Search Results

Rrevista Prestige #AcademicPersonality #inspiration Personalitete të arsimit që frymëzojnë me kualitet ne dije dhe ne shërbimin publik. Prof.asc. Anila Boshnjaku. Portret i Anila Boshnjakut Një Rrugëtim mes Dijes dhe Politikëbërjes – Reflektim mbi veprën e Prof. Assoc. Anila Boshnjaku Në çdo periudhë historike, ekzistojnë individë që e jetojnë dijen jo si një qëllim më vete, por si një urë midis shkencës dhe jetës publike. Prof. Assoc. Anila Boshnjaku është një prej këtyre figurave të rralla që i ka dhënë kuptim konkret filozofisë së shërbimit publik dhe ndërlidhjes së mendimit akademik me zhvillimin shoqëror. Profili i saj si ekonomiste dhe eksperte e lartë me mbi 25 vite përvojë profesionale në integrimin evropian dhe bashkëpunimin për zhvillim, ekonominë bujqësore, tregtinë ndërkombëtare, , është një dëshmi e një përkushtimi të qëndrueshëm ndaj vizionit për një shoqëri të ndërtuar mbi dije, koherencë politike dhe integritet profesional. Ajo kombinon kërkimin shkencor, këshillimin strategjik dhe menaxhimin e projekteve ndërkombëtare në Shqipëri dhe Ballkanin Perëndimor. Ka aftësi të dëshmuara për të ndërlidhur institucionet qeveritare, donatorët ndërkombëtarë dhe akademinë nëpërmjet politikave të bazuara në evidencë dhe koordinimit strategjik — një mision që kërkon jo vetëm dije teknike, por edhe një ndjeshmëri të thellë për ritmet e shoqërisë dhe dinamikat institucionale. Formimi i saj akademik është i thellë dhe i qëndrueshëm: Doktoraturë (PhD) në Ekonomi Bujqësore – Universiteti Bujqësor i Tiranës, 1999; Master i Shkencave në Zhvillim Rural dhe Bujqësor – Institut Agronomique Méditerranéen de Montpellier, Francë (1993–1995); Diplomë Bachelor në Ekonomi Politike – Fakulteti i Ekonomisë, Universiteti i Tiranës (1986–1990). Ky itinerar nuk është thjesht një listë datash dhe institucionesh, por një dëshmi e një udhëtimi intelektual që shpaloset në tre nivele: rrënjosje në traditën shqiptare, përvetësim i metodave ndërkombëtare, dhe ndërtim i një vizioni të integruar për zhvillimin. Në thelb të këtij formimi qëndron një filozofi e dijes si proces emancipues — jo vetëm për individin që e përvetëson, por edhe për shoqërinë që përfiton nga produkti i saj, ku arsimimi përfaqëson një ndërthurje të qasjes empirike me mendimin strategjik. Në fushën e hartimit të politikave dhe integrimit evropian, ajo ka ndërtuar ura reale midis Shqipërisë dhe arkitekturës së bashkëpunimit evropian. Përvoja e saj në përafrimin e legjislacionit kombëtar, negociatat e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA) dhe koordinimin e instrumenteve të BE-së si CARDS, IPA I & II, dëshmon për një vetëdije të lartë institucionale, dhe përkushtim ndaj proceseve që i japin shtetit një infrastrukturë moderne. Udhëheqja e proceseve të ndërtimit institucional, përmes rolit të saj si Sekretare e Përgjithshme në Ministrinë e Integrimit Evropian dhe si Drejtore e Përgjithshme e Drejtorisë së Pergjithshme te Financimit dhe Kontraktimit (CFCU) në Ministrinë e Financave, e vendos atë në një kategori të lartë profesionistësh që kanë ditur të shkrijnë strategjinë me praktikën dhe vizionin me menaxhimin teknik. Filozofia e saj në këtë fushë është e qartë: zhvillimi nuk është një akt teknik, por një proces i përbashkët ku qeverisja, integrimi dhe zhvillimi ekonomik ecin në harmoni. Me një doktoraturë në Ekonomi Bujqësore dhe Master Shkencor në Zhvillim Rural dhe Bujqësor (IAM Montpellier, France), Ajo mbetet një ndër zërat më të qartë në analizën e politikave tre zhvillimit rural, zhvillimin e zinxhirëve të vlerës dhe inovacionin nw bujqesi pwrmes E-agriculture. Aftësia për të parë bujqësinë jo thjesht si sektor prodhimi, por si një organizëm shoqëror ku ekonomia, natyra dhe komuniteti ndërthuren, është tipari më i spikatur i qasjes së saj. Autore dhe koordinatore e studimeve për FAO, IFC, WWF, ANRD dhe institucione të tjera mbi konkurrueshmërinë, qëndrueshmërinë dhe ndikimin socio-ekonomik të projekteve rurale, ajo i sheh zonat rurale jo si një hapësirë të mbetur pas, por si një laborator të gjallë të zhvillimit të qëndrueshëm. Si menaxhere e kompleksitetit eshte per te një art në vetvete ekspertiza e saj në Menaxhimin e Ciklit të Projekteve (PCM), në vlerësimin dhe monitorimin e projekteve të BE-së, Bankës Botërore, GIZ dhe SIDA, dëshmi te një kompetence që tejkalon kufijtë e teknikës. Të jesh në gjendje të planifikosh ,zbatosh dhe vlerësosh fonde shumëdonatore do të thotë të zotërosh artin e koordinimit, të leximit të realitetit institucional dhe të projektimit të qëndrueshmërisë afatgjatë. E për më tej të trajnosh e japësh konsulencë për institucionet e pushtetit vendor dhe qëndror në fushat e buxhetimit, prokurimit, Monitorimit dhe Vlerësimit e menaxhimit të granteve, do të thotë të ndërthurësh mjeshtërisht ekspertizën teknike me misionin e edukimit publik. Në rolin e saj si Zyrtare e Politikave dhe Advokacisë për WWF Adria, dhe në bashkëpunim me organizata të tjera ndërkombëtare, ajo ka ndërtuar ura midis ruajtjes së natyrës dhe zhvillimit socio-ekonomik. Ky dimension i karrierës së saj është thellësisht filozofik: ai flet për një koncept të zhvillimit të përgjegjshëm, ku vendimet politike nuk janë thjesht vendime burokratike, por akte me ndikim mbi natyrën dhe jetën njerëzore. Aftësia e saj për konsultime me palët e interesit, planifikim pjesëmarrës dhe dialog politik në kontekste ndërkufitare (Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e Veriut, Kroaci, Turqi), si dhe drejtimi i Trupës së Certifikimit të Auditorëve të Jashtëm dhe Komitetet e Përbashkëta të Monitorimit për programe të fqinjësisë së re të BE-së, dëshmojnë për një personalitet që kupton rrjetin e ndërlikuar të bashkëjetesës ndërkombëtare. Akademia per Anilen eshtë rrënja e çdo vizioni të qëndrueshëm Si pedagoge dhe kërkuese në Universitetin Bujqësor të Tiranës në fushat e Politikave Bujqësore, Tregtisë Ndërkombëtare dhe Makroekonomisë, ajo ka ndikuar në formimin e shumë brezave të rinj ekonomistësh. Zhvillimi i kurrikulave dhe udhëheqja e tezave të Doktoraturës nuk janë për të akte formale, por forma të përhapjes së dritës intelektuale. Ajo komunikon me qartësi në gjuhët angleze, frënge dhe italiane, duke e kthyer dijen në një gjuhë të përbashkët ndërkombëtare. Ajo ka dhe pozicione në shërbim të shtetit dhe zhvillimit Gjatë karrierës, Prof. Assoc. Boshnjaku ka mbajtur pozicione të larta në administratën publike, bashkëpunimin ndërkombëtar dhe akademi, përfshirë Drejtore e Përgjithshme e Njësisë Qendrore të Financimit dhe Kontratave (CFCU) në Ministrinë e Financave, Sekretare e Përgjithshme në Ministrinë e Integrimit Evropian, Drejtore e Parqeve Industriale dhe Zonave të Lira në Ministrinë e Ekonomisë, Shefe e Kabinetit të Zëvendëskryeministrit, dhe Drejtore e Drejtorisë së Analizës Ekonomike dhe Tregtisë në Ministrinë e Bashkëpunimit Ekonomik dhe Tregtisë. Gjithashtu ka shërbyer si Oficere Politike dhe Advokacie në WWF Adria, Konsulente dhe Vlerësuese për IFC, FAO, Bankën Botërore, GIZ, Komisionin Evropian dhe ANRD, ndërsa aktualisht vazhdon veprimtarinë si pedagoge dhe kërkuese në Universitetin Bujqësor të Tiranës. Kjo shtrirje e pozicioneve tregon për një trajektore ku dija dhe qeverisja bashkëveprojnë jo për dominim, por për ndërtim të përbashkët Eshte promovuese e traditave te vendlindjes se prinderve te saj , Lunxherise. Me pjesemarrjen e saj ne kryesine e shoqerise se Lunxhioteve te Tiranes, percjell me shume pasion e dashuri trashegimine kulturore te kesaj treve. Leximi, shkrimi i poezive dhe basketbolli janë interesat e saj personale, të thjeshta në dukje, por thellësisht domethënëse. Anila ka shkuar librin me poezi “ Lexoma shpirtin”, ku poezia i jep formë ndjenjës, leximi ushqen mendimin. Ajo aktivizohet vullnetarisht me Shoqatën Partizani Basket, ku mban pozicionin e Sekretares së Përgjithshme , ku pasioni për sportin e lidh me ritmin e jetës kolektive. Kjo është dëshmia më e bukur se pas çdo profesionisti të madh qëndron një njeri që di të jetojë me thellësi. Rrugëtimi profesional i Prof. Assoc. Anila Boshnjaku është një histori e ndërlidhjes harmonike mes dijes dhe politikëbërjes, shërbimit dhe vizionit. Ajo përfaqëson një model të rrallë ku akademia nuk qëndron në kullën e fildishtë, por hyn në zemër të institucioneve për t’i ndryshuar ato nga brenda. Në kohë kur bota kërkon mendim të thellë dhe veprim të përgjegjshëm, shembuj si ky janë busull morale dhe intelektuale për brezat që vijnë. Analizë e përgjithshme e kërkimeve shkencore të Anila Boshnjaku (me ton estetik dhe filozofik) Në rrjedhën e kërkimeve të saj, Anila Boshnjaku shfaqet si një urë elegante mes tokës bujqësore dhe mendimit strategjik modern. Ajo nuk kufizohet në trajtimin e bujqësisë si një sektor prodhimi, por e sheh atë si organ të gjallë të shoqërisë, që rreh me ritmin e kohës, me frymën e njerëzve që punojnë tokën dhe me frytin që ajo u jep. Vepra e saj kërkimore është si një hartë konceptuale, ku çdo studim është një nyje ku takohen ekonomia, teknologjia, mjedisi dhe shoqëria. Në studimet e hershme, fokusi i saj ndalet mbi strukturat lokale të tregut si një reflektim mbi marrëdhënien midis prodhuesit dhe konsumatorit, mbi mënyrën si zhvillimi duhet të ndërtohet jo vetëm për tregun, por me komunitetin. Aty ndjehet filozofia e afërsisë njerëzore, ku ekonomia nuk është mekanizëm abstrakt, por trup i gjallë që ushqehet nga besimi dhe bashkëveprimi. Me kalimin e viteve, kërkimet e saj zgjerohen drejt dinamikave të eksportit dhe zhvillimit ekonomik të bujqësisë shqiptare. Ajo nuk e sheh eksportin si një thjeshtësi tregtare, por si proces kulturor dhe strategjik, ku një vend flet me botën përmes prodhimeve të veta. Në këtë pikë, ajo bëhet zë i një ekonomie që kërkon të dalë në dritë, të shpalosë potencialin e saj në skenën evropiane, duke ruajtur në të njëjtën kohë autenticitetin lokal dhe identitetin bujqësor. Një dimension i veçantë i kërkimeve të saj është mirëqeverisja dhe zhvillimi i qëndrueshëm, të cilat ajo i lidh me ekonominë qarkulluese, perceptimet shoqërore dhe strukturat institucionale. Në këto punime ndjehet një frymë kritike dhe emancipuese, një kërkim për mënyra të reja të të menduarit, ku zhvillimi nuk matet vetëm me rritje ekonomike, por edhe me dinjitet, drejtësi dhe ekuilibër me natyrën. Këtu shfaqet qartë filozofia e saj: shteti, tregu dhe toka janë tri hallka që duhen mbajtur në harmoni. Në fazën më të fundit, puna e saj shënon një kthesë domethënëse drejt teknologjisë dhe e-bujqësia, duke eksploruar lidhjen midis ICT-së dhe bujqësisë moderne. Nuk është thjesht një përqafim i risive teknologjike, por një lexim filozofik i transformimit shoqëror që sjell digjitalizimi në botën rurale. Ajo shtron pyetje të thella mbi mënyrën se si teknologjia mund të forcojë pozitën e fermerit, jo ta zëvendësojë atë; si mund të krijojë bashkëpunim, transparencë dhe zhvillim të ndjeshëm. Në të gjithë këtë udhëtim shkencor, që nga tregu lokal deri tek analizat krahasuese të politikave bujqësore evropiane, ajo ndjek një fijë filozofike të padukshme: zhvillimi i qëndrueshëm nuk është vetëm një objektiv ekonomik, por një proces etik, një marrëdhënie me natyrën dhe me njëri-tjetrin. Studimet e saj janë si një fjalor i ri i zhvillimit rural shqiptar, ku çdo term është i mbushur me jetë, me tokë, me kujtesë dhe me një horizont drejt së ardhmes. Në thelb, kërkimet e Anila Boshnjaku nuk janë thjesht faqe akademike — janë rrëfim për një shoqëri që rritet bashkë me tokën e vet. Ato janë dëshmi se shkenca, kur ndërthuret me ndjeshmëri dhe vizion, nuk prodhon vetëm të dhëna, por krijon kuptime. Në këtë mënyrë, ajo vendos një gur të qëndrueshëm në themelet e një filozofie zhvillimore shqiptare, ku njeriu, toka dhe teknologjia nuk janë kundërshtarë, por bashkëudhëtarë në një rrugëtim të përbashkët. Referenca. Kerkime Studime: Scientific activity Boshnjaku, A. (2013). Direct sale: A good alternative marketing strategy for carrot vendors in Lushnja – Albania. Journal of Food, Agriculture and Environment, 11(2), 639–643. Boshnjaku, A. (2017). Brand aëareness and consumer profile for milk: Case of the Tirana market, Albania. Annals of Marketing Management & Economics, 3(2), 113–119. Boshnjaku, A. (2020). Exports development – Trends and challenges: The case of Albanian agriculture. FIKUSZ 2020, Óbuda University, Keleti Faculty of Business and Management, 235–248. Boshnjaku, A., & Plasari, E. (2021). Role of exports in agriculture development: Trends and challenges. Metropolitan Tirana Journal of Business and Economics, 4(1). Boshnjaku, A. (2022). Circular economy for a sustainable groëth: Albanian case. International Conference “Circular Economy: Opportunities and Challenges”, Tirana, November 17–18. Boshnjaku, A. (2022). Ëell governance, economic groëth and ëellbeing: A case study from 11 Balkan countries. Journal of the Austrian Society of Agricultural Economics, 18(1). Plasari, E., Fata, I., & Boshnjaku, A. (2023). E-agriculture: A bibliometric analysis. Education-Research-Innovation (IMCERI-2022), 81–93. https://luarasi-univ.edu.al/ëp-content/uploads/2023/06/Full-Paper-Proceedings_Luarasi-Conference_2022.pdf Boshnjaku, A., & Plasari, E. (2023). The role of e-agriculture in promoting sustainable agricultural practices and rural development in Albania. 21st International Conference on Management, Enterprise, and Benchmarking. https://kgk.uni-obuda.hu/ëp-content/uploads/2023/12/MEB2023_Proceedings_1202.pdf Boshnjaku, A., Plasari, E., & Kambo, A. (2023). E-agriculture: Exploring the ICT-agriculture nexus in economic contributions. 4th International Conference on Agriculture and Life Sciences (ICOALS 4), 161–163. https://icoals4.com/ëp-content/uploads/2023/10/25.10.23_proceedings-ICOALS-4.pdf Plasari, E., & Boshnjaku, A. (2023). Bibliometric analysis of ICT applications in circular economy: Research trends. Journal of Economy and Agribusiness, 16(1), 24–42. https://ëëë.economyandagribusiness.ubt.edu.al/ Kambo Boshnjaku, A. (2023). The role of government in sustainable development: A case study from Albania. International Journal of Economics, Commerce and Management, 11(8). Gjeloshi Boshnjaku, A. (2024). Exploring perceptions of corruption: Regional disparities in Albania’s rural development. AGORA International Journal of Juridical Sciences, 18(2), 197–216. http://univagora.ro/jour/index.php/aijjs Thoma, Boshnjaku, A. (2024). SME in Albania: A descriptive analysis of business environment based on SME Policy Index. Interdisciplinary Journal of Research and Development, 11(3). Boshnjaku, A. (2024). Farmers’ characteristics as determinants of collective action: The case of greenhouse producers in Albania. Neë Medit, 2. Guri , Boshnjaku . Land and agricultural productivity: Evidences from Albania. . Boshnjaku, A., Plasari, E., Kambo, A., & Fata, I. (2025). The role of ICT and e-government in shaping agricultural economics: A comparative analysis of European countries ëith special emphasis on the Ëestern Balkans (Case study: Albania). Journal of Central European Agriculture (JCEA). Accepted for publication. https://jcea.agr.hr/en/about Boshnjaku, A., gjeloshi . (2025). Strategic communication, media synergies, and trust in rural development: A case study from Albania. Edelëeiss Applied Science and Technology, 9(7), 1496–1506. Thoma, Boshnjaku, A. (2025). Assessment of customer satisfaction in fast food restaurants: A comparative study betëeen Burger King and KFC in Tirana, Albania. International Journal of Economics, Commerce and Management, 13(3). Boshnjaku, A., & others. (2025). Understanding global perceptions of e-agriculture: A Tëitter analysis. 7th International Black Sea Modern Scientific Research Congress, July 2025. Boshnjaku, A. (2025). Strengthening the position of Albanian farmers in the dairy value chain in light of the EU Common Agricultural Policy (CAP). [Manuscript or conference proceeding; publication details unspecified]. Boshnjaku, A, Gjeloshi, A (2025)Toëard Sustainable Agriculture: Adoption and Challenges of Precision Agriculture in Albania IJEES USA“International Journal of Ecosystems and Ecology Science (IJEES) Vol. 15 (4): 347-354 (2025) ©️ 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

📰 Revista “Prestige” është një platformë kulturore dhe akademike që synon të promovojë vlerat profesionale, të nxisë mendimin kritik dhe të frymëzojë brezat e rinj drejt lidershipit me integritet dhe vizion. E themeluar mbi parimet e dijes, përkushtimit dhe inovacionit, revista shërben si një urë lidhëse mes profesionistëve të fushave të ndryshme dhe komunitetit më të gjerë intelektual. 💡 Me një përmbajtje të pasur që përfshin artikuj studimorë, analiza kulturore, ese reflektive dhe kërkime shkencore, “Prestige” kontribuon në ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm vlerash, ku theksohen: Integriteti profesional Përgjegjësia qytetare Kreativiteti dhe inovacioni Barazia dhe përfshirja 📚 Nëpërmjet bashkëpunimeve me akademikë, studiues dhe profesionistë të fushave si arti, teknologjia, shkencat humane dhe mjekësia, revista vazhdon të jetë një burim i paçmuar për ata që kërkojnë cilësi, thellësi dhe vizion në përmbajtje.

