të vështirë për t’u matur: mendjen e brezave. Për rreth 27 vjet, Ali Progri qëndroi në krye të një prej institucioneve më të rëndësishme të arsimit teknik shqiptar. Përmes tij kaluan mijëra të rinj, shumë prej të cilëve më pas u shpërndanë në industri, institucione dhe profesione të ndryshme. Kjo është arsyeja pse emri i tij vazhdon të jetojë jo vetëm në dokumentet zyrtare, por edhe në kujtesën e atyre që e njohën. Fund i një jete, fillim i një kujtese Ali Progri u nda nga jeta më 24 mars 2009. Datat 10 tetor 1929 – 24 mars 2009 shënojnë një jetë prej 79 vitesh, e kaluar në një periudhë të trazuar dhe transformuese të historisë shqiptare. Ai la pas një rrugëtim që përfshinte Devollin e vendlindjes, studimet në Kiev, Universitetin e Tiranës, Fakultetin e Inxhinierisë, administrimin e arsimit profesional, industrinë, Uzinën e Traktorëve dhe mbi të gjitha Politeknikumin e Tiranës, ku për rreth tri dekada u bë pjesë e historisë së mijëra nxënësve. Sot, kur shumë emra të së kaluarës zbehen me kalimin e viteve, figura e tij mund të lexohet ndryshe: jo vetëm si një ish-drejtor, jo vetëm si një inxhinier apo profesor, por si një ndërtues i kujtesës arsimore shqiptare. Sepse ndërtesat ndryshojnë, institucionet marrin emra të rinj dhe brezat zëvendësojnë njëri-tjetrin. Por një mësues i vërtetë mbetet aty ku koha nuk mund ta fshijë: në kujtesën e nxënësve të tij. Ali Progri — 1929–2009 Inxhinier. Profesor. Pedagog. Drejtues. Mësues. Një jetë për dijen, një trashëgimi për brezat. Pergatiti: Rrevista Prestige

ELEGANCA QË U SHNDËRRUA NË KARAKTER. Gëzuar ditëlindjen, Angie Harmon. Ka gra që bien në sy për bukurinë e tyre dhe ka të tjera që, përtej bukurisë, ndërtojnë një prani që mbetet. Angie Harmon i përket kësaj të dytës. Nga pasarelat e modës ndërkombëtare te ekranet televizive dhe kinemaja, rrugëtimi i saj është një histori elegance, ambicieje dhe transformimi artistik. NGA PASARELAT TEK HOLLYWOOD-I Harmon e nisi karrierën shumë herët. Që fëmijë punoi si modele dhe në 1987 fitoi një konkurs modelingu të revistës Seventeen. Gjatë viteve të shkollës në Highland Park High School, ku qëndroi deri në vitin 1990, ajo ishte pjesë e Highland Belles. Një tjetër sukses erdhi pak më vonë, kur fitoi konkursin Spectrum Model Search. Ky ishte fillimi i një karriere që do ta vendoste përballë disa prej emrave më prestigjiozë të modës. Në fillim të viteve 1990, Angie Harmon u shndërrua në një modele të kërkuar. Ajo parakaloi për Calvin Klein, Giorgio Armani dhe Donna Karan, ndërsa fytyra e saj u shfaq në kopertinat e ELLE, Cosmopolitan dhe Esquire. E përfaqësuar nga IMG Models në New York, Harmon e ndërtoi emrin e saj në një industri ku bukuria është vetëm fillimi dhe qëndrueshmëria është prova e vërtetë. NJË KTHESË DREJT EKRANIT Në 1995, rrugëtimi i saj mori një drejtim të ri. Harmon hyri në botën e aktrimit pasi u zbulua në një avion nga David Hasselhoff. Nga moda, ajo kaloi drejt një universi ku imazhi nuk mjafton: personazhi duhet të ketë zë, emocion dhe karakter. Ajo mori një rol kryesor në Baywatch Nights, vijuar nga C-16: FBI, ndërsa në 1997 u shfaq në filmin Lawn Dogs. Por momenti që do ta vendoste më fort në hartën e televizionit amerikan erdhi në 1998, kur iu bashkua serialit të mirënjohur Law & Order si prokurorja e distriktit Abbie Carmichael. Harmon e interpretoi këtë rol deri në 2001, duke fituar një profil të ri si aktore me prezencë të fuqishme dramatike. Gjatë kësaj periudhe, ajo interpretoi gjithashtu me zë Barbara Gordon në filmin e animuar Batman Beyond: Return of the Joker, duke pasuar Stockard Channing në këtë rol. KINEMAJA SI ZGJEDHJE Pas Law & Order, Harmon zgjodhi të përqendrohej më shumë te kinemaja. Ajo u shfaq në Good Advice në 2001, ndërsa në 2003 luajti në Agent Cody Banks, ku interpretoi një agjente të CIA-s. Në 2006, ajo u shfaq përkrah Cuba Gooding Jr. dhe James Woods në dramën politike End Game. Po atë vit luajti edhe në western-in e vlerësuar Seraphim Falls, në rolin e Rose. Televizioni vazhdoi të ishte pjesë e rrugëtimit të saj. Harmon u përfshi në disa projekte të reja, ndër të cilat Secrets of a Small Town, Inconceivable dhe, në 2007, Women's Murder Club, i cili u transmetua për 13 episode. Në 2008, ajo u shfaq në një editorial të veçantë të Allure, duke pozuar artistikisht nudo së bashku me Gabrielle Union, Zoe McLellan, Jill Scott dhe Ana Ortiz. JANE RIZZOLI — ROLI QË E PËRCAKTOI Viti 2010 do të sillte një nga kapitujt më të rëndësishëm të karrierës së Angie Harmon. Nga 2010 deri në 2016, ajo interpretoi detektiven e policisë së Bostonit Jane Rizzoli në serialin kriminal të TNT-së Rizzoli & Isles, përkrah Sasha Alexander. Jane Rizzoli nuk ishte thjesht një rol tjetër televiziv. Ajo u bë një personazh që lidhej ngushtë me imazhin artistik të Harmon: e fortë, inteligjente, e vendosur dhe njerëzore. Harmon drejtoi gjithashtu episodin e 100-të të serialit, duke treguar se marrëdhënia e saj me produksionin kishte kaluar përtej interpretimit. Në 2012, ajo fitoi Gracie Allen Award për Aktoren më të Mirë në Rol Kryesor në një Serial Dramatik. Tre vjet më vonë, në 2015, iu dha edhe People's Choice Award si Aktorja e Preferuar e Televizionit Kabllor. PËRTEJ AKTRIMIT Harmon nuk e ka kufizuar veten vetëm te aktrimi. Në 2012, ajo u shfaq në videoklipin e këngës This Ole Boy të Craig Morgan. Po atë vit, gjatë një interviste me Conan O'Brien, ajo shprehu interesin për të interpretuar She-Hulk, nëse do të realizohej një film për personazhin. Në qershor 2021, Harmon nënshkroi me Lifetime një marrëveshje për zhvillimin e disa filmave, duke zgjeruar më tej praninë e saj në produksionet televizive. Ajo drejtoi dokumentarin Cellmate Secrets dhe luajti Hazel King në Buried in Barstow. NJË EMËR QË KA DITUR TË EVOLUOJË Historia e Angie Harmon nuk është thjesht historia e një modeleje që u bë aktore. Është historia e një gruaje që e transformoi një avantazh të lindur — bukurinë dhe prezencën — në një karrierë të ndërtuar mbi punën, disiplinën dhe aftësinë për të ndryshuar. Nga Calvin Klein, Giorgio Armani dhe Donna Karan, te ELLE, Cosmopolitan dhe Esquire; nga Law & Order te Rizzoli & Isles; nga moda te drama kriminale dhe më pas te produksionet televizive — rrugëtimi i saj përshkon disa prej skenave më të njohura të kulturës amerikane. Në një industri ku fama mund të jetë e përkohshme, Angie Harmon ka zgjedhur të ndërtojë qëndrueshmëri. Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron eleganca e saj më e madhe: jo vetëm në mënyrën se si shfaqet përpara kamerës, por në aftësinë për të mbetur relevante, për të evoluar dhe për ta kthyer çdo kapitull të ri në një tjetër dimension të identitetit të saj. Angie Harmon — një emër i lindur në botën e modës, i formësuar nga ekrani dhe i përkufizuar nga karakteri. Pergatiti: Prestige. Klubi Revista Prestige

Koleksion romantikësh: Gruaja në dritën e Byron, Keats dhe Shelley. Në romantizëm, gruaja nuk është vetëm figurë dashurie, por edhe ide estetike, simbol shpirtëror dhe burim frymëzimi. Poetët e mëdhenj anglezë e shohin atë si pasqyrë të bukurisë dhe të mendimit të thellë. Lord Byron – Bukuria si harmoni e dritës dhe hijes Byron e përshkruan gruan si një ekuilibër të përsosur mes kontrasteve. Bukuria e saj nuk është e zhurmshme, por e qetë, e brendshme dhe e kontrolluar. Citim origjinal: “She walks in beauty, like the night Of cloudless climes and starry skies…” Ky varg tregon idenë byroniane se bukuria e gruas lind nga bashkimi i dritës dhe errësirës në një harmoni të vetme. John Keats – Gruaja si ndjeshmëri dhe bukuri e përkohshme Keats e lidh figurën femërore me ndjenjën e thellë estetike dhe kalueshmërinë e jetës. Për të, bukuria është e fuqishme pikërisht sepse është e përkohshme. Citim origjinal (nga Ode on a Grecian Urn): “Beauty is truth, truth beauty,—that is all Ye know on earth, and all ye need to know.” Kjo ide e vendos bukurinë – dhe shpesh figurën femërore – si një të vërtetë shpirtërore që tejkalon kohën. Percy Bysshe Shelley – Gruaja si ideal dhe forcë shpirtërore Shelley e sheh gruan si pjesë të një ideali më të lartë: liri, pastërti dhe transformim moral. Ajo është më shumë simbol sesa thjesht figurë reale. Citim origjinal (nga To a Skylark): “Like a poet hidden In the light of thought…” Edhe pse nuk i drejtohet drejtpërdrejt gruas, kjo metaforë e Shelley-t shpreh idenë e një bukurie shpirtërore që ngrihet mbi realitetin . Në leximin romantik: Byron ndërton bukurinë si harmoni të përsosur, Keats e shndërron atë në ndjeshmëri dhe të vërtetë estetike, Shelley e ngre në ide dhe ideal shpirtëror. Së bashku, ata krijojnë një figurë të gruas që nuk është statike, por një univers i tërë ku bashkohen bukuria, mendimi dhe ndjenja. --------------- Lord Byron. Ajo Ecën në Bukuri Ajo ecën në bukuri, si nata E qiejve pa re e plot yje; Dhe më e mira e errësirës e dritës Takohen në fytyrën e saj. Një hije më shumë, një rreze më pak, Do ta zbehnin hirin e rrallë Që valëzon në çdo kaçurrele Dhe ndriçon butë mbi fytyrën e saj. Aty mendimet e qeta e të ëmbla Tregojnë sa e pastër është zemra; Dhe në atë ballë, në atë shikim të kthjellët, Flasin ditët e jetuara me mirësi. Faqet e buta, buzëqeshja e lehtë, Kanë veç paqe dhe dashuri; Një mendje në harmoni me gjithçka, Një zemër me pafajësi. ----------------- Poezi. Ode mbi një Urnë Greke – John Keats Ti nuse ende e paprekur e qetësisë, ti fëmijë i përkëdhelur i Heshtjes dhe Kohës së ngadaltë, historian i pyllit, që mund të shprehësh një përrallë me lule më ëmbël se vargjet tona: Ç’legjendë me gjethe të përqafuara rrethon formën tënde të perëndive apo të vdekshmëve, apo të të dyve, në Tempe apo në luginat e Arkadisë? Cilët janë këta njerëz apo perëndi? Cilat vajza të hezituara? Ç’ndjekje e çmendur? Ç’përpjekje për t’u shpëtuar? Ç’flauta e dajre? Ç’ekstazë e egër? Bukuria është e vërteta, e vërteta bukuri,—kjo është e gjitha që di në tokë, dhe gjithçka që ke nevojë të dish. -------------------- Poezi nga Ozymandias – Percy Bysshe Shelley (përkthim në shqip) Takova një udhëtar nga një vend i lashtë, i cili tha—“Dy këmbë të mëdha prej guri pa trup qëndrojnë në shkretëtirë… pranë tyre, mbi rërë, gjysmë i zhytur shtrihet një fytyrë e thyer, e cila, me vrenjtjen, dhe buzën e rrudhur, dhe përbuzjen e urdhrit të ftohtë, tregon se skulptori i ka kuptuar mirë ato pasione që ende mbijetojnë, të gdhendura në këto gjëra pa jetë, dora që i talli dhe zemra që i ushqeu; dhe mbi piedestal shfaqen këto fjalë: “Emri im është Ozymandias, Mbret i Mbretërve; shikoni veprat e mia, ju të Fuqishëm, dhe dëshpërohuni!” Asgjë tjetër nuk mbetet. Rreth shkatërrimit të atij rrënoje kolosale, bosh dhe e pafund shtrihen rërat e vetmuara dhe të rrafshëta deri larg.” Përgatiti:Revista Prestige

Rubrika: Filozofë te medhenj qe na mesojnë e frymëzojnë. Friedrich Schiller , Mendimtari i Lirisë, Bukurisë dhe Humanizmit Evropian. Friedrich Schiller ishte një nga figurat më të rëndësishme të humanizmit evropian. Në filozofinë e tij ai trajtoi lirinë e njeriut, dinjitetin moral, fuqinë e artit, edukimin estetik dhe harmoninë mes arsyes dhe ndjenjës. Sipas Schiller-it, njeriu bëhet vërtet i lirë kur arrin të bashkojë mendimin me emocionin dhe kur bukuria e udhëheq drejt së mirës. Disa nga thëniet më të njohura të Friedrich Schiller-it “Njeriu është plotësisht njeri vetëm kur luan.” “Liria mund të jepet vetëm nga liria.” “Kundër budallallëkut edhe vetë perënditë luftojnë më kot.” “Zëri i shumicës nuk është gjithmonë provë e së vërtetës.” “Arti është bija e lirisë.” “Ai që guxon të veprojë është i lirë.” “Dashuria dhe uria sundojnë botën.” “Historia e botës është gjykimi i botës.” Filozofia e Schiller-it në pak fjalë Schiller besonte se: bukuria edukon shpirtin; arti e bën njeriun më të mirë; liria është thelbi i dinjitetit njerëzor; historia gjykon veprat e njerëzve; njeriu duhet të synojë harmoninë mes arsyes dhe zemrës. Veprat e tij filozofike, veçanërisht Letrat mbi edukimin estetik të njeriut, mbeten ndër tekstet më të rëndësishme të mendimit modern mbi artin dhe lirinë. Veprat më të rëndësishme të Friedrich Schiller janë : Letters on the Aesthetic Education of Man, një meditim i thellë mbi rolin e bukurisë në edukimin moral të njeriut; On Grace and Dignity, ku ai shqyrton harmoninë mes fisnikërisë shpirtërore dhe moralit; On the Sublime, kushtuar madhështisë së shpirtit njerëzor përballë sfidave të jetës; Si dhe dramat e pavdekshme The Robbers, Don Carlos, Mary Stuart dhe William Tell, vepra që lartësojnë idealet e lirisë, drejtësisë dhe dinjitetit njerëzor dhe që vazhdojnë të ndriçojnë mendimin evropian edhe sot. Biografi e shkurter. Friedrich Schiller (10 nëntor 1759 – 9 maj 1805) ishte një nga figurat më të shquara të humanizmit evropian, poet, dramaturg dhe filozof që e pa njeriun si një qenie të thirrur për liri, dinjitet dhe harmoni shpirtërore. Në qendër të filozofisë së tij qëndron ideja se arti dhe bukuria kanë fuqinë të edukojnë shpirtin, të fisnikërojnë karakterin dhe të krijojnë ekuilibrin mes arsyes dhe ndjenjës. Mendimi i Schiller-it mbetet edhe sot jashtëzakonisht aktual, sepse në një botë të trazuar nga konflikti, materializmi dhe mungesa e ekuilibrit të brendshëm, ai na kujton se njeriu bëhet vërtet i lirë vetëm kur kultivon ndjeshmërinë estetike, moralin dhe humanizmin. Filozofia e tij vazhdon të studiohet si një urë e fuqishme mes artit, etikës dhe lirisë njerëzore, duke e bërë Schiller-in një nga mendimtarët më frymëzues të kulturës evropiane. Pergatiti:Presgige.