Search Results

#RevistaPrestige #inspirationdaily #AmericanArtist.#Actress.#Singer Rubrika:Art - Bota - Yje Miley Cyrus në Palm Springs: një portret i artit, identitetit dhe kulturës bashkëkohore. Në mbrëmjen e 3 janarit 2026, në Palm Springs International Film Festival, Miley Cyrus u shfaq jo thjesht si një yll global, por si një figurë artistike e formuar, e vetëdijshme për peshën kulturore dhe simbolike që mbart. Ajo u nderua me çmimin Outstanding Artistic Achievement, një vlerësim që nuk flet vetëm për një këngë apo një projekt të vetëm, por për një rrugëtim krijues të gjatë dhe të ndërgjegjshëm, që ka sfiduar vazhdimisht pritshmëritë, normat dhe kufijtë e industrisë. Ajo nuk është më fëmija rebel i pop-kulturës, as vetëm ikona e skenës muzikore. Miley Cyrus është një artiste që lëviz lirshëm mes zhanreve, formave dhe identiteteve artistike, duke refuzuar çdo definicion të ngurtë. Zëri i saj i thellë, i papërpunuar, bart ndjeshmëri blues, guxim rock dhe intimitet emocional , një kombinim që e bën autentike në një industri shpesh të ndërtuar mbi imazhe të përkohshme dhe narrativë të konsumueshme. Çmimi i marrë në Palm Springs lidhet me kontributin e saj muzikor në kinematografi, duke e pozicionuar Mileyn në një hapësirë ku muzika dhe filmi takohen si gjuhë emocionale universale. Ajo këndon jo vetëm për t’u dëgjuar, por për të treguar histori, për të ndërtuar gjendje shpirtërore dhe për të komunikuar përvojë njerëzore – një cilësi thelbësore e artit të vërtetë. Paraqitja e saj në tapetin e kuq ishte po aq domethënëse sa edhe vepra që u vlerësua. E veshur me një kostum minimalist, të errët dhe të strukturuar, Miley zgjodhi të shmangë spektaklin klasik, duke përqafuar një estetikë androgjene dhe intelektuale. Dukej qartë profili i lidhur me kulturën bashkëkohore: eleganca nuk ka nevojë për teprim. Kjo zgjedhje vizuale buron nga tradita estetike e artit modern, ku trupi dhe veshja shndërrohen në medium shprehjeje identitare. Miley Cyrus e përdor modën si gjuhë, një gjuhë që flet për liri, pjekuri dhe kontroll mbi narrativën personale, duke e kthyer pamjen në qëndrim kulturor. Arti i kesaj ikone ushqehet nga rrënjë të forta amerikane: country, rock, soul dhe pop, por edhe nga kultura e kinemasë, performancës dhe feminilitetit të ri. Ajo përfaqëson një brez artistësh që nuk pranojnë të kategorizohen, duke e parë identitetin si diçka fluide, në zhvillim të vazhdueshëm, si proces dhe jo si etiketë. Në Palm Springs, Miley Cyrus u konfirmua si një figurë që i përket plotësisht kohës sonë: e ndjeshme, e guximshme dhe estetikisht e ndërgjegjshme. Çmimi që mori është një simbol, jo i suksesit të momentit, por i dinjitetit artistik dhe i një zëri që vazhdon të evoluojë, duke reflektuar kulturën, kontradiktat dhe emocionet e botës moderne. Miley Cyrus, emri i vërtetë Destiny Hope Cyrus, lindi më 23 nëntor 1992 në Franklin, Tennessee, SHBA. Ajo mori pseudonimin “Miley” nga fjalë e vogël “Smiley” për shkak të buzëqeshjes së saj të shpeshtë si fëmijë. Në vitin 2008, emri u ndryshua ligjërisht në Miley Ray Cyrus. Miley vjen nga një familje e lidhur fort me artin dhe muzikën. Babai i saj, Billy Ray Cyrus, është një këngëtar i famshëm i muzikës country, ndërsa nëna e saj, Tish Cyrus, ka qenë menaxhere e karrierës së saj dhe ka punuar edhe në televizion dhe dizajn. Miley ka disa vëllezër e motra, përfshirë Noah, Braison, Trace, Brandi dhe Christopher, shumica prej të cilëve janë të përfshirë në muzikë, aktrim ose media. Në fëmijëri mësoi në Heritage Elementary School në Tennessee. Kur mori rolin kryesor në serialin Hannah Montana, familja u zhvendos në Los Angeles, ku Miley mori arsimim të përzier me kurse private dhe mësues në setin e xhirimeve, duke vazhduar mësimin ndërsa punonte profesionistisht. Miley është një këngëtare, aktore dhe autore këngësh me famë botërore. Ajo u bë e njohur ndërkombëtarisht si vajzë e re në serialin e Disney Hannah Montana (2006–2011), rol që e shndërroi menjëherë në një ikonë të pop-kulturës. Pas suksesit televiziv, Miley solli albume të shumta solo pop dhe rock, duke përfshirë këngë hit si “Wrecking Ball” dhe “Flowers”, e cila i solli edhe çmime Grammy. Në vitet e fundit ajo ka eksploruar zhanre të ndryshme, përfshirë projekte muzikore eksperimentale për filma. Si një artiste ndërkombëtare, Miley jeton kryesisht në Los Angeles, Kaliforni, ku ka bazën e saj krijuese, por udhëton shpesh për koncerte, xhirime dhe evente ndërkombëtare. Ajo punon në muzikë, film, produksion dhe shpesh bashkëpunon me artistë të tjerë në studiot muzikore dhe projekte filmike. Përtej punës artistike, Miley ka qenë e hapur lidhur me prioritetet e saj në jetë, përfshirë reflektimin mbi familjen, vendimet personale dhe rritjen e saj si individ. Ajo ka folur publikisht për rëndësinë e mirëqenies dhe përzgjedhjet e saj të jetës, duke ndarë se lidhja me familjen, marrëdhëniet personale dhe angazhimi i saj krijues janë elemente kyçe të identitetit të saj. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author Prestige Magazine. Rrevista Prestige

PROF. SOKRAT XHAXHO: NJË JETË NË SHËRBIM TË DIJES DHE NJERIUT Hyrje Figura e Prof. Sokrat Xhaxho nuk mund të lexohen thjesht nëpërmjet datave dhe titujve të akademisë, sepse ai përfaqëson bashkimin e shkencës me humanizmin, të mendjes me empatinë, dhe të profesionit me përgjegjësinë etike.  I lindur më 30 qershor 1959 në Fier, ai u rrit në një mjedis ku qetësia ushqen reflektimin dhe përqendrimin, duke e përgatitur për një jetë ku dija nuk është luks, por domosdoshmëri morale. Ashtu si Kant-i i ri në Königsberg, edukimi i hershëm formoi karakterin, dhe jo thjesht inteligjencën, duke krijuar bazën për një disiplinë të brendshme që më vonë do të shndërrohej në rigorozitet akademik. Formimi i hershëm dhe arsimi i mesëm (1959–1978) Fëmijëria e tij ishte studim i heshtjes dhe vëzhgim i jetës. Shkolla e mesme në gjimnazin “Sami Frashëri” përfunduar në vitin 1978 me mesatare 10/10 nuk ishte thjesht rezultat i talentit, por shprehje e një marrëdhënieje të thellë me rendin dhe përgjegjësinë.  Tek Sokrat Xhaxho, përsosmëria nuk ishte rastësi, por zakon i përditshëm, një koncept që i ngjason virtytit aristotelian, ku zakoni i mirë është rruga drejt jetës së mbarë.  Ky formim i hershëm e bëri të kuptojë se dija dhe karakteri duhet të bashkohen, për të shërbyer më pas si themele të çdo arritjeje profesionale. Studimet universitare dhe thirrja e mjekësisë (1979–1984) Nga viti 1979 deri në korrik 1984, Prof. Xhaxho ndoqi Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Tiranës, me mesatare të shkëlqyer 9.99/10. Këto vite ishin më shumë se mësime të laboratorit dhe auditorit; ato ishin ushqim për një mendje që kërkonte kuptim të thellë, analogjik me arritjet e Claude Bernard, i cili mendonte se kërkimi shkencor është gjithmonë dialog me natyrën.  Anëtarësimi në Këshillin Shkencor të Fakultetit e vendosi herët në rolin e mendimtarit institucional, i cili kupton se shkenca nuk është vetëm njohuri, por edhe përgjegjësi sociale.  Në këtë periudhë, Prof. Xhaxho kuptoi se mjekësia është thirrje që bashkon artin e kujdesit me saktësinë e logjikës, një vizion që do ta shoqëronte gjithë jetën. Hapat e parë profesionalë dhe pedagogjia e hershme (1984–1987) Pas marrjes së diplomës në korrik 1984, ai filloi punë si pedagog i brendshëm në Departamentin e Anatomisë Normale dhe më pas si neurolog në QSUT. Ky kontakt i hershëm me pacientët dhe mësimdhënia e studentëve e ndihmoi të kuptojë se njohuria nuk duhet ruajtur për vete, por shpërndahet si dhuratë.  Specializimi në neurologji, përfunduar në shtator 1987 me mesatare 10/10, dhe studimi i titulluar “Epilepsia e lobit temporal”, treguan një mendje që lexon trurin jo si mekanizëm, por si peizazh ku secili simptomë është shenjë e një rendi më të thellë, një qasje që i ngjan përpjekjeve filozofike të Descartes-it për të kuptuar natyrën e mendjes dhe trupit.  Tek Sokrat Xhaxho, neurologjia shërbeu si laborator filozofik ku teoria dhe empatia bashkëjetojnë. Parisi: universalizimi i dijes (1990–1997) Tetori 1990 shënon fillimin e një etape ku mendimi u universalizua.  Specializimi pasuniversitar afatgjatë në Hôpital Pitié-Salpêtrière, Paris, pranë Profesor Jean-Claude Gautier, i mundësoi të fitonte titullin Assistant Professor-Étranger në dhjetor 1991 dhe më pas Diplôme Interuniversitaire de Spécialisation (DIS) në Neurologji në tetor 1994.  Si Foucault në studimin e institucioneve dhe pushtetit, Prof. Xhaxho përjetoi spitalin si vend ku dija, struktura dhe etika bashkëjetojnë. Kjo periudhë e formoi dimensionin akademik ndërkombëtar dhe krijoi baza për gjithë punimet e tij shkencore, ku çdo studim i botuar ishte një akt filozofik i vëzhgimit të sakramentit të jetës së trurit. Gjatë kësaj kohe botoi studimet e para të rëndësishme: 1991 – “Fistulat arterio-venoze të Sinusit Sagital  Superior”, 1994 – “Aksidentet cerebro-vaskulare në moshat e reja të shoqëruara me Foramen Ovale Permeable dhe me Aneurizëm të Septumit Inter-Aurikular”,  Dhe 1995 – “Hartimi i normave të Refleksit-T në funksion të moshës dhe gjatësisë trupore”,  Të gjitha në Pitié-Salpêtrière, Paris.  Këto studime nuk ishin vetëm botime, por pjesë e një dialogu filozofik me natyrën dhe kompleksitetin e trurit. Rikthimi në Shqipëri dhe kontributi akademik (1997–2008) Rikthimi në QSUT në nëntor 1997 ishte akt etik dhe profesional: kthimi i dijes për shërbim të vendit të origjinës.  Ai u angazhua si pedagog i jashtëm në Fakultetin e Mjekësisë që nga viti 1998, duke ndërtuar ura midis brezave të studentëve dhe përvojës klinike.  Në vitin 2008 botoi librin “Ekzaminimi klinik në neurologji” (328 faqe), duke kristalizuar eksperiencën klinike në një tekst didaktik që reflekton saktësinë akademike dhe humanizmin e përhershëm. Pjekuria shkencore dhe botimet kombëtare (2009–2014) Nga viti 2009, ligjërimi i Neuropsikologjisë Klinike për Masterin Shkencor në Psikologji, shënoi integrimin e mendjes dhe trurit në një kuptim të përbashkët.  Në këtë periudhë botoi dy vepra madhore: “Urgjencat mjekësore” (2011) dhe “Neurologjia” (2014), të regjistruara në Bibliotekën Kombëtare.  Këto libra nuk janë thjesht referenca akademike, por përshkrime të detajuara të eksperiencës klinike dhe pedagogjisë, ku qetësia, saktësia dhe përkushtimi janë prirjet dominante.  Tek këto libra, Prof. Xhaxho tregon si mjekësia dhe pedagogjia janë art dhe filozofi e përjetuar. Botimet ndërkombëtare dhe pjesëmarrja në kongrese (2003–2025) Prof. Xhaxho ka mbi 40 botime shkencore ndërkombëtare, përfshirë artikuj në revista të rangut të lartë si Neuroepidemiology (2003),  Revue Neurologique (2010),  Epilepsia (2011),  European Journal of Neurology (2010, 2013, 2016), Journal of Neurological Science (2013, 2014),  Oxford Medical Case Reports (2021), dhe International Journal of Stroke (2020).  Ai ka marrë pjesë me prezantime dhe postera në kongrese të mëdha botërore në Vjenë, Barcelonë, Berlin, Stamboll, Gjenevë, Helsinki, Londër, Lisbone, Venecia dhe Philadelphia, duke përfshirë kongreset e Akademisë Europiane të Neurologjisë dhe CONy. Nga vitet 2010–2025, punimet e tij kanë përfshirë tema si insulti cerebral, epilepsia post-stroke, sindroma Morvan, Mielinoliza post-alkoolike, gliomat multicentrike, sindromat vaskulare të rralla, dhe efektet e faktorëve të rrezikut si hipertensioni, diabeti dhe nivelet e hematokritit.  Në leximin e përgjithshëm të figurës së Prof. Sokrat Xhaxho, rrugëtimi i tij akademik dhe shkencor mund të krahasohet, në mënyrë metaforike, me misionet e astronautit dhe shkencëtarit Neil Armstrong, ku çdo hap profesional është i matur, i disiplinuar dhe i vetëdijshëm për peshën historike të veprimit.  Ashtu si Armstrong që nuk e shihte hapin mbi Hënë si triumf personal, por si fitore të njerëzimit dhe dijes kolektive, edhe Prof. Xhaxho e ka konceptuar shkencën jo si ngritje individuale, por si avancim të përgjegjshëm të komunitetit akademik dhe shëndetësor. Ky krahasim nuk është heroizim simbolik, por analogji epistemologjike: të dy veprojnë në kufijtë ekstremë të njohjes njerëzore — njëri në hapësirën kozmike, tjetri në hapësirën po aq misterioze të trurit njerëzor. Analiza shumë-dimensionale e figurës së Prof. Sokrat Xhaxho 1. Dimensioni human-filozofik Në thelb të veprimtarisë së Prof. Xhaxho qëndron koncepti kantian i dinjitetit njerëzor si qëllim në vetvete. Pacienti, studenti dhe kolegu nuk reduktohen kurrë në funksion, diagnozë apo rol institucional.  Ai dallon në qetesinë menyren si komunikon me pacientin humanizmin e larte.  Ky humanizëm i përjetuar nuk është emocional, por etik dhe racional, duke e pozicionuar figurën e tij në traditën e mjekësisë morale europiane. 2. Dimensioni epistemologjik dhe shkencor Neurologjia, në qasjen e tij, nuk është thjesht shkencë empirike, por proces hermeneutik: interpretim i shenjave, simptomave dhe kontekstit jetësor.  Kjo e vendos Prof. Xhaxhon pranë mendimit të Karl Jaspers, ku shkenca mjekësore bashkëjeton me kuptimin ekzistencial të vuajtjes. 3. Dimensioni pedagogjik-akademik Si profesor dhe mësimdhënës, ai mishëron modelin e profesoratit klasik  universitar: autoritet pa autoritarizëm, urtësi, rigorozitet pa dogmatizëm. Mësimdhënia për të është akt formimi, jo transferim informacioni.  Kjo e afron me idealin humboldtian të universitetit, ku kërkimi dhe mësimi janë një proces i vetëm. 4. Dimensioni profesional dhe etik Në praktikën klinike, Prof. Xhaxho ndërthur saktësinë teknike me përgjegjësinë morale.  Ai përfaqëson figurën e mjekut-intelektual, ku vendimi klinik është gjithmonë edhe vendim etik. Kjo e pozicionon si vazhdues modern të betimit hipokratik, jo në formë rituale, por në veprim të përditshëm. 5. Dimensioni shoqëror dhe institucional Rikthimi në Shqipëri dhe investimi në sistemin akademik vendas përfaqëson një akt filozofik të përgjegjësisë kolektive. Dija, sipas tij, nuk ka kuptim pa kthim në shoqëri. Ky dimension e lidh me konceptin e intelektualit publik, që nuk izolohet në laborator, por ndikon realitetin. Përfundim. Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson një sintezë të rrallë: neurolog që mendon si filozof, profesor që formon karaktere, shkencëtar që mbetet human, studiues që nuk humbet etikën. Ai dëshmon se shkenca nuk është vetëm progres teknik, por akt i thellë moral dhe shërbim ndaj njeriut. Secila punë është jo vetëm raport shkencor, por një reflektim filozofik mbi ndikimin e trurit mbi jetën dhe sjelljen njerëzore.  Ky dimension i sjell botës një neurolog që mendon si filozof dhe shikon si humanist, njësoj si Albert Schweitzer në marrëdhënien e tij me jetën dhe etikën. Në dimensionin human, Prof. Xhaxho i sheh pacientët jo si raste, por si individë me dinjitet të paprekshëm, duke reflektuar humanizmin e figurave si Schweitzer.  Në dimensionin profesional, ai ruan rigorozitetin dhe disiplinën, si Hipokrati modern që kombinon etikën me veprimin.  Në dimensionin akademik, ai ndërton urat mes dijeve të ndryshme, duke kombinuar përvojën klinike me kërkimin shkencor, si Wilhelm von Humboldt me universitetin modern. Figura e Prof. Sokrat Xhaxho përfaqëson modelin ku neurologjia është filozofi e zbatuar, mjekësia është etikë e jetuar, dhe pedagogjia është akt i përjetësimit të dijes.  Titulli Profesor i Asociuar, fituar në gusht 2022, nuk shënon kulmin e karrierës, por njohjen formale të një rrugëtimi që kishte nisur që nga fëmijëria dhe kishte kaluar përmes gjithë eksperiencës dhe përkushtimit në laborator, spital, auditor dhe në hapësirën ndërkombëtare të shkencës.  Në çdo hap, Prof. Xhaxho ka treguar se dija është shërbim, shkenca është etikë, dhe humanizmi nuk largohet kurrë nga praktika. Autor.Pub licist Liliana Pere

Bubulina, lufta dhe dashuritë e saj Kur zbarkon në Specaj, në këtë ishull të bukur, të përmbytur nga e bardha e shtëpive, nga bluja detit dhe e qiellit, nga një diell që varion nga drita e bardhë dhe e argjendtë në mëngjes dhe në një të kuqe rrezëlluese në perëndim, nuk mund të largohesh pa pikëtakuar Bubulinën, heroinën arvanitase të Revolucionit Grek për pavarësi, e cila u shfaqet vizitorëve të shumtë jo vetëm me statujën e saj në skelën e qytetit, jo vetëm  me emrin e saj në rrugët, kafenetë apo restorantet, por dhe me shtëpinë e saj të kthyer në muze, çka është krenaria e ishullit. Meqë kisha përkthyer në shqip romanin e Michel de Grèce La Bouboulina, të këtij shkrimtari me origjinë nga familja mbretërore e Greqisë, kisha lexuar gjithashtu dhe një mori librash, mbresash e kujtimesh të njerëzve të ndryshëm që gjatë shekullit XIX kishin vizituar apo marrë pjesë në Revolucionin Grek. Dhe në shkrimet e tyre Bubulina qëndronte si një personazh po aq interesant sa Marko Boçari, Karaiskai, Xhavellat, Kolokotroni dhe arvanitas të tjerë që i dhanë aq shumë atij revolucioni. Por fakti është se pothuaj asnjëri prej këtyre europianëve nuk fliste për jetën intime të Bubulinës dhe aventurat e saj. Heroika e personazhit, e «kapitenes se detrave» (kapetanica), kishte lënë në hije gjithçka që kishte të bënte me jetën e saj private. Me dy burra të vrarë, me një djalë po ashtu të vrarë në një betejë kur luftonin bashkë dhe ku pas beteje e gjeti duke dhënë shpirt, Bubulina u kthye në një personazh tragjik dhe ndryshe nga sa mund të mendohej, ajo mbeti me po ato ndjesi femërore si dhe më parë. Ajo e donte jetën ashtu siç i vinte edhe pse jeta e saj ishte një dramë e përhershme. Në kujtimet e tij, kapiteni Voutier, i cili ishte një nga francezët e lavdishëm që luftoi për Revolucionin dhe Pavarësinë e Greqisë, e tregon shumë shkurtimisht njohjen me të dhe atë tipar që binte në sy tek Bubulina si një femër mjaft tërheqëse, duke shtuar se «ajo ishte ende e bukur dhe se sjelljet e saj ishin të drejtpërdrejta. Ajo qesh me gjithë zemër kur ne i themi se sa shumë flitet për të në Paris, ku e tregojnë ashtu me pisqollat e shpatën e madhe të saj. Bubulina nuk është një amazonë, por ajo ka ndjenja bujare e të flakta patriotizmi dhe është në vazhdën e traditës së femrave të Spartës»…   «Polemos qe agapi»   Ai që e zbuloi gjerësisht këtë anë të jetës intime ishte shkrimtari Michel de Grece, i cili zbriste në Specaj një shekull e gjysmë më vonë në vitet ‘60-‘70 të shekullit XX dhe duke ndenjur me speciotët e vjetër, rrëmonte në kujtimet e tyre, në atë që ishte kthyer në një lloj legjende, por që ishte e vërtetë. Pas kthimit nga Specaj ai shkroi biografinë e saj të romanizuar, por me penën e një historiani të vërtetë ku heroikja është parësore dhe ku erotikja i jep sharmin e vet personazhit, ngjarjeve, vetë historisë. Ja një pasazh nga libri i tij : «Duke qenë se e kisha humbur dashurinë e vërtetë, - shkruan Michel de Grèce në librin e tij La Bouboulina, e rrëfyer në vetën e parë me zërin e vetë heroinës, - fillova ta keqtrajtoj dashnorin tim. E shaja që në mëngjes, madje i qepesha prapa gjer në spital për t’a penguar nga puna e për ta qortuar. Bridhja me bashkëluftëtarët e mi dhe sa më shumë ai donte të rrinte me mua, aq më shumë e bëja të priste. Një ditë, një grek më dha nja dy shpulla, të cilat sigurisht ia ktheva. Isha fatkeqe dhe doja ta bëja dhe atë fatkeq… Aq sa një mbrëmje, ai u hodh përpjetë nga inati. Gjendeshim në një tavernë të Nafplios me ca batakçinj që s’dija ku i kisha gjetur. Duhej të kisha pirë shumë, sepse kur u ngrita, më merreshin këmbët e gati sa s’bija. I bëra shenjë të më ndiqte pas, por ai refuzoi të ngrihej. Atëherë u talla me të dhe e akuzova se ishte impotent. Ai u zverdh në fytyrë dhe doli. Atyre që më rrethonin iu desh të më mbartnin gjer në shtëpi. Të nesërmen, Samueli u shfaq shënd e verë dhe me një trastë në krahë. Kishte gjetur një vend në një anije napolitane që nisej për në Amerikë. As që bëri fjalën më të vogël për atë ç’kishte ndodhur një natë më parë. Lavdëroi përvojën që kishte fituar midis nesh dhe se ajo që kishte mësuar këtu do t’i vlente shumë për të hapur një spital në Kansas City. Nxitonte të kthehej dhe të gjente të fejuarën e tij, e cila e priste me padurim ta takonte. Nisi të më flasë për bukurinë dhe virtutet e saj, i mallëngjyer nga letrat që ajo i kishte dërguar, ku i shkruante për mërzinë që e kishte pllakosur. Në fund më falenderoi ngrohtësisht për mikpritjen dhe gjithçka që kisha bërë për të. Më puthi lehtë në ballë dhe u zhduk kështu nga jeta ime. Nuk pati asnjë lloj zënke apo drame. Ai e preu këtë lidhje në mënyrë të qartë, të pastërt dhe të prerë, si me një thikë kirurgu… Atëherë vetminë time e mbysja me alkool. Ditën flija, ç’ka më bënte ta humbja mëndjen, ndërsa natën bridhja nga një mejhane në tjetrën. Batakçinjtë, të cilëve u pagoja gotat që pinin, më brohorisnin dhe më rrethonin, duke më treguar dashurinë e tyre.  «Bu-bu-li-na! - thërrisnin ata, kur bëja garë me gota rakije me ndonjërin prej tyre. «Bu-bu-li-na!” - thërrisnin, kur çohesha dhe hyja në një valle të fortë, para se të përmbysesha e të bija në tokë. Nuk kisha aq forcë sa ta  ndaloja Mihalin të më ndiqte nga pas. Nga frika se mos më ndodhte ndonjë gjë, ai më shoqëronte ngado, duke u ulur në një cep dhe duke shmangur të më shihte në sy, pa pirë asnjë gotë. Shpesh më priste gjer në agim.- «Do të vriteni!» - guxoi të më thotë një herë. - «Lërmë të jetoj ose të vdes, ashtu siç dua!» - i hakërrohesha unë. Mbrëmjen nuk e përfundoja kurrë vetëm. Ndonjërit prej burrave, kujt t’i binte rradha, i drejtoja një nga pistoletat, duke e detyruar të më ndiqte pas. Tjetri bënte sikur kishte frikë dhe në delirin mes thirrjeve dhe të qeshurave, ne dilnim jashtë. Tundesha andej-këndej, ndërsa tjetri mburrej e fryhej, ndërkohë që shakarat e shokëve të tij na shoqëronin pas. Edhe ata me të cilët s’kisha bërë ndonjë gjë, mburreshin se kishin kaluar një natë me mua…» Bubulina nga Adam Friedel. Në Specaj, duke e pyetur një mik speciot se si ishte Bubulina si femër, ai filloi të qeshte dhe të lëshonte një «hum»… dhe një «eh» si për të më thënë se s’kishte grua si ajo. «Lum ai që binte në krahët e Bubulinës», më tha më së fundi specioti para se të ndaheshim. Shtëpia e Bubulinës ishte në lagjen që quhej „kunupica“ që siç thonin dhe studjuesit grekë, origjinën e kishte nga fjala shqipe „kunupi“. Një shtëpi e rëndë dykatëshe, e bardhë, si gjithë shtëpitë e ishujve të tjerë, e mbuluar me tjegulla, ku dritaret e saj të mëdha shihnin kalldrëmet e ishullit dhe detin përtej. Oborri kuqëlonte nga lulet. Një shtëpi pothuaj treqind vjeçare, me katër dhoma të mëdha e sallone poshtë e sipër, ku dikur jetonte familja e burrit të saj të dytë, Bubulis. Në fakt ajo quhej Laskarina Pinotis, por Bubulina e thirrën pas vdekjes heroike të burrit të saj, Bubulis. Tavani i gdhendur i asaj shtëpie, i ngjante tavaneve të gdhendura të Gjirokastrës. Në krah ishte minderi ku dikur priste miqtë, si dhe një pasqyrë e madhe dhe e bukur veneciane. Më tutje, gjendej një tavolinë franceze e objekte të tjera të blera në Firence apo në Orient, vazo porcelani me figurina vajzash anonime si dhe një kasafortë e madhe e prodhuar në Marsejë, që vite me radhë kishte qenë në kabinën e anijes së saj „Agamemnoni“. Nuk mungonin aty as koburet e saj, pisqolla të vjetra në argjend, kamat bizantine apo dhuratat e tjera nga Cari i Rusisë, armë të grabitura kushedi në ç’betejë si dhe piktura të mrekullueshme me portretin e saj, siç ishte dhe një e bashkëkohësit të saj, piktorit danez Adam Friedel. Po kaq befasuese ishin dhe letrat e shkruara nga dora e saj me një kaligrafi të habitshme për një audidakte si ajo, jeta e së cilës, në pjesën më të madhe kishte kaluar veçse në detra e oqeane. Kur filloi revolucioni në Greqi, piktori Friedel ishte shfaqur me një rrobë ushtarake princore nga Europa e veriut për të luftuar për çlirimin e Greqisë. Por shpejt ai e la luftën për t’iu kushtuar udhëtimeve dhe artit, pasi kishte talent në pikturë. Kështu, ai kishte zbarkuar dhe në Hidra e Specaj, ku ishte frymëzuar pas heroinës arvanitase, duke krijuar disa portrete që padyshim janë nga më të bukurat e Bubulinës, edhe pse në këto piktura është më tepër një lloj princeshe e bukur dhe jo ajo Bubulinë që na shfaqet në tregimet e bashkëkohësve të vet aq e fuqishme, e fortë dhe tragjike, gati në kufijtë e legjendës. „Në Specaj flasin «arvanitika», pra shqip, gjuhën tonë, - ka shkruar Michel de Grèce përmes gojës së Laskarinës, në librin e tij biografik për të. - Në fakt, nëna, ati im dhe unë, ishim grekë pa qenë të tillë. Ishim grekë me shpirt e me zemër, me fe dhe me ideal, dhe sigurisht, grekë të sakrificës, sepse ne jepnim dhe jetën tonë për Greqinë, por jo grekë nga gjaku, sipas historianëve puristë. Unë jam një arvanitase, me një fjalë, shqiptare. Që prej kohrash tepër të largëta, raca jonë ka patur emra të ndryshëm. Vallë jemi pellazgë, ilirianë? Mos vallë gjuha jonë vjen drejpërdrejt nga sankritishtja, siç e pohojnë ekspertët? Di vetëm se ne kemi ardhur në Ballkan që prej mijra vjetësh dhe jemi shpërndarë nëpër koloni, pothuaj ngado nëpër  Greqi. Hidra është shqiptare, Specaj po ashtu…» Laskarina u rrit në fakt në një ambient arvanitas, me këngët dhe zakonet e tyre, të njëjta me ato të Shqipërisë së jugut. Të njëjtat këngë, mite e rite. Shumë e re ajo dashurohet me një grek nga Specaj, të quajtur Jonuzas, që atë kohë, si gjithë burrat e këtyre ishujve, rrihte detet e Greqisë dhe të Mesdheut. Në historinë e atyre ishujve, Bubulina do të ishte e para grua që do të thyente zakonin e vjetër. Duke ia lënë fëmijët nënës së saj, ajo ishte e para që  e ndoqi të shoqin në det. Ai e mori atë në portet e Italisë dhe të Dalmacisë, e çoi tutje në Smirnë (Izmir) dhe në portet e Spanjës, ku blinin armë prusiane dhe angleze. Në Marsejë të Francës shisnin grurë dhe blinin mëndafshet e famshme të Lionit apo verën „Bordeaux“. Në Kartagjenë shisnin kaviar dhe blinin verën „Malaga“. Tregtia u shkonte mbarë, edhe pse u duhej shpesh të luftonin me piratët „korserë“, apo doganierët turq. I frymëzuar nga Katerina e II e Rusisë, Jonuzas nisi luftën në det kundër osmanëve dhe Laskarina trime e shoqëroi në çastet më të vështira e tragjike. Marinarët e thërrisnin „kapetanica“, sepse ajo ishte e fortë si një burrë dhe armët i mbante ngjeshur në brez. Një ditë, në Specaj, mbërriti trupi pa jetë i Jonuzas, vrarë në betejë me osmanët në ngushticën e Siqilisë. Laskarina 26 vjeçare mbeti e ve me tri fëmijë, por shpejt Bubulis, miku më i ngushtë i të shoqit kërkoi të martohej me të. Dhe përsëri, duke ndjekur Bubulis, Laskarina do të vazhdonte aventurën e saj me detin, luftën dhe jetën boheme. Edhe Bubulis ishte trim e njeri i aventurës. Me të ajo do rrahë Atlantikun, do të shkojë gjer në Veracruz e Buenos-Aires, në Lisbonë, Kartagjenë dhe Detin e Zi. Emri i saj tashmë ishte kthyer në legjendë. Por pas vrasjes së Bubulis dhe të djalit të saj në betejat detare, emri i saj do të bëhej simbol i luftës për liri. Gjithçka ajo e vuri në shërbim të revolucionit. “Ja vdekje, ja liri! Elefteria i Thanatos!” Bashkë me një nga bijtë e saj, Bubulina ishte anëtare e organizatës së fshehtë “Filiqi Eteria” (“Shoqata Miqësore”), e cila u bë shpirti i Revolucionit. Jeta e saj kaloi nëpër betejat detare, gjëmimet e topave dhe stuhitë. Në shtëpinë muze të bën përshtypje një tablo e anijes së saj “Agamemnoni”. Më 13 mars 1821, në direkun e tij, ajo kishte ngritur flamurin dhe kishte nisur rrugën e madhe të luftës. Marinarët e saj, të gjithë arvanitas speciotë, ajo i thërriste „djemtë e mij“.  Pikërisht në 3 prill të atij viti, në majën e kambanores së kishës së Shën Nikolës ajo kishte ngritur të parin flamur të luftës për pavarësi me mbishkrimin „Ja vdekje, ja liri“, shkruar me gërma të bardha në një sfond të kuq. Shpejt, emri i Bubulinës do të shpërndahej nëpër gjithë ishujt, e më pas në tërë Greqinë e Ballkanin. Duke përshkruar betejën e famshme të Nafplios, kronisti dhe historiani grek Argirou, shkruante: “Më kujtohet kur më 4 dhjetor 1821, ajo qëndronte në këmbë mbi kuvertën e anijes, duke urdhëruar sulmin mbi kështjellën e Nafplios. Por 300 topat e kështjellës e sprapsën sulmin e marinarëve të saj. Si një amazonë në zemëratë, Bubulina u thirri: “Jini gra apo jini burra të vërtetë?... Përpara!” Tek shtëpia e Bubulinës Në kohën e Revolucionit grek, flota e Bubulinës u bë e tmerrshme në detin e Egjeut dhe në Mesdhe. Ajo luftonte kudo ku e thërriste Greqia: në Tripolica, Navarin apo Monemvasia, në betejën e Karadros, ku u vra dhe biri i saj e kudo në brigjet e Peloponezit. Padyshim, lexuesit të sotëm i duket ndoshta e çuditshme që një grua si ajo, e kalitur në zjarrin e luftës, të ishte njëkohësisht dhe një grua e ndjenjave të holla, e dëshirës për të bërë dashuri, e këngës dhe e valleve, e pijes gjer në ag të mëngjesit. Michel de Grèce shkruante se “Laskarina Bubulina, kjo femër joshëse dhe heroinë moderne për kohën e vet, bëri që njerëzit t’a adhurojnë secili në mënyrën e vet. Pasurinë e saj ajo e vuri në shërbim të luftës. Por dashuritë e saj të stuhishme s’do ta bëjnë asnjëherë të harrojë pasionin e vërtetë të saj: çlirimin e Greqisë”. Atje në Specaj, kur ne pyetëm ciceronen e muzeut «Bubulina» për origjinën e heroinës, ajo ngeli disi e habitur, nënqeshi lehtë dhe e kaloi bisedën gjetkë, sikur kjo pyetje të ishte disi pa vend. - Sigurisht greke! - shtoi më pas. Por, po tu thuash se «Bubulina ishte arvanitase», ata jo vetëm e mohojnë, por u duket sikur i ke fyer. Dhe e njëjta gjë ndodh dhe po të pyesësh për heronjtë e tjerë të Revolucionit grek, suliotë, çamë, arvanitas. Por le të vazhdojmë me bëmat erotike të Bubulinës, meqë ato heroiket, bota tashmë i njeh dhe se nëse mund të flasim për gra feministe pas poeteshës Safos të kohës antikitetit dhe ehove që vijnë nga ishulli Lesbos, Bubulina shfaqet si një shëmbull i qartë i feminizmit, para se të shfaqeshin në Europë figurat feministe si shkrimtarja George Sand, Madame de Stael, Dora d’Istria (apo Elena Gjika në emrin e saj të vërtetë). Dhe pikërisht atëherë kur në Europë lindi feminizmi modern me Simone de Bauvoir, Françoise Sagan, Simone Signoret e Margarite Duras, aktorja e famshme Irene Papas interpretonte një film për Bubulinën.   Vdekja e Bubulinës   Pas shumë vite lufte dhe dashurisë së fundit me Kolokotronin e famshëm, në qershor të vitit 1825, Bubulina kthehej në Specaj e zhgënjyer nga qeveritarët që erdhën në fuqi pas revolucionit. Kthehej në Specaj për të shijuar jetën familjare meqë prej vitesh ajo ishte larguar, duke rendur nga një betejë në tjetrën. «Gjithë mall rigjeta vendet e mia familjare, - shkruante Michel de Grèce në emër të Bubulinës në librin e tij. - Speciotët më pritën me ngrohtësi, por dhe me atë rezervë që i karakterizon arvanitasit. Fëmijët e mi më prisnin në skelën e Dapias. Maro dhe Shqevo shtynin drejt meje carronjtë e tyre, nipërit e mbesat që s’i kisha parë kurrë. Ditët e mëpasme, kureshtare për t’i njohur, kalamajve u ofroja bombone. I lija t’i preknin rrobat dhe objektet e mia, të më hidheshin sipër dhe të më tërhiqnin shallin tim të qëndisur. Të lumturuara që më shihnin të urtësuar, vajzat e mia gërhisnin nga rehatia. Por a ishte vallë koha që të rrija si e shushatur në vend që të riorganizoja luftën? Roli im si gjyshe mund të priste. Nuk isha ende e pjekur për të marrë një detyrë të tillë. E thirra tim bir, Jorgon, në zyrën e Bubulis, ku për vite me radhë kisha drejtuar aferet tona. Që nga vizita e tij në Nafplio, gjendja ime financiare ishte keqsuar akoma më shumë. Pothuaj kisha marrë fund. Ndërkohë që ai bënte llogaritë, rrija dhe e vështroja. Bukuria e tij e kishte humbur formën e mëparshme dhe faqet i ishin futur brenda. Vetëm Jorgo më kishte mbetur dhe papritur ndjeva për të, gjithë atë dashuri të dhunshme që nuk e kisha shprehur ndonjëherë. Qesha duke kujtuar profecinë që më kishte bërë një cigane, nuk di se në ç’port të Detit të Zi, e cila më kishte thënë: - „Djali yt i vogël do të jetë shkaku i vdekjes tënde“. Me sa dukej, nuk e kisha paguar dhe aq atë shtrigë, pasi Jorgo në fakt më donte shumë dhe s’mund të më bënte kurrë keq…»   Mjerisht Bubulina do të qëndronte atje pak më shumë se një muaj, pasi jeta e saj shpejt do të ndërpritej. Një histori hakmarrjeje, „gjaku“, siç preferon ta quajë Michel de Grece. Djali i Bubulinës, Jorgo, dashuronte një vajzë, Evgjeninë, të cilën familja tjetër speciote Kuci, e kishte dhënë fjalën për një martesë tjetër dhe nuk kishin pranuar të dëgjonin për dashurinë e vajzës së tyre me Jorgon. Dhe dasma do të bëhej të djelën, tri ditë më vonë. Por Jorgo dhe Evgjenia duheshin shumë dhe kush më tepër se Bubulina mund t’i kuptonte ata. Kështu, mbrojtësja e zjarrtë e dashurisë e ndihmoi të birin ta rrëmbente atë, siç ndodhte atëherë mes shqiptarësh, dhe bëri të mundur që ata të martoheshin në kishën e Specajt, natën e në fshehtësi. „Pater Gregori filloi ceremoninë e martesës. Nuk po kuptonte mirë se çfarë po bënte, por kjo s’kishte shumë rëndësi, sepse Mihali, i armatosur me një maliher të madh, i kujtonte atij lutjet që duhej të thoshte. Kësaj radhe isha unë që i kujtoja priftit emrat e çiftit. Isha gjithashtu dhe si dëshmitare, duke firmosur në regjistrin e famullisë. - «Të jetoni të lumtur!» - i urova të dy. Dhe ata nxituan të lumtur drejt strehës që u kisha përgatitur, shtëpisë ku kisha jetuar më parë me Jonuzas. Atë ditë ata u përhumbën në një dashuri që kishin fatin të përjetonin. Ndërsa unë vigjëloja për ta. Qëndroja në pragun e kishës së vogël. Hëna bënte të shquheshin njollat e zbehta midis hijeve të zeza të pishave. Dhe për disa orë do të shkoja. Do takohesha me Kolokotronin dhe së bashku do të bënim një jetë të mbushur me rreziqe, aventura e dëshira që na lidhnin pazgjidhshmërisht. Para se të nisesha, u ktheva t’u lija ato fjalë shprese dhe e gëzuar shkrova atë devizë që ishte kuptimi i jetës sime: “Gjithnjë e më larg, gjithnjë e më lart”... Çifti i ri sigurisht do të përjetonte dashurinë e tyre, por me një çmim tepër të madh: me humbjen e heroinës së famshme Laskarina Bubulina. Në korrik të vitit 1825, në Specaj, u zhvillua gjyqi ndaj Jani Kucit, vrasësit të Bubulinës. Atë ditë të proçesit gjyqsor, në pohimet e tij ai kishte deklaruar: “Atë ditë të 22 majit, herët në mëngjes, ne pamë që motra jonë Evgjenia, ishte zhdukur nga shtëpia. Shtrati i saj nuk ishte shprishur dhe dollapet ishin bosh. E pyetëm shërbëtoren, e cila shpërtheu menjëherë në lot. Ajo pohoi se Evgjenia ishte rrëmbyer nga Jorgo Jonuzas. Im atë, Kristodulos Kuci, u tërbua. Ai tha se një fyerje e tillë duhet shpaguar me gjak. Donte ta gjente Evgjeninë dhe ta merrte në shtëpi, meqë e kishte premtuar për të birin e Meksit. Na mblodhi ne djemve, si dhe dhëndrin e tij, Theodhos Lazarunë dhe disa burra të tjerë me armë. Im atë mendoi menjëherë për shtëpinë që Jorgo Jonuzas kishte trashëguar nga i ati, në Kastella, por ku nuk banonte njeri. Shkuam atje. Ishim më shumë se pesëdhjetë vetë të armatosur, të vendosur për hakmarrje dhe për ta marrë Evgjeninë. Mbritëm afër shtëpisë. Me kanatet e mbyllura dhe rezen e paluajtur, ajo shtëpi dukej e shkretë. Kur u afruam, fqinjët ishin mbyllur në shtëpitë e tyre, por ne gjetëm një nga ta, i cili nën kërcënimin e armëve tona, pohoi se kishte ndjerë lëvizje ca orë më parë. Atëherë kapërcyem murin dhe pushtuam kopshtin e vogël.  - “Në se ke kurajo, nxirre kokën, o Jorgo Jonuzas!” - klithi im atë. Burrat nisën të qëllonin, duke thyer xhamat e dritareve. Të tjerë kërkonin të shqyenin portën, kur atë çast, dritarja e madhe e katit të parë u hap dhe në ballkon doli nëna e Jorgo Jonuzas. Më pas do mësonim se e alarmuar nga një i afërt që kujdesej për shtëpinë, ajo donte t’i jepte kohë të birit të saj dhe motrës sime Evgjenisë, që të iknin nga porta e vogël prapa shtëpisë. Im atë i klithi: - “Ma jep vajzën Bubulina!” Por që nga ballkoni ajo u përgjigj, duke qeshur: - “Nuk është më vajza jote, o Kuci. Tashmë ajo është bërë vajza ime!” Kjo do të thoshte se i biri i saj e kishte prishur virgjërinë e motrës sime. Atëherë tërbimi na pushtoi të gjithëve. Të gjithë i drejtuam pushkët drejt saj. Isha i pari që qëllova. Doja vetëm ta trembja, por e qëllova në ballë, midis syve. Ajo ra prapa, e vdekur në vend. Pushtuam shtëpinë, e cila në fakt ishte e zbrazët. Bubulinën e gjetëm të shtrirë, në krah të plaçkave që kishte bërë gati, ç’ka tregonte se dhe ajo nxitonte të ikte. Mbi plagë kishte fare pak gjak. E kontrolluam kufomën, jo për ta vjedhur, por sepse secili nga ne donte të merrte diçka si kujtim nga ajo kapedane. Vetëm në qafë kishte varur një lloj medalioni argjendi, ku shquhej nga një anë Maria dhe nga ana tjetër Shën Gjergji. Dikush tha se ai medalion kishte qenë i Jano Jonuzas, djalit të Bubulinës, i cili ishte vrarë në fillim të Revolucionit.”   Një javë më vonë mbërriti në Specaj dekreti i nënshkruar nga perandori i Rusisë që e emëronte Bubulinën admirale të «Flotës Ruse», duke e shpërblyer për shërbimet që i kishte bërë perandorisë, atë dhe burrin e saj trim Bubulis. Që nga ajo ditë, në Specaj, në Hidra, në Ermioni, në Nafplio, Egina e Argolidha si dhe në të gjithë Greqinë, emri i Bubulinës u ngrit sërrish në apogjeun e dikurshëm të saj.  Kureshtar për të mësuar diçka mbi vdekjen e saj, atë ditë të nxehtë, u nisa drejt një shtëpie tjetër, jo më larg se dyqind metra nga shtëpia muze, drejt vendit ku pikërisht ajo ishte vrarë. Gjithçka ishte e heshtur. Nën diellin e fortë iu afrova asaj shtëpie, ku shquhej ai ballkon i vogël ku ajo ishte shfaqur për herë të fundit për të mbrojtur dashurinë e birit të saj. Gjithçka tashmë e mbulonte një heshtje varri. Ishte banesa ku kishte jetuar me Jonuzas, burrin e e saj të parë. Edhe shkrimtari Henry Miller kishte shkelur këtu më 1939 për të gjetur gjurmët e Bubulinës. Hapat e tij kishin kapërcyer oborrin dhe ishin futur në atë ndërtesë të braktisur dhe të pabanuar. “Në shtëpinë Bubulinës, atje ku e kanë vrarë, ndërtesa i ngjan një shtëpie të errët, e gjithë fantazma, - kishte shkruar ai. - Poshtë në sallon, gjëndet një altar i vogël. Nën dyshemenë me dërrasa dëgjohet zhurma e minjve që vrapojnë si të çmendur nga të katër anët...” Atë ditë që shkova në Specaj, vajta dhe në kishën e qytetit, ku trupi i Bubulinës ishte vendosur atë kohë, atje nën ikonën e Shën Mërisë (Agia Maria), ku ishte bërë dhe përshpirtja e fundit. Aty, dy hapa nga deti, kishte mbaruar rrugëtimi i kësaj luftëtareje të madhe dhe i kësaj gruaje që aq shumë e kishte dashur jetën, dashurinë. Po atë ditë vere në Specaj, në vendin ku dikur kishin shkelur Lamartin dhe Bajron, Miler apo Xhejms Emerson, tërë qenia ime u pushtua nga figura e asaj gruaje që krijohej e bëhej e pranishme gjithnjë e më shumë, nga ai personazh i jashtëzakonshëm që kishte kapërcyer në cakun e legjendës. Bubulina ishte nga ato gra të kësaj bote ku bashkohen në një kulm të madh dhe në një ngjizje të nxehtë vlerat e një jete sa të thjeshtë aq dhe heroike, sa romantike e në eksazë aq dhe tragjike, sa paradoksale aq dhe të pabesueshme, jeta në një tjetër dimension siç do të donim ta përjetonim.  Nën një fllad të lehtë që vinte nga Hidra, tutje, buzë detit, monumenti i Bubulinës vështronte nga horizonti. Ishte një portret i ngjashëm me atë që kisha pikasur në shtëpinë-muze, ku dukej aktorja e famshme Irena Papas në filmin Bubulina të xhiruar në vitet 1960. Në shtator, në Specaj, marinarët lëshojnë në det një anije të vjetër, të cilën e djegin duke hedhur fishekzjare. Eshtë festa e Bubulinës, festa më e bukur e Specajt. Gjer në mbrëmje vonë, shquhen flakët që mbërthejnë atë anije që digjet ngadalë, sikur t’u kujtojë një kohë tjetër. Të ngjan kështu sikur ende digjet një shpirt... dhe shndrit një mit, sepse në Specaj, ashtu siç shkruante Miller, „Gjithçka duket legjendare, prrallore, e pabesueshme, e mrekullueshme, e megjithatë e vërtetë. Gjithçka fillon këtu dhe mbaron po këtu“... Duke shkruar sot këto radhë, ja tek më shfaqen imazhet e Zorbës së Kazanzaqit dhe dashuritë e tij të çmendura me Hortensën, atë vejushë, e frymëzuar në film nga jeta e vet Bubulinës, atë grua gjithë sharm, atë  të ve dhe disi në moshë por që kishte parë shumë nga kjo botë. Pikërisht ky piktakim i Zorbës grek me Bubulinën arvanitase, ngjante si një pikëtakim historik i grekëve dhe shqiptarëve, si një histori e atij „gjaku të përzier“. Ishte piktakimi i dy kombeve të fuqishëm dhe mjaft të afërt me njëri tjetrin, që herë do të luftonin mes tyre e herë do të përjetonin kohë paqeje e dashurie… Bubulina është njëra prej piketave në historinë e përbashkët të dy popujve, por veçse ndryshe nga heronjtë e tjerë, ajo kishte sharmin e femrës që e përjetoi vetveten plotësisht: luftë dhe dashuri!... Eleni Bukura Në Specaj të Greqisë, krahas shtëpisë së heroinës se famshme Bubulina, është dhe një shtëpi tjetër që mban një emër të njohur, por që nuk i ngjan muzeut patriotik të saj. Eshtë një shtëpi tipike speciote, të cilën kanë dëshirë ta shohin më shumë njerëzit e artit dhe adhuruesit e pikturës e të feminizmit, pasi atje, në shekullin e XIX ka jetuar një nga feministet e para të Greqisë, një arvanitase me një emër mjaft simbolik: Eleni Bukura. Vallë vërtet ishte kaq e bukur sa ç’kishte dhe mbiemrin e familjes së saj dhe që tradicionalisht do të mbetej i shkruar kështu me drejtshkrimin e gjuhës shqipe: Bukura? Sidoqoftë ajo kishte qenë për Greqinë ashtu siç kishte qenë për Francën një feministe si George Sand, pasi dhe Eleni Bukura u shfaq me veshur me pantallona si burrë ashtu si shkrimtarja Sand, e cila vishej si burrë dhe shkonte në mbledhjet e asamblesë së Francës, për të shkruar e botuar korrespondencat e saj mbi ngjarjet politike që kalonte Franca monarkiste në luftë me atë republikane, meqë për femrat gazetaria ishte e ndaluar. Eleni Bukura ishte vajza e arvanitasit Jani Bukura dhe mbesa e Gjergji Bukura, një kapedani speciot dhe kryeplak i fshatit, i cili në vitin 1820 ishte kthyer nga Barcelona, ku merrej me tregti si gjithë kapedanët e këtij ishulli si dhe të Hidrës, të cilët i gjeje në të gjithë Mesdheun. Dhe ai ishte nga ata që kishte nisur luftën që në orët e para të Revolucionit grek kundër pushtuesit osman bashkë me Panajot Bukura dhe të tjerë.  Eleni lindi në vitin 1821, pikërisht kur shpërtheu dhe Revolucioni. Vitet e para të jetës së saj ishin vite të sprovës së madhe, me babain në luftë. Zonja Korina Miller, e cila ka shkruar një libër për jetën dhe veprën e kësaj piktoreje, “Jeta e jashtëzakonshme e një piktore - Eeni Bukura”, tregon për historinë tragjike të kësaj gruaje, e cila në rininë e saj, me një dashuri të madhe për pikturën ishte nisur të kryente studimet artistike në Romë në vitin 1848, ku dhe ra në dashuri me një garibaldist të quajtur Francesco Saverio Altamura. Edhe ai ishte një piktor i ri, nëna e të cilit ishte me origjinë nga Korfuzi. Padyshim, kjo lidhje dukej qi një subjekt romancash për atë kohë. Që të shkoje të studjoje pikturën dhe të ishte para modeleve nudo ishte diçka e guximshme për një grua, pasi atëherë, arti i pikturës konsiderohej si një art monopol për burrat dhe jo për gratë. Kështu, Eleni ishte detyruar të priste flokët dhe të vishej si burrë për të mundur të futej në shkollën e artit. Një fotografi e mëvonshme e ka fiksuar portretin e saj, ashtu, në trajtën e një burri, ndërkohë që dhe i dashuri, burri i saj i ardhshëm, ka pikturur një portret të saj, por ky portreti ngjason jo pak me portretin e shkrimtares franceze George Sand, të dashurën e pianistit të famshëm Chopin. Sidoqoftë, Francesco ishte një revolucionar i vërtetë dhe i angazhuar në luftën kundër austriakëve, për çka e dënuan dhe me vdekje, por ai mundi të arratisej. Eleni Bukura nga Francesco Altamura Kur Eleni mbaroi studimet, çifti vazhdoi jetën e tyre në Napoli e Firenze ku lindi djali i saj Jani e më pas vajza, Sofia. Ata u martuan në vitin 1852, por pesë vjet më vonë kjo dashuri mori fund. I dashuruar me një piktore angleze, Altamura u largua. Kur biri i saj Jani ishte shtatë vjeçar, Eleni u detyrua të kthehet me fëmijët e saj në Specaj e pastaj në Athinë. Nga dy fëmijët e saj, Sofia i vdiq mjaft e re, në moshën adoleshente. Kjo ishte goditja e parë e madhe për Eleni Bukura, e cila në atë kohë jetonte në Athinë dhe ishte në rrethin e intelektualëve të kohës dhe e afërt me oborrin mbretëror, çka tregojnë dhe disa portrete të saj kushtuar mbretëreshës Ollga, gruaja e Gjeorgjiut, etj. Në Athinë, pranë Manastiraqit, Jani Bukura, ndërtoi madje dhe një teatër, i cili do të quhej “Teatri Bukura”, duke mbajtur kështu emrin e tij. Ishte i ati që e kishte ndihmuar që t’i kushtohej pikturës. Ai kishte thirrur piktorin italian Raffaelo Cekoli që t’i jepte mësimet e para.  Vite më vonë, pas studimeve në Shkollën e Arteve të Bukura në Athinë dhe punës në atelierin e piktorit portretist grek Niqifor Litras, djali i Elenit, Jani, u dërgua të thellonte studimet e tij pikturale pranë piktorit danez Carl Frederik Sorensen, kohë dhe kur krijoi mjaft peizazhe nga porti i Kopenhagës apo fregatat e anijet daneze (Fregata Sjelland, etj). Kur Jani u kthye në Athinë, tablotë e tij u bënë mjaft të njohura, veçanërisht peizazhet detare apo tablotë me bojë vaji si Anija e kapiten Miaulis, (paraqitur në Ekspozitën Internacionale të Parisit) Thyerja e flotës turke (duke iu referuar betejës së famshme detare), etj, tablo këto të një realizmi akademik, ku jo rrallë ndjen dhe frymën impresioniste të kohës kur sapo kishte lindur impresionizmi. Piktura e Eleni Bukura ishte një pikturë kavaleti, figurative, ku përgjithësisht mbizotëronte portreti. Por ndryshe nga piktura e saj, ajo e të birit Jani Altamura, ishte një dashuri e madhe deti, ishin anijet në rendjen e tyre drejt furtunash, e herë në perëndime të përflakura me një peizazh ngazëllues. Jani Altamara kishte padyshim një të ardhme të jashtëzakonshme, pasi talenti i tij premtonte shfaqjen e një piktori me emër në spektrin e pikturës europiane të shekullit XIX. Por jeta e tij u ndërpre, s’dihet nga ç’dorë fati. I sëmurë rëndë nga tuberkulozi ai vdiq në moshën të re. Dhe kjo ishte plaga e dytë për Eleni Bukura. Dy vdekje dhe bota e humbur e saj. Kështu ajo e la pikturën, kavaletin, penelat dhe vajti dhe u mbyll në shtëpinë e saj në Specaj. I mbylli kanatet e dritareve, portën e shtëpisë dhe u zhyt në terrin e dhembjes dhe të vetmisë, duke i djegur madje shumë nga veprat e saj që kishte përreth. Kështu, bashkë me fëmijët e saj, vdiste tashmë dhe arti i saj, krijesat e saj në ngjyra. Jeta s’kishte më kuptim për të. Pothuaj e harruar, ajo u shua në 19 mars të vitit 1900, në fillim të një shekulli të ri. Eleni Bukura, nga një personazh aventure e kurajo të jashtëzakonshme, u kthye në prehë e depresionit dhe në një personazh tragjik si në tragjeditë e antikitetit grek. Ndryshe nga vepra e saj, shumë tablo të Jani Altamura-s janë në “Galerinë Kombëtare” të Greqisë dhe në muzeume të tjera. Por në historinë e artit, për Greqinë, Eleni Bukura do të mbetet si piktorja e parë e Greqisë, një speciote me origjinë arvanitase… Jani Altamura, autoportret

Rrevista Prestige #MbaresipërVitineRI2026 Revista Prestige. Urim dhe Reflektim në fillim të Vitit të Ri. Revista Prestige si një platformë moderne dixhitale, anëtare e Akademisë Globale Dixhitale, ka krijuar dhe do të krijoje frymë, inspirimi. Ka zgjuar dhe do të zgjojë mendim, edukim, vlerësim, nderim për shkencën, inovacionin historinë kulturën diplomacinë në shoqërinë bashkëkohore, dhe të gjithe ata personazhe që i perfaqesojnë denjësisht të gjitha shkencat. Si fillim i vitit të ri, Revista Prestige ndalet për një çast reflektimi, për të parë punën , për të kuptuar peshën e botimeve te saj. Viti që lamë pas ishte një udhëtim i vetëdijes me devocion, një proces i ndërtuar me shkrim, fjalë, imazh, mendim dhe përgjegjësi serioze profesionale kulturore. Nga një ide sublime, e lartësimit të shpirtit, mendimit dhe dinjitetit në një platformë dixhitale të inovuar. Prestige u shndërrua në një hapësirë ku filozofia, arti dhe analiza u ndërthurën për të zgjuar shijen dhe ndërgjegjen, duke vendosur balancat e jetës dhe ekuilibrat njerëzore. Ne sollëm në kujtesë figura të shquara kombëtare dhe ndërkombëtare, per ti shërbyer edukimit, jo si ikona të largëta, por si burime frymëzimi, modele mendimi dhe dëshmi se madhështia lind nga formimi i mirë, puna e drejtë,ç përkushtimi dhe vizioni. Përmes promovimit të artit, kulturës shkencave, dhe personaliteteve që kanë lënë gjurmë, Revista Prestige punoi dhe ndikoi në formimin e modeleve analitike, me analiza te detajuara, ku çdo personazh trajtohet si një univers më vete, me potencial unik dhe vlerë të pashtershme. Prestige shkruajti, publikoi, tregoi histori, data, ngjarje; ajo nxiti mendim, frymë dhe dialog. Ky vit dëshmoi se sublima është përjetimi i madhështisë që shkon përtej, fitimit të castit, bukurisë empirike, duke zgjuar frymëzim dhe respekt në shpirtin e njeriut. Ajo lidh mendjen dhe emocionet, duke na bërë të ndjejmë diçka më të lartë se përvoja jonë e përditshme. Në Revista Prestige, sublimja është lartësim i dijes, vlerave dhe dinjitetit, që i jep thellësi dhe kuptim çdo ideje dhe mesazhi është domosdoshmëri; Se fjala e shkruar e veshur në art ka ende fuqi të ndërtojë ura mes brezave, ideve dhe kulturave dhe të na pasurojë me dije. Me këtë frymë, ne ecim përpara: më të vetëdijshëm, më të thellë dhe më besnikë ndaj misionit tonë, të kultivojmë mendimin, dijen dhe të nderojmë vlerat, të krijojmë modele edukimi që i japin kuptim dhe fuqi kohës dhe zhvillimit. Misioni dhe Qëllimi i Revista Prestige ka qënë dhe do të vazhdojë: Të krijojë një hapësirë globale dijesh dhe kulture, duke përdorur teknologjitë më të avancuara, përfshirë AI, për të fuqizuar edukimin dhe për të ofruar modele të të gjitha llojeve të dijes. Revista është bërë një referencë për edukimin, duke bashkuar breza dhe kultura në një dialog të gjallë dhe të thellë. Arritjet e vitit: Anëtarësimi i Revistës Prestige në Akademinë Globale Digjitale, 1120 citime nga njerëzit më të shquar në botë, duke e kthyer Prestige në një referencë për mendimin dhe edukimin global. Revista Prestige vazhdon si vijimësi biblioteke universale e me te mireve, "Si zë i mendimit te ri që vjen" "një urë midis traditës, inovacionit dhe vizionit global" Ajo promovon inovacionin, vlerat njerëzore, zhvillimin personal e profesional dhe lidh dijen me artin, teknologjinë dhe inteligjencën artificiale, duke e bërë teknologjinë integruese te vlerave, një urë lidhëse me botën akademike dixhitale. Në qendër qëndron vizioni krijues botues i Revistes, ku besohet se fjala, kur vesh modelin njerezor me art, e kualitet, bëhet dritë për mendjen e te gjitheve. Me përkushtim ndaj komunikimit dhe sublimës, ështe ndërtuar një hapësirë ku arti i fjalës dhe publiciteti ndërthuren natyrshëm, duke krijuar ura mes shpirtit njerëzor dhe botës dixhitale. Prestige pasqyron potencialin e pakufizuar njerëzor përmes një qasjeje unike: publicitetit të veshur me art, ku çdo mesazh bëhet frymëzim. Platforma do te ofroje artikuj ekskluzivë, intervista frymëzuese, ese reflektuese, analiza të thelluara dhe projekte që bashkojnë artin, komunikimin dhe teknologjinë. Rubrikat përfshijnë zhvillimin personal, psikologjinë, kulturën, artin bashkëkohor, inovacionin shkencor dhe ndikimin transformues të AI. Përmes elegancës, profesionalizmit dhe forcës së inovacionit, Revista Prestige fton lexuesin të mendojë më thellë, të ndjejë më shumë dhe të veprojë me vizion e vetëdije në rrugën e tij personale e profesionale. ✨ “If you have knowledge, let others light their candles in it.” — Margaret Fuller Publiciste Amerikane. ✨️ “Nëse ke dijeni, lejo që të tjerët të ndezin qirinjit e tyre me të.” ✨️ “Dijet nuk janë prona e askujt; ato bëhen prona e të gjithëve kur përdoren dhe ndahen me përkushtim dhe kualitet.” Ju faleminderit të gjitheve për interesin që keni treguar. Mbaresi e miresi për te gjithë per kete vit të ri. Me respekt: Revista Prestige.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #techno.#Science Rubrika:Tekno- Shkence - Ngjarje historike Ngjarje dhe profesionist Pilot qe na frymezojne Charles Lindbergh. Spirit of St. Louis: Estetika e guximit dhe lindja e modernitetit ajror. Historia e aviacionit nuk është thjesht një kronikë përparimesh teknologjike, por një rrëfim i thellë mbi raportin midis njeriut dhe së panjohurës. Në këtë rrugëtim, Spirit of St. Louis nuk është vetëm një avion, por një artefakt simbolik i shekullit XX, ku inxhinieria, guximi individual dhe imagjinata historike bashkohen në një akt të vetëm sublim: kalimin pa ndalesë të Oqeanit Atlantik nga një njeri i vetëm. Fluturimi i Charles Augustus Lindbergh në maj të vitit 1927 nuk përfaqëson vetëm një rekord, por një moment estetik dhe epistemologjik, ku njeriu sfidon hapësirën, kohën dhe kufijtë e vetëdijes njerëzore. Ideja që lindi një avion legjendar (1926) Në vitin 1926, Charles Lindbergh, vetëm 24 vjeç, pilot poste në St. Louis, filloi të ushqente një ide që për bashkëkohësit dukej absurde, madje vetëvrasëse: një fluturim i vetëm, pa ndalesë, nga Nju Jorku në Paris. Në një epokë ku aviacioni ishte ende në fazën e provës dhe gabimit, ku motorët dështojnë dhe instrumentet janë të papërsosura, Lindbergh formulon një filozofi fluturimi të re: Suksesi nuk qëndron në madhësinë e avionit, por në thjeshtësinë e tij. Ndryshe nga ekspeditat kolektive dhe avionët e rëndë, ai besonte në: një avion të lehtë, një motor të vetëm, një pilot të vetëm, dhe një disiplinë absolute mendore. Ky ishte një vizion që përfaqësonte modernitetin teknik: racionalizim ekstrem, ekonomi forme dhe përqendrim të vullnetit njerëzor. Financimi dhe emri “Spirit of St. Louis” Ideja kërkonte burime. Lindbergh siguroi 15.000 dollarë nga biznesmenë të qytetit St. Louis një shumë modeste, por vendimtare. Ata jo vetëm që financuan projektin, por i dhanë edhe emrin që do të hynte në histori: Spirit of St. Louis Shpirti i Shën Luisit Emri ishte një akt simbolik: ai mishëronte besimin amerikan në përparim, iniciativë private dhe guxim individual. Krijuesit e avionit: Ryan Aeronautical dhe Donald A. Hall. Pas refuzimeve nga kompani të mëdha si Fokker, Travel Air dhe Wright-Bellanca, Lindbergh iu drejtua një fabrike të vogël, por fleksibile: 🔹 Ryan Aeronautical Company 📍 San Diego, Kaliforni Kompania pranoi ta ndërtonte avionin për 10.580 dollarë, duke hyrë kështu në histori. Inxhinieri i heshtur i legjendës Figura kyçe ishte Donald A. Hall, kryeinxhinier i Ryan Aeronautical. Ai punoi me intensitet ekstrem, shpesh 18–20 orë pa ndërprerje, duke projektuar një avion pa precedent teknik dhe estetik. Hall nuk ndërtoi thjesht një mjet fluturimi, por një strukturë të tensionuar midis jetës dhe vdekjes, ku çdo gram peshe kishte rëndësi ekzistenciale. Ndërtimi i Spirit of St. Louis (1927) 📅 25 shkurt 1927 – nënshkruhen kontratat 📅 mars–prill 1927 – ndërtimi intensiv 📅 25 prill 1927 – avioni përfundon plotësisht Të 35 punonjësit e fabrikës Ryan punuan pa orar të kufizuar. Emrat e tyre u pikturuan më vonë brenda hundës së avionit, një gjest mirënjohjeje që e shndërron avionin në një objekt kolektiv të përpjekjes njerëzore. Një avion ekstrem: estetika e reduktimit absolut. Spirit of St. Louis ishte ndërtuar për një mision të vetëm: kalimin e Atlantikut. Specifikime teknike Tipi: Ryan NYP (New York–Paris) Motor: Wright J-5C Whirlwind, 223 kuaj-fuqi Hapësira e krahëve: 14 metra Karburant: 450 galonë Pesha e karburantit: 2.750 paund (më shumë se gjysma e peshës totale) Pa xham përpara. Një nga zgjedhjet më radikale: Nuk kishte xham përpara Depozitat e karburantit ishin vendosur midis motorit dhe pilotit. Lindbergh fluturonte vetëm me instrumente. Një periskop minimal, i projektuar nga një ish-nëndetës i Marinës Amerikane, i jepte një pamje të kufizuar përpara — simbol i fluturimit modern: besim tek instrumenti, jo tek syri. Asketizëm teknik Pa radio Pa autopilot Sedilje thurjeje Ushqim minimal Pa parashutë Ky asketizëm e bën avionin një objekt estetik të disiplinës ekstreme. Fluturimi i parë (28 prill 1927) 📅 28 prill 1927 ✈ San Diego Spirit of St. Louis fluturon për herë të parë. Avioni rezulton: i vështirë për t’u komanduar, shumë i ndjeshëm ndaj erërave, kërkon përqendrim absolut. Megjithatë, ai funksionon. Pas kësaj, Lindbergh e fluturon avionin: San Diego → St. Louis St. Louis → Nju Jork. Duke thyer rekorde distance dhe duke përgatitur trupin dhe mendjen për sfidën finale. Fluturimi transatlantik: një akt i vetmisë sublime 📅 20 maj 1927, ora 07:52 – Roosevelt Field, Nju Jork 📅 21 maj 1927, ora 22:22 – Le Bourget, Paris Distanca: 3.610 milje Kohëzgjatja: 33 orë e 30 minuta Pilot: vetëm Charles Lindbergh Ky fluturim është një eksperiencë kufitare: mungesë gjumi, halucinacione, ftohtësi, uri. Lindbergh raporton prani “shpirtrash” në kabinë — një fenomen që psikologjia moderne e quan “Third Man Factor”. Trashëgimia kulturore dhe historike Pas triumfit: Avioni kthehet në SHBA Ekspozohet në Smithsonian Institution (1928) Që nga 1975, ndodhet në National Air and Space Museum, Uashington Sot, Spirit of St. Louis është: ✔ simbol i guximit njerëzor ✔ pikë kthese në historinë e aviacionit ✔ ikonë kulturore e modernitetit teknik ✔ metaforë e vetmisë krijuese Përfundim Spirit of St. Louis nuk është thjesht një avion. Ai është një tekst historik, një formë estetike, një provë filozofike se njeriu, kur përqendron vullnetin dhe arsyen, mund të kapërcejë oqeane — reale dhe metaforike. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #techno #science #inspirationdaily Kur Jobs ndryshoi botën: iPhone dhe epoka e re e teknologjisë. ✨️✨️ Më 9 janar 2007, skena e Macworld Conference & Expo në San Francisco u mbush me një emocion të pazakontë — një revolucion teknologjik gati i padukshëm, por me pasojë të pashmangshme. Steve Jobs, themeluesi vizionar i Apple, hapi siparin e një epoke të re kur prezantoi iPhone-in e parë, një pajisje, jo vetem një telefon, por një transformim radikal i mënyrës së komunikimit njerëzor. Në atë çast historik, Jobs nuk prezantoi vetëm një produkt të ri teknologjik; ai hodhi poshtë logjikën konvencionale të kohës. Telefonët inteligjentë që zotëronin tregun ishin të ngarkuar me tastiera fytyrë-fyti dhe menu komplekse deri sa iPhone prezantoi një ekran prekjeje multitouch, pa tastierë fizike, ku përdoruesi komandonte me prekje, rrëshqitje dhe pështjellime gishtash. ✨️ Ideja ishte e thjeshtë, por thellësia e saj ishte kolosale: pajisja nuk duhej të impononte funksionet, por të ndihmonte përdoruesin të shprehte nevojat e tij më natyrshëm. Teknologjia e brendshme, përtej statistikave teknike, ishte një manifest i elegancës dhe efikasitetit. Ekrani 3.5 inç, kamera 2 megapiksel, memorie 4 ose 8 GB dhe mungesa e aplikacioneve të palëve të treta dukeshin modest sot, por atëbotë këto zanë vend në një arkitekturë që do të shënonte një pikë kthese në historinë moderne të komunikimit. ?! Skeptikët ; përfshirë edhe rivalë të mëdhenj si CEO i Microsoft, Steve Ballmer mirëpritën iPhone-in me dyshime. Ata e quajtën të papërshtatshëm për tregun, të tejshtrenjtë dhe me pak shanse për sukses. Por, me mijëra klientë në radhë përpara dyqaneve dhe miliona pajisje të shitura që në vitin e parë, iPhone hoqi barriera dhe zëvendësoi skepticizmin me një realitet të pamohueshëm: pajisjet mobile do të ishin kurrë më të njëjta. ✨️ Në pak vite, ky transformim mori trajtë konkrete dhe masive. Apple themeloi një ekosistem global me App Store, që sot numëron më shumë se dy milionë aplikacione; shërbime, përmbajtje dhe mënyra bashkëpunimi që kishin qenë dikur vetëm vizione u bënë pjesë e përditshmërisë. iPhone jo vetëm që revolucionoi industrinë e telefonisë mobil, ai ndryshoi mënyrën se si punojmë, argëtohemi, lidhemi, mësojmë dhe krijojmë. ✨️ Deri në vitin 2025, transformimi është dramatik. Nga ai iPhone i parë me ekran 3.5 inç e kamera të thjeshtë, teknologjia sot finalist ekrane OLED ProMotion deri në 6.7 inç, me bezel minimal dhe efikasitet ekstrem energjetik. Çipat e fuqishëm A18/A19 Bionic, të projektuar për inteligjencë artificiale dhe përpunim kompleks të imazhit, kanë bërë të mundur funksione që dikur ishin të rezervuara për superkompjuterët. Sistemet e kamerave me rezolucion 48 MP+, regjistrimi në 4K/8K, zbulimi i fytyrës dhe përmirësime të vazhdueshme softuerike e kanë kthyer smartphone-in në një instrument profesional për fotografë dhe krijues përmbajtjesh. ✨️ Por evolucioni nuk është vetëm teknik, ai është një histori mbi ndryshimin e perceptimit njerëzor. iPhone është një mjet elektronik inteligjent ; ai është një urë midis botës reale dhe botës digjitale, një simbol i një epoke ku inovacioni dhe imagjinata përkojnë. Ai ka prekur miliarda jetë dhe ka ndihmuar në modelimin e kulturës moderne, duke e bërë teknologjinë më të arritshme, më intuitive dhe më të lidhur me ne. Dhe kështu, nga salla e prezantimit në San Francisco deri te dritaret e çdo shtëpie, zyra apo xhepi, iPhone ka bërë më shumë se sa ç’mund të imagjinohej në vitin 2007. Ai ka shkruar një kapitull të ri në histori — një kapitull ku çdo prekje ekrani është edhe një prekje e së ardhmes. ✨️✨️✨️✨️ Kush ishte Steve Jobs? Steve Jobs nuk ishte thjesht një sipërmarrës. Ai ishte arkitekt i imagjinatës moderne, një vizionar që kuptoi se teknologjia nuk duhet të jetë thjesht funksionale, por edhe estetike dhe shpirtërore. Me ndjeshmëri ndaj dizajnit dhe intuitë të thellë për nevojat njerëzore, Jobs bashkoi artin, inxhinierinë dhe filozofinë e përdorimit në produkte që ndryshuan mënyrën se si jetojmë, komunikojmë dhe perceptojmë botën digjitale. Ai nuk krijoi vetëm produkte — ai krijoi mendësi dhe kulturë. ✨️ Steve Jobs lindi më 24 shkurt 1955 në San Francisco, California. I birësuar pas lindjes, u rrit në një familje të thjeshtë, por mbështetëse, ku kureshtja për elektronikën dhe dizajnin ushqehej që herët. Babai adoptiv, Paul Jobs, ishte një mekanik i aftë dhe e mësoi të punojë me duart e tij, ndërsa nëna, Clara, i mësoi vlerën e përqendrimit dhe disiplinës. Shkollimi i tij ishte një përzierje e pasioneve dhe eksperimentimit: ai ndoqi Reed College për një kohë të shkurtër, por braktisi formalisht arsimin e rregullt, duke ndjekur kurse që e frymëzonin filozofi, kalligrafi dhe dizajn. Kjo kombinim i krijoi bazën për ndjeshmërinë estetike dhe inovacionin teknologjik që më vonë do të shfaqej në çdo produkt Apple. Eksperienca e tij në Silicon Valley, eksperimente me elektronika, takimet me mentorë dhe vizioni i tij për kompjuterin si një mjet personal dhe shpirtëror, e çuan drejt idesë së revolucionit të pajisjeve të prekshme. Ideja e iPhone‑it lindi nga një vizion i thjeshtë: të krijonte një pajisje që bashkon telefonin, muzikën dhe internetin, duke e bërë teknologjinë intuitive, personale dhe estetike. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #personalitydevelopment #SetDesigner #Journalist #Writer #Diplomat #Academiaedu Personazh Prestigji për muajin Janar. Luan Rama: Një rrjedhë e udhëtimit te përjetshëm të mendimit dhe shpirtit, në kohë hapesirë kulturë dhe imagjinatë. Luan Rama lundron në rrjedhën e kohës, ku kujtesa dhe imagjinata ndërthuren në reflektim të përhershëm. Çdo rrëfim dhe vizatim hap një dritare për të kuptuar thellësinë e shpirtit dhe misterin e jetës. Jeta dhe Veprat e tij janë tunela ku mendimi dhe ndjenja bashkohen në harmoni të heshtur. Jeta e Luan Ramës gërshetohet natyrshëm me një histori familjare të ndërtuar mbi përkushtim, kulturë dhe arsim. I martuar që në vitin 1979, ai krijoi një bashkëudhëtim jete me bashkëshorten e tij, e cila në moshë të re ndiqte studimet për inxhinieri ndërtimi. Ky bashkim u shndërrua në një themel të qëndrueshëm vlerash dhe mbështetjeje reciproke. Frytet e kësaj jete shfaqen edhe në rrugëtimin e vajzave të tyre. Ilda, vajza e madhe, ndoqi shkollën prestigjioze të imazhit “Louis Lumière”, duke mishëruar ndjeshmërinë artistike. Sara, më e vogla, u formua në universitetin elitar “Paris Dauphine”. Sot ajo drejton Departamentin e Financës në një shoqëri të madhe franceze. Sukseset e tyre pasqyrojnë një trashëgimi të heshtur, por të fuqishme. Një familje ku dija dhe kultura kalojnë brez pas brezi. Një dimension intim që Plotëson figurën publike të Luan Ramës. Bota shihet si tekst i hapur, nga Luan Rama, ku çdo ngjarje pasqyron ekzistencën e njeriut. Çdo përvojë ndërthuret me tjetrën, duke krijuar një rrjedhë të pandërprerë të reflektimit dhe estetikes. Luan Rama ka lindur në Tiranë në janar të vitit 1952, në një kohë kur Shqipëria kërkonte ende zërat e saj të ardhshëm dhe ku kultura priste njerëzit që do ta udhëhiqnin drejt një hapësire më të gjerë. Studimet universitare i kreu në Fakultetin e Shkencave Politike në Tiranë për gazetari, e më pas në Universitetin Parisi VII – «Denis Diderot» në Paris, për audiovizual, komunikim dhe kinematografi. Formimi i tij i dyfishtë, mes Tiranës dhe Parisit, është si një urë ku njeriu kalon nga drita në dritë, duke marrë me vete përvojat që i japin shpirtit horizont. Në të vërtetë, studimet e tij duken si dy brigje të një lumi: njëri i traditës shqiptare dhe tjetri i hapësirës europiane, të cilët ai i bashkoi me natyrshmërinë e atyre që lindin për të dialoguar me botën. Fillimin e karrierës profesionale e nisi në vitin 1975, në studiot kinematografike «Shqipëria e Re». Për 13 vjet radhazi ai shkroi rreth 40 skenarë dokumentarësh, ndër ta Eposi i kreshnikeve, (për Mathauzenin), Pranvera dy hapa afër; 4 skenarë filmash me metrazh të gjatë — Vajzat me kordele të kuqe (regj. G. Erebara), Prilli i hidhur (regj. M. Fejzo), Dëshmorët e Monumenteve (regj. F. Hoshafi), Në prag të jetës (regj. G. Erebara) — si dhe 15 filma vizatimorë, ku Dy Gostitë u vlerësua me çmim ndërkombëtar. Kjo periudhë është si një galeri dritash ku imazhi dhe fjala gdhendin kujtesën e një kombi; filmat e tij duken si pasqyra ku realiteti jo vetëm shfaqet, por kuptohen rrënjët dhe brishtësitë njerëzore. Në dimensionin e kinemasë Luan Rama shfaqet si një udhëtar që lëviz mes ngjyrave, tingujve dhe heshtjeve, duke i kthyer ato në gjuhë të përbashkët të shpirtit. Njëkohësisht ai u angazhua si gazetar në Shqipëri dhe në Paris, duke shkuar drejt një komunikimi më të gjerë. Në vitet 1995–1997 ishte redaktor në Courrier International. Gazetaria tek ai bëhet si një pulsim i brendshëm i realitetit, ku vëzhgimi dhe fjala ndërthuren në mënyrë të natyrshme. Në këtë rrafsh, ai është si një zë që dëgjon botën dhe ia rikthen atë lexuesit me kthjelltësi, sepse gazetaria, kur bëhet me ndërgjegje, është një pasqyrë e madhe ku njerëzit shohin veten pa zbukurime. Lun Ramen mund ta krahasojmë me Jean Cocteau si Sinteza mes vizionit artistik, poezisë dhe reflektimit filozofik, duke krijuar ura midis estetikës dhe jetës reale. Gjithashtu mund ta krahasojme me Italo Calvino në Ndërtimin e rrëfimeve dokumentare, historike dhe poetike njëkohësisht, ku fjala dhe imazhi eksplorojnë ekzistencën. Më pas, rruga e tij u shtri drejt diplomacisë. Gjatë viteve 1997–2001, ai ishte ambasador i Shqipërisë në Francë, në Monaco dhe në Portugali, si dhe përfaqësues i Presidentit të Republikës në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë. Diplomacia për të u bë një art i dialogut të heshtur, një shteg ku fjalët peshohen si monedha të rralla, sepse pas çdo toke që përfaqëson, ai mbart edhe shpirtin e Shqipërisë. Është si të ecësh në një udhë të dyfishtë, ku njëra anë është detyrë dhe tjetra është dashuria për vendin. Në vitin 2002, ai u nderua nga Presidenti i Republikës Franceze, Jacques Chirac, me dekoratën e lartë «Grand Officier de l’Ordre National de Mérite». Po kështu, ai mban dekoratën «Naim Frashëri» (1986) dhe «Çmimin e Frankofonisë» (2014). Çmimet, si yje mbi supe, nuk janë thjesht shenja nderimi, por dëshmi të një rruge që ka ditur të mbajë dritën si flamur. Në të vërtetë, kur një krijues nderohet, është vetë kultura që fiton një shkallë më lart. Në vitet 2002–2006, ai ishte anëtar i forumit të lartë të Frankofonisë, “Këshilli i Lartë i Frankofonisë”, ku shumica e anëtarëve ishin ish-kryeministra, ish-ministra të jashtëm dhe akademikë francezë. Në këtë periudhë ai drejtoi misione të vëzhgimit të zgjedhjeve në vende të ndryshme frankofone si Madagaskar, Kongo Brazvil, Ishujt Maurice, Guiné-Bissau (i dërguar nga OKB-ja), etj. Ne profilin si diplomat Luani ngjason me André Malraux tek Lidhja e kulturës kombëtare me horizontet ndërkombëtare përmes diplomacisë kulturore dhe reflektimit mbi historinë dhe artin. Ngjason edhe me : Rainer Maria Rilke persa i perket Reflektimit filozofik mbi shpirtin dhe artin, thellësia poetike e ekzistencës dhe kërkimi i kuptimit universale. Këto udhëtime janë si kapituj të një libri ku popuj të ndryshëm përpiqen të gjejnë rrugën e tyre drejt demokracisë; ai lëviz mes tyre si një dëshmitar i qetë që sheh më shumë se sa tregon. Ai ka marrë pjesë në shumë kolokiume e konferenca ndërkombëtare rreth Ballkanit në Paris dhe vende të tjera, duke u bërë një zë i rëndësishëm i rajonit në hapësirat intelektuale evropiane. Gjatë dhjetë viteve të fundit ka dhënë mësim në Institutin e Gjuhëve dhe Qytetërimeve Orientale në Paris (INALCO), mbi Gjeopolitikën, Historinë e Shqipërisë dhe temën «Mbi traditën dhe modernitetin». Mësimi tek ai nuk është thjesht transmetim dijesh, por ndezje e një dritëz që e lejon studentin të shohë botën me sy të brendshëm. Ai është si një udhërrëfyes i heshtur që i çon të rinjtë drejt thellësisë dhe kuptimit. Në fushën e çmimeve, ai është nderuar gjerësisht: — 2015: “Personalitet frankofon i vitit” nga Ministria e Punëve të Jashtme — 2016: Çmimi i letërsisë për fëmijë, Panairi i Librit, Tiranë, për librin Më quajnë Aleksandër Moisiu — 2017: “Njeriu i Vitit” – Fondacioni “HARPA” — 2017: Çmimi për Letërsinë, Revista “Pelegrini”, për esenë Muaji i fundit i Arthur Rimbaud — 2017: “Aleksandri i Madh”, Salamina, Komiteti grek i UNESCO-s — 2018: “Kurora e artë e poezisë”, Netët e poezisë korçare — 2019: Çmimi i letërsisë për fëmijë (libër didaktik), Ministria e Kulturës Aktualisht ai është Bashkëpunëtor i Jashtëm i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Çmimet janë si gurë të çmuar në një kurorë që koha ia vendos njeriut; ato flasin për vlerën, por më shumë flasin për mundin që fshihet pas tyre. Gjatë karrierës së tij ai ka botuar rreth 60 libra (pa përfshirë përkthimet e shumta). Librat e tij përfshijnë ese për François Mitterrand, Gjeneralin De Gaulle, Arthur Rimbaud, Jean Moréas, Dozhët Durazzo, piktorët Abedin Dino, Omer Kaleshi, Jean Cocteau e shumë të tjerë. Veprat e tij si Parisi letrar, Dorëshkrimet e Purpurta, Pont entre deux Rives, romanet Santa Quaranta, Camera obscura – Origjina e botës, eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit — e vlerësuar në Francë në vitin 2002 — tregojnë një krijimtar të gjallë që ecën si një udhëtar mes epokave dhe arteve. Letërsia tek ai është si një pemë me shumë rrënjë: historike, filozofike, poetike; por frutat e saj i shijon lexuesi. Ai ka botuar në Francë vëllimin poetik Couvrez-moi avec un morceau de ciel, Territoret e shpirtit, Leon Rey, zbuluesi i Apollonisë, Pont entre deux Rives, dhe shumë të tjerë. Poezia e tij është si një fllad i brishtë mbi shpirt: prek, por nuk rëndon; ngroh, por nuk digjët. Në kinema ka shkruar skenarët e filmave Omer, shtërgu nga Ballkani (regj. E. Musliu dhe E. Ibro, 2004) dhe dokumentarin Marko Boçari – një mit për Europën (D. Muçi). Filmi tek ai është si një dritare që hapet mbi fatet e njerëzve dhe historisë. Në vitet e fundit ka botuar disa libra historikë si Shqipëria në kohën e luftrave bizantino-normande, Kalorësit e Stuhisë, Bonjour d’Albanie për ushtrinë franceze gjatë Luftës së Parë Botërore, Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX, Tek Frankët, Në udhëkryqet e kohës (I, II, III), Korrespondenca Paris-Tirana, Territoret e shpirtit, Durazzot – dozhët e purpurt, Stradiotët shqiptarë nën flamurin e Francës, Legjenda shqiptare, si dhe shumë libra për fëmijë. Historia tek ai është si një dritë e butë mbi gurët e lashtë: i nxjerr në pah pa i tronditur. Romani Epistolari i Zaratës është botuar në Francë, Australi (anglisht, Zaratha’s Epistolary), Firence (italisht, Scribo) dhe në Selanik (greqisht). Dy vitet e fundit janë botuar La concubine des montagnes (Albas në shqip, Fauves éditions në frëngjisht, E dashura e malit në rumanisht), si dhe Një mungesë kaq e gjatë (Polis) dhe Une aussi longue absence (Fauves éditions, Paris). Romani tek ai është si një udhëtim i brendshëm ku lexuesi gjen një pjesë të vetes. Ai ka përkthyer rreth 15 romane, vëllime poetike, ese e libra historikë nga frëngjishtja në shqip dhe anasjelltas, ndër ta Dozon – le consul qui aimait les contes albanaises, En Grèce avec les arvanites, Les consulats français du XVIe–XIXe siècle, etj. Përkthimi, si urë mes kulturave, është një nga aktet më të holla të dashurisë ndaj gjuhës. Botimet e tij janë përkthyer në shqip, frëngjisht, anglisht, italisht, rumanisht, greqisht dhe maqedonisht. Poezitë i janë përfshirë në shumë antologji ndërkombëtare si Appulé (Paris, 2018), Bantam – An anthology of Albanian poetry (UK, 2019), Antologjia e Tregimit shqiptar (2019), Giornata della poesia mondiale (Roma, 2020), “Caractères” (Paris, 2020), Atunis Galaxy Anthology (Bruxelles, 2021). Poeti, kur kalon kufijtë, nuk udhëton më si individ, por si zë i një kulture. Videot dhe intervistat e tij të shumta në YouTube dhe media të tjera dokumentojnë një krijues që jeton mes dy botëve — artit dhe diplomacisë — ku secila ushqen tjetrën. Ai shfaqet në: — Podcast “Mes dy botëve” — Intervista me Samira Dako — “Apostrof” – Luan Rama mes artit dhe letërsisë — Podcast të ndryshëm në Shkup, Paris, Tiranë Në fund, jeta dhe vepra e Luan Ramës janë si një udhëtim i gjatë që nuk njeh kufij, një shteg ku drita e dijes dhe e artit nuk fiket kurrë. Në çdo etapë të jetës së tij ai ka lënë një dritë të vetën, ashtu si ato yje që edhe kur nuk i shohim, vazhdojnë të ndriçojnë hapësirën. ✨️------------------✨️ Analizë shume dimesionale. Luan Rama është një figurë që nuk mund të kufizohet në një dimension të vetëm të veprimtarisë së tij; ai është një mozaik i gjerë i përvojës dhe talentit njerëzor. Si skenarist, ai shfaq aftësinë e rrallë për të kapur dhe përçuar thellësinë e shpirtit njerëzor, duke përdorur filmin si një pasqyrë të jetës dhe historisë. Dokumentarët e tij, si Eposi i kreshnikëve apo Mos harroni, nuk janë thjesht regjistrime të ngjarjeve, por një dialog i heshtur mes të shkuarës dhe të tashmes, ku imazhi dhe fjala ndërthuren për të krijuar një reflektim estetik dhe filozofik mbi ekzistencën. Filmat e metrazhit të gjatë dhe vizatimorët, të cilët kanë marrë vlerësime ndërkombëtare, tregojnë një mjeshtëri të rrallë për të ndërtuar narrativën, për të dhënë emocione dhe për të udhëhequr shikuesin drejt një përvoje që është njëkohësisht intime dhe universale. Ai e sheh skenarin si një vend ku koha dhe hapsira bashkohen për të krijuar një botë të re, ku karakteret janë jo vetëm persona, por pasqyra të dilemave njerëzore dhe kulturave që takohen. Si intelektual, Luan Rama ka zhvilluar një mendim të thellë kritik dhe një ndjeshmëri të hollë filozofike. Studimet e tij në Tiranë dhe Paris, të lidhura me gazetarinë, komunikimin dhe kinematografinë, e kanë formuar si një udhëtar të mendjes, që shikon botën si një tekst të gjallë për t’u lexuar dhe interpretuar. Ai kombinon të kuptuarit teorik me aftësinë për të perceptuar realitetin, duke sjellë në dialog të vazhdueshëm traditën dhe modernitetin. Mendimi i tij filozofik duket në mënyrën si ai kap thelbin e ngjarjeve dhe të personazheve, duke i parë ato si pjesë të një mozaiku më të madh kulturor dhe njerëzor. Gazetaria e tij, e ushtruar në Shqipëri dhe në Paris për Courrier International, tregon një ndjeshmëri të veçantë ndaj faktit dhe narrativës. Si gazetar, ai nuk përpiqet vetëm të tregojë ngjarjet, por të nxjerrë në pah rrjedhën e tyre të fshehur, të kuptuarit e situatave dhe dimensionet morale të tyre. Gazetaria për të është një formë e vëmendjes së thellë ndaj botës dhe e shprehjes së së vërtetës me elegancë dhe drejtësi; është sikur të pikturosh me fjalë, duke përdorur një paletë nuancash dhe intensitetesh që e bëjnë realitetin më të gjallë dhe më të kuptueshëm. Si shkrimtar, Luan Rama kombinon kujdesin për detajin historik me ndjeshmërinë estetike. Eseja Udha e gjatë në tunelin e Platonit, vëllimet poetike dhe romanet e tij tregojnë një vetëdije të thellë për fuqinë e fjalës dhe të simbolit. Letërsia e tij është si një rrjet reflektimesh, ku historia, kultura dhe emocioni bashkohen për të krijuar një panoramë të gjerë të shpirtit njerëzor. Ai e sheh shkrimin si një urë mes gjuhëve, mes epokave dhe mes njerëzve, duke sjellë përvojën individuale në dialog me kolektivitetin. Diplomacia e tij, si ambasador në Francë, Monaco dhe Portugali dhe si përfaqësues i Presidentit në Organizatën Ndërkombëtare të Frankofonisë, është një dimension tjetër i një rrugëtimi shumëdimensional. Aftësia për të ndërvepruar me kultura dhe shtete të ndryshme, për të negociuar dhe për të krijuar ura komunikimi, tregon se Rama ka një sens të thellë për raportet njerëzore dhe globale. Ai e praktikon diplomacinë jo vetëm si artin e negociatës, por si një formë të thellë të komunikimit kulturor dhe estetik; është një udhëtar që ndan jo vetëm fjalën, por edhe kuptimin, duke i dhënë hapësirë dialogut dhe respektit për tjetrin. Kur i bashkojmë të gjitha këto dimensione — skenarist, intelektual, gazetar, shkrimtar dhe diplomat — Luan Rama del si një figurë që jeton në një dialog të përhershëm mes artit, dijes, historisë dhe moralit. Ai është një udhëtar i kohës, i cili nuk krijon vetëm për të lënë gjurmë, por për të ndriçuar rrugën e të tjerëve. Ai bashkon dritën e mendjes me ngjyrat e imagjinatës, fjalën me imazhin, reflektimin me veprimin, duke krijuar një qenësi komplekse ku çdo dimension ushqen tjetrin dhe e bën jetën dhe veprën e tij një harmoni të rrallë të inteligjencës dhe estetikës. Në këtë mënyrë, çdo fazë e jetës së Luan Ramës duket si një pasqyrë që reflekton të gjitha dimensionet e qenies njerëzore: aftësinë për të krijuar, për të menduar, për të shprehur dhe për të ndërvepruar me botën, duke lënë një trashëgimi që është njëkohësisht filozofike, estetike, kulturore dhe intelektuale. Krijimtaria e Luan Ramës Santa Quaranta, roman. Shtëpia Botuese “Argeta”, Tiranë, 2005. Ribotuar nga Globus R, 2007. Camera obscura - origjina e botës, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. Ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016. f, 254. Vjeshta e Alberto Savianit, tregime, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,233. Epistolari i Zaratës, Botimet ELVE, Tiranë, 2017. f, 94. - L’épistolaire de Zarata, roman, Le Petite Véhicule, 2019; ribotuar nga Bota Shqiptare, Tiranë, 2019. - Zaratha’s Epistolary, roman, përkthyer në anglisht nga Miranda Shehu - Xhilaga, Arcadia, Melbourne, Australie, 2019; - “L’epistolaire de Zarata”, Le Petit Vehicule, France; “Epistolario di Zarata”, - Scribo, Firence, Italie, 2019, - Epistolari i Zaratës, greqisht, Thesalonique. 2020. Burri që donte të vdiste, roman, Les Livres Rama, Tiranë, 2018, f 254. Nata e gjatë e Alberto Savianit, tregime, Bota Shqiptare, Tiranë 2019,f 106. Një kohë pa kohë, Bota Shqiptare, roman, Tiranë, 2019. Një mungesë e gjatë, roman, Polis, 2021; - Une aussi longue absence, Fauves éditions, Paris, 2023. Dua të më bësh të bukur, tregime, Polis, 2021 Dashuri e mallkuar në Maligrad, në maqedonisht, JON, 2021; - Kthimi i flamandëve (Dashuri e mallkuar në Maligrad) në shqip, EMAL, 2022. Dalia, ALBAS, 2021; - La Concubine des montagnes (Dalia), Fauves éditions, Paris, 2022 ; Lubita muntelui (E dashura e malit) Botimet Asdreni, Craiova, Roumanie,2004. Mëkati i Justinës, ONUFRI, 2023. L’Albanais - Shqiptari, T&B, 2023 ; - L’Albanais – Le Petite Véhicule, 2025 (fr), Emal (fr) Gruaja që vinte nga mjegulla, ALBAS, 2023; « La femme qui venait du brouillard », Le Petit Vehicule, Francë, 2024, « La donna che veniva dalla nebbia », botimet Montebone 2025, Milano, Itali. - The women who came of the fog, - Emal, 2005. Murgu i Malit të Shenjtë, ALBAS, 2025. Poezi Couvrez-moi avec un morceau de ciel (Mbulomëni me një copëz qiell), përmbledhje poetike në frëngjisht dhe shqip. Éditions “Le Petit Véhicule”, Nantes, 2002, f,296. Kur bie shi ti thua: është kohë e bukur, letra, Botimet Globus R, Tiranë, 2008. f,179. Territoret e shpirtit, poezi, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. f,114 ; - ΟΙ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, (Territoires de l’âme), poezi, Territoret e shpirtit, përkthyer në greqisht nga Iliaz Bobaj, ANAGNOSTI, Athènes, 2018 ; - Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», Nantes, France, 2017; «Bota shqiptare», Tiranë, 2019. Porto Palermo - fjalët e gurit, poezi, Les Livres Rama, Tiranë, 2019; - “Porto Palermo”, në greqisht, Thasalonique, 2020. Poezi dashurie në kohë të vonë, Les Livres Rama, 2021. Cose animate, Montabone, Milano, 2021. 2023. Toka, një portokall blu, - Maluka, Tiranë, 2023. Ode për tempujt që nuk u harruan, ALBAS, 2025. Libra historikë Fransua Miteran - romantizmi i pushtetit. Botimet “Dituria”, Tiranë, 1996; ribotuar nga «Les Livres Rama» me titullin «Miteran - dhe zotërit vdesin gjithashtu», 2014. f,317. Gjenerali De Gol, një legjendë e gjallë, mbi Charles de Gaulle. Botimet “Dudaj”, Tiranë, 2004. f, 327; - “Les Livres Rama”, 2020. Durazzo-t, dozhët e purpurt, mbi familjen Durazzo, e emigruar më 1389, e cila i dha Republikës së Gjenovës 9 dozhë. Botimet Ideart, Tiranë, 2007; ribotuar nga “Les Livres Rama”, 2016. Bujtës të largët, mbi mbresat e udhëtarëve francezë gjatë shekullit XIX në Shqipëri, Botimet Klean, Tiranë, 2012. 524f. Pranvera dy hapa pranë, mbi Heroin e Popullit Ali Demi, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 141 ; Les Livres Rama, 2023. Tek Frankët, mbi emigracionin shqiptar në Francë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2012. f, 300. Shqipëria në luftën bizantino-normande, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013. f, 264. Shqipëria e konsullit Auguste Dozon, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014. f, 421 ; Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, (mbi konsullin francez Auguste Dozon) Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,334. Bonjour d’Albanie, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, f, 292 ; - « L’Albanie à l’ombre des bombes », Paris. En Grèce, avec les Arvanites, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. f,321. Konsullatat franceze në Shqipëri gjatë shekujve XVII-XIX, Bota Shqiptare, Tiranë 2019, f.340 ; - Les consulats français en Albanie du XVIe au XIXe siècle. – EMAL 2022. Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019. Shtigjeve të hershme të historisë, - EMAL, 2020. Stratiotët shqiptarë nën flamurin e mbretërve të Francës, - Les Livres Rama, Ese Gjurmë, ese. Shtëpia Botuese “Marin Barleti”, Tiranë, 1995; f,116. Metamorfoza e fjalës, për një deontologji të shtypit. Botimet “Albin”, Tiranë, 1997. f,358. Shkëlqimet e meteorëve, mbi lojën e aktorit dhe aktoret franceze. Botimet “Toena”, Tiranë, 1998, ribotim, Globus R., 2008. f,316. Nën hijen e eklipsit, mbi krizën e Kosovës dhe diplomacinë euro-amerikane. Botimet “Toena”, Tiranë, 2000. f,326. Le long chemin sous le tunnel de Platon (Udha e gjatë në tunelin e Platonit), ese mbi fatin e artistit gjatë epokës totalitare në Shqipëri. Éditions “Le Petit Véhicule”, 2001, Nantes, Prix européen par l’Association des Ecrivains de Langue Française (Çmimi europian i Shoqatës së Shkrimtarëve të Gjuhës franceze në Paris). Botim i dytë i kompletuar, Shtëpia Botuese, Globus R., 2007. f,238. – “Udha e gjatë në tunelin e Platonit”, Tiranë, 2024. Shqipëria frankofone, mbi traditat frankofone në Shqipëri. Botimet “Onufri”, Tiranë, 2001. Krushq të largët, ese, Botimet “Argeta”, Tiranë, 2002. f,407; - Pont entre deux Rives, (Ura midis dy brigjeve), ese. Éditions Société des Ecrivains (mbi piktakimet - franko-shqiptare), Paris, 2005. Shtëpia e Shpresës, ese mbi Unesco-n, dialogun e qytetërimeve dhe bashkëpunimin me Shqipërinë. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005, f, 245. Në udhëkryqet e kohës, korrespondencë: Paris-Tiranë, I, Botimet Globus R, Tiranë, 2007. f, 465; - II, Globus R, 2009, f, 249; - III, Korrespondenca Paris-Tiranë, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2013, f, 720; - IV, publiçistikë, “Les Livres Rama”, 2019, f 650. Kalorësit e stuhisë, Globus R., Tiranë, 2010.f, 369. Dorëshkrimet e Purpurta, mbi kodikët e vjetër të botës si dhe Kodikët e Beratit, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 133. Parisi letrar, mbi itineraret e jetës tronditëse të disa prej shkrimtarëve parisianë si Rimbaud, Baudelaire, Hugo, Proust, Eluard, Camus, Duras etj., Botimet Globus R., Tiranë, 2009; Botim i dytë i plotësuar nga “Les Livres Rama”, 2015. f, 390. Shqiptarët e Léon Gérôme (Les Albanais de Léon Gérôme), libër dygjuhësh shqip-frëngjisht, Luan Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Përballë tablosë, ese, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Vera, ky nektar i hyjnive dhe i njeriut, Les Livres Rama, Tiranë, 2017. f,135 ; Albas, 2025. Shqipëria dhe shqiptarët në piktorët francezë të shekullit XIX (L’Albanie et les Albanais chez les peintres français du XIXe siècle), Les Livres Rama, Tiranë, 2017. Mbresa parisiane, ese, UET, Tiranë, 2018. f, 326. Bohemë anglosaksonë në Paris, UET, Tiranë, 2019. Fëmija i bulevardit Stalin, ONUFRI, 2022. Skribi përballë medias së shkruar, Emal, 2025. Biografi artistike Omer - Shtërgu nga Ballkani. Shtëpia Botuese “Korbi”, Tiranë, 2005; 2014; - Les livres Rama f, 246. Dino - Shtegtari i Portës Sublime, Shtëpia Botuese Globus R., Tiranë, 2007. f, 234 “Dino – Shtegtarët e Portës sublime”, ALBAS, 2025. Pikëtakim me Jean Cocteau, ese, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. Jean Moreas, poeti nga Morea, ese mbi poetin arvanitas dhe themeluesin e simbolizmit francez Jean Moreas, Botimet Globus R, Tiranë, 2009. f, 219. Léon Rey… dhe gurët filluan të flasin, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 246 ; - Léon Rey à la découvert d’Apollonie, “Éditions Non Lieu”, Paris, 2012 ; - L’Aventure albanaise de Léon Rey, Les Livres Rama, Tirana, 2020. Udhëtimi i mbramë i Arthur Rimbaud, Botimet Globus R., Tiranë, 2010. f, 310; - Emal, 2024. Valdet - sous le poids de la croix (Valdet - nën peshën e kryqit), mbi piktorin Valdet Hamidi, përkthyer nga shqipja në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Ed. Digital Estampe, Rouen, 2011. « Omer – fruta erotike » - Emal, Tiranë, 2020. Omer, nga A në Zh, Tiranë, Albas, Tiranë, 2021. Libra për fëmijë Më quajnë Ismail Qemali, Botimet Albas, (piktori Sulid Kasemi), Tiranë, 2016. Më quajnë Dora d’Istria, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016. Më quajnë Aleksandër Moisiu, Botimet Albas, (piktore Semela Mero), Tiranë, 2016. Më quajnë Skënderbeu, Botimet Albas, (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2016. Legjenda shqiptare, Botimet Albas, (piktore Ledia Kostandini), Tiranë, 2016. Më quajnë Tefta Tashko, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017. Më quajnë Mbretëresha Teuta, Botimet Albas (piktore Sulid Kasemi), Tiranë, 2017. Më quajnë Ibrahim Kodra, Botimet Albas (piktore Entela Kasemi), Tiranë, 2017. Udhëtim në botën e pikturës shqiptare, Botimet Albas (piktore Semela Mero), Tiranë, 2017. Më quajnë Onufri, Albas, Tiranë, 2019. Më quajnë Eqrem Çabej, Albas, Tiranë, 2019. Udhëtim drejt planetit Arbër, ALBAS, 2020. Më quajnë Ali Pasha, Albas, Tiranë, 2021. Më quajnë Xhanfize Keko, Albas, Tiranë, 2022. Përkthime Nesër pa mua (Demain sans moi), Alain Bosquet, poezi, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet «Toena», Tiranë, 1999. Bubulina (La Bouboulina), Michel de Grèce, shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Korbi», Tiranë, 2005. Faraoni i fundit, Gilbert Sinoué, (Mehmet Aliu, Napoleoni mysliman), shqipëruar nga frëngjishtja, Shtëpia Botuese «Globus R», Tiranë, 2007. Amer est le miel des tombes, (I hidhur është mjalti i varreve), vëllim poetik i Petraq Ristos, përkthyer në frëngjisht sëbashku me Solange d’Angely, Éditions L’Harmattan, Paris, 2009. Ömer Kalesi - la cigogne des Balkans, përkthyer në frëngjisht nga Fatime Nezirovski dhe autori, Shtëpia Botuese Globus R, Tiranë, 2007. Omer, fjala e Omerikëve, antologji poetike per Omer Kaleshin e përgatitur dhe e përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angely, Botimet Globus R, Tirane, 2010. Léon Rey, à la découverte de l’Apollonie, Luan Rama, përkthyer në frëngjisht së bashku me Solange d’Angély, Éditions Non Lieu, Paris, 2012. Les têtes d’Omer Kalesi dans la peinture mondiale (Kokat e Omer Kaleshit në pikturën botërore), Jordan Plevnes, botim dygjuhësh në maqedonisht dhe në shqip, shqipëruar nga versioni origjinal frëngjisht, Éditions IKON, Shkup, 2012. Hyjnitë kishin të drejtë, kujtime të arkeologut francez Léon Rey, (Les Dieux avaient raison), shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Dituria, 2012. L’Albanie à l’ombre des bombes, (Bonjour d’Albanie), Luan Rama, përkthyer në frëngjisht nga Ornela Todorushi dhe Luan Rama, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2014, 345p. E bardhë pa të bardhë, Laure Cambau (Blanc sans blanc), shqipëruar nga frëngjishtja, Albas, Tiranë, 2015. L’Origine, Rita Petro, përkthyer në frëngjisht, L’Harmatan, Paris, 2015. Udhëtim në veri të Shqipërisë (Voyage dans le nord d’Albanie), Jacqueline Benezech, shqipëruar nga frëngjishtja, “Les Livres Rama”, Tiranë, 2016. Kënga e këngëve e Solomonit, nga Testamenti i Vjetër, shqipëruar nga frëngjishtja, Botimet Albas, Tiranë, 2016. Les Albanais de Léon Gérôme, përkthyer në frëngjisht Les Livres Rama, «Les Livres Rama», Tiranë, 2016. Les territoires de l’âme, recueil de poèmes, «Le Petit véhicule», përkthyer në frëngjisht Nantes, France, 2017. Ju shkruaj në errësirë (Je vous écris dans le noir), Jean-Luc Siègle, shqipëruar bashkë me Rina Cela Grasset, Albas, Tiranë, 2017. Dozon et l’Albanie - le consul qui aimait les contes, përkthyer në frëngjisht nga Éloïse le Petit et l’auteur, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. En Grèce, avec les Arvanites, përkthyer në frëngjisht, Les Livres Rama, Tiranë, 2018. Voyage à Athènes et à Constantinople, Louis Dupré, «Bota Shqiptare», botim dygjuhësh, shqipëruar nga frëngjishtja, Tiranë, 2019. Përkthime ne shtypin e përditshëm dhe periodik si nga Arthur Rimbaud, Paul Verlain, Baudelaire, Adonis, Jean Cocteau, e poetë francezë të ditëve tona (J. Lacarrière, I. Mabin, Venus Khury-Ghata, Laure Cambau…) nga frëngjisht në shqip. Botime në antologji të shumta dhe revista, mes të cilave «Bontam», Melbourn, Australie, «Giornata Mondiale della poesia», Rome, Antologji e poetëve të sotëm shqiptarë; «Illz», Antologji e tregimit të sotëm shqiptar, Tiranë, Antologia Breschia, revista «Apulée» mbi përkthimin, Paris dhe botimi i Caractères Antologji e poezisë botërore, Paris), « Atunis antologia », Itali e revista si «Poeteka», «Mehr Liht», « Illz », « Revista Letrare », Bruxelles, « Hejza », Shkup etj. © 2023–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Albanianactress Professionist aktore e dashur qe na frymezon. Personazh Prestigji per Muajin Janar Arti është si frymë për aktoren e mirë Elida Janushi. Në artin e Elida Janushit, fjala nuk është gjithmonë e nevojshme që të ndodhë ndjenja. Ajo e ka mësuar publikun shqiptar se forca e një aktoreje nuk matet me zërin, por me qetësinë që ai lë pas. Në çdo rol, qoftë në dritën e fortë të skenës apo në kornizën e heshtur të filmit, Elida Janushi luan për të treguar për të kuptuar. Ajo shndërron çdo personazh në një rrugëtim të brendshëm, ku njeriu përballet me vetveten, me kohën dhe me fatin. Në sytë e saj gjendet një qetësi e lashtë, një butësi që përzien ndjenjën me mendimin. Loja e saj është e matur, e pastër, e mbështetur në ritmin natyror të frymëmarrjes njerëzore. Kështu, çdo rol bëhet një meditacion mbi jetën, mbi dashurinë, mbi qëndresën. ajo është aktore e dritës së brendshme – e atij momenti të padukshëm kur njeriu ndalet, mendon dhe ndjen. Përmes figurave që ka krijuar. Elida Janushi ka skalitur një lloj arti të heshtur, por të përjetshëm: artin që nuk kërkon duartrokitje, por kujtesë. Elida Janushi – Eleganca e heshtur e artit shqiptar Elida Janushi është një nga figurat më fisnike të teatrit dhe kinematografisë shqiptare. E lindur më 1 gusht 1953 në Devoll, ajo i përket një brezi aktorësh që i dhanë frymë dhe ndjenjë kohës së tyre, duke i dhënë skenës shqiptare një stil të veçantë – të përmbajtur, të thellë dhe poetik. Në Teatrin Kombëtar ajo krijoi personazhe që mbetën në kujtesën e publikut për ndjeshmërinë, elegancën dhe sinqeritetin që i shoqëronin. Në kinematografi, Janushi interpretoi role që shkonin nga drama e brendshme e gruas shqiptare te ironia e jetës së përditshme, gjithnjë me një natyrshmëri që e bënte figurën e saj të besueshme dhe të prekshme. Aktorja nuk kërkoi asnjëherë protagonizëm; forca e saj qëndronte te qetësia, te mënyra si fjalët bëheshin mendim dhe si heshtja merrte peshë emocionale. Ajo është një shembull i artit që flet me ndjenjë, por mendon me dritë. “Brazdat” (1973) – Marta Roli i Martës është simbol i femrës që mbart dhimbjen dhe shpresën e tokës shqiptare. Elida Janushi e luan këtë figurë me ndjeshmëri rurale dhe me një stoicizëm të heshtur. Estetikisht, ajo krijon një harmoni midis trupit dhe peizazhit — si të ishte vetë pjesë e dheut që punon. Marta është arketip i qëndresës dhe përulësisë ndaj fatit. “Shoku ynë Tili” (1981) – Mësuesja Në këtë rol, Janushi mishëron idealin etik të mësuesit shqiptar të viteve ’80. Ajo e interpreton figurën jo si autoritet, por si kujtesë morale. Loja e saj është e matur, me gjuhë trupore të disiplinuar, që reflekton dritën e edukimit si akt dashurie dhe përkushtimi. “Endërr për një karrige” (1984) Ky rol shënon kalimin e saj drejt ironisë sociale. Elida sjell në ekran absurditetin e jetës burokratike me një realizëm të thellë psikologjik. Karrigia nuk është vetëm objekt, por simbol i etjes për pushtet dhe njohje. Ajo e shndërron çdo dialog në reflektim mbi jetën e përditshme. “Shokë të një skuadre” (1984) Loja e saj këtu është kolektive, pa protagonizëm të tepruar. Ajo spikat në autenticitetin e reagimeve dhe në heshtjet që mbartin më shumë emocion se fjalët. Roli mbështet idenë e solidaritetit dhe bashkësisë përballë rrezikut. “Pallati 176” (1985) – Marjeta Një nga rolet më të dashura për publikun. Në këtë komedi, Elida Janushi sjell një karakter të përditshëm, por me një finesë që e shndërron banalitetin në art. Me mimikë të saktë dhe ritëm të matur, ajo i jep personazhit një dimension njerëzor e shoqëror, duke reflektuar marrëdhëniet mes njeriut dhe jetës urbane. “Botë e padukshme” (1987) – Doktoreshë Nora Roli prek etikën profesionale dhe përgjegjësinë morale. Elida Janushi sjell portretin e gruas intelektuale që përballet me kufijtë e njohjes dhe empatisë. Loja e saj mbështetet te minimalizmi emocional — një ndërtim delikat, i heshtur, por i mbushur me ndjenjë. “Tela për violinë” (1987) – Bashkëshortja e Kosma Ledhit Në këtë film, roli i saj është më shumë metaforik sesa narrativ. “Tela për violinë” është simbol i lidhjeve të brishta, dhe Elida e përçon këtë me zë të butë e me një melankoli të matur që prek rrënjët e humanizmit. Dashuria shfaqet si tension mes lirisë dhe detyrimit. “Stolat në park” (1988) – Nora Një rol introspektiv dhe i brendshëm. Nora është njeriu që kërkon kuptim në heshtje. Loja e Janushit është një dialog me zbrazëtinë, ku çdo pauzë flet më shumë se çdo fjalë. Ajo përfaqëson teatrin e ndjenjës së thellë dhe të mendimit njerëzor. “Kush e solli Doruntinën” (1989) – Një nga vejushat Një rol episodik, por me simbolikë të fortë. Ajo është pjesë e korit tragjik që mishëron fatin kolektiv. Me pak fjalë, shumë ndjesi. Një zë i grave shqiptare që presin, humbasin dhe sërish mbijetojnë. “Lamerica” (1994) Në këtë film ndërkombëtar, Elida Janushi përfaqëson kontaktin mes dy botëve: nostalgjinë dhe ndryshimin. Roli i saj është i shkurtër, por bart një melankoli që përçon realitetin e transformimit shqiptar në vitet e tranzicionit. “Po vjen ai” (1999) – Marjeta Një kthim në temën e përditshmërisë, por me pjekuri të re. Marjeta e 1999-ës është e brendshme, me një lodhje të butë që përfaqëson gruan e kohës së re. Estetikisht, Elida Janushi ka një gjuhë të heshtur, të përmbajtur, por të mbushur me ndjenjë të thellë. Elida Janushi është një aktore që nuk flet për të treguar, por për të prekur. Në çdo rol të saj ndihet përulësia ndaj artit dhe dashuria për njeriun. Ajo është nga ato artiste që nuk ndjekin dritat e skenës, por dritën e brendshme të shpirtit. Në heshtjen e saj ka elegancë, në thjeshtësinë e saj ka thellësi, dhe në lojën e saj – një ndjesi e përhershme e së bukurës që shndrit perherë. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Mozaiku “Lahuta” i Saimir Stratit përfaqëson një kulm të ndërgjegjes artistike ku materia, memoria dhe filozofia e identitetit kombëtar ndërthuren në një formë të vetme vizuale. Në këtë vepër, Strati nuk e trajton mozaikun thjesht si teknikë dekorative, por si gjuhë mendimi, ku çdo tessera mermeri bëhet një njësi kuptimi, një grimcë kohe e ngurtësuar në hapësirë. Kompozicionalisht, figura e lahutarit është e përqendruar brenda një rrethi, formë arketipale që simbolizon ciklin e përjetësisë, vazhdimësinë dhe mbrojtjen e trashëgimisë. Rrethi nuk është vetëm një zgjedhje estetike, por një kornizë filozofike: ai mbyll brenda vetes universin e këngës epike shqiptare, duke e ruajtur nga shpërbërja e kohës. Lahutari, i përkulur lehtë mbi instrument, krijon një raport intim mes trupit dhe lahutës, ku njeriu dhe objekti shndërrohen në një entitet të vetëm. Kjo bashkimësi sugjeron se identiteti kulturor nuk është i jashtëm, por i mishëruar, i jetuar dhe i transmetuar përmes trupit dhe zërit njerëzor. Trajtimi plastik i figurës shmang idealizimin klasik të tepruar dhe i afrohet një realizmi simbolik. Linjat janë të forta, por jo agresive; kontrastet kromatike në tonet e tokës dhe të mermerit natyror krijojnë një ndjesi graviteti dhe qetësie, duke evokuar lidhjen organike me tokën, malin dhe gurin – elemente themelore të epikës shqiptare. Drita, e ndërtuar përmes variacioneve të ngjyrave të mermerit, nuk bie nga jashtë, por duket sikur buron nga vetë figura, çka i jep veprës një dimension meditativ, pothuaj sakral. Nga këndvështrimi filozofik, mozaiku i “Lahutës” është një reflektim mbi marrëdhënien mes kohës dhe kujtesës. Ndryshe nga kënga, e cila është e përkohshme dhe zhduket në çastin e interpretimit, mozaiku është medium i qëndrueshmërisë absolute. Strati realizon kështu një akt simbolik: ai e përkthen artin efemer të zërit në art të përjetshëm të gurit. Ky transformim ngre pyetje thelbësore mbi mënyrën se si kulturat mbijetojnë – jo vetëm duke u përsëritur, por duke u riformuluar në forma të reja shprehjeje. Lahuta, e njohur tashmë si pasuri e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s, në këtë mozaik fiton një status të dyfishtë: ajo mbetet simbol i traditës gojore, por njëkohësisht shndërrohet në objekt reflektimi bashkëkohor. Vepra sugjeron se trashëgimia nuk është muzeale apo e ngrirë, por një proces i vazhdueshëm dialogu mes së shkuarës dhe së tashmes. Në këtë kuptim, Strati vepron si ndërmjetës mes brezave, duke i dhënë formë vizuale një kujtese kolektive që rrezikon të humbasë në heshtjen moderne. Në thelb, mozaiku “Lahuta” nuk është vetëm portret i një lahutari, por një metaforë e vetë kulturës shqiptare: e përkulur nga pesha e historisë, por e palëkundur në thelb; e ndërtuar nga fragmente të shumta, por e bashkuar në një harmoni të vetme. Me këtë vepër, Saimir Strati arrin të krijojë jo thjesht një imazh, por një hapësirë mendimi, ku arti shndërrohet në filozofi dhe gurët flasin me gjuhën e kujtesës. Ator.Pub licist: Liliana Pere

“Revista Elitare Prestige” #inspirationdaily #albanianartist #actress #PersonazhnderiBujarLako. Fisnikëria e heshtur e një aktori që e ktheu aktrimin në mendim. Aktorët nuk jetojnë vetëm në kujtesën e ekranit, por në ndërgjegjen e një shoqërie që ka mësuar të ndiejë përmes tyre; kujtimi i tyre është një akt kulture që ruan mënyrën se si një komb ka menduar, ka vuajtur dhe ka ëndërruar. Në historinë e artit skenik shqiptar ekzistojnë dhe figura që e kanë ndërtuar peshën mbi heshtjen. Bujar Lako i përket kësaj. Ai ishte aktor i pranishëm edhe kur nuk fliste, artist që e shndërroi interpretimin në akt reflektimi dhe figurë që e tejkaloi kohën pa e sfiduar atë. I lindur në Tiranë më 23 maj 1947, Bujar Lako u formua në një mjedis qytetar ku vetëpërmbajtja, dinjiteti dhe përgjegjësia morale ishin vlera themelore. Kjo origjinë nuk ishte thjesht biografike, por u shndërrua në themel estetik të artit të tij. Personazhet që interpretoi mbartnin gjithmonë një fisnikëri të brendshme, edhe kur ishin të thyer apo tragjikë. Arsimi – aktori si mendimtar Diplomimi në Institutin e Lartë të Arteve në vitin 1973 e pajisi Bujar Lakon me një disiplinë të rrallë analitike. Ai i përkiste asaj linje aktorësh europianë që e shohin rolin si strukturë mendore, jo si shfaqje emocionale. Në këtë qasje, ai afrohet me figura si Max von Sydow apo Laurence Olivier, ku forca buron nga përmbajtja dhe qartësia e brendshme. Profesioni – mision dhe jo ekspozim Pas studimeve, ai u bë pjesë e Teatrit Kombëtar, duke e ushtruar profesionin e aktorit si mision etik. Për Bujar Lakon, skena nuk ishte vend afirmimi personal, por hapësirë përgjegjësie. Ai nuk kërkonte të binte në sy, por të ishte i domosdoshëm. Ky qëndrim e bën të krahasueshëm me aktorë si Gian Maria Volonté, ku arti është akt ndërgjegjeje. Kinematografia – rreth 30 filma, një univers i plotë njerëzor Bujar Lako realizoi rreth 30 filma, duke ndërtuar një galeri personazhesh që sot përbëjnë një atlas emocional të kinemasë shqiptare. Filmat (të listuar pa ndryshime): Në fillim të verës – Gëzim Erebara Përballimi – Viktor Gjika Gjeneral Gramafoni – Viktor Gjika Udha e shkronjave – Vladimir Prifti Ballë për ballë – Kujtim Çashku, Piro Milkani Kthimi i ushtrisë së vdekur – Dhimitër Anagnosti Gurët e shtëpisë sime – Dhimitër Anagnosti Amiko – Cizia Zyke (produksion francez) Magic Eye – Kujtim Çashku Filmi kulmor – “Gjeneral Gramafoni” Në konsensus kritik dhe publik, “Gjeneral Gramafoni” mbetet interpretimi më i bukur dhe më përfaqësues i Bujar Lakos. Roli i Halit Beratit është një figurë tragjike e ndërtuar mbi heshtjen, dinjitetin dhe konfliktin moral. Lako nuk e luan personazhin – ai e përçon atë. Është një interpretim që i afrohet estetikës së kinemasë së Ingmar Bergman, ku drama zhvillohet në brendësi të shpirtit. Momente filmike – fjala e thënë me pak fjalë Në “Përballimi” dhe “Ballë për ballë”, Bujar Lako e trajton konfliktin ideologjik si dramë njerëzore, jo si deklaratë. Ai i jep personazhit peshën e dyshimit, jo sigurinë e dogmës. Në “Kthimi i ushtrisë së vdekur”, roli i gjeneralit është një meditim mbi absurditetin e historisë, ku autoriteti dhe zbrazëtia bashkëjetojnë – një interpretim që të kujton Alec Guinness në dramën e përmbajtur britanike. Teatri – hapësira e së vërtetës absolute Me rreth 70 role teatrale, nga Çehovi te Büchner, nga Miller te Mrożek, Bujar Lako e bëri skenën vend të zhveshjes shpirtërore. Në vitin 1992, interpretimi i tij në “Varrtarët” në Teatrin e Kombësive në Shkup konfirmoi dimensionin e tij ndërkombëtar. Filmat e Bujar Lakos Në fillim të verës – Gëzim Erebara Përballimi – Viktor Gjika Gjeneral Gramafoni – Viktor Gjika Udha e shkronjave – Vladimir Prifti Ballë për ballë – Kujtim Çashku, Piro Milkani Kthimi i ushtrisë së vdekur – Dhimitër Anagnosti Gurët e shtëpisë sime – Dhimitër Anagnosti Amiko – Cizia Zyke Magic Eye – Kujtim Çashku Kjo filmografi përfaqëson një hark të plotë artistik, nga realizmi poetik i viteve të hershme deri te reflektimi modern dhe universal i periudhës së vonë. Në këta filma, Bujar Lako dallohet për qasjen e tij të përmbajtur, ku personazhi ndërtohet mbi konfliktin e brendshëm dhe jo mbi retorikën, duke e kthyer çdo rol në një akt mendimi dhe dinjiteti njerëzor. Çmimet – njohja e një arti të palëkundur Bujar Lako u vlerësua me 8 çmime dhe tituj madhorë, ndër të cilët: – Çmime të veçanta për “Përballimi” dhe “Ballë për ballë” – Aktori më i mirë & Kupa e Festivalit për “Gjeneral Gramafoni” – Çmimi i Republikës, shkalla e parë – Urdhri “Naim Frashëri”, Klasi I – Titulli “Artist i Merituar” – Palma e Artë, Cairo International Film Festival (2005) për “Magic Eye” Ky vlerësim i fundit e vendos atë në një linjë elitare të aktorëve që kanë tejkaluar kufijtë kombëtarë përmes artit. Analizë. Bujar Lako dallohej për: heshtjen domethënëse, etikën e rolit, refuzimin e patetizmit, universalitetin njerëzor. Ai ishte aktor i pyetjes dhe jo i përgjigjes. Një figurë që e shndërroi aktrimin shqiptar në reflektim moral. Sot, Bujar Lako kujtohet si një klasik modern. Një aktor që nuk ka nevojë për rikthim, sepse nuk u largua kurrë nga kujtesa. Ai jeton në filmat që rishihen me respekt dhe në heshtjen e admirimit profesional. Bujar Lako mbetet një figurë elitare e kulturës shqiptare – një aktor që e bëri artin të mendojë.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #italianactress Silvana Mangano – Trupi që Erdhi nga varfëria dhe u bë mendim “Bukuria e një aktore nuk është vetëm ajo që shikon syri, por ajo që ndjen shpirti i publikut.” “Eleganca dhe talenti janë dy gjuhë që bëjnë të pavdekshëm çdo rol në ekran.” “Një aktore e madhe nuk luan thjesht një personazh; ajo jep jetë mendimeve, ndjenjave dhe ëndrrave të audiencës.” Silvana Mangano ishte një nga figurat më të shquara të kinemasë italiane. Bukuria e saj natyrore dhe eleganca e pranishme në çdo lëvizje e bënin unike. Ajo posedonte një nivel artistik të lartë, ku çdo rol ishte i menduar dhe i ndjerë me shpirt. Disiplina e hershme në vallëzim i dha trupit një gjuhë të fuqishme dhe të rafinuar. Fama e saj u fitua me talent, punë të palodhur dhe zgjedhje të mençura artistike. Mangano bashkoi hijeshinë me ndjeshmërinë dhe profesionalizmin në ekran. Ajo frymëzonte publikun me praninë e saj magnetike dhe rolet që mbetën të paharrueshme. Karizma e saj nuk ishte vetëm fizike, por edhe intelektuale dhe emocionale. Silvana ishte shembull i një aktoreje me nivel të lartë, që dinte të lërë gjurmë të përjetshme. Emri i saj mbetet sinonim i elegancës dhe kinemasë italiane. Silvana Mangano lindi më 21 prill 1930, në Romë, në një Itali ende të plagosur nga varfëria dhe trazirat sociale. Babai i saj, Amedeo Mangano, ishte punëtor hekurudhash; nëna, Ivy Webb, ishte angleze, shtëpiake, dhe jetonte në kushte të vështira ekonomike. Varfëria nuk i mëson fëmijët të ëndërrojnë; i mëson të mbijetojnë. Dhe mbijetesa, shpesh, është forma më e hershme e inteligjencës. Vitet 1939–1945 – Fëmijëria gjatë Luftës së Dytë Botërore Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Mangano përjetoi urinë, pasigurinë dhe shpërbërjen familjare. Prindërit u ndanë, dhe ajo u rrit kryesisht nga nëna, në varfëri ekstreme. Kur fëmijëria humbet qetësinë, shpirti mëson të heshtë para se të flasë. Heshtja do të bëhej më vonë arma e saj artistike. Vitet 1942–1946 – Arsimi trupor dhe vallëzimi Në adoleshencë, Silvana studioi vallëzim klasik dhe modern, për rreth 7 vite. Vallëzimi nuk ishte luks, por disiplinë fizike dhe shpirtërore. Trupi i saj u formua si instrument shprehjeje, jo si dekor. Një trup i stërvitur nuk kërkon vëmendje; ai kërkon kuptim. Vallëzimi e mësoi Silvana Mangano-n të fliste pa zë. 1946 – Miss Roma Në moshën 16 vjeç, më 1946, Silvana Mangano fitoi titullin Miss Roma. Ky ishte momenti i parë publik që i hapi dyert drejt kinemasë italiane. Bukuria, kur lind nga nevoja, nuk është narcizëm; është strategji për të shpëtuar. 1947 – Miss Italia dhe debutimi filmik Në 1947, ajo konkurroi në Miss Italia, përkrah emrave që do të bëheshin legjenda: Gina Lollobrigida dhe Lucia Bosè. Po atë vit, Mangano debutoi në film me role të vogla, përfshirë “L’elisir d’amore” (1947). Debutimi nuk është kurrë fillim; është prova e parë nëse njeriu mund ta mbajë peshën e fatit. 1949 – “Riso Amaro” dhe shpërthimi ndërkombëtar Viti 1949 shënoi kthesën historike: roli kryesor në “Riso Amaro”, me regji të Giuseppe De Santis. Filmi u bë ikonë e neorealizmit italian, dhe Silvana Mangano simbol i gruas punëtore, sensuale, tragjike. Me këtë film, trupi i saj nuk ishte më objekt dëshire, por terren lufte sociale. Bukuria u bë dëshmi. 17 korrik 1949 – Martesa me Dino De Laurentiis Më 17 korrik 1949, ajo u martua me producentin e madh Dino De Laurentiis. Çifti pati katër fëmijë: Veronica De Laurentiis Raffaella De Laurentiis Francesca De Laurentiis Federico De Laurentiis (vdiq tragjikisht në 1981, në një aksident ajror) Familja për të nuk ishte strehë nga arti, por pesha e tij më e rëndë. 1951–1954 – Konsolidimi artistik Filma si: “Anna” (1951) – regji Alberto Lattuada “L’oro di Napoli” (1954) – regji Vittorio De Sica e shndërruan Mangano-n nga ikonë sensuale në aktore me thellësi morale dhe shpirtërore. Kur bukuria fillon të dyshojë në vetvete, lind arti. 1963 – Çmimi David di Donatello Në 1963, ajo fitoi David di Donatello për Aktoren Më të Mirë për filmin “Il processo di Verona” (The Verona Trial), ku interpretoi Edda Mussolini Ciano. Kur një grua portretizon pushtetin me dhimbje, historia pushon së qenë propagandë. 1967–1972 – Kulmi i vlerësimit kritik 1967 – David di Donatello për “Le streghe” 1972 – David di Donatello për “Lo scopone scientifico” Bashkëpunoi me: Pier Paolo Pasolini – Teorema (1968) Luchino Visconti – Morte a Venezia (1971) Michelangelo Antonioni Këtu Mangano nuk luan më role; ajo luan mendime. 1983–1988 – Ndarja dhe heshtja Në 1983, ajo u nda nga Dino De Laurentiis. Procedurat e divorcit nisën më 1988. Mangano u tërhoq gradualisht nga jeta publike. Disa gra largohen nga skena jo sepse janë harruar, por sepse e kanë kuptuar. 1987 – Roli i fundit i madh Në 1987, ajo luajti në “Oci Ciornie (Dark Eyes)”, me regji të Nikita Mikhalkov. Ishte një përshëndetje e qetë, e denjë, melankolike. Lamtumira e vërtetë nuk bëhet me zë të lartë. 16 dhjetor 1989 – Vdekja Silvana Mangano vdiq më 16 dhjetor 1989, në Madrid, nga kanceri i mushkërive, në moshën 59-vjeçare. Disa ikona nuk plaken kurrë, sepse koha nuk guxon t’i prekë. • Bukuria pa mendim është zhurmë; mendimi me bukuri është art. • Trupi i disiplinuar ruan kujtesën e varfërisë edhe kur vesh mëndafsh. • Silvana Mangano nuk ishte yll — ishte epokë që mendonte. Autor Publicist. Liliana Pere.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #poetry.#LordByron Poezi byron Ajo ecën në bukuri (Përkthim në shqip) Ajo ecën në bukuri, si nata E qiellit yllplotë, pa re; Dhe gjithçka më e mirë, dritë e hije, Takohen në pamjen dhe në sytë e saj, Të zbutura në atë dritë të ëmbël Që qielli ditës së zhurmshme ia mohon. Një hije më shumë, një rreze më pak, Do t’i dëmtonte hirin pa emër Që valëvitet në çdo flok qerpiku të zi Apo ndez butë mbi fytyrën e saj; Ku mendime të qeta, të ëmbla tregojnë Sa e pastër është zemra ku banojnë. Dhe në atë faqe, dhe mbi atë ballë, Ka aq butësi, qetësi, elokuencë; Buzëqeshjet që fitojnë, ngjyrat që ndrisin, Flasin për ditë të mbushura me mirësi, Për një mendje në paqe me botën mbarë, Për një zemër që dashuron pafajshëm. Poezi e Byron-it.