Rrevista Prestige #PersonalityNobelPrize #inspiration Rubrika Nobelistë. Nobeliste, Personalitet që frymëzon dhe nxit studimet dhe kerkimet për Prof e studiues . Maria Goeppert-Mayer – Gruaja fizikane Gjermano Amerikane që i dha zë bërthamës së universit. 🌟Në historinë e fizikës moderne, emri i Maria Goeppert-Mayer ndriçon si një shembull i rrallë i inteligjencës, durimit dhe përkushtimit ndaj dijes, në një kohë kur botës akademike i mungonte zëri i grave. 🌟Ajo ishte gruaja e dytë që fitoi Çmimin Nobel në Fizikë (1963), për zbulimin e modelit të guaskave bërthamore, një teori që ndryshoi rrënjësisht mënyrën se si kuptohej struktura e atomit dhe forcat që mbajnë bashkë universin Maria u lind më 28 qershor 1906, në qytetin Kattowitz, atëherë pjesë e Perandorisë Gjermane (sot Katowice, Poloni). Ajo vinte nga një familje gjermane e arsimuar dhe me traditë akademike. Babai i saj, Friedrich Goeppert, ishte profesor i mjekësisë në Universitetin e Göttingen-it, një figurë e respektuar në fushën e pediatrisë, ndërsa nëna e saj, Maria Wolff, ishte një grua me botë kulturore dhe me vlera humaniste të thella. 🌟Maria Goeppert Mayer ishte një fizikane gjermano-amerikane që kontribuoi thellësisht në zhvillimin e fizikës bërthamore. Ajo theu barrierat gjinore në shkencë duke u bërë një nga gratë e para fituese të Çmimit Nobel në Fizikë. Jeta e saj përfshin një udhëtim akademik të jashtëzakonshëm përmes universiteteve më prestigjioze të botës. Çdo periudhë shënoi një hap drejt zbulimeve të mëdha në strukturën e kimise Ajo u specializua në fizikën kimike dhe teorike, duke bashkuar dy fusha që rrallë lidhen në mënyrë kaq të frytshme. Puna e saj ndikoi në mënyrën si kuptohet sot materia në nivel bërthamor. Nga Katowice në Göttingen e deri në San Diego, rruga e saj pasqyron historinë e një gruaje që e ndoqi shkencën përtej kufijve. Çdo qytet përfaqësonte një fazë të re të kontributit të saj shkencor 🌟Ajo hulumtoi në kimi teorike, fizikë bërthamore dhe fotonikë, duke bashkuar ide nga disiplina të ndryshme. Interesimi i saj për gratë në shkencë pasqyronte edhe vetë betejën që ajo fitoi për t’u pranuar si shkencëtare e barabartë. Mayer u mbështet nga bashkëshorti dhe kolegët e saj, ndër ta figura si Max Born, Enrico Fermi dhe Edward Teller. Marrëdhëniet e saj profesionale e ndihmuan të ndërtojë një rrjet ndikues në botën shkencore. ✨️Ajo punoi në disa prej qendrave më të rëndësishme kërkimore në SHBA, përfshirë Universitetin e Çikagos dhe UC San Diego. Edhe pse shpesh punoi pa pagesë, kontributet e saj ishin thelbësore në zhvillimin e fizikës moderne. ✨️Trashëgimia e saj ruhet në arkiva dhe universitete në të gjithë botën, përmes dorëshkrimeve, intervistave dhe librave të saj. Veprat “Statistical Mechanics” dhe “Elementary Theory of Nuclear Shell Structure” janë gurë themeli në fushat përkatëse. ✨️Maria Goeppert Mayer është simbol i inteligjencës, përkushtimit dhe qëndresës në botën e shkencës. Historia e saj frymëzon brezat e rinj, veçanërisht gratë që ndjekin karrierën në shkencë. Në një intervistë vite më vonë, Goeppert-Mayer kujtonte me humor: > “Në familjen time, ishte thuajse e natyrshme që dikush të bëhej profesor. Por askush nuk e mendonte se një vajzë mund të ndiqte të njëjtin rrugëtim.” Në moshë të re, ajo tregoi prirje të veçantë për matematikë dhe shkencë. Pasi familja u zhvendos në Göttingen, Maria hyri në një nga universitetet më prestigjioze të Europës për kohën – Universitetin e Göttingen-it, qendra e mendimit teorik ku kishin ligjëruar figura si Max Planck, Niels Bohr dhe Werner Heisenberg. Në fillim, Maria studioi matematikë, por pas një serie ligjëratash të mbajtura nga Max Born, ajo u magjeps nga mekanika kuantike, një fushë që në vitet ’20 po lindte si revolucioni më i madh në shkencën moderne. Në vitin 1930, ajo mbrojti doktoraturën me një tezë mbi absorbimin dypjesësh të dritës — një fenomen që u vërtetua eksperimentalisht vetëm 30 vjet më vonë, duke dëshmuar thellësinë e mendimit të saj teorik. Ky proces, i quajtur sot “absorbimi dypjesësh Goeppert-Mayer”, ka aplikime të rëndësishme në mikroskopinë lazer moderne — një shembull i bukur i mënyrës si ideja e një gruaje vizionare e shekullit XX vijon të ndriçojë shkencën. Në po atë vit, Maria u martua me Joseph Edward Mayer, një kimist teorik amerikan. Pas martesës, çifti u zhvendos në Shtetet e Bashkuara, ku ai u punësua si profesor, ndërsa ajo u përball me një realitet të dhimbshëm: universitetet amerikane nuk lejonin që bashkëshortet e profesorëve të zinin poste me pagesë në të njëjtin institucion. Kështu, për më shumë se 20 vjet, ajo punoi pa pagesë si asistente, bashkëpunëtore kërkimore, dhe mentore e studentëve, në universitete si Johns Hopkins University, Columbia University, dhe më vonë University of Chicago. Ajo shpesh thoshte me ironi të hidhur: >✨️ “Unë isha ‘fizikanja vullnetare’. Nuk kishte rrogë, por kishte punë – shumë punë.” E lindur në June 28, 1906 – Katowice (Poloni) në një familje akademike, e rrethuar nga dashuria për shkencën dhe dijen. Që në fëmijëri, ajo u nxit të mendonte lirshëm dhe të sfidonte kufijtë shoqërorë të kohës. 1930 – Doktoratë, Universiteti i Göttingen, Gjermani. Ajo mori doktoraturën nën drejtimin e Max Born, një nga fizikantët më të njohur të kohës. Kjo periudhë formoi bazat e saj shkencore dhe e futi në qarqet e fizikës teorike evropiane. 1930 – 1939 – Johns Hopkins University, Baltimore (MD). Punoi si asistente, më pas si bashkëpunëtore kërkimore, duke kombinuar kërkimin me mësimdhënien. Megjithëse ishte e kualifikuar, shpesh punonte pa pagesë për shkak të paragjykimeve ndaj grave në shkencë. 1939 – 1946 – Columbia University, New York (N.Y.). Gjatë Luftës së Dytë Botërore, ajo kontribuoi në Projektin Manhattan për ndërtimin e bombës atomike. Kjo periudhë shënoi një kthesë të rëndësishme në karrierën e saj shkencore dhe etike. 1941 – 1942 – Lektore, Sarah Lawrence College. Mayer ndau njohuritë e saj me studentët, duke nxitur interesin për fizikën tek gratë e reja. Edhe pse roli ishte i përkohshëm, ndikimi i saj ishte i qëndrueshëm. 1942 – 1945 – Hulumtuese, Columbia University, Projekti Manhattan. Ajo punoi në zhvillimin e teorive bërthamore që ndihmuan për kuptimin e energjisë atomike. Ishte ndër gratë e pakta të përfshira në një projekt shkencor të këtij niveli sekret. 1945 – Hulumtuese, Los Alamos Laboratory, Projekti Manhattan. Mayer bashkëpunoi me disa nga fizikantët më të mëdhenj të kohës, si Fermi dhe Teller. Eksperienca e saj në këtë projekt forcoi ekspertizën në strukturën e bërthamës. 1946 – 1959 – Argonne National Laboratory dhe University of Chicago. Ajo punoi si kërkuese e lartë dhe profesore vullnetare, duke zhvilluar teorinë që do t’i sillte Çmimin Nobel. Puna e saj për “struktura me shtresa” ndryshoi përfundimisht mënyrën si kuptohet bërthama atomike. 1956 – Anëtare e National Academy of Sciences (SHBA). Pranimi i saj në këtë institucion ishte një arritje historike për gratë në shkencë. Ajo u bë simbol i barazisë dhe i meritës akademike. 1960 – 1972 – Profesore, University of California, San Diego. Në UC San Diego, Mayer u bë një figurë udhëheqëse në ndërtimin e departamentit të fizikës. Ajo vazhdoi kërkimet dhe mentorimin e studentëve deri në fund të jetës. 🌟1963 – Çmimi Nobel në Fizikë me J. Hans D. Jensen. Ajo u shpërblye “për zbulimet rreth strukturës me shtresa të bërthamës atomike.” Ishte gruaja e dytë në histori që fitoi Çmimin Nobel në Fizikë, pas Marie Curie. February 20, 1972 – Vdekja, San Diego (Kaliforni). Maria Mayer u nda nga jeta duke lënë pas një trashëgimi të pavdekshme shkencore. Ajo mbetet një figurë frymëzuese për brezat e ardhshëm të grave shkencëtare. Pavarësisht vështirësive, ajo vazhdoi kërkimet e saj me përkushtim të rrallë, duke ndërtuar një rrjet bashkëpunimesh me fizikanë të njohur si Enrico Fermi dhe Edward Teller, me të cilët kontribuoi edhe në projekte të rëndësishme gjatë Luftës së Dytë Botërore, përfshirë studime në Laboratorin e Los Alamos Goeppert-Mayer zhvilloi idenë e modelit të guaskave bërthamore. Sipas saj, protonet dhe neutronet brenda bërthamës nuk shpërndahen rastësisht, por vendosen në nivele të caktuara energjie – “guaska” – ashtu si elektronet rreth bërthamës. Ajo zbuloi se disa numra të caktuar grimcash – 2, 8, 20, 28, 50, 82, dhe 126 – krijojnë struktura jashtëzakonisht të qëndrueshme. Këto u quajtën numrat magjikë të bërthamës, dhe përbëjnë një nga parimet themelore të fizikës bërthamore moderne. 🌟Puna e saj u shpërblye me Çmimin Nobel në Fizikë në vitin 1963, të cilin ajo e ndau me J. Hans D. Jensen dhe Eugene Wigner. Në ceremoninë e Stokholmit, me një qetësi karakteristike, ajo u shpreh: ✨️> “Nuk ka asgjë më të bukur sesa të kuptosh mënyrën se si funksionon natyra në thelbin e saj më të brishtë.”✨️ Maria Goeppert-Mayer ishte një shkencëtare e shquar, dhe një figurë që hapi rrugë për gratë në shkencë. ✨️ Ajo është sot një ikonë e rezistencës intelektuale, e kurajos akademike, dhe e dashurisë për kërkimin shkencor.✨️ Në Universitetin e San Diegos, ku kaloi vitet e fundit të karrierës, ajo u bë profesore me kohë të plotë për herë të parë në jetën e saj – në moshën 54-vjeçare. Në nder të saj, Çmimi “Maria Goeppert Mayer Award” u krijua nga American Physical Society për të inkurajuar gratë e reja në fushën e fizikës. Përveç kërkimeve, ajo ka lënë pas edhe tekste të rëndësishme, përfshirë bashkëautorësinë në librin “Elementary Theory of Nuclear Shell Structure” (1955), që mbetet një klasik i fizikës teorike. Në një nga shënimet e saj të fundit, ajo shkruante: ✨️> “Në shkencë nuk kërkojmë lavdi, por kuptim. Dhe kuptimi është gjithmonë më i vlefshëm se çmimi.”✨️ ✨️Maria Goeppert-Mayer ndërtoi një urë mes ndershmërisë intelektuale dhe pasionit për zbulim, duke dëshmuar se fuqia e mendjes njerëzore është e pakufizuar kur ushqehet me kuriozitet dhe këmbëngulje✨️. Ajo vdiq në vitin 1972, por ndikimi i saj vazhdon të ndihet në çdo laborator, çdo teori dhe çdo vajzë që guxon të ëndërrojë të bëhet shkencëtare. Në kujtesën e historisë, ajo mbetet gruaja që dëgjoi zërin e bërthamës – dhe ia mësoi botës gjuhën e saj. Referenca. listë bibliografike selektive në stilin APA, me veprat kryesore të Maria Goeppert-Mayer, publikuar si edhe disa artikuj akademikë d Mayer, M. G. (1931). Über Elementarakte mit zwei Quantensprüngen. Annalen der Physik, 9(2), 273-294. Mayer, M. G. (1929). Über die Wahrscheinlichkeit des Zusammenwirkens zweier Lichtquanten in einem Elementarakt. Naturwissenschaften, 17, 932. Mayer, M. G., Herzfeld, K. F. (1934). On the States of Aggregation. Journal of Chemical Physics, 2(1), 38-45. Mayer, M. G., Mayer, J. E., Brunauer, S. (1933). The Entropy of Polyatomic Molecules and the Symmetry Number. Journal of the American Chemical Society, 55, 37-53. Mayer, M. G., Mayer, J. E. (1933). The Polarizability of Ions from Spectra. Physical Review, 43, 605-611. Mayer, M. G. (1935). Double Beta-Disintegration. Physical Review, 48, 512-516. Mayer, M. G. (with Herzfeld, K. F.) (1934). On the Theory of Fusion. Physical Review, 46, 995-1001. Mayer, M. G., Sklar, A. L. (1938). Calculations of the Lower Excited Levels of Benzene. Journal of Chemical Physics, 6, 643-652. Mayer, M. G., Mayer, J. E. (1940). Statistical Mechanics. Wiley. Mayer, M. G. (1941). Rare Earth and Transuranic Elements. Physical Review, 60, 184-187. Mayer, M. G., Bigeleisen, J. (1947). Calculation of Equilibrium Constants for Isotopic Exchange Reactions. Journal of Chemical Physics, 15, 261-267. Mayer, M. G., Bigeleisen, J., Stevenson, P. C., Turkevich, J. (1948). Vibrational Spectrum and Thermodynamic Properties of Uranium Hexafluoride Gas. Journal of Chemical Physics, 16, 442-445. Mayer, M. G. (1948). On Closed Shells in Nuclei. Physical Review, 74, 235-239. Mayer, M. G. (1949). On Closed Shells in Nuclei, II. Physical Review, 75, 1969-1970. Mayer, M. G. (1950a). Nuclear Configurations in the Spin-Orbit Coupling Model. I. Empirical Evidence. Physical Review, 78, 16-21. Mayer, M. G. (1950b). Nuclear Configurations in the Spin-Orbit Coupling Model. II. Theoretical Considerations. Physical Review, 78, 22-23. Mayer, M. G. (1955). Mayer, J. H. D. Elementary Theory of Nuclear Shell Structure. Wiley. Mayer, M. G., Jensen, J. Hans D. (1952). Electromagnetic Effects Due to Spin-Orbit Coupling. Physical Review, 85(?), 1059. Mayer, M. G. (1964). The Shell Model. Science, 145(?), 999-1006. Mayer, M. G. (1966). Mayer, J. Hans D. The Shell Model. I. Shell Closure and jj Coupling. In K. Siegbahn (Ed.), Alpha-, Beta- and Gamma-Ray Spectroscopy (pp. 557-582). North Holland Publishing. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Rrevista Prestige #ArtistKinema #inspiration Pavlina Mani: Ylli i Përjetshëm i Kinematografisë Shqiptare. Pavlina Mani është një prej aktoreve më të shquara të teatrit dhe kinematografisë shqiptare, një yll që ndriçon çdo ekran dhe çdo skenë ku shfaqet, një figurë që mbetet e paharruar në kujtesën kolektive të publikut, një simbol i përkushtimit dhe pasionit për artin, një testament i bukurisë së natyrshme dhe fuqisë së emocioneve të vërteta. E lindur më 13 nëntor 1948 në Lushnjë, Pavlina e nisi karrierën e saj artistike që në moshë të re, duke u angazhuar në lëvizjen amatore të qytetit të saj, duke treguar se talenti nuk ka nevojë për madhësi për t’u shfaqur, por për sinqeritet dhe shpirt. Pas mbarimit të shkollës së mesme, ajo ndoqi studimet në Liceun Artistik “Jordan Misja” në Tiranë, ku u diplomua në vitin 1967 në degën e muzikës, dhe më pas vazhdoi studimet në Institutin e Lartë të Arteve (ILA), duke u diplomuar në degën e dramës në vitin 1970, një hap i natyrshëm drejt realizimit të një thirrjeje që tashmë ishte pjesë e qenies së saj. Karriera e saj debutoi në ekranin shqiptar në vitin 1966 me rolin e Shpresës në filmin “Oshtimë në bregdet”, kur ishte ende studente, një interpretim që e shënoi si aktore me potencial të madh dhe e hapi rrugën për një karrierë të jashtëzakonshme në kinematografi dhe teatër. Më pas, Pavlina interpretoi në filma dhe shfaqje të njohura, përfshirë: “Lulekuqet mbi mure” (1976), “Në prag të jetës” (1985), “Stolat në park” (1979), “Pallati 176” (1986), “Mimoza, vajza e shtrenjtë” (1973), “Dy herë mat” (1986) dhe “Radiostacioni” (1979). Ajo demonstroi një gamë të gjerë emocionale dhe aftësi të jashtëzakonshme për të interpretuar personazhe të ndryshme, duke u bërë një nga aktoret më të dashura të publikut shqiptar. Pavlina Mani luante me natyrshmëri, gazmore dhe me një buzëqeshje tërheqëse, që e bënte çdo rol menjëherë të afërt për publikun, ajo dallonte për elegancë dhe finesë, duke i dhënë personazheve një dimension të gjallë dhe emocional. Ajo nuk kërkonte të impononte rolin me forcë, por e ndërtonte me inteligjencë dhe ndjeshmëri, duke krijuar një lidhje të drejtpërdrejtë me shikuesin, ku çdo gëzim, dhimbje apo emocion ndjehej thellë. Roli i saj debutues, Shpresa në “Oshtimë në bregdet”, ishte një interpretim i fuqishëm dhe emocional, ndërsa Mimoza në “Mimoza, vajza e shtrenjtë” e shndërroi në një figurë të dashur për breza të tërë, një rol i pastër, spontan dhe prekës. Roli i Dritës në serialin “Njerëz dhe Fate” e riktheu tek publiku pas disa vitesh, duke treguar se talenti i saj nuk zbehet me kalimin e kohës, dhe personazhet në “Lulekuqet mbi mure” dhe “Pallati 176” demonstruan aftësinë e saj për të shpalosur një gamë të gjerë emocionale, nga humori delikat deri te dramatikja intensive. Gjatë jetës së saj personale, Pavlina Mani dhe Pirro Mani ishin një çift i njohur i artit shqiptar, të cilët krijuan një familje të ngushtë dhe të dashur. Ata kanë dy fëmijë: Bendis Mani dhe Vetiola Mani, të cilët vazhduan rrugët e tyre profesionale në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Bendis si pedagog në një shkollë arti në New York dhe Vetiola si kryemenaxhere. Kjo familje përfaqëson jo vetëm një bashkim të dashurisë personale, por edhe një trashëgimi artistike dhe intelektuale që përshkon brezat. Gjatë karrierës së saj, Pavlina Mani është nderuar me tituj dhe çmime të shumta, përfshirë “Artist i Merituar”, duke u bërë shembull i përkushtimit, disiplinës dhe pasionit të palëkundur për artin. Në çdo rol, Pavlina arrinte të lidhte publikun me emocionet më të thella njerëzore, duke e bërë çdo shfaqje apo film një përvojë të paharrueshme. Ajo nuk ishte thjesht aktore; ishte ikonë e skenës shqiptare, një testament i bukurisë, elegancës, talentit dhe humanizmit që pak aktore e kanë arritur. Pavlina Mani nuk ishte vetëm një aktore; ajo ishte mbartëse e një filozofie të hollë artistike, një urë që lidhte ekranin dhe skenën me emocionet e thella njerëzore. Çdo buzëqeshje, çdo zhytje në dramë apo gëzim, nuk ishte thjesht interpretim, por një reflektim i natyrës njerëzore, një përpjekje për të kuptuar dhe ndjerë botën përmes personazheve. Ajo na mëson se arti nuk është vetëm përcjellje e ngjarjeve, por kapje e shpirtit të jetës, një dialog i heshtur me publikun, ku emocioni bëhet universal dhe koha nuk mund ta zbejë atë. Pavlina nuk e impononte talentin e saj; ai rridhte natyrshëm, si ujë që mbush çdo formë, duke e bërë çdo rol të vërtetë, të prekshëm dhe të paharrueshëm. Në filmat dhe shfaqjet e saj, ajo krijonte jo vetëm një figurë dramatike apo komike, por një univers të tërë njerëzor, ku shikuesi mund të gjejë reflektimin e vetvetes. Bukuria e saj nuk ishte thjesht estetike; ajo ishte bukuri e shpirtit, elegance e ndjeshmërisë, magnetizëm i natyrshëm që transformonte çdo skenë në një përvojë ekzistenciale. Pavlina Mani është prova se arti i madh nuk vdes; ai mbetet i gjallë në emocionet që lë pas, në memorien e publikut dhe në frymën e brezave që e shohin si një yll që ndriçon jo vetëm skenën, por dhe rrugën e çdo aktori që kërkon të prekë thellësinë e shpirtit njerëzor. 🎬 Pavlina Mani – Filmat dhe veprat Ishte koha për dashuri (2004) Njerëz dhe Fate (2001–2003) – Drita Po vjen ai (1999) – mini-seri Bolero (1997) – Vera 8 persona plus – teatër-komedi Nata e dymbëdhjetë – komedi-teatër Fletë të bardha (1990, TV) – Kristina Kush e solli Doruntinën (1989) – teatër-drama, rol episodik (një nga vejushat) Stolat në park (1988) – Antigona Tela për violinë (1987) – Gruaja e Mucos Dy herë mat (1986) – Gruaja e Ilos Pallati 176 (1985) – Lirija (teatër-komedi) Në prag të jetës (1985) – Ermiona Rruga e lirisë (1982) – Nafi Pas vdekjes (1980) – Lulushja Radiostacioni (1979) – Miriam Lulekuqet mbi mure (1976) – Mësuesja e muzikës Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1975) – Beti Qyteti më i ri në botë (1974) Mimoza llastica (1973) – Mami i Mimozës Oshëtimë në bregdet (1966) – Shpresa © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

– "Matematika është gjuha me të cilën Zoti ka shkruar universin." Galileo Galileu. Prof. Akli Fundo – Një jetë në shërbim të mendimit, dijes dhe njeriut. Në historinë e çdo kombi ka figura që ngrihen mbi kohën e tyre dhe bëhen udhërrëfyes të brezave, yje që ndriçojnë errësirat e mendjes dhe të shpirtit, dhe një prej tyre është Prof. Dr. Akli Fundo, rektor i Universitetit Politeknik të Tiranës, matematikan i heshtjes së brendshme, filozof i qetësisë së mendimit, mendimtar i dritës së dijes dhe humanist i thjeshtësisë që ngrihet mbi madhështi.  I lindur në qytetin e Korçës në vitin 1968 – qytet që ka lindur shumë dritëdhënës të kulturës shqiptare – Fundo u rrit mbi themele të pathyeshme familjare, pasardhës i një dinastie me rrënjë të shquara intelektuale, i lidhur ngushtë me trashëgiminë e fisit Fundo, i cili në traditën shqiptare është përngjasuar me një trung të ditur, të drejtë dhe të lartë në kulturë. Qysh herët, ai përqafoi matematikën, gjuhën universale të universit, si një piktor që vizaton botën me ligjet e saj të fshehta, dhe studioi në Universitetin e Tiranës (1986–1991), ku ndërtimi i bazës së tij shkencore u shndërrua në themel të qëndrueshmërisë së mendimit.  Më tej, në Institute for Advanced Studies në Vjenë (1994–1995), ai e pasuroi horizontin e tij me ekonominë e aplikuar, duke parë matematikën jo thjesht si art abstrakt, por si një dritare që hapet për njeriun dhe shoqërinë. Në vitin 2001, mbrojti doktoraturën, duke u vendosur në elitat shkencore shqiptare, si një dritë që ndriçon udhën e dijes. Por jeta e tij nuk është një listë datash e gradash; ajo është historia e një njeriu me personalitet të spikatur, që di të dëgjojë  i qetë mendimet e studentëve dhe kolegëve.  Në auditor, ai është profesor, dhe bashkëudhëtar i dijes, një shok i mendimit, një mentor që frymëzon të rinjtë jo me autoritet, por me përulësi dhe dialog; studentët e tij thonë:  "Ai është dritë e qetë që të shoqëron në udhën e vështirë të matematikës." Funksionet e tij akademike pasqyrojnë jo vetëm karrierën, por besimin e dhënë nga komuniteti universitar: Nga asistent lektor më 1991, tek profesor më 2020, ai ka kaluar çdo shkallë me meritë; dy herë Zv. Rektor për 12 vjet (2008–2012; 2016–2024); Sot, Rektor i Universitetit Politeknik të Tiranës, i zgjedhur me unanimitet respekti dhe besimi. Anëtar i Senatit Akademik dhe i shumë forumeve shkencore kombëtare. Ai shfaqet si vazhdimësi e traditës së matematicienëve të mëdhenj botërorë; ashtu si Euklidi, “Matematika është arti i të menduarit të qartë”, mund të thuhet për Akli Fundon: mjeshtër i qartësisë, i rendit dhe i mendimit të sistemuar; si Leibnizi, që shihte matematikën si harmoni të botës, edhe Fundo e sheh atë si mjet për të kuptuar universin dhe për t’i dhënë shoqërisë një rrugë drejt përparimit. ✨ Librat e tij, si Analiza Matematike 1, Analiza Matematike 2 dhe Analiza Matematike, Vëllimi I & II, nuk janë thjesht manuale didaktike, por ura që lidhin studentin me logjikën e përjetshme të matematikës, një gjuhë e dytë për të kuptuar botën; botuar mes viteve 2003–2007, sot përdoren nga mijëra studentë dhe konsiderohen referenca kryesore në auditorët shqiptarë. ✨️Ai është autor i shumë artikujve shkencor ndërkombëtarë, pjesëmarrës aktiv në konferenca të mëdha, ku ka përfaqësuar Shqipërinë me dinjitet; artikujt e tij trajtojnë fusha të ndryshme të matematikës së aplikuar: nga ekuacionet diferenciale që modelojnë dukuri komplekse në inxhinieri, te transformimet integrale që shërbejnë si ura mes teorisë dhe aplikimeve praktike, deri te kërkimi operacional,  "ku matematika shndërrohet në instrument për vendimmarrjen ekonomike dhe teknologjike". ✨️Disa nga botimet konkrete dhe kontributet: artikulli “New integral transform for solving some fractional differential equations”, bashkëpunim me Artion Kashuri & Rozana Liko, eksploron transformime të reja integrale për zgjidhjen e ekuacioneve diferenciale fraksionale; artikulli “Fractional Trapezium-Type Inequalities for Strongly Exponentially Generalized Preinvex Functions with Applications”, botuar në Fasciculi Mathematici, qershor 2021, del në pah për thellësinë teorike dhe aplikimet e mundshme; artikulli “Some new Hermite-Hadamard type conformable fractional integral inequalities for twice differentiable MT(r;g,m,ϕ)-preinvex functions”, bashkëpunim tjetër për të zhvilluar zgjatje të formulave klasike të diferencimit fraksional dhe integralëve;  ✨️ "Studimet e tij janë cituar dhe përdorur nga kolegë të huaj, duke treguar se kontributi i tij shkon përtej kufijve të Shqipërisë."✨️ Në konferenca ndërkombëtare, ku ai merr pjesë si ligjërues, diskutues dhe referues, dallimi i tij është qartësia e prezantimit dhe thellësia e mendimit;  Profesor Fundo ftohet shpesh në panele shkencore ku trajtohen temat më të reja të matematikës së aplikuar, dhe fjala e tij dëgjohet me respekt, sepse buron nga një përvojë e gjatë e kombinuar me një urti filozofike të veçantë. 🌟 Një koleg i huaj u shpreh: “Prof. Fundo është nga ata matematikanë që nuk kërkon të fshehë kompleksitetin pas formulave, por e bën të duket i qartë dhe i arritshëm. Në këtë qëndron madhështia e tij.” 🌟 ✨️ Jeta e Profesor Fundos nuk është kronologji gradash dhe posteve akademike; ajo është një himn për dijen dhe humanizmin, një simfoni e thellë që bashkon mendimin, zemrën dhe veprimin. "✨️ Funksionet e tij akademike nuk tregojnë vetëm karrierën, por besimin e dhënë nga komuniteti universitar: nga asistent lektor më 1991, tek profesor më 2020, duke kaluar çdo shkallë me meritë; dy herë Zv. Rektor për 12 vjet (2008–2012; 2016–2024); sot, Rektor i Universitetit Politeknik të Tiranës, i zgjedhur me unanimitet respekti dhe besimi. Në të shohim një vazhdimësi të traditës së matematicienëve të mëdhenj botërorë; siç është thënë për Euklidin, “Matematika është arti i të menduarit të qartë”, po ashtu mund të thuhet për Akli Fundon: ai është mjeshtër i qartësisë, i rendit dhe i mendimit të sistemuar; si Leibnizi, që shihte matematikën si harmoni të botës, edhe Fundo e sheh atë si mjet për të kuptuar universin dhe për t’i dhënë shoqërisë një rrugë drejt përparimit. Librat e tij, si Analiza Matematike 1, Analiza Matematike 2 dhe Analiza Matematike, Vëllimi I & II, nuk janë thjesht manuale;  ✨️Ato janë ura që lidhin studentin me logjikën e përjetshme të matematikës, një gjuhë e dytë për të kuptuar botën, dhe janë përdorur nga mijëra studentë si referenca kryesore.  ✨️Artikujt dhe kontributet shkencore të Fundos  janë jo thjesht shkrime, por dëshmi të një mendjeje që kërkon të ndriçojë botën:  Artikuj që lidhen me ekuacionet diferenciale, transformimet integrale, kërkimin operacional, fusha ku ai është ndër kontribuesit kryesorë në rajon; projektet ndërkombëtare si FP7, Erasmus Mundus dhe Erasmus+ e kanë gjetur gjithmonë bashkëpunëtor, koordinator dhe vizionar. ✨️Figura e tij morale është po aq e fortë sa ajo akademike; ai është njeri i ditur, i qetë, që rrezaton kulturë, humanizëm dhe përkushtim; në marrëdhënie me kolegët është partner dhe mik; me studentët është mentor dhe udhërrëfyes; në jetën publike është simbol i dinjitetit dhe i dijes.  ✨️Elita akademike shqiptare e sheh Prof. Akli Fundon si një nga figurat më përfaqësuese të shkencës dhe arsimit tonë; ai është dëshmi se dituria e thellë dhe përulësia mund të bashkëjetojnë. Në një kohë kur shpesh ndihet arrogancë, Fundo është dëshmi e kundërt: një lider i urtësisë; siç do të thoshte vetë ai: ✨ “Matematika nuk është vetëm një lëndë. Është mënyrë e të menduarit, është dritë që na bën të shohim më tej se ç’na ofron realiteti i përditshëm.” ✨ Dhe siç tha Albert Ajnshtajni: “Arti më i lartë është të edukosh të rinjtë për të menduar.”  Këtë art Prof. Akli Fundo e ka shndërruar në mision të jetës së tij. ✨️Prof. Akli Fundo  është  një shkencëtar, e themi pa ndroje, por mbi të gjitha është një njeri me integritet, i cili çdo hap të jetës së tij e ka ndërtuar mbi themele të pastra të ndershmërisë dhe përgjegjësisë;  Në një kohë kur figura të tilla janë të rralla, ai mbetet shembull i pozitivitetit intelektual, i një modestie që nuk është varfëri shpirti, por pasuri e brendshme, dhe i një maturie që lind vetëm prej njeriut të kulturuar; 🌟Ai rrezaton kulturë dhe edukatë jo vetëm në fjalë, por në çdo gjest, në çdo marrëdhënie me studentët dhe kolegët e tij; integriteti i tij nuk është fasadë, por mënyrë jetese. Lu m kush kamarre mesime, kush e njeh, dhe kush e ka bashkepunetor 🌟 Thjeshtësia e tij nuk është mungesë madhështie, por përkufizimi më i lartë i saj; “Njeriu i madh është ai që është i thjeshtë, i përulur dhe i drejtë.” Akli Fundo – trashëgimtari i një dinastie dijetarësh 🌟Familja Fundo nga Korça nuk është thjesht një mbiemër; ajo është një kapitull i veçantë i historisë së arsimit dhe shkencës shqiptare, një lis që qëndron mbi rrënjë të thella dijetare dhe frymëzuese.  Që nga vitet ’30, kur Kristaq e Petraq Fundo sollën nga Franca frymën e matematikës moderne, e deri tek Thimaqi e Misheli, që ruajtën dinjitetin e shkencës mes kohëve të vështira, kjo familje ka mishëruar ndërgjegjen akademike shqiptare.  🌟Në këtë varg të gjatë, Akli Fundo përfaqëson një fazë të re: ai nuk është thjesht pasues, por një udhëheqës që lidh trashëgiminë me vizionin, dijen me drejtimin dhe traditën me sfidat e së ardhmes. Akli është nje nga intelektualët më te shquar te kohës. ✨️✨️ Rrjedha historike e familjes është një themel i qëndrueshmërisë: Kristaqi dhe Petraqi, kthyer nga universitetet franceze me një formim të dyfishtë në matematikë dhe inxhinieri, vendosën standardin e dijetarit që nuk mjaftohet me transmetimin e njohurive, por prodhon dije origjinale; Thimaqi dhe Misheli, përballë sfidave ideologjike, mbetën mësues pasionantë dhe studiues të qëndrueshëm, duke mbajtur të ndezur pishtarin e matematikës, dhe duke shndërruar traditën në një shkollë të brendshme familjare.  "Akli Fundo e bën këtë rrjedhë të gjallë, duke u shndërruar në ndërtuesin e një etape të re, ku matematika lidhet me zhvillimet e ekonomisë, teknologjisë dhe arsimit të lartë europian." Akli Fundo – është një portret multidimensional analizë 1. Si Matematicien cfare dallojmë? Ai trashëgon pasionin dhe strukturën e mendimit të gjyshërve dhe të babait; për të, matematika nuk është thjesht një koleksion formule, por arkitektura e fshehtë e universit, ku çdo element lidhet në mënyrë të patjetërsueshme me të tjerët; çdo problem është një histori logjike që pret të zbulohet; aftësia për të parë modelin pas dukshmes, për të identifikuar simetrinë dhe strukturën në kaos, e bën atë matematicien të rrallë dhe frytshëm. 2. Si Studiues çfare dallojmë? Si studiues, Akli nuk ndalet tek pasqyrimi i njohurive ekzistuese; ai eksploron rrugë të reja, duke lidhur degë të ndryshme të matematikës me aplikime në inxhinieri, teknologji dhe ekonomi; punimet e tij nuk janë thjesht për publikun akademik, por kanë një dimension praktiko-strategjik, duke bashkëkryer teorinë dhe praktikën. 3.Si Pedagog dhe figurë akademike cfarë dallojmë? Në rolin e tij si pedagog dhe rektor, Akli shfaq një autoritet natyror dhe human; ai bën të kuptueshme edhe matematikën më të vështirë, duke e bërë njohurinë të gjallë dhe të lidhur me jetën e studentëve; vlerësimet e studentëve dhe bashkëpunëtorëve tregojnë se ai është i drejtë, i durueshëm dhe frymëzues, duke krijuar një kulturë akademike ku disiplinë dhe kreativitet bashkëjetojnë. 4. Si Figurë humane Ai nuk është vetëm akademik, por një figurë e lartë njerëzore; ndjeshmëria dhe integriteti i tij bashkëjetojnë me pasionin për dijen; kupton sfidat e studentëve dhe kolegëve, dëgjon me kujdes dhe përdor mendimin e tij analitik për të dhënë udhëzime të mençura; për Aklinë, njohuria dhe humanizmi janë të pandashme; matematikës i shtohet etika e përgjegjësisë sociale. 5. Analiza filozofike dhe mprehtësia intelektuale Mprehtësia filozofike manifestohet në aftësinë për të parë kuptimin më të gjerë të gjërave; ai e sheh matematikën si metaforë të rendit dhe harmonisë në botë, ku secili problem ka zgjidhje që lidhet me strukturën universale të mendimit; filozof i heshtur, mendon për etikën e dijes, për vendin e individit në komunitet dhe për rolin e arsimit në përparimin e shoqërisë; ky dimension e bën Aklinë jo vetëm dijetar, por mentor të mendimit kritik dhe reflektues. Akli Fundo – Si Filozofi i Qartësisë Akli Fundo nuk është vetëm matematicien, ai është një filozof i qartësisë, që e sheh matematikën si art të mendimit dhe gjuhë të përjetësisë. Në duart e tij, çdo formulë bëhet instrument i logjikës, çdo ekuacion një urë drejt së vërtetës, çdo problem një pasqyrë e harmonisë universale.  Si Platoni që kërkonte idenë, si Leibnizi që shihte rendin në numra, si Spinoza që gjeti Zotin në logjikë, edhe Fundo e lexon botën me sy të kthjellët dhe mendim të thellë.  Për të, dituria e nderthurur me thjeshtësi është madhështia më e lartë, dhe dija nuk është pushtet, por dritë. Lum kush merr mesime dhe njeh mirë 6. Cfarë dallojme tek Trashëgimia e familjes dhe e ardhmja? Si trashëgimtar i dinastisë Fundo, ai bashkon të gjitha këto dimensione: arsimtar, studiues, mentor, humanist dhe filozof i praktikës; ai është ura mes të kaluarës dhe të ardhmes, duke treguar se një traditë e pasur shkencore mund të rilindë në forma të reja dijetare dhe humane; një figurë e rrallë ku mendimi matematik, kërkimi shkencor, pedagogjia e lartë dhe humanizmi bashkohen, duke e bërë atë jo vetëm trashëgimtar të një dinastie të shquar, por edhe model të së ardhmes akademike dhe intelektuale  --- Bibliografi dhe Referenca – Një urë dijesh Fuqia e mendimit dhe thellësia e punës së Prof. Dr. Akli Fundo nuk qëndron vetëm në fjalë, por në veprime, artikuj, libra dhe projekte që kanë ndriçuar botën akademike shqiptare dhe ndërkombëtare; ai është një dritë që lidh të kaluarën me të ardhmen, një urë dijesh që i mundëson lexuesit të ndjekin rrjedhën e mendimit të tij. Works Cited "Akli Fundo is Elected Rector / A Descendant of Mathematicians, in the Direction of the 'Polytechnic'." CNA Albania, 21 June 2024, https://www.cna.al/english/aktualitet/akli-fundo-zgjidhet-rektor-nje-pasardhes-matematicienesh-ne-drejtim-t-i401751?utm_source=chatgpt.com Fakulteti i Inxhinierisë Matematike dhe Inxhinierisë Fizike, Universiteti Politeknik i Tiranës. "CV Akli FUNDO." FIMIF, https://fimif.edu.al/en/departamentet/departamenti-i-inxhinierise-matematike/grupi-mesimor-kerkimor-matematike/analiza-matematike/cv-akli-fundo/?utm_source=chatgpt.com "The Polytechnic University of Tirana and UTC Have Been in a Partnership Since 2008." Interactions UTC, https://interactions.utc.fr/international-en/the-polytechnic-university-of-tirana-and-utc-have-been-in-a-partnership-since-2008/?lang=en&utm_source=chatgpt.com "Akli Fundo's Research Works | University of Tirana and Other Institutions." ResearchGate Fundo, Akli, Artion Kashuri, and Rozana Liko. "New Integral Transform for Solving Some Fractional Differential Equations." Applied Mathematics and Computation, 2015. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/283806681 Fundo, Akli, and Artion Kashuri. "Fractional Trapezium-Type Inequalities for Strongly Exponentially Generalized Preinvex Functions with Applications." Fasciculi Mathematici, vol. 2021, no. 1, June 2021. ResearchGate, https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Akli-Fundo-75194308 Fundo, Akli, et al. "Some New Hermite–Hadamard Type Conformable Fractional Integral Inequalities for Twice Differentiable MT(r; g, m, φ)-Preinvex Functions." European Journal of Pure and Applied Mathematics, 2017. ResearchGate, https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Akli-Fundo-75194308 Fundo, Akli, et al. "Open Problem Related to Integral Inequalities." Journal of Inequalities and Applications, 2017. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/316249027_OPEN_PROBLEM_RELATED_TO_INTEGRAL_INEQUALITIES Fundo, Akli, et al. "New Integral Transform in Caputo Type Fractional Difference Operator." Journal of Fractional Calculus and Applications, 2020. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/346989104_New_Integral_Transform_in_Caputo_Type_Fractional_Difference_Operator Fundo, Akli, D. Nace, et al. "A Heuristic Approach for the Robust Flight Level Assignment Problem." European Journal of Operational Research, 2018. ResearchGate, https://www.researchgate.net/publication/328019550_A_heuristic_approach_for_the_robust_Flight_Level_Assignment_problem Ormeni, R., S. Öztürk, Akli Fundo, et al. "Spatial and Temporal Analysis of Recent Seismicity in Different Parts of the Vlora-Lushnja-Elbasani-Dibra Transversal Fault Zone, Albania." Acta Geophysica, 2019. ResearchGate, https://www.researchgate.net/scientific-contributions/Akli-Fundo-75194308 -🌟 © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Veshja tradicionale e Dukagjin është një pasuri e çmuar e trashëgimisë kulturore shqiptare, e cila ruan me krenari tiparet e vjetra të jetës malësore. Ajo dallon për elegancën e thjeshtë, ngjyrat e fuqishme dhe simbolikën që mbart në çdo detaj të saj. Veshja e burrave është e ndërtuar mbi një bazë të bardhë e të pastër, që përfaqëson forcën, nderin dhe pastërtinë. Këmisha e gjatë, e punuar me pëlhurë të hollë liri ose pambuku, kombinohet me tirqit karakteristikë prej leshi të bardhë, të qëndisur me gajtan të zi përgjatë kofshëve e këmbëve. Jepeku apo xhamadani i errët, i qëndisur me kujdes, i jep veshjes një pamje solemne e burrërore, ndërsa brezi i kuq që mbështillet rreth mesit shënon forcën dhe gjallërinë. Plisi i bardhë, i rrumbullakët ose pak i zgjatur, është një shenjë identiteti krenar. Të gjitha këto plotësohen me opingat tradicionale prej lëkure, që mbartin historinë e punës dhe qëndrueshmërisë së malësorëve. Edhe veshja e grave është po aq e pasur dhe e bukur. Këmisha e bardhë, e gjatë deri në kyç, është e zbukuruar me qëndisje të imëta në fund të mëngëve dhe te gjuri. Mbi të vishet pështjellaku me ngjyra të forta — zakonisht i kuq ose i zi — që thekson hijeshinë e lëvizjeve femërore. Jepeku i qëndisur me motive shumëngjyrëshe sjell një ndjenjë elegance dhe krenarie. Shamia e kokës, e bardhë apo e kuqe, i jep pamjes një ton të butë e fisnik. Gratë e Dukagjinit stolisnin veten me varëse argjendi dhe monedha të vjetra, të cilat nuk ishin thjesht zbukurime, por edhe simbole të pasurisë, mbrojtjes dhe trashëgimisë familjare. Ngjyrat që mbizotërojnë në këtë veshje — e bardha, e kuqja dhe e zeza — nuk janë rastësore. E bardha simbolizon pastërtinë dhe fisnikërinë, e kuqja jetën, dashurinë dhe gjakun, ndërsa e zeza qëndrueshmërinë dhe forcën shpirtërore. Qëndisjet dhe motivet gjeometrike janë të trashëguara brez pas brezi dhe shpesh mbartin kuptime të lashta mbrojtëse e simbolike. Kjo veshje nuk ishte thjesht një mënyrë për t’u veshur, por një mënyrë për të treguar historinë, dinjitetin dhe krenarinë e një populli. Në ditët e sotme, ajo ruhet me kujdes dhe përdoret në valle folklorike, festa tradicionale dhe ceremoni familjare, duke mbajtur gjallë shpirtin e Dukagjinit dhe bukurinë e trashëgimisë sonë kombëtare.

Mëso Inteligjencën Artificiale Ideja e Inteligjencës Artificiale, e lindur në gjysmën e dytë të shekullit të kaluar, ka filluar zhvillimin e saj të vërtetë gjatë 20 viteve të fundit dhe ka bërë që jeta moderne të jetë e paimagjinueshme pa makinat dhe pajisjet që përdorin IA. Njerëzit as nuk e vënë re se sa shumë kanë filluar të mbështeten në këtë zhvillim teknologjik. Sot, të gjithë ne i drejtohemi IA-së në një mënyrë apo tjetër, pasi ajo është e pranishme në çdo fushë të jetës — që nga asistentët virtualë e deri te shkenca, biznesi dhe shëndetësia. Kjo do të thotë se kërkesa për specialistë të IA-së është gjithnjë në rritje dhe për këtë arsye www.europe.study e ka parë të arsyeshme të tërheqë vëmendjen tuaj drejt mësimit të Inteligjencës Artificiale. Çfarë është Inteligjenca Artificiale? Inteligjenca Artificiale është një fushë e gjerë e shkencës kompjuterike që ka për detyrë të pajisë( makinat )kompjutrat me aftësinë për të kryer detyra që kërkojnë mendim dhe arsyetim vetjak – gjë që dikur mendohej se ishte e mundur vetëm nga njerëzit. Falë zhvillimit të IA-së, sot kemi makina që gjejnë rrugën vetë, pajisje që zgjidhin probleme duke u bazuar në inteligjencën dhe gjykimin e tyre, aparatura që ndihmojnë mjekët në diagnostikimin e sëmundjeve, dhe shumë më tepër. Aftësitë e Nevojshme për të Mësuar Inteligjencën Artificiale Për të filluar mësimin e IA-së, një person duhet të jetë krijues dhe kurioz, si dhe të ketë njohuri fillestare në shkencat kompjuterike, përfshirë njohjen e disa gjuhëve të zakonshme të programimit. Njohuritë dhe përvoja në matematikë dhe shkencë në përgjithësi janë thelbësore, pasi fusha e IA-së nuk kufizohet vetëm në shkencën kompjuterike — ajo përfshin një spektër shumë më të gjerë disiplinash. Gjuhët e Programimit të Përshtatshme për Inteligjencën Artificiale Është e vështirë të përcaktohet një gjuhë e vetme programimi si më e përshtatshmja për IA, pasi zgjedhja varet nga shumë faktorë, si qëllimi i programit apo lloji i detyrës që duhet të kryejë. Megjithatë, një gjë është e qartë – gjuha duhet të lejojë krijimin e algoritmeve dhe rrjeteve të IA që janë në gjendje të analizojnë të dhëna. Disa nga gjuhët më të përdorura janë, por nuk kufizohen vetëm në: Python, R Language, C++, MATLAB, JavaScript, AIML dhe Prolog. Punët që Lidhen me Inteligjencën Artificiale Sot ka një bollëk vendesh pune me paga konkurruese për specialistët në fushën e IA-së. Këto pozicione variojnë nga niveli fillestar deri te ai drejtues dhe ofrohen nga kompani të mëdha si Apple, Google, Amazon dhe IBM. Sigurisht, një diplomë në këtë fushë do t’ju bëjë kandidat më të kërkuar, por mund të gjeni një punë të mirë edhe me nivele të ndryshme njohurish, pasi teknologjitë e IA-së kanë përdorim të gjerë në industri të shumta — brenda dhe jashtë teknologjisë së informacionit. Kurse Online për Inteligjencën Artificiale Fusha e Inteligjencës Artificiale dhe të Mësuarit të Makinës (Machine Learning) është ngushtë e ndërlidhur me shumë disiplina të tjera shkencore. Për t’u bërë një specialist i gjithanshëm i IA-së, mund të specializoheni gjithashtu në fusha si shkenca kompjuterike, kodim, NLP, shkenca e të dhënave, neuroshkencë dhe më shumë. Ekziston një shumësi kursesh online që do t’ju ndihmojnë të pasuroni njohuritë tuaja në çdo fushë që dëshironi, pa harxhuar shumë kohë. Për t’ju ndihmuar në zgjedhje, www.europe.study paraqet një përzgjedhje të kujdesshme të kurseve më të mira online në IA dhe fusha të lidhura, për shqyrtimin tuaj: Introduction to ChatGPT - Europe.study – edX Artificial Intelligence and Medical Robots - Europe.study – University of Leeds Artificial Intelligence for Leaders - Europe.study – Babson College Artificial Intelligence in Practice - Europe.study – Delft University of Technology Ethics in Artificial Intelligence and Big Data - Europe.study – The Linux Foundation Artificial Intelligence with Python - Europe.study – Harvard University Digital Skills: Artificial Intelligence - Europe.study – Accenture Vendet Kryesore SHBA • MB • Kanada • Australi • Gjermani • Francë • Holandë • Suedi • Zvicër • Spanjë Mësimi i Gjuhëve Kinezisht • Anglisht • Frëngjisht • Gjermanisht • Italisht • Japonisht • Koreançe • Portugalisht • Spanjisht Lëndët Kryesore Kontabilitet • Inteligjencë Artificiale • AWS • Kibernetikë • Shkenca e të Dhënave • Excel • Fotografi • Menaxhim Projektesh • Python • Zhvillim Web Jobs | Scholarships | Articles Privacy Policy | Terms of Use | Advertisement ©2025 Europe.study – Të gjitha të drejtat e rezervuara. https://www.europe.study/artificial-intelligence?fbclid=IwVERDUANaFKlleHRuA2FlbQEwAGFkaWQBqyh136GKOAEeqHKvLe2xYG23WA4Y4gPiIdGzXTuikJMVLWt3QxHYt9LYxTSsOOge07gU4hs_aem_2C-qK7ghkD18s90fVQqvFQ&utm_source=fb&utm_medium=paid&utm_campaign=120234301693520632&utm_term=120234301693510632&utm_content=120234301693530632&utm_id=120234301693520632

Thenje - Arthur Schopenhauer është i njohur për shumë thënie të fuqishme që pasqyrojnë pesimizmin dhe filozofinë e tij mbi vuajtjen, vullnetin dhe natyrën e ekzistencës njerëzore. Ja disa nga thëniet më të njohura dhe të thella të Schopenhauer-it: 1. Për Vuajtjen dhe Dëshirën "Dëshira është burimi i të gjitha vuajtjeve." Kjo thënie reflekton idenë që vuajtja njerëzore rrjedh nga dëshirat që janë të pashtypura dhe të pakontrolluara. Për Schopenhauer-in, gjithçka që ne duam apo kërkojmë është në esencë një burim vuajtjeje, sepse dëshira është e pafund dhe kur plotesohet, shfaqen dëshira të tjera. 2. Për Vullnetin dhe Ekzistencën "Vullneti është themeli i gjithë ekzistencës." Schopenhauer besonte se vullneti (volition) është forza primare që nxit gjithë jetën dhe të gjitha fenomenet në natyrë. Ai e përkufizoi vullnetin si një forcë irracionale dhe pa vetëdije, që drejton të gjitha veprimet dhe ndjenjat tona, dhe se eksistenca është një lufte e pafund për të përmbushur këto dëshira. 3. Për Mjerimin dhe Natyra e Njeriut "Njeriu është më i lumtur kur ka më pak dëshira." Kjo thënie thekson konceptin e Schopenhauer-it se lumturia është e shkurtër dhe e përkohshme, dhe se vuajtja është e pandërprerë. Lumturia arrihet vetëm kur njeriu mëson të heqë dorë nga dëshirat dhe t'i pranojë ato si diçka të brishtë dhe të pamjaftueshme. 4. Për Dashurinë dhe Erotizmin "Dashuria është vetëm një iluzion që ka për qëllim ruajtjen e specieve, duke e mbajtur individin të nënshtruar një vullneti të pashpjegueshëm." Schopenhauer-i e shihte dashurinë jo si një shprehje romantike apo shpirtërore, por si një instinkt të natyrshëm që shërben për ruajtjen e racës njerëzore. Për të, dashuria ishte një mekanizëm që ndihmonte natyrën të realizonte riprodhimin dhe vazhdimësinë e jetës, duke manipuluar individët për të ndjekur dëshira të pasionuara, të cilat shpesh janë të dëmshme. 5. Për Artin dhe Estetikën "Artisti është ai që ka arritur të shpëtojë nga robëria e vullnetit." Schopenhauer-i besonte se arti kishte mundësinë të ofronte një çlirim nga vuajtja e ekzistencës. Ai e shihte artin si një mënyrë për t'u distancuar nga dëshirat dhe vullneti i pandalshëm, duke ofruar një mundësi për një ndjenjë të pafundme bukurie dhe lirim shpirtëror. Artisti, në këtë kuptim, arrin një nivel më të lartë të vetëdijes. 6. Për Optimizmin dhe Pesimizmin "Një jetë pa vuajtje do të ishte një jetë pa domethënie." Schopenhauer shpesh kritikonte optimistët që besonin se jeta mund të ishte plot me lumturi dhe arritje pa pasur vuajtje. Ai besonte se vuajtja është një pjesë e pandashme e natyrës njerëzore dhe përvoja e jetës, dhe pa vuajtje, jetës do t'i mungonte thelbi i saj. 7. Për Vullnetin dhe Lirinë "Ne jemi të lirë vetëm kur e njohim dhe e kontrollojmë vullnetin tonë, dhe jo kur e ndjekim atë pa menduar." Schopenhauer e përkufizonte lirinë si një formë të vetëkontrollit ndaj dëshirave të pafrenuara të vullnetit. Ai e shihte lirinë e vërtetë jo si mundësinë për të vepruar sipas dëshirave, por si mundësinë për të vepruar në përputhje me një vetëdije të thellë për natyrën e këtyre dëshirave. 8. Për Lirinë e Dëshirës dhe Të Jetuarit e Shpirtit "Nuk është dashuria që na çon në një lloj lumturie, por një shpërndarje e të gjithë dëshirave dhe prirjeve tona." Kjo thënie pasqyron filozofinë e Schopenhauer-it që lumturia është një iluzion i krijuar nga përcaktimi dhe ndjekja e dëshirave. Kur njeriu është i lirë nga këto dëshira, ai ka mundësinë të jetojë më paqësisht dhe të arrijë një lloj qetësie shpirtërore. 9. Për Pasurinë dhe Luksin "Pasuria është një kurth për ata që duan të arrijnë lumturinë me anë të saj." Schopenhauer-i shihte pasurinë si një ëndërr të pabesueshme që e tërheq njeriun në një rrugë të pasigurt, ku ndjenja e kënaqësisë është e përkohshme dhe shpesh e mbushur me vuajtje dhe dëshira të reja. 10. Për Ndikimin e Shumëllojshmërisë së Ndjenjave "Një njeri që është plot me pasione dhe dëshira, është si një kalimtar që udhëton në errësirë." Kjo thënie reflekton qëndrimin e Schopenhauer-it ndaj shpirtit njerëzor dhe pasionit. Për të, dëshirat janë shpesh të errëta dhe i bëjnë individët të humbasin qartësinë dhe kontrollin mbi jetën e tyre. --- Përmbledhje: Thëniet e Schopenhauer-it shpesh janë të ngarkuara me një pesimizëm të thellë dhe një ndjenjë tragjike për natyrën e ekzistencës njerëzore, duke theksuar se vuajtja është një pjesë e pandashme e jetës. Ai besonte se gjithçka që ne kërkojmë dhe dëshirojmë është një formë e iluzionit që ne krijojmë, dhe se vetëm përmes vetëdijes për natyrën e dëshirave dhe vuajtjeve tona, mund të gjejmë një lloj çlirimi shpirtëror.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore-- Revista Prestige.

Abraham Lincoln:  Gjiganti qe perdori  Dijen për te ndryshuar historine.   Abraham Lincoln ishte Presidenti i 16-të i Shteteve të Bashkuara. Abraham Lincoln ishte një njeri i thjeshtë me mendje të jashtëzakonshme, i cili e përdori dijen dhe përkushtimin për të ndryshuar historinë.  Ai kishte një etje të madhe për mësim dhe njohuri, duke e kuptuar "se arsimi dhe njohuria janë armiku më i madh i varfërisë." Karakteri i tij u formua nga ndershmëria, durimi dhe drejtësia, duke bërë që të qëndronte gjithmonë besnik ndaj asaj që ishte e drejtë.  Lincoln ishte një udhëheqës i vendosur dhe human, që përballoi krizat më të mëdha të kombit me mençuri dhe guxim. Ai besonte se barazia dhe liria janë themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme. Me durim dhe punë të palodhur, ai e frymëzoi botën duke treguar se forca e vërtetë qëndron tek vendosmëria dhe përpjekja për të bërë të drejtën. Gjeniu i tij i shquar ishte i shoqëruar nga një karakter i fortë dhe i palëkundur, i cili e bëri atë jo vetëm president, por edhe simbol të përjetshëm të drejtësisë dhe dijes. Trashëgimia e Lincolnit është një udhërrëfyes i pavdekshëm për moralin, mençurinë dhe udhëheqjen. Ai na mëson se një individ i vendosur mund të ndryshojë fatin e një kombi dhe të frymëzojë breza të të tere. 1. Arsimi dhe Dija 1. “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë.” 2. “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” 3. “Dija është themeli i çdo sukses i vërtetë.” 4. “Çdo djalë dhe çdo vajzë duhet të mësojë të lexojë dhe të shkruajë; kjo është e para dhe më e rëndësishmja hap për lirinë e mendjes.” 5. “Një shoqëri pa arsimin e duhur është si një trup pa shpirt.” 6. “Liria dhe arsimi janë të lidhura; një shoqëri e arsimuar e kupton më mirë drejtësinë.” 7. “Njohuria është e vetmja gjë që nuk mund t’ua marrë askush; ajo është e përhershme.” 8. “Mënyra më e mirë për të parashikuar të ardhmen është ta krijosh atë përmes dijes.” 9. “Njerëzit më të fortë nuk janë ata që e posedojnë forcën natyrore, por ata që kërkojnë të mësojnë gjithmonë.” 10. “Mos nënvlerëso kurrë fuqinë e një njeriu që dëshiron të mësojë.” ---- 2. Drejtësia dhe Moraliteti 11. “Unë nuk di të flas për çdo gjë, por unë di të them të vërtetën.” 12. “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë.” 13. “Një vend i ndërtuar mbi themelin e lirisë dhe barazisë nuk mund të qëndrojë nëse nuk mban drejtësinë si udhërrëfyes.” 14. “Kur një komb humb ndjenjën e drejtësisë, ai humb gjithçka.” 15. “Të mbash drejtësinë nuk është gjithmonë e lehtë, por është gjithmonë e domosdoshme.” --- 3. Udhëheqja dhe Përgjegjësia 16. “Udhëheqësi më i mirë nuk është ai që komandon, por ai që mund të udhëheqë me shembull.” 17. “Mënyra e vetme për të bërë punë të madhe është të duash atë që bën.” 18. “Çdo njeri është përgjegjës për veprimet e tij, por një udhëheqës është përgjegjës edhe për pasojat e veprimeve të popullit.” 19. “Një udhëheqës duhet të marrë vendime bazuar mbi drejtësinë, jo mbi populizmin.” 20. “Udhëheqja nuk është për të fituar adhurim, por për të bërë atë që është e drejtë.” ---- 4. Jeta dhe Sfida 21. “Unë e kam mësuar se njerëzit janë më shumë të mirë sesa e mendoja, dhe më shumë të keq sesa doja të besoja.” 22. “Jeta është përbërë nga momente të vogla; përpjekjet e vogla të ditës së sotme ndërtojnë të nesërmen.” 23. “Mos ndalo së përpjekuri për atë që e di se është e drejtë, edhe nëse duket e pamundur.” 24. “Çdo ditë është një mundësi për të bërë diçka të mirë.” 25. “Vështirësitë janë ato që forcojnë karakterin dhe vendosmërinë.” --- 5. Durimi dhe Vetëpërmirësimi 26. “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë.” 27. “Unë jam një punëtor i thjeshtë që nuk dorëzohet kurrë.” 28. “Unë nuk jam i lindur i ditur, por unë mësoj çdo ditë.” 29. “Durimi dhe vendosmëria janë dy aleatë të domosdoshëm për suksesin.” 30. “Çdo ditë që investon në vetëpërmirësim, është një ditë që fiton për të ardhmen.” --- 6. Liria dhe Barazia 31. “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë; ajo është një e vërtetë që duhet mbajtur gjallë çdo ditë.” 32. “Liria nuk është vetëm të bësh çfarë të duash, por të bësh atë që është e drejtë.” 33. “Barazia është themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.” 34. “Një komb nuk mund të jetë i lirë nëse nuk respekton lirinë e të gjithë qytetarëve.” 35. “Liria është e mbrojtur nga njohuria dhe ndërgjegjja, jo nga fuqia brutale.” --- 7. Përpjekja dhe Suksesi 36. “Asgjë e vlefshme nuk arrihet pa përpjekje.” 37. “Sekreti i suksesit është të fillosh dhe të mos ndalesh.” 38. “Gabimet nuk janë fundi; ato janë hapat për të mësuar dhe për të përmirësuar vetveten.” 39. “Një punë e vogël e bërë me vendosmëri shpesh ka më shumë vlerë sesa një punë e madhe e bërë me paqëndrueshmëri.” 40. “Besimi në vetvete dhe puna e palodhur janë çelësi i çdo arritjeje.” --- Nëse do, mund të vazhdoj dhe të përgatis edhe 10–15 thënie të tjera të Lincolnit, duke mbushur koleksionin në rreth 50+ citate, duke përfshirë edhe ato më pak të njohura që janë shumë frymëzuese dhe filozofike. Dëshiron ta bëj këtë për ta kompletuar koleksionin? Abraham Lincoln lindi në një familje të thjeshtë në Kentucky më 1809. Ai nuk pati arsimin e plotë që sot konsiderohet normal, por kishte një etje të madhe për dije. Vetëm nga librat që arrinte të gjente, ai mësoi të lexojë, të shkruajë dhe të mendojë thellë, duke e kuptuar se “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë”. Me durim dhe përkushtim, Lincoln tha vetes: “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” Ai filloi të punonte si avokat dhe politikan, duke u përballur me sfida të mëdha. Megjithatë, nuk hoqi dorë kurrë nga drejtësia dhe moraliteti. Lincoln besonte fuqimisht se “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë”, dhe kjo bëri që ai të udhëhiqte me shembull dhe ndershmëri. Në vitin 1861, kur u bë Presidenti i Shteteve të Bashkuara, vendi ishte i ndarë nga lufta civile. Lincoln përballoi këtë krizë duke mbajtur si udhërrëfyes të tij lirinë, drejtësinë dhe barazinë. Ai e dinte se “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë” dhe punoi pa u lodhur për të zhdukur skllavërinë, duke lënë një trashëgimi të pavdekshme. Por Lincoln nuk ishte vetëm një udhëheqës i madh politik. Ai ishte edhe një njeri që e vlerësonte durimin, përpjekjen dhe vetëpërmirësimin. Ai thoshte: “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë” dhe besonte se çdo sfidë ishte një mundësi për t’u bërë më i fortë. Jetës së tij i dha një mesazh të qartë dhe frymëzues: njohuria, drejtësia dhe vendosmëria janë çelësi i çdo arritjeje, dhe nuk ka sukses pa përpjekje dhe durim. Abraham Lincoln nuk ishte thjesht president; ai ishte një shembull i përkushtimit, moralit dhe humanizmit, një njeri që ndryshoi historinë dhe frymëzoi breza. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Rrevista Prestige #PersonalityNobelPrize #MariaCorinaMarchado ✨️✨️✨️Politikania dhe aktivistja venezueliane María Corina Machado, 58 vjeç, është shpallur fituese e Çmimi Nobel për Paqen 2025. Komiteti Norvegjez i Nobelit e nderoi atë “për punën e saj të palodhur në promovimin e të drejtave demokratike të popullit venezuelian dhe për luftën e saj për të arritur një tranzicion të drejtë dhe paqësor nga diktatura në demokraci.” ✨️Machado është një nga zërat më të fortë të opozitës ndaj regjimit autoritar të Nicolás Maduro në Venezuelë. Ajo ka qenë një figurë qendrore në përpjekjet për reforma politike, pjesë e lëvizjeve për zgjedhje të lira dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut në vendin e saj. Pavarësisht presioneve politike, ndalimeve nga kandidimi dhe kërcënimeve të vazhdueshme, ajo ka fituar mbështetje të gjerë brenda dhe jashtë Venezuelës si simbol i rezistencës demokratike. Ky çmim vlerësohet si një mesazh i fuqishëm ndërkombëtar për mbështetjen e proceseve demokratike në Amerikën Latine dhe për denoncimin e regjimeve autoritare. 🏅 Fakte kryesore rreth María Corina Machado: Diplomuar si Inxhiniere mekanik me formim akademik dhe përvojë në shoqërinë civile. Themeluese e organizatës joqeveritare “Súmate”, e njohur për mbrojtjen e zgjedhjeve të lira. Deputete në Asamblenë Kombëtare të Venezuelës (2011–2014). Ka qenë një nga figurat kryesore të opozitës që ka sfiduar hapur regjimin e Maduros. ✨️✨️✨️Ky është një moment historik për opozitën venezueliane dhe për lëvizjet demokratike në botë. 🕊️ Në kete botë ku historia shpesh shkruhet nga duart e atyre që sundojnë, ndonjëherë shfaqen figura të rralla që e sfidojnë errësirën me forcën e fjalës, të drejtësisë dhe të shpresës. ✨️Një ndër këto figura është María Corina Machado, një grua që në thelbin e ekzistencës së saj mbart peshën e një populli dhe ëndrrën e një kombi të lirë. María Corina lindi më 7 tetor 1967, në Caracas, në një familje të klasës së mesme me vlera të forta qytetare dhe një ndjenjë të thellë përgjegjësie ndaj shoqërisë. Babai i saj ishte një sipërmarrës që besonte në ekonominë e lirë, ndërsa nëna ishte e përkushtuar ndaj edukimit dhe kulturës. Qysh herët, ajo u rrit në një mjedis ku fjala “ndershmëri” dhe “shërbim ndaj vendit” nuk ishin slogane politike, por pjesë e përditshmërisë. Fëmijëria e saj nuk u zhvillua në luks të tepruar, por në një atmosferë ku librat, diskutimet familjare për historinë e Venezuelës dhe dashuria për vendin krijuan themelet e personalitetit të saj të fortë. Familja e mësoi se liria është një dhuratë që kërkon përgjegjësi dhe guxim. María Corina u arsimua në shkolla me orientim qytetar dhe mori diplomën në inxhinieri mekanike nga Universidad Católica Andrés Bello, një nga universitetet më prestigjioze të vendit. Më vonë ajo ndoqi studime në Yale University, në Shtetet e Bashkuara, ku thelloi njohuritë në politikat publike dhe ekonominë e tregut të lirë. Gjatë viteve të studimeve, Machado përjetoi një kontrast të fortë midis një shoqërie demokratike dhe realitetit të vendit të saj të lindjes që po rrëshqiste në autoritarizëm. Ajo kuptoi se arsimi nuk është vetëm një mjet për zhvillim personal, por një armë paqësore për të mbrojtur dinjitetin njerëzor. ✨️Pas kthimit në Venezuelë, María Corina nuk zgjodhi rrugën e heshtjes apo të rehatit personal. Në vitin 2002 ajo bashkëthemeloi organizatën qytetare Súmate, e cila u bë një shtyllë e rëndësishme për mbrojtjen e zgjedhjeve të lira dhe transparencës politike në vend. Ishte një periudhë kur vendi po zhytej në polarizim nën regjimin e Hugo Chávez, dhe Machado mori guximin të ngrihej kundër një aparati shtetëror të fuqishëm. Ajo u përball me ndjekje penale, me ndalime politike dhe me fushata shpifëse, por asnjëherë nuk e humbi qetësinë e një njeriu që lufton me forcën e bindjes dhe jo me dhunë. Në vitin 2010 u zgjodh si deputete në Asamblenë Kombëtare, ku vazhdoi të flasë hapur për të drejtat demokratike të popullit venezuelian, shpesh në përplasje të drejtpërdrejtë me pushtetin. ✨️✨️✨️Më 10 tetor 2025, Komiteti Norvegjez i Nobelit shpalli María Corinën si fituese të Çmimi Nobel për Paqen 2025, duke e vlerësuar “për punën e saj të palodhur në promovimin e të drejtave demokratike të popullit venezuelian dhe për luftën e saj për të arritur një tranzicion të drejtë dhe paqësor nga diktatura në demokraci.” ✨️Ky çmim është një gur kilometrik jo vetëm në jetën e saj personale, por edhe në historinë e Venezuelës. Ai dëshmon se bota dëgjon edhe kur regjimet përpiqen të shuajnë zërat e lirisë. Ai tregon se rrugët e demokracisë nuk ndërtohen me urrejtje, por me këmbëngulje, ide dhe sakrifica të përditshme. 🌟Sot, María Corina Machado nuk është thjesht një politikan, por një simbol i një populli që kërkon të zgjohet nga një natë e gjatë autoritarizmi. Ajo përfaqëson një brez të tërë që beson se arsimi, vlerat familjare dhe idealet demokratike mund të mbjellin ndryshim të vërtetë Politikania dhe aktivistja venezueliane María Corina Machado, është shpallur fituese e Çmimi Nobel për Paqen 2025. Komiteti Norvegjez i Nobelit e nderoi atë “për punën e saj të palodhur në promovimin e të drejtave demokratike të popullit venezuelian dhe për luftën e saj. Machado është një nga zërat më të fortë të opozitës ndaj regjimit autoritar të Nicolás Maduro në Venezuelë. Ajo ka qenë një figurë qendrore në përpjekjet për reforma politike, pjesë e lëvizjeve për zgjedhje të lira dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut në vendin e saj. Pavarësisht presioneve politike, ndalimeve nga kandidimi dhe kërcënimeve të vazhdueshme, ajo ka fituar mbështetje të gjerë brenda dhe jashtë Venezuelës si simbol i rezistencës demokratike. ✨️Ky çmim vlerësohet si një mesazh i fuqishëm ndërkombëtar për mbështetjen e proceseve demokratike në Amerikën Latine dhe për denoncimin e regjimeve autoritare. 🏅 Fakte kryesore rreth María Corina Machado: E Lindur në Caracas në vitin 1967. Inxhinier mekanik me formim akademik dhe përvojë në shoqërinë civile. Themeluese e organizatës joqeveritare “Súmate”, e njohur për mbrojtjen e zgjedhjeve të lira. Deputete në Asamblenë Kombëtare të Venezuelës (2011–2014). Ka qenë një nga figurat kryesore të opozitës që ka sfiduar hapur regjimin e Maduros. Ky është një moment historik për opozitën venezueliane dhe për lëvizjet demokratike në botë. 🕊️ ✨️✨️✨️> “Ky çmim nuk është imi. Ai i përket çdo venezueliani që nuk pranoi të heshtë. I përket fëmijëve që u rritën me shpresën për një vend të lirë dhe të drejtë. I përket çdo nëne që dërgon fëmijën në shkollë me ëndrrën që të mos largohet kurrë nga atdheu.”✨️✨️✨️ Kështu, një vajzë nga Caracas, e rritur në një familje të thjeshtë, e arsimuar në një shkollë që i mësoi të vlerësonte lirinë, u bë një grua që ndryshoi historinë e një kombi. Dhe ndoshta, në një mënyrë të heshtur, ajo na kujton të gjithëve se fuqia e vërtetë nuk qëndron në pushtet, por në të drejtën për të ëndërruar dhe për të vepruar me guxim. 🕊️🌟🌟 “Liria është trashëgimia më e shtrenjtë që mund t’i japim brezave që vijnë.” — María Corina Machado, 2025.🌟🌟 © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

“Gjuha, fjala dhe zemra e Dritëroit mbeten pasuri e çmuar për çdo shqiptar.  Gëzuar ditëlindjen i ndrituri ne kujesen   Historise dhe trashëgiminë tonë letrare!” "Nënë Shqipëri" nga Dritëro Agolli që  kërkove: Më lër të bie në prehrin tënd të ngrohtë O hallemadhja ime shekullore! Të puth duart e tua, më të mirat në botë, I ngazëllyer të hesht me heshtje foshnjore; Duart e tua që u rregjën nga puna Dhe gishtërinjtë që zunë kallo nga këmbëzat e dyfekeve, Dhe supet që u varën nga xhokja e nga guna, Dhe mesin që u hollua nga gjerdanët e fishekëve, Dhe ballin që u rrudh e u lërua nga mendimi, Dhe beben e syrit që u mpreh nga shënjestra, Dhe këmbët që u zmadhuan nga ecja e mundimi Dhe qerpikët që u dogjën nga baruti në shkrepa… Ti sytë lan në mengjes me ujin e krojeve të maleve Ti llërët lëmon në mëngjes me shkumën e deteve, Ti faqet fshin me peshqirin e madh të livadheve, Ti flokët lyen me lëngun e luleve të bjeshkëve… Dhe çdo mëngjes bëhesh më e re dhe përzë zhubra e rudha Ne rrimë ne prehrin tënd e dorën na shkon në flokë Thinjat na fshin kur gjunjët na dhembin nga udha, Lodhjen na heq kur zgjuar na tretesh mbi kokë… Qëndroj para teje, Ja tek më ke, Në krahët e tua, Mua, Birin tënd, shembëllimin e qenies sate, Atë që tha sa hapi sytë Në djep: “Të dua!” Dhe fjalën e peshës së rëndë e ruajtën malet e rënda… Gjithë dashuritë për nënat që janë e do vijnë Në prehrin tënd të madh i kam vënë, Gjithë dashuritë për gratë, për shokët e miqtë T’i kam sjellë t’i ngrohësh, o nënë! Jeton dashuria për ty, se birin tënd s’e thau civilizimi. S’e thau shekulli i atomit dhe i zbritjes në hënë; Në buzët e plasura s’iu vyshk belbëzimi, Belbëzimi i foshnjës që përgjerohët për nënë. Biri yt di të ulet në sofrën që shtrojnë fshatarët në oborr, Siç ulet në banketet që shtrojnë kryeministrat; Biri yt di të hyjë në laboratorin termobërthamor, Siç hyn në arën ku zgjatin mustaqet misrat… Çdo gjë që më dhe trashëgim e kam mbajtur Kudo që kam shkuar, Kudo që kam vajtur. Dritëro Agolli Dritëro Agolli ishte një shkrimtar, poet, publicist dhe politikan shqiptar, një ndër figurat më të rëndësishme të kulturës dhe jetës shoqërore në Shqipëri gjatë shekullit XX. Ai lindi më 13 tetor 1931 në Menkulas të Devollit dhe që në rini tregoi dashurinë për fjalën e shkruar dhe për tokën që e rriti. Ishte një njeri që e deshi popullin dhe jetën e tij të thjeshtë, duke e kthyer atë në art të madh. Dritëroi ishte poet, filozof i jetës, dhe një njeri që e deshi me shpirt gjuhën shqipe. Ai e ktheu fjalën në dritë dhe në urë midis zemrave. Vepra e tij mbetet një pasuri e gjallë shpirtërore për brezat që vijnë — një kujtesë se njeriu jeton më gjatë në fjalët që lë pas, sesa në vitet që kalon mbi tokë.  Në veprat e tij, si në poezi, romane apo ese, ai ndërthurte natyrën me jetën, tokën me shpirtin, të zakonshmen me madhështoren. Me gjuhën e thjeshtë por plot urtësi, ai dinte të bënte që edhe një gur, një dru apo një rrugë e fshatit të fliste për jetën dhe fatin e njeriut. Në poezitë e tij ndjehet një dashuri e thellë për vendin, njeriun e thjeshtë dhe lirinë e mendimit. Krijimtaria e tij është një thirrje për humanizëm, për mirësi dhe për qëndresë përballë kohëve të vështira. Fjalët e tij kishin erën e arave dhe dritën e mendimit njerëzor, duke i dhënë letërsisë shqiptare një frymë të re poetike e filozofike.  Dritëro Agolli mbetet një zë i pashuar i letërsisë sonë kombëtare, një njeri që e ngriti fjalën në art dhe e bëri njeriun të besojë në forcën njerezore te shpirtit.

Johann Wolfgang von Goethe: Portret i një Gjenie Universal shkrimtar filozof. Lindi ne vitin 1749 në Gjermani *"Le të fshijë secili para derës së vet, dhe e gjithë bota do të jetë e pastër.”* Johann Wolfgang von Goethe: Portret i një Gjenie Universal *** "Le të fshijë secili para derës së vet, dhe e gjithë bota do të jetë e pastër." — Johann Wolfgang von Goethe Origjina, familja dhe jeta personale Lindja dhe familja: Goethe lindi më 28 gusht 1749 në Frankfurt am Main në një familje borgjeze të pasur dhe me reputacion elitar. Babai i tij, Johann Caspar Goethe, ishte jurist dhe këshilltar imperial. Nëna, Catharina Elisabeth Textor, ishte bija e një zyrtari të profilit të lartë në qytet . Ai ishte fëmijë i parë nga shtatë, por vetëm motra e tij Cornelia mbijetoi fëmijërisë . Çdo fëmijë tjetër vdiq në moshë të vogël. Edukimi: Ai dhe motra e subvencionuar nga prindërit ndjekën mësues privat në shtëpi ku studiuan latinisht, greqisht, histori, gjuhë moderne dhe art . Studimet universitare: Fillimisht ndoqi drejtësi në Leipzig dhe Strasburg, por pasioni i tij i vërtetë është letërsia dhe arti . Në Strasburg takoi filozofë si Johann Gottfried Herder, që formësuan sensin e tij estetik dhe kulturor . Jeta personale: Pas dashurive të reja romantike (p.sh. me Charlotte Buff dhe Friederike Brion), u vendos për një lidhje me Christiane Vulpius prej vitit 1788 dhe u martua me të në 1806. U bënë prindër të pesë fëmijëve; vetëm August von Goethe mbijetoi deri në moshën e plotë, por vdiq në 1830, duke shuar kështu vijën direkte të familjes . Epoka e tij Si figure qendrore Goethe ishte figurë qendrore e epokës së Sturm und Drang (Lëvizja e Stuhisë dhe Tërmetit, 1765–1785), dhe më pas themelues i Klasikës së Weimarit, bashkë me Schiller, Herder e Wieland . Ai përfaqësonte një sintezë mes të arsyeshmes (klasikës) dhe emocionales (romantizmit), duke u bërë një model për letërsinë dhe mendimin gjerman dhe europian . Veprat kryesore dhe tematika 1. **“Götz von Berlichingen”** (1773) – një dramë e hershme e stilit Sturm und Drang që e bëri autor të njohur në Gjermani . 2. **“Die Leiden des jungen Werther”** (1774) – roman epistolar që shkaktoi “sëmundjen Werther” në Evropë dhe bëri Goethe-n superstar ndërkombëtar . 3. **“Iphigenie auf Tauris”** (1787), “Egmont” (1788), “Torquato Tasso” (1790) – krijime nga periudha pas udhëtimit në Itali, që rigjallëruan estetikën e tij dhe thelluan klasiken moderne . 4. **“Wilhelm Meisters Lehrjahre”** (1795) – roman formues mbi edukimin artistik dhe shpirtëror. 5. **“Faust: Pjesa I”** (1808) dhe Pjesa II (1832) – kulmi i krijimtarisë së tij dhe një nga veprat me ndikim mbi kulturën botërore . 6. Poezi të njohura: “Der Erlkönig”, “Prometheus”, “Über allen Gipfeln ist Ruh”, “West-östlicher Divan” etj. . Gjithashtu shkroi ese shkencore për botanikën (The Metamorphosis of Plants) dhe teorinë e ngjyrave, duke sfiduar konceptet Newtoniane . Thëniet e tij më të njohura *“Kush nuk e njeh të kaluarën, mbetet gjithmonë fëmijë.”* *“Cdo ditë duhet të dëgjosh një këngë, të lexosh një poezi… ose të thuash një fjalë të mençur.”* *“Njeriu është plotësisht njeri vetëm kur luan.”* Fjalët e tij të fundit: *“Dritë, më shumë dritë!”* Dhe citati që na bashkon: *“Le të fshijë secili para derës së vet…”* Ky mesazh është një thirrje e fuqishme për përgjegjësi personale dhe vetëdije etike. Goethe na kujton se ndryshimi social qëndron në përgjegjësinë e përditshme të individit. Secili ka një "derë" metaforike — ndërgjegjen dhe veprimin vetjak — dhe pastrimi i saj është themeli për një botë më të drejtë dhe të ndershme. Goethe është konsideruar si shkrimtari më i madh gjerman, pozicion që i atribuohet nga shumë studiues dhe shkrimtarë, mes të cilëve Nietzsche, Thomas Mann, Hermann Hesse, dhe Pushkin . Kritika e vlerëson si një personalitet kompleks: një poet dilent, mendimtar konservator, por edhe figura moderne, madje me interesa për çështje si liria seksuale dhe mjedisi natyror në kontekst bashkëkohor . Pasi qeverisi për dekada në Weimar si këshilltar dhe drejtues i teatrit, Goethe ishte një figurë publike e respektuar ndërkombëtarisht. Ai u shkoi nga oborri i Dukës dhe u bë ambasador kulturor i Gjermanisë . Nderimet dhe çmimet: Pas vdekjes, u krijuan disa çmime që mbajnë emrin e tij, si Goethe Prize (çmim i qytetit të Frankfurtit) dhe Goethe Medal e Goethe-Institut — të cilat vlerësojnë kontribute të jashtëzakonshme në kulturën dhe letërsinë gjermane dhe lidhjet ndërkombëtare . Po të bejmë disa krahasime vërejmë se : Goethe është filozofik dhe i menduar; Shakespeare është emocional dhe dramatik. Me Dostojevskin, Goethe kërkon harmoni; Dostojevski eksploron konflikte të brendshme. Me Kafka, bota mendore është absurde; te Goethe, bota është e kuptueshme nëse individi e ve pronën e vet, ndzesin dhe ndërgjegjen. Johann Wolfgang von Goethe ishte më shumë sesa shkrimtar — ai ishte një univers kulturor. Nga edukimi borgjez, përmes poezisë, dramaturgjisë, shkencës dhe politikës, ai formësoi një traditë që vazhdon të frymëzojë sot. Ai ishte i njohur që në kohën e vet, dhe nuk mori çmime moderne, por ndikimi dhe nderimet që mbajnë emrin e tij — Goethe Prize dhe Goethe Medal — dëshmojnë se trashëgimia e tij është e përjetshme. "Mesazhi i thënies së tij është i qartë: ndryshimi i botës fillon në pragun tuaj." Referenca Primare dhe Sekondare 1. Encyclopaedia Britannica Artikulli: Johann Wolfgang von Goethe Faqja zyrtare: https://www.britannica.com/biography/Johann-Wolfgang-von-Goethe Informacion mbi jetën, veprat, periudhat dhe ndikimin filozofik. 2. Wikipedia (Gjermanisht & Anglisht) Artikulli: Johann Wolfgang von Goethe https://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe https://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Wolfgang_von_Goethe Burim i detajuar për jetën familjare, veprat, partneritetet dhe epokat letrare. 3. Goethe-Institut Artikuj mbi ndikimin e tij dhe nderimet që mbajnë emrin e tij (Goethe-Medaille, Goethe Prize) https://www.goethe.de 4. Poets.org Faqja: Johann Wolfgang von Goethe – Biography and Poems https://poets.org/poet/johann-wolfgang-von-goethe 5. Gale Literature Resource Center Artikulli: Goethe: Life and Works Përmbledhje kritike dhe analizë krahasuese https://www.gale.com 6. Love Books Review Artikulli: Who Was Goethe? Summary of Life, Works and Influence https://love-books-review.com/reviews-by-author/johann-wolfgang-von-goethe 7. The Times (UK) Artikulli: Goethe – His Faustian Life nga A.N. Wilson https://www.thetimes.co.uk 8. EJSHIN – Encyclopedia of Journal of Social and Humanities in International Narrative Artikulli: Goethe: Një Vështrim i Gjerë në Personalitetin e Tij Historik https://www.ejshin.org 9. Libri: “Fausti” nga Johann Wolfgang von Goethe Botime të ndryshme, përfshirë përkthimet nga Erich Kahler, Peter Salm etj. Përmban thënie dhe pjesë poetike të përmendura në ese. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Themeluese Botuese Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Leon Jean Bazile Perrault (1832 - 1908)Leon Jean Bazile Perrault Léon-Jean-Bazille Perrault ishte një artist i mesit të shekullit të nëntëmbëdhjetë i cili u preokupua me trajtimin e subjekteve që përforconin dëshirën e borgjezisë së pasur për të pasur piktura të bukura që zbukuronin shtëpitë e tyre. I frymëzuar nga mësuesit e tij, François-Édouard Picot dhe William-Adolphe Bouguereau, piktorë mjeshtër të stilit akademik të shekullit të nëntëmbëdhjetë, Perrault vazhdoi të theksonte mitologjinë dhe idealizimin që gjendej në kompozimet e tyre, në pikturat e tij. Duke ndjekur këta dy piktorë, Perrault tregonte gjithashtu nderimin e tij për piktorët e shekullit të tetëmbëdhjetë si Jean-Antoine Watteau dhe François Boucher, të cilët gjithashtu idealizonin subjektet e tyre. Léon-Bazille Perrault lindi më 20 qershor 1832 në Poitiers, një qytet në jugperëndim të Parisit. Ai u përshkrua si (artikull i pafirmosur, The Century Vol. 46 (6) Maj 1893, fq. A2): ...një zotëri francez i rafinuar...i sjellshëm dhe i dashur në sjelljen e tij, i gjatë dhe energjik, një punëtor serioz. Një folës jashtëzakonisht i shpejtë, fjalët e tij duket se përplasen me njëra-tjetrën në nxitimin e tyre frenetik për të dalë… studioja e tij është e mobiluar në mënyrë të pasur dhe piktoreske, sipas mënyrës së zakonshme luksoze të artistëve të suksesshëm parizienë. Megjithatë, nuk është një vend i kohës së lirë, sepse Perrault është një nga ata piktorë modernë që bëjnë dhjetë orët e tyre në ditë duke punuar shumë. Ai dukej si një njeri i pasur dhe praktik i botës. Trajnimi i tij i hershëm ishte nën François-Édouard Picot, por më vonë studioi nën mikun e tij William-Adolphe Bouguereau. Ndërsa shumë njerëz theksojnë faktin se Perrault ishte një student i Bouguereau, kjo mund të ketë qenë më shumë për shkak të marrëdhënies së tyre miqësore, pasi në shumicën e hyrjeve të tij në Salon, Perrault e liston Picot si mësuesin e tij. Perrault mund të ketë punuar përkrah Bouguereau dhe të jetë frymëzuar prej tij, por Picot ishte mësuesi i tij formal. Karriera publike e Perrault filloi gjatë periudhës së Perandorisë së Dytë, një kohë e ndikuar shumë nga trauma e kryengritjes shoqërore dhe politike të vitit 1848, e cila pa Monarkinë e Korrikut dhe udhëheqësin despotik Louis-Philippe të rrëzuar nga pushteti. Si pasojë, publiku borgjez kërkoi liri në veprat që shfaqnin një ndjenjë të pavlerë bukurie, duke u ofruar atyre njëfarë pushimi nga e kaluara e trazuar. Henri Marcel në veprën e tij La Peinture Française au XIXeme Siècle (Paris: A. Picard & Kaan, 1910, f. 237) shkroi për këtë periudhë dhe rritjen e interesit për piktura të tilla si ato të prodhuara nga Perrault, Bouguereau, Cabanel dhe të tjerë, se: Perandoria e Dytë pa lindjen ose zhvillimin e asaj që quhet me të drejtë "piktura e stilit"... Zgjerimi i kulturës intelektuale, kurioziteti dhe emulimi i zhvilluar nga shumëfishimi i metodave të transportit, përhapja e luksit në mjedisin e pasuruar nga përparimi i industrisë dhe i shkëmbimeve, kishin krijuar për gjithçka që prekte artin një klientelë të madhe, që shikonin më shumë drejt kënaqësive të syve të tyre sesa drejt kultivimit të mendjeve të tyre. Imazhet e Perrault-it e kënaqën këtë dëshirë publike për kompozime delikate, dhe ato shpesh përqendroheshin në skena mitologjike, por edhe në fëmijë, nudo, disa skena zhanri dhe madje edhe skena ushtarake. Por ai gjeti famë me ato piktura që tregonin një version delikat dhe të idealizuar të jetës, pikërisht ato piktura që gjetën një audiencë të madhe. Duke iu drejtuar borgjezisë, Perrault po ofronte tema që ishin gjithashtu shumë të njohura me anëtarët e jurisë së Sallonit. Ai debutoi në Sallonin e vitit 1861 me Le Vieillard et les Trois Jeunes Hommes ( Plaku dhe Tre të Rinjtë ). Në vitin 1864 atij iu dha shpërblimi i tij i parë për punën e tij, një përmendje nderi për La Frayeur ( Tmerri ). Ai gjithashtu fitoi një medalje të klasit të dytë në vitin 1876 për St. Jean le Précurseur ( Shën Gjon Pararendësi ) dhe L'Oracle des Champs; -idylle ( Orakujt e Fushave - Idili ). Secila prej këtyre veprave iu drejtua ndjeshmërisë estetike të publikut të Perandorisë së Dytë. Një element tjetër i rëndësishëm i punës së Perrault ishte vizioni i tij për fëmijët, duke i portretizuar ata me një prekje engjëllore butësie. Në artikullin e The Century me titull “Fëmija në Art: Zbulesa e Dashurisë e Perrault ” (Vëll. 46 (6) f. A2), autori shkroi për Perrault se: ...nuk është ekstravagante të shtohet se asnjë piktor fëmijësh, që nga koha e Albanos deri në ditët e sotme, nuk e ka paraqitur më në mënyrë të përsosur strukturën e brendshme dhe modelimin delikat të sipërfaqes, cilësinë e veçantë dhe veprimin e hijshëm të një fëmije, në një bukuri dhe shëndet të përsosur fizik; dhe të gjithë artistët e dinë se fëmijët janë subjekti më i vështirë. Pavarësisht nëse modelet e reja të Perrault u portretizuan duke luajtur një lojë, të pozicionuara në një sfond me lule, apo të vendosura brenda një historie dhe mjedisi mitologjik, të gjitha shkëlqejnë cilësi të pafajësisë dhe bukurisë fëminore. Philip Hook e shpjegon më tej këtë interes për këto lloje imazhesh (Popular 19th Century Genre Pictors: a dictionary of European genre Pictors, Woodbridge: Antique Collector's Club, 1986, fq. 171-172): Rrënjët e këtij lloji të pikturës sentimentale të fëmijës gjenden në fund të shekullit të tetëmbëdhjetë… Gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë, qëndrimet popullore ndaj fëmijëve u kristalizuan në stereotipe të ndryshme: pafajësia; mikrokozmosi i moshës madhore; cenueshmëria; djallëzia tërheqëse. Përveç kësaj, fokusi i tij te fëmijët, të cilët ai i shihte si të pafajshëm dhe simpatikë, i bëri thirrje kultit në rritje të fëmijërisë që i shihte fëmijët jo si të rritur në miniaturë, por si qenie me karakteristikat e tyre. Perrault vazhdoi të ekspozonte në Sallone deri në fund të karrierës së tij. Në vitin 1887, ai u vlerësua me nderimin e lartë të Francës dhe u emërua Kalorësi i Legjionit të Nderit. Në Ekspozitat Universale të viteve 1889 dhe 1900, ai mori përkatësisht një medalje bronzi dhe argjendi. Ai gjithashtu ekspozoi në Vjenë, Londër, Boston dhe Filadelfia dhe fitoi medalje të shumta në këto ekspozita, dhe më vonë u emërua - në vitin 1873 - për të përfaqësuar Francën si "Diplômât d'honneur" në Vjenë, Filadelfia dhe Londër. Ai gjithashtu u bë anëtar i Société des Artistes Français dhe në fund të karrierës së tij ishte "hors concours" në Salon, duke i lejuar atij të ekspozonte lirisht pa pasur nevojë të paraqiste punë për pranim nga juria. Ai vdiq në vitin 1908 në Royan. Perrault gjeti një vend për punën e tij në periudhat e Republikës së Dytë dhe të Tretë me imazhet e tij të bukurisë dhe dekadencës së pakufizuar, duke u bërë tërheqës për një publik që kërkonte të qetësonte plagët e tyre nga kryengritjet politike dhe luftërat që e panë Francën ose të mundur nga brenda ose nga një armik nga jashtë. Për një moment, publiku i tij mund të shijonte një mjedis ëndërrimtar me luks dhe elegancë të pastër. Sot, shembuj të punës së Perrault mund të shihen në muzetë e Bordeaux, Poitiers, La Rochelle dhe Stuttgart. VEPRAT E DISPONUESHME Zgjimi i dashurisë (Le Reveil de l\'Amour) - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)Zgjimi i Dashurisë (Le Reveil de l'Amour)Vaj mbi kanavacë32 1/4 x 44 3/8 inçNënshkruar dhe datuar '91 Vepra të shitura Përralla - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)PërrallaVaj mbi kanavacë26 x 21 inçNënshkruar dhe datuar në vitin 1866 Larg nga shtëpia - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)Larg nga shtëpiaVaj mbi kanavacë57 3/4 x 29 3/8 inçNënshkruar dhe datuar '79 Petite fille au buquet de fleurs - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)Petite fille au bouquet de fleursVaj mbi kanavacë21 7/8 x 18 1/4 inçNënshkruar dhe datuar në vitin 1896 Një reflektim i bukur - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)Një pasqyrim i bukurVaj mbi kanavacë43 x 50 inçNënshkruar dhe datuar në vitin 1886 Sleeping Putto - Leon Jean Bazile PerraultLeon Jean Bazile Perrault(1832 - 1908)Putto i FjeturVaj mbi kanavacë18 x 21 inçNënshkruar dhe datuar në vitin 1882 FacebookMastodonEmailNdaj Të gjitha informacionet dhe imazhet e shfaqura në këtë faqe interneti janë pronë e Rehs Galleries, Inc. dhe nuk mund të riprodhohen në asnjë mënyrë ose nga pa lejen e shprehur me shkrim të Rehs Galleries. Inc.Rehs Galleries, Inc. është e përkushtuar të ofrojë shërbime dixhitale, duke përfshirë faqet e saj të internetit, që janë të disponueshme për audiencën më të gjerë të mundshme dhe në përputhje me standardet e aksesueshmërisë, dhe është e angazhuar në përpjekje të vazhdueshme për të siguruar që kjo faqe interneti të jetë e arritshme për personat me nevoja të veçanta, duke përfshirë ata me dëmtime shikimi, dëgjimi, njohëse dhe motorike. Nëse hasni në një faqe ose veçori që e gjeni të paarritshme ose të vështirë për t'u përdorur, ose nëse keni nevojë ose dëshironi ndihmë, ju lutemi na kontaktoni në: info@rehs.com (212) 355-5710. Ju falënderojmë për interesin tuaj në shërbimet tona.Të drejtat e autorit 2000 - 2025 Rehs Galleries, Inc. Të gjitha të drejtat e rezervuara. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Drejtore, Botuese Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Mirësevini ! Revista PRESTIGE. Ështe një platformë dixhitale periodike Ajo përmban artikuj, shkrime, intervista, studime, ntervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar që punon, për t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha të ndryshme si Albanologjia, Drejtesia, Arti letersia, Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Politika, Sociologjia, Drejtesia, Mjekesia, Ekonomia, Shèndeti, Teknologjia , etj Revista Prestige është rritje e vetedijes, , ofron ekspertizën në krijimin dhe promovimin alternativat e AI duke i alternuar me publicitetin dhe kreativitetin. Infot jane nga arti cultura, historia, diplomacia , politika teknologjia, Gjuha Shqipe AI,Arberesh, Jurisprudenca, Shendeti, Menaxhimi vetiak, Ne synojmë t'i ndihmojmë lexuesit tanë të arrijnë ballancat, dhe ekuilibrin e brendshëm midis atij professional dhe jetës së përditshme, dhe te rrisin rreputacionin dhe potencialin e tyre.ju sigurojmë që intervistat, biografitë dhe studimet e personazheve të përfshira në artikuj të jenë të sakta dhe të besueshme.si dhe te gjitha infot e tjera nga bota e yjeve dhe njeres te rendesishem, t’i pasqyrojme me dinjitet. Prestigji juaj rritet me ne! Stafi. Liliana Pere Dr.Info rmatik. Publicist Themeluese, Drejtuese, Autore Botuese Revista Prestige. Akredituar USA BE Academia edu Prof.Dr. Aurela Anastasi. Keshilltare Fak. Juridik Prof. Shefkije Islamaj. Keshilltare Instituti Albanologjik Prof.Alma Cani. Fak Mjekësisë Inxhiniere anetare Ismete Selmanaj shkrimtare revistajuaj@gmail.com

“Gratë dhe elita globale: Udhëheqëse të dijes dhe platformave dixhitale, frymëzuese dhe reference për brezat e ardhshëm” Grate dhe elita shqiptare sot ne eliten globale. Dhe si u arrit kjo? Me perkushtim te madh, shume ore te gjata punè kerkimore, kontakte, shkrime publikime, per nje kohe te gjate qysh prej 13 vjetesh, dhe ne vazhdim. Liliana Pere – Idealizëm, Pasion dhe Frymëzim për Gratë, eliten shqiptare, dhe ate globake Liliana Pere lind në një familje me tradita patriotike në Kolonjë,(Kolonje emer parfumi)  ku aroma e historisë dhe hiri i kulturës bashkohen në një trashëgimi shpirtërore të thellë dhe të pasur. Gjyshi i saj, Tefik Rrogu, i dekoruar nga Kuvendi Popullor për veprimtari të jashtëzakonshme jashtë Shqipërisë, krijoi shkolla dhe ura dijesh që shtrihen mbi kohën dhe hapësirën, duke lënë gjurmë të qëndrueshme në zemrat dhe mendjet e brezave. Nga ky trashëgimi, Liliana mëson se çdo veprim i madh lind nga përgjegjësia, dashuria dhe idealizmi, se secili hap që ndërmerr duhet të jetë i ngulitur me dritën e ndërgjegjes dhe vizionin e një bote më të drejtë dhe frymëzuese. > “Gratë, kur flasin, nuk flasin për veten; fjalët e tyre janë dritare drejt botës, drejt atyre që duan të frymëzojnë dhe të ndryshojnë shoqërinë.” – Liliana Pere Pak njohuri kush eshte Lliana. Në jetën personale, Liliana është e martuar me Pëllumb Pere, inxhinier elektronik dhe drejtues në Autoritetin e Komunikimeve Elektronike. Bashkë kanë ndërtuar një familje ku çdo ide, ëndërr dhe arritje lidhen në një mozaik harmonik të dijes dhe dashurisë. Dy fëmijët e tyre janë diplomuar në Universitetin La Sapienza, Romë, duke ndjekur rrugën e shkencës, kulturës dhe artit, duke u bërë vetë burim frymëzimi për botën përreth. Familja e saj është një testament i integritetit, vizionit dhe bashkëpunimit, një shembull se suksesi i vërtetë buron nga uniteti dhe respekti për dijen dhe artin. > “Dija është si drita e një ylli në natën e errët; jo vetëm që ndriçon rrugën tonë, por ndez ëndrrat e atyre që do të vijojnë pas nesh.” – paraphrase nga Victor Hugo Nga Petro Nini Luarazi në Universitetin Politeknik të Tiranës, rruga e formimit arsimor të Lilianës është një udhëtim i thellë i shpirtit dhe i mendjes, një rrëfim i pandërprerë mbi atë çfarë do të thotë të mësosh, të kuptosh dhe të reflektosh mbi botën që na rrethon.  Ajo mësoi të lexojë e të shkruaj  jo vetëm fjalët, por edhe shpirtin e njerëzve dhe shenjat e natyrës, duke zhvilluar një sens të hollë për artin, humanizmin shjebcen dhe filozofinë që rri në çdo veprim dhe vendim.  Çdo ditë ishte një kapitull i ri ku dija teknike, arti dhe reflektimi filozofik ndërthureshin në mënyrë harmonike, duke krijuar një kuptim të ri për mënyrën se si njerëzit dhe shoqëritë ndërveprojnë. > “Dija nuk është vetëm të dish faktet; është të kuptosh botën, të ndiesh shpirtin e saj dhe të veprosh me mençuri mbi atë që ke mësuar.” – paraphrase nga Confucius Ky citat thekson llojet e dijes që Liliana ka ndjekur gjatë jetës së saj: ajo nuk kërkonte vetëm informacion teknik, por gjithashtu kuptim, lidhje dhe frymëzim; ajo kërkonte të bashkonte dijen praktike me atë shpirtërore, shkencën me artin, dhe informacionin me etikën.  Arsimi nuk ishte thjesht një certifikatë apo titull; ishte një udhëtim reflektiv, një mënyrë për të kuptuar se çdo veprim dhe ide duhet të ketë thelbin e dijes së qëndrueshme, humaniste dhe globale. > “Veprimi i madh nuk është rezultat i forcës, por i qëllimit dhe qëndrueshmërisë së shpirtit.” –   nga Aristoteli Rrugetimi i  saj në telekomunikacion nuk është thjesht një rrugë profesionale; është një udhtim i pandërprerë i përkushtimit, vizionit dhe frymëzimit. Ajo ka përdorur teknologjinë si një mjet për të krijuar ura komunikimi dhe njohjeje, duke treguar se puna pa kompromis është themeli i çdo arritjeje të qëndrueshme.  Çdo sfidë e re është një mundësi për të treguar se vizioni dhe vullneti janë instrumente të fuqishme për të ndriçuar rrugët e të tjerëve. > “Idealizmi nuk është utopi; është fuqia për të parë të panjohurën dhe për të ndriçuar rrugën që të tjerët ende nuk e kanë parë.” – paraphrase nga Liliana Pere Liliana me idealizem dhe shume punë korrekte,  ka ndërtuar ura dhe platforma për të frymëzuar dhe fuqizuar gratë shqiptare në botë.  Si presidente e organizatës “Gruaja Shqiptare në Botë”, ajo ka krijuar një hapësirë ku çdo zë, talent dhe ide e grave mund të lulëzojë dhe të ndikojë në mbarë shoqërinë.  Ajo ka qenë një frymëzim i drejtpërdrejtë për qindra gra, duke ndriçuar rrugën për eliten intelektuale dhe duke treguar se veprimi idealist dhe pa kompromis mund të ndryshojë botën. > “Gratë janë forca e heshtur që lëviz botën; veprimi i tyre është histori që shkruhet pa zhurmë, por me ndikim të përjetshëm.” – paraphrase nga Simone de Beauvoir Pjesëmarrja e saj në WIN – Women’s International Network tregon se lidershipi, vizioni dhe bashkëpunimi ndërkombëtar mund të jenë instrumente të fuqishme për ndryshimin shoqëror, duke ofruar një model frymëzimi për brezat e rinj. Liliana kombinon dijen teknike, shkencën, teknologjinë, artin dhe diplomacinë, duke krijuar një profil unik ku arta, logjika dhe idealizmi bashkohen për të frymëzuar dhe edukuar.  Përkushtimi i saj dhe serioziteti i punës i janë vlerësuar ndërkombëtarisht; ajo është Këshilltare në misionin diplomatik dhe mban titullin Dr. IT nga OKB, një njohje e përpjekjeve të saj të jashtëzakonshme dhe kontributit cilësor në platformat globale.  Ky rol tregon se idealizmi i saj nuk është thjesht teori, por një praktikë e përkushtuar ndaj dijes, shërbimit publik dhe ndikimit global. > “Një grua e aftë dhe e edukuar është udhëheqës i shoqërisë dhe shenjë e kulturës që mbetet e pavdekshme.” – paraphrase nga Maya Angelou Liliana Pere eshte themeluese botuese autore e  Revistes  Prestige – Oaz Kulturor dhe Dixhital,   një platformë e larmishme  infokulturore dhe akademike ku gjen artikuj intervista, analizat, studimet, reflektimet filozofike dhe artistike, te cilt  bashkohen për të krijuar një hapësirë reflektimi dhe frymëzimi. Revista mbështetet mbi shtyllat e dijes, integritetit, artit dhe inovacionit, duke u bërë një referencë për studiues dhe intelektualë në mbarë botën. Revista Prestige është anëtare prezente në Academia.edu , duke ofruar akses global dhe duke u bërë një burim referencash cilësore dhe të besueshme për studiuesit dhe profesionistët që kërkojnë informacion të verifikuar dhe të pasur me analizë.  Çdo botim është i strukturuar për të mbështetur dijen dhe zhvillimin e gruas dhe elitës intelektuale, duke lënë gjurmë të qëndrueshme në historinë dixhitale. > “Shkrimi është një urë që lidh shpirtin e autorit me shpirtin e lexuesit; çdo faqe është një botë e re, një sfidë dhe një dritë.” – paraphrase nga Virginia Woolf Liliana ka kontribuar intensivisht me Gazetën Dielli (New York) dhe Gazetën Bota Sot (Zvicër), duke shkruar e publikuar qindra artikuj dhe intervista që frymëzojnë gratë dhe eliten shqiptare e me tej.  Çdo shkrim është reflektim i pasionit, dijes dhe aktivizimit, duke ndriçuar temat më të rëndësishme të kohës dhe duke lënë gjurmë të paharrueshme në historinë dixhitale. > “Inspirimi nuk është luks; është detyrë morale për ata që kanë aftësi, pasion dhe vizion.” Albert Camus Liliana ka ndërtuar një familje të fuqishme dhe të harmonishme, ku fëmijët vazhdojnë traditën e dijes, angazhimit dhe integritetit. Familja e saj mbart vlera të thella patriotike dhe edukative, ku respekti për dijen, artin dhe shoqërinë është themeli i çdo veprimi. > “Trashëgimia më e madhe nuk është prona; është ndikimi që lëmë tek të tjerët dhe shpirti që frymëzojmë.” . Ismete Selmanaj Revista Prestige

Fridrih Shileri – Poeti i Lirisë, dramaturg i madh, prometeu i shpirtit Gjerman. Rrevista Prestige #personality #inspiration Personalitet Evropian që frymezon. Fridrih Shileri është një emër që ndriçon në horizontin e kulturës evropiane si poet, dramaturg dhe filozof i madh. Ai lindi më 1759 në Marbah të Gjermanisë dhe jetoi një jetë të shkurtër, por të mbushur me vepra të pavdekshme. Në veprën e tij përplasen fuqishëm drita dhe errësira, liria dhe tirania, dashuria dhe tradhtia, për të treguar se njeriu është gjithnjë në kërkim të së vërtetës dhe të drejtësisë. " Shileri e shihte artin si gjykatën më të lartë të shpirtit njerëzor, ku njeriu përballet me vlerën e jetës dhe të përjetësisë." Ai besonte se vetëm përmes bukurisë dhe idealit njeriu çlirohet nga vargonjtë e frikës dhe bëhet i lirë. Një poezi e tij e njohur – “Oda ndaj gëzimit” (An die Freude) Një nga poezitë më të famshme të Shilerit është “An die Freude” (Oda ndaj gëzimit), shkruar në vitin 1785, e cila më vonë u bë edhe frymëzim për finalen e Simfonisë së 9-të të Bethovenit dhe sot është himni i Bashkimit Europian. Poezia “Das Ideal und das Leben” të Shilerit (përkthim i lirë në shqip): > Ideali shkon para nesh si yll i ndritshëm, Ndërsa jeta na thërret me hapat e saj të rënda. Zemra lufton mes ëndrrës dhe realitetit, Por vetëm ai që ndjek yllin, gjen vërtet lirinë. Gjermanisht (fillimi i poezisë): > Freude, schöner Götterfunken, Tochter aus Elysium, Wir betreten feuertrunken, Himmlische, dein Heiligtum! Përkthim i lirë shqip: > O Gëzim, shkëndijë hyjnore, Bijë e ndritshme e Eliziumit, Të dehur nga flaka hyjnore, Hyjneshë, hyjmë në tempullin e përjetesisë. Mesoni me teper per Shiler! Fridrih Shileri është një nga figurat më të mëdha të letërsisë gjermane dhe botërore, i njohur si poet, dramaturg, filozof dhe mendimtar i lirisë. Në çdo varg e dramë të tij pulson një frymë e thellë humaniste, ku arti bëhet jo vetëm zbukurim i jetës, por edhe gjykim moral e udhërrëfyes shpirtëror. Ai na mëson se vlera e njeriut nuk qëndron në pasuri apo pushtet, por në idealet që mbron dhe sakrificat që bën për lirinë e dinjitetin njerëzor. Jeta dhe origjina Johann Christoph Friedrich von Schiller lindi më 10 nëntor 1759 në Marbach am Neckar, në Gjermani, në një familje modeste: i ati ishte kirurg ushtarak, ndërsa e ëma me prejardhje fshatare, një grua e thjeshtë me shpirt të ndjeshëm. Fëmijëria e tij u shënua nga varfëria dhe disiplina e rreptë ushtarake. Ai studioi fillimisht mjekësi në akademinë ushtarake të Dukës së Virtembergut, por pasioni i tij i vërtetë qe letërsia dhe filozofia. Vepra dhe krijimtaria Shileri u bë i famshëm me dramën “Sturm und Drang” “Räubër” (Hajdutët, 1781), një revoltë kundër padrejtësive shoqërore. Pasuan drama të tjera madhore si “Kabale und Liebe” (Intrigë dhe dashuri), “Maria Stuart”, “Don Karlos”, dhe kryevepra e tij historiko-filozofike “Wilhelm Tell”. Ai shkroi edhe poezi të pavdekshme si “An die Freude” (Oda ndaj gëzimit), që më vonë u bë himni i Bashkimit Europian përmes muzikës së Bethovenit. Përveç letërsisë, Shileri ishte një mendimtar i thellë; ese si “Mbi edukimin estetik të njeriut” tregojnë se ai besonte tek arti si forcë që e shëron shpirtin dhe e udhëheq njeriun drejt lirisë. Episode të jetës Shileri shpesh jetoi i sëmurë dhe i ndjekur nga autoritetet. Ai u arratis nga shtypja e Dukës së Virtembergut, njohu varfërinë dhe pasigurinë, por kurrë nuk u dorëzua. Miqësia e tij e madhe me Gëten në Vajmar është një nga aleancat më frytdhënëse në historinë e letërsisë, duke lindur “klasikën vajmariane”. Pavarësisht shëndetit të brishtë, ai vazhdoi të shkruante deri në fund, duke lënë pas një trashëgimi që frymëzon ende sot. Vdiq më 9 maj 1805, në moshën 45-vjeçare, por vepra e tij mbetet e pavdekshme. Friedrich von Schiller mbetet – Prometeu i shpirtit gjerman Friedrich von Schiller ishte një poet e dramaturg, dhe një frymë që jetoi mes idealit dhe realitetit, mes dritës dhe sëmundjes, mes dashurisë dhe dhimbjes. Ai u lind më 10 nëntor 1759 në qytetin e vogël Marbach am Neckar, si biri i një oficeri, Johann Kaspar Schiller, dhe i një gruaje modeste, Elisabeth Dorothea Kodweiß, bijë e një bukëpjekësi. Familja e tij nuk ishte e pasur, por ishte e mbushur me disiplinë ushtarake nga babai dhe me ëmbëlsi njerëzore nga e ëma. Qysh në fëmijëri, Friedrich do të përplasej me dëshirën e tij për letërsi dhe muzikë, ndërsa babai e shtynte drejt karrierës ushtarake dhe mjekësisë. Në këtë përplasje do të ngjizej drama e parë e jetës së tij. Në rininë e tij, Schiller u përfshi nga një dashuri e fuqishme, një zjarr i fshehtë që do ta digjte gjithë jetën. Por fati nuk do t’i jepte plotësisht lumturinë në këtë drejtim – dashuria e tij shpesh mbeti e parealizuar, duke ushqyer ndjeshmërinë dhe tragjiken që përshkon veprën e tij. Shpesh, në letrat e tij, ai rrëfen ankthin e zemrës dhe mallin e pashuar për të paaritshmen. Jeta e Schiller-it ishte një përzierje episodi të thjeshtë njerëzorë dhe momente të mëdha që i dhanë famë. Me fqinjët: i ri dhe i pasionuar pas muzikës, ai luante në harpë. Një fqinj që nuk e donte muzikën e talli duke i thënë se interpretonte si Davidi, por jo aq mirë. Schiller-i, me mençurinë dhe thumbimin e tij, ia ktheu: “Dhe ju flisni si Solomoni, por jo edhe aq me mençuri.” Me fisnikërinë: kur Duka Karl August i Vajmarit e fisnikëroi, Schiller-i nuk e mori shumë seriozisht titullin. Ai ishte më mirënjohës ndaj Dukeshës, që i dhuroi një servis argjendi për kafe. “Ja,” tha ai, “poeti duhet të shpërblehet vetëm me dhurata të tilla.” Kjo ishte mënyra e tij për të treguar se arti nuk matet me tituj, por me ndjeshmëri. Në shtratin e vdekjes: i lodhur nga sëmundja, Schiller priti fundin me qetësi. Kur një mik e pyeti si ishte, ai u përgjigj: “Gjithnjë e më i qetë… tani po i kuptoj më së fundi gjërat që më dukeshin të errëta.” Fjala e fundit ishte dëshmi e një shpirti që u pajtua me universin. Shiller-i nuk ishte vetëm poet. Ai ishte një dramaturg, një mendimtar i thellë që ndërtoi një urë mes arsyes dhe ndjenjës. Dramën e parë, "Die Räuber" (Hajdutët), e shkroi si një akt rebelimi kundër despotizmit dhe padrejtësive të kohës. Më pas, veprat si Maria Stuart, Don Karlos apo Wallenstein u bënë shtylla të teatrit gjerman. Baladat e tij – të mbushura me heroizëm, tragjikë dhe ndjenja sublime – u bënë pjesë e kujtesës kolektive gjermane. Por mbi të gjitha, vepra e tij filozofike mbi edukimin estetik të njeriut mbetet një gur themeli: Schiller-i besonte se arti ishte mënyra për të pajtuar instinktet e trupit me idealin e arsyes. Vetëm përmes bukurisë, thoshte ai, njeriu mund të bëhet vërtet i lirë. Schiller jetoi vetëm 45 vite, por ato vite i mbushi me dramë, ide, krijime dhe shpërthime poetike. Sëmundja e rëndë e mushkërive e ndoqi gjithë jetën, duke ia shuar ngadalë fuqitë trupore, por jo dritën e mendjes. Ai ishte mik dhe bashkëpunëtor i madh i Goethe-s, dhe bashkë me të ngritën epokën e klasikes gjermane, një kulm i letërsisë evropiane. Në fund, Friedrich von Schiller mbeti si një Promete i shpirtit: ai vodhi zjarrin e bukurisë, e shpërndau tek njerëzit dhe e pagoi këtë me dhimbje dhe jetë të shkurtër. Analizë filozofike–artistike Shileri është poeti i lirisë, i vdekjes dhe i përjetësisë së shpirtit. Tek “Vilhelm Teli” ai e sheh jetën si një betejë midis tiranisë dhe lirisë, por edhe si një rrugëtim drejt një gjykimi më të lartë, hyjnor. Për të, arti është ura që lidh njeriun me moralin, dhe vetëm nëpërmjet bukurisë ai bëhet i lirë. Në poezitë e tij gjejmë një ndërthurje të ndjeshmërisë estetike me mendimin filozofik: vdekja nuk është fund, por portë drejt drejtësisë; liria nuk është dhuratë, por fitore me sakrificë; jeta nuk matet me pasuri, por me idealet që i shërbejnë njerëzimit. Fridrih Shileri mbetet një zë universal, një poet që i dha njerëzimit jo vetëm vargje të bukura, por edhe një vizion: se njeriu është më i madh kur është i lirë, dhe se arti është mjeti më i fuqishëm për ta ngritur shpirtin mbi frikën, skllavërinë dhe vdekjen. Vepra e tij është pasqyrë e gjykimit të jetës — një thirrje që secili prej nesh të bëhet më i mirë, më i drejtë dhe më i lirë. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Rrevista Prestige #titanicstory Michel Marcel Navratil – Jetimi i Titanikut që jetoi për të treguar historinë Researcher & Author: Liliana Pere “Jetimët e Titanikut” “Jetimët e Titanikut”, Michel (4 vjeç) dhe Edmond (2 vjeç), u fotografuan në prill të vitit 1912, menjëherë pas mbijetesës së tyre të mrekullueshme nga fundosja e anijes Titanic. Historia e tyre, prekëse dhe e jashtëzakonshme, i ka mbijetuar kohës. Këta dy fëmijë shumë të vegjël, të cilët flisnin vetëm frëngjisht, u gjetën vetëm, pa asnjë të rritur që t’i shoqëronte, midis të mbijetuarve më të prekshëm të tragjedisë. Në kaosin që pasoi fundosjen, askush nuk erdhi t’i merrte. Pastaj, kundër vullnetit të tyre, ata u bënë simbolet zemërthyes të një tragjedie njerëzore, por edhe të një shprese të brishtë. Prania e tyre në Titanik ishte rezultat i një konflikti të dhimbshëm familjar. Babai i tyre, Michel Navratil, i kishte marrë fshehurazi, duke ikur nga Franca pas një mosmarrëveshjeje për kujdestarinë me nënën e tyre. Ai kishte hipur në anije me një identitet të rremë, duke ëndërruar një fillim të ri në Amerikë. Kur anija goditi një ajsberg, ai arriti t’i fuste dy djemtë e tij në varkën e shpëtimit nr. 15, duke u ofruar atyre jetën e tyre me koston e jetës së tij, ndërsa vetë u përpi nga ujërat e akullta të Atlantikut. Ata u shpëtuan nga anija Carpathia dhe u çuan në Nju Jork. Dy djemtë e vegjël u vendosën nën kujdes të dashur, megjithëse identiteti i tyre mbeti i panjohur. Shtypi i quajti ata “Jetimët e Titanikut”. Falë artikujve të gazetave dhe fotografive që qarkulluan në të gjithë botën, nëna e tyre më në fund arriti t’i identifikonte. Më pas ajo udhëtoi për në Amerikë për t’i gjetur, duke mbyllur një nga kapitujt më prekës të historisë që lindi nga fundosja e anijes. Edhe sot, historia e Michel dhe Edmond Navratil mishëron kujtimin e fateve individuale të ndërthurura në një nga tragjeditë më të mëdha detare në histori. Është një histori humbjeje, mbijetese dhe, mbi të gjitha, lidhjes së pathyeshme të familjes. Portreti i Michel Marcel Navratil. Michel Marcel Navratil Jr. (12 qershor 1908 – 30 janar 2001) ishte profesor francez i filozofisë dhe një nga të fundit të mbijetuar nga fundosja e anijes Titanic më 15 prill 1912. Ai, së bashku me vëllain e tij Edmond (1910–1953), u njohën në mbarë botën si “Jetimët e Titanikut”, pasi ishin fëmijët e vetëm që u shpëtuan pa prindër apo kujdestarë. Michel ishte tre vjeç në kohën e katastrofës. Michel Marcel Navratil Jr. lindi më 12 qershor 1908 në Nice, Francë, nga Michel Navratil, një rrobaqepës dhe emigrant sllovak në Francë, dhe Marcella Caretto (Marcelle në frëngjisht), me origjinë italiane, me të cilën ishte martuar në Londër, Angli, më 26 maj 1907. Vëllai i tij më i vogël, Edmond, lindi më 4 mars 1910. Martesa e prindërve ishte e trazuar dhe në fillim të vitit 1912 ata u ndanë. Djemtë u vendosën përkohësisht nën kujdestari, ndërsa gjykata vendoste për kujdesin përfundimtar. Ata kaluan Pashkët me babain e tyre, i cili nuk i ktheu më në shtëpi në fund të ditës. Michel Sr., i cili ishte në prag të falimentimit, vendosi të emigronte në Shtetet e Bashkuara përpara se t’i dorëzohej njoftimi zyrtar i ndarjes. Ai i mori djemtë me vete, bleu bileta të White Star Line në Monte Carlo, udhëtoi për në Angli dhe hipi në RMS Titanic. Në bordin e “Titanikut” Michel, Edmond dhe babai i tyre hipën në anije në Southampton, Angli, më 10 prill 1912, si pasagjerë të klasës së dytë. Gjatë udhëtimit, duke përdorur një pasaportë të vjedhur, Michel Sr. mori identitetin e rremë të “Louis M. Hoffman”, ndërsa djemtë u regjistruan si John dhe Fred. Në bord, ai pretendonte se ishte i ve dhe i la djemtë vetëm një herë, kur një grua frëngjishtfolëse, Bertha Lehmann, i mbajti për disa orë ndërsa ai luante letra. Pas përplasjes së anijes me ajsbergun në orën 11:40 të mbrëmjes më 14 prill 1912, Michel Sr. hyri në kabinën e fëmijëve për t’i zgjuar. Ai i vendosi Michel dhe Edmond në varkën e shpëtimit Collapsible D, e cila ishte e fundit që u lëshua me sukses nga anija. Michel, edhe pse ishte vetëm tre vjeç, më vonë kujtonte se babai i tij i kishte thënë: > “Bir, kur të vijë nëna jote për ty — sepse me siguri do të vijë — thuaji se e desha shumë dhe e dua ende. Thuaji se prisja që ajo të na ndiqte, që të mund të jetonim të gjithë bashkë në paqen dhe lirinë e Botës së Re.” Babai i tyre humbi jetën në fundosje dhe trupi i tij u gjet nga anija Mackay-Bennett. Në xhepin e tij u gjet një revole. Për shkak të mbiemrit të tij të rremë me tingëllim hebraik, ai u varros në varrezat hebraike Baron de Hirsch në Halifax, Nova Scotia. --- Shpëtimi dhe ribashkimi Në varkën Collapsible D, Michel u ushqye me biskota nga pasagjeri i klasës së parë Hugh Woolner. Kur anija e shpëtimit Carpathia mbërriti në vendngjarje, Michel dhe Edmond u ngritën në bord nëpërmjet thesëve prej liri. Si fëmijë të vegjël që nuk flisnin anglisht, ata nuk mund të identifikoheshin dhe u quajtën “Jetimët e Titanikut”. Një pasagjere e klasës së parë, Margaret Hays, që fliste frëngjisht, u kujdes për ta në shtëpinë e saj derisa nëna e tyre u gjet, falë artikujve të gazetave që përfshinin pseudonimet e tyre. Ajo udhëtoi për në Nju Jork dhe u ribashkua me ta më 16 maj 1912. Të tre u kthyen në Francë me anijen Oceanic. --- Kujtimet dhe jeta e mëvonshme Michel më vonë kujtonte Titanikun me fjalët: > “Një anije madhështore!... Më kujtohet se shihja gjatësinë e saj – ishte e mrekullueshme. Vëllai im dhe unë luanim në kuvertën e përparme dhe ishim të mahnitur që ishim atje. Një mëngjes, po hanim vezë me babanë në dhomën e ngrënies së klasës së dytë. Deti ishte i mrekullueshëm. Ndihesha krejtësisht mirë, i lumtur.” Dhe më vonë shtonte: > “Nuk mbaj mend të kem pasur frikë. Madje kujtoj kënaqësinë, vërtet, të ‘plop!’-it kur ramë në varkën e shpëtimit. Përfunduam pranë vajzës së një bankieri amerikan, e cila arriti të shpëtonte qenin e saj — askush nuk kundërshtoi. Kishte dallime të mëdha pasurie mes njerëzve në anije, dhe më vonë kuptova se po të mos ishim në klasën e dytë, do të kishim vdekur. Ata që mbijetuan shpesh mashtruan dhe u treguan agresivë. Të ndershmit nuk kishin asnjë shans.” Michel studioi në universitet dhe në vitin 1933 u martua me një bashkëstudente, Charlotte Lebaudy-Blanc. Ata patën dy vajza, Élisabeth dhe Michèle, dhe një djalë, Henri. Ai mori doktoraturën dhe u bë profesor filozofie në Universitetin e Montpellier. Gjatë gjithë jetës së tij, ai pohoi se përballja me vdekjen në një moshë kaq të vogël dhe humbja e babait kishin ndikuar thellësisht në mënyrën e tij të të menduarit. --- Trashëgimia dhe fundi i jetës Në vitin 1987, Michel udhëtoi në Wilmington, Delaware, për të shënuar 75-vjetorin e fundosjes së Titanikut – vizita e tij e parë në Shtetet e Bashkuara që prej vitit 1912. Një vit më pas, ai mori pjesë në një konventë të Shoqatës Historike të Titanikut në Boston, Massachusetts, së bashku me dhjetë të mbijetuar të tjerë. Në vitin 1996, ai u bashkua me të mbijetuarat Eleanor Shuman dhe Edith Brown në një udhëtim për në vendin e rrënojës së anijes, ku po bëheshin përpjekje për të nxjerrë një pjesë të bykut. Më 27 gusht 1996, përpara se të kthehej në Francë, ai vizitoi për herë të parë varrin e të atit në Halifax, Nova Scotia. Michel ishte një nga dy të mbijetuarit që pa filmin Titanic (1997), por e pa në shtëpi. Vajza e tij, Élisabeth, kujtonte se ai u prek thellësisht nga filmi. Ai u gëzua duke parë anijen që “coptonte valët” siç e kujtonte fëmijë, por në skenat e ftohta të vdekjes në ujë ai tha me mall: > “Shpresoj që babai im të mos ketë vuajtur shumë përpara se të vdiste.” Navratil jetoi pjesën tjetër të jetës pranë Montpellier, Francë, dhe vdiq më 30 janar 2001, në moshën 92 vjeçare, pas vdekjes së nënës dhe vëllait të tij. Pas vdekjes së Alden Caldwell në dhjetor 1992, Michel Navratil ishte i fundit burrë i mbijetuar i fundosjes së Titanikut. © Revista Prestige Burim: Wikipedia (CC BY-SA 4.0) Researcher & Author: Liliana Pere

— Paul A. Samuelson Paul Samuelson – Mjeshtri i Ekonomisë Moderne dhe Arkitekti i Gjuhës Shkencore Ekonomike. Një nobelist që solli ndryshim. Në historinë e mendimit ekonomik, Paul Anthony Samuelson mban vendin e një reformatori metodologjik:  Ai i solli ekonomisë precizionin matematikës pa e ndarë nga qëllimi njerëzor.  Metoda e tij ishte e qartë dhe ambicioze: të bëjë nga ekonomia një disiplinë të testueshme dhe të përdorshme — një shkencë që nuk thotë vetëm se çfarë ndodh, por pse ndodh dhe si mund të përmirësohet. > “Nëse mund ta shpjegosh qartë, do të thotë se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson Lindur në Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht në University of Chicago dhe Harvard,  dhe më pas krijoi karrierën e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT).  Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet të kombinojë racionalitetin deduktiv me njohjen empirike. Një mendje që guxon të mendojë ndryshe, të shohë përtej tabelave, numrave dhe teorive të thata – një mendje që kërkon kuptim.  Paul Samuelson ishte pikërisht kjo mendje: ekonomisti që i dha sistem ekonomisë, por edhe kuptim shoqërisë.  Ai nuk e pa kurrë ekonominë si një mekanizëm të verbër të tregut, por si një organizëm të gjallë, ku çdo pulsim i çmimit, çdo frymëmarrje e konsumit dhe çdo lëvizje e politikave publike përfaqësonte jetën reale të njerëzve. Profesionalisht, ai ishte një akademik i rrallë, një shkencëtar i mendimit ekonomik që kaloi jetën mes auditorëve dhe kërkimit shkencor në Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku për dekada formoi breza të tërë ekonomistësh që sot udhëheqin botën. Ai ishte pedagog, studiues, këshilltar qeveritar, dhe mbi të gjitha – një ndërtues paradigme. Në kërkimet e tij, Samuelson nuk kërkoi thjesht t’i jepte përgjigje pyetjeve të vjetra të ekonomisë, por të ngrinte një gjuhë të re për t’i formuluar ato. Ai ishte i pari që futi me dinjitet matematikën si mjet themelor në analizën ekonomike, duke treguar se logjika e saktë mund të shërbejë si urë mes teorisë dhe jetës reale.  Në librin e tij madhor Foundations of Economic Analysis (1947), ai ndërtoi themelet e ekonomisë moderne si shkencë e plotë, e mbështetur në barazi, ekuilibër dhe racionalitet, por gjithmonë me një ndjesi të thellë njerëzore pas çdo ekuacioni. Kërkimet e tij përfshijnë fusha që prekin çdo kënd të ekonomisë: nga teoria e mirëqenies dhe analiza e tregut të punës, te modelet e politikave fiskale dhe monetare.  Ai ishte një nga arkitektët intelektualë të ekonomisë pas Luftës së Dytë Botërore – një periudhë që kërkonte jo vetëm rindërtim fizik, por edhe moral, teorik, dhe social. Pikërisht për këtë vizion të gjerë dhe për përpjekjet për ta ngritur analizën ekonomike në nivelin e një shkence të vërtetë,  "Samuelson u nderua në vitin 1970 me Çmimin Nobel në Shkencat Ekonomike".  Komiteti i Nobelit e përshkroi me fjalë që mbeten të pavdekshme:  “Për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”.  Por përtej këtij vlerësimi formal, çmimi ishte një pranim se ekonomia kishte hyrë në epokën e saj moderne,  falë mendjes së një njeriu që dinte të shihte përtej numrave. Ai e pa ekonominë si një reflektim të qenies njerëzore – një mënyrë për të kuptuar se si njeriu kërkon ekuilibër, drejtësi, dhe mirëqenie. Në çdo formulë të tij fshihet një mendim estetik, një përpjekje për harmoni, një pyetje e heshtur mbi vetë natyrën e njeriut:  A mund të ketë ekonomi pa etikë?  A mund të ketë zhvillim pa drejtësi? Në këtë kuptim, Samuelson nuk ishte vetëm ekonomist, por një filozof i rendit botëror, një humanist që na mëson se pas çdo tregu, qëndron një njeri; pas çdo politike, një shpresë; dhe pas çdo analize . Në horizontin e mendimit modern, ku ekonomia shpesh shfaqet si një gjuhë e ftohtë numrash,  Paul Samuelson doli si një ekonomist i madh  i sistemit racional — një njeri që e pa ligjin ekonomik si ritëm të jetës, dhe tregun si pasqyrë. Paul Anthony Samuelson lindi më 15 maj 1915, në Gary, Indiana, në një familje hebreje emigrantësh nga Lituania. Prindërit e tij, Frank Samuelson dhe Ella Lipton, ishin njerëz të punës, të përkushtuar ndaj dijes dhe ndershmërisë, me një kulturë që ndërthurte disilinën e hebrenjve të Europës Lindore me ëndrrën amerikane. Në qytetin industrial ku hekuri e tymi ishin melodia e përditshme, Paul i vogël kërkonte një tjetër melodi – atë të strukturave të padukshme që lëvizin njerëzit, tregjet dhe shoqëritë. Ai e mësoi herët se ekonomia nuk është thjesht për para, por për mënyrën si jetohet dhe si ndahen mundësitë. Në University of Chicago, ku hyri në moshën 16-vjeçare, Samuelson përthithi atmosferën e debatit intelektual me etjen e një filozofi të ri. Ai mësoi nga mendje si Frank Knight dhe Jacob Viner, por nuk u mjaftua me dogma – ai kërkoi pse-në pas çdo ligji ekonomik. 🌟Pas studimeve në Chicago, ai shkoi në Harvard University, ku përfundoi doktoratën në ekonomi në vitin 1941. Në Harvard, ai përvetësoi mendimin keynesian, por e përpunoi me saktësinë matematikore të një fizicisti. Ishin këto vite që formësuan gjuhën e tij të dyfishtë: racionalen e matematikës dhe sensibilen e filozofisë morale. 🌟Në vitin 1940, Samuelson u bashkua me Massachusetts Institute of Technology (MIT), ku do të qëndronte gjatë gjithë jetës. Aty krijoi një laborator mendimi që do të formonte breza ekonomistësh që udhëhoqën politika publike, institucione ndërkombëtare dhe qeveri. 🌟Ai ishte këshilltar për Presidentin Kennedy, Presidentin Johnson dhe shumë institucione ndërkombëtare si Federal Reserve dhe Treasury Department. 🌟Puna e tij përfshinte modelet e rritjes ekonomike, analizën e mirëqenies, teorinë e tregtisë ndërkombëtare, inflacionin dhe papunësinë. Në çdo analizë, qëllimi i tij ishte i njëjtë: të gjejë ekuilibrin midis teorisë dhe jetës. Samuelson përdori matematikën për të përshkruar mekanizmat ekonomikë me saktësi shkencore.  Po ta analizojmë shohim se : 🌟Ai tregoi se ligjet ekonomike janë të qëndrueshme, si ligjet e natyrës, por i nënshtrohen motivimeve njerëzore. Mësimi i saj: logjika mund të bashkëjetojë me ndjeshmërinë; shkenca mund të kuptojë njeriun. ✨️Ai i solli idetë ekonomike në një gjuhë të thjeshtë, duke bërë që çdo student të kuptojë se tregu, inflacioni dhe punësimi nuk janë mistere, por pjesë të përditshmërisë sonë. ✨️Mësimi i tij: dijet nuk janë për elitën, por për të gjithë që kërkojnë të kuptojnë botën.   Udhëtoi në strukturat matematikore të vendimmarrjes ekonomike. Ai tregoi se edhe brenda llogaritjeve të thata fshihet  ✨️Paul Samuelson nuk ndërtoi thjesht teori; ai ndërtoi mënyra të reja të të menduarit. Idetë e tij ndikuan në mënyrën se si qeveritë hartojnë politikat fiskale, si bankat qendrore masin inflacionin, si mësuesit shpjegojnë ekonominë. Në çdo cep të globit, ku një student hap librin e tij, ekonomia ndalon së qeni numër dhe bëhet reflektim. 💫  Në mendimin e tij, çdo treg ishte një arenë ku njeriu përpiqet të harmonizojë dëshirat me kufijtë, ashtu si Aristoteli shihte politikën si kërkim i virtytit mes dy ekstremeve. ✨️Samuelson ishte një Aristotel i epokës moderne, që besoi se arsyeja ekonomike duhet të jetë gjithmonë në shërbim të së mirës së përbashkët. Veprat kryesore : 1. Foundations of Economic Analysis (1947) — vepra themel. Koment: Përligjën formalizimin matematikor të teorisë ekonomike; vendosi standardet e analizës së ekuilibrit dhe optimizimit. Është punë metodologjike: nga ajo rrjedh transformimi i ekonomisë në një fushë ku hipotezat janë të matshme dhe testueshme. 2. Economics: An Introductory Analysis (1948, dhe edicione të mëvonshme) — teksti pedagogjik më i ndikuar i shekullit XX. Koment: Në këtë libër Samuelson sintetizoi idetë neoklasike dhe keynesiane, duke ofruar një kornizë të qartë mësimore. Libri e bëri ekonominë të qasshme pa sakrifikuar rigorin. 3. Linear Programming and Economic Analysis (1958) — bashkëpunim me Dorfman dhe Solow. Koment: Zgjeroi mjetet e optimizimit në ekonominë aplikuese; ndikoi mënyrën si planifikohen alokimet dhe politikat e efikasitetit. 4. Artikujt dhe analizat (rreth 400 artikuj) — kontribuime të përhapura në teori makroekonomike, mirëqenie, teoria e tregtisë dhe politikë publike. Koment: Vepra artikullore çoi idetë e tij nga modeli te politika, duke treguar bashkëlidhjen mes analizës dhe aplikimit. Krahasim filozofik — vendi i Samuelson-it në traditë Për të kuptuar thellë Samuelsonin, duhet të vendosim metodën dhe qëllimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike që e paraprinë dhe me të cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikë praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirën e përbashkët" dhe formën më të mirë të jetës; Samuelson, në nivel modern, e kanalizoi këtë shqetësim në terma të mirëqenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirëqenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes të formulojë kriteret normative në terma që mund të mateshin dhe të vlerësoheshin empiricisht. 2. Me Adam Smith (moraliteti dhe "dora e padukshme") Krahasimi: Smith vuri theksin te mekanizmat spontanë të tregut dhe te lidhja midis moralit dhe interesit vetjake; Samuelson formalizoi mjete për të analizuar këto mekanizma dhe për të kuptuar kufizimet dhe dështimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). Dallimi: Smith ishte shkencëtar-moralist i natyrës së tregut; Samuelson ofroi instrumente matematikore për të vlerësuar kur dhe pse ndërhyrja shtetërore është e nevojshme. 3. Me John Maynard Keynes (teoria makro dhe pasiguritë) Krahasimi: Keynes propozoi një paradigmë të re makro që thekson rolin e pritshmërive dhe politikës fiskale; Samuelson u angazhua ta bëjë këtë paradigmë të qartë dhe të aftë për përdorim formal (neoklasik–keynesian synthesis). Dallimi: Keynes ishte shpesh më afër intuicionit dhe kontekstit historik; Samuelson e kanalizoi këtë në modele ku efektet makroekonomike mund të diskutohet me terminologji precise. 4. Me René Descartes dhe traditën racionaliste (metoda deduktive, matematika si mjet) Krahasimi: Si Descartes, Samuelson besonte te metoda e qartësisë dhe deduksionit; matematika është mjeti për të arritur qartësinë. Dallimi: Samuelson kombinon këtë deduksion me testimin empiric — pra, nuk mjafton teoria elegante: ajo duhet të përballet me të dhënat. 5. Me utilitarizmin (Bentham, Mill) dhe filozofinë e mirëqenies Krahasimi: Shumë nga konceptet e mirëqenies dhe vlerësimit social në ekonominë e Samuelson-it reflektojnë preokupime utilitare: vlerësimi i politikave sipas ndikimit në mirëqenie. Dallimi: Samuelson synon ta bëjë këtë vlerësim metodik dhe të matshëm, duke shmangur retorikën morale pa kriterë. 6. Me filozofinë e shkencës moderne (Popper, Kuhn) Krahasimi: Samuelson kërkonte theorie që mund të testohen dhe t’i nënshtrohen rishikimit — një frymë që afrohet me idetë e falsifikimit dhe testimit.  ✨️Transformimi që ai solli ✨️(formalizimi i ekonomisë✨️) mund të shihet si një ndryshim paradigme (Kuhn-i) në mënyrën e ushtrimit të disiplinës.✨️ ✨️Dallimi: Ekonomia mbart kompleksitetin e sjelljes njerëzore, pra testimi dhe falsifikimi shpesh ndeshen me vështirësi empirike; Samuelson punoi për të ulur këtë hendek përmes mjeteve matematike dhe metodave te saj 🌟🌟🌟Pse mori Çmimin Nobel — theks filozofik dhe metodologjik Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”. Çfarë do të thotë kjo në terma filozofikë? ✨️Formalizim metodik:  Ai transformoi ekonominë nga një fushë pjesërisht deskriptive/filozofike në një disiplinë me modele të qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisë kriteret e një shkence empirike. ✨️Sinteza teorike: Përmes teksteve dhe modeleve të tij, ai krijoi korniza që lidhin mikroekonominë me makroekonominë, dhe teorinë me politikat — duke e bërë teorinë të përdorshme për zgjidhje reale. ✨️Pedagogjia dhe përhapja: Libri i tij mësimor bëri që gjuhë e re (matematika dhe analiza) të përhapej globalisht, duke formuar gjenerata që praktikonin ekonominë me këtë qasje. ✨️Qëllimi humanist:  Në thelb të metodës së tij qëndronte vetë kërkesa etike: që analiza të shërbente për mirëqenie; kështu, formalizimi nuk ishte për elegancë të thatë, por për të bërë më të efektshme politikën publike. 🌟🌟🌟Pra, Nobel-i ishte vlerësim i një ndryshimi epistemologjik:  Samuelson i dha ekonomisë një identitet shkencor, ndërkohë që ruajti vëmendjen për ndikimin social të teorisë. Samuelson qëndron si urë: ai merr seriozisht kërkesën për saktësi (matematika, testimi), por e vendos atë ✨️✨️✨️" Gjithnjë në shërbim të pyetjes normative — si të përmirësojmë jetën njerëzore përmes politikës ekonomike. Ky kombinim e bën trashëgiminë e tij të dyfishtë: metodologjike dhe humane." > “Në fund të fundit, ekonomia nuk është për xhepat — është për njerëzit.” — Paul A. Samuelson 🌟“Ekonomia është një mënyrë për të kuptuar botën, jo vetëm për ta matur atë.” — Paul A. Samuelson 🌟Paul Samuelson mbetet  Mjeshtri i Ekonomisë Moderne dhe Arkitekti i Gjuhës Shkencore Ekonomike Në historinë e mendimit ekonomik,  🌟Paul Anthony Samuelson mban vendin e një reformatori metodologjik: ai i solli ekonomisë precizionin matematikës pa e ndarë nga qëllimi njerëzor. 🌟 Metoda e tij ishte e qartë dhe ambicioze: të bëjë nga ekonomia një disiplinë të testueshme dhe të përdorshme — një shkencë që nuk thotë vetëm se çfarë ndodh, por pse ndodh dhe si mund të përmirësohet. > “Nëse mund ta shpjegosh qartë, do të thotë se e ke kuptuar.” — Paul A. Samuelson I Lindur më 15 maj 1915 në Gary, Indiana, Samuelson u formua intelektualisht në University of Chicago dhe Harvard, dhe më pas krijoi karrierën e tij te Massachusetts Institute of Technology (MIT). Aty ai zhvilloi bindjen se ekonomia duhet të kombinojë racionalitetin deduktiv me njohjen empirike — një qëndrim që lidh metodën shkencore me kërkesën morale për zgjidhje praktike. Për të kuptuar thellë Samuelsonin, duhet të vendosim metodën dhe qëllimin e tij krahas traditave filozofike dhe ekonomike që e paraprinë dhe me të cilat ai dialogoi. 1. Me Aristotelin (etikë praktike dhe teleologji) Krahasimi: Aristoteli shqyrtonte "mirën e përbashkët" dhe formën më të mirë të jetës;  🌟Samuelson, në nivel modern, e kanalizoi këtë shqetësim në terma të mirëqenies sociale dhe teorive normative ( p.sh . analiza e mirëqenies, parimet e alokimit). Dallimi metodologjik: Aristoteli ishte filozof normativ; Samuelson u kujdes të formulojë kriteret normative në terma që mund të mateshin dhe të vlerësoheshin empiricisht.  Samuelson formalizoi mjete për të analizuar këto mekanizma dhe për të kuptuar kufizimet dhe dështimet e tregut ( p.sh . mallrat publike, externalitetet). 🌟Samuelson nuk ishte filozof tradicional; ai ishte metodolog i shkollës së mendimit që kërkon të bashkojë qartësinë e matematikës me ndjeshmërinë normative të filozofisë politike dhe ekonomike.  Në praktikë, ai ndërtoi një ndërfaqe midis argumentit filozofik (për çfarë duhet të synojë shoqëria) dhe metodës shkencore (si ta matim dhe si ta testojmë atë synim). Komiteti i Nobelit (1970) nderoi Samuelson-in “për përpjekjet e tij për të ngritur nivelin shkencor të analizës ekonomike”.  Çfarë do të thotë kjo në terma filozofikë? Ai transformoi ekonominë nga një fushë pjesërisht deskriptive/filozofike në një disiplinë me modele të qarta, hipoteza dhe metoda testimi — kjo i afroi ekonomisë kriteret e një shkence empirike. Përmes teksteve dhe modeleve të tij, ai krijoi korniza që lidhin mikroekonominë me makroekonominë, dhe teorinë me politikat — duke e bërë teorinë të përdorshme për zgjidhje reale. Libri i tij mësimor bëri që gjuhë e re (matematika dhe analiza) të përhapej globalisht, duke formuar gjenerata që praktikonin ekonominë me këtë qasje.  Në thelb të metodës së tij qëndronte vetë kërkesa etike: që analiza të shërbente për mirëqenie. Samuelson qëndron si urë: ai merr seriozisht kërkesën për saktësi (matematika, testimi), por e vendos atë gjithnjë në shërbim të pyetjes normative 🌟— si të përmirësojmë jetën njerëzore përmes politikës ekonomike. Ky kombinim e bën trashëgiminë e tij të dyfishtë: metodologjike dhe humane. > “Në fund të fundit, ekonomia nuk është për xhepat  — është për njerëzit.” — Paul A. Samuelson  Referencat: Burime kryesore: Paul A. Samuelson, Foundations of Economic Analysis, Harvard University Press, 1947. Paul A. Samuelson, Economics: An Introductory Analysis, McGraw-Hill, 1948. R. Dorfman, P. A. Samuelson & R. Solow, Linear Programming and Economic Analysis, McGraw-Hill, 1958. Nobel Prize Committee, The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences 1970 – Paul A. Samuelson, NobelPrize.org . R. E. Backhouse, Foundations of Modern Economics: Paul Samuelson and the Transformation of Economic Analysis, Oxford University Press, 2017. M. Blaug, The Methodology of Economics, Cambridge University Press, 1992. D. Colander & H. Landreth, The Coming of Keynesianism to America, Edward Elgar, 2001. D. W. Hands, Reflection Without Rules: Economic Methodology and Contemporary Science Theory, Cambridge University Press, 2001. ✍️ Kreditim autorësh Artikull origjinal: © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author. Prestige Magazine.  Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Poetja  Kosovare: Zë i spikatur që Shkruan me Gjakun e Kujtesës dhe me Dritën e Shpirtit,emër ka kaperxyer kufijtë. Drita Ademi-Beqiri është një nga poetet më të shquara të letrave shqipe, një zë që ka arritur të ndërthurë thellësinë emocionale me lirizmin e fuqishëm. Krijimtaria e saj nuk njihet vetëm në Kosovë dhe Shqipëri, por edhe në botën gjermane dhe më gjerë, ku vargjet e saj janë përfshirë në revista dhe antologji  Drita lindi në Prishtinë, qytet që ka lënë gjurmë të thella në poezinë e saj, duke reflektuar kujtimet e fëmijërisë dhe nostalgjinë për atdheun. Aktualisht jeton me familjen në Zvicër, ku ka gjetur një ekuilibër mes jetës së përditshme dhe krijimtarisë letrare.  Drita ka ndjekur studime të larta në fushën e letërsisë dhe gjuhës, duke u specializuar në poezi dhe krijimtari letrare.  Arsimi i saj i ka dhënë aftësi të thella analitike dhe një njohuri të gjerë mbi traditat letrare evropiane, gjë që reflektohet në stilin e saj, i cili ndërthur ndikime klasike me zëra modernë. Studimet kanë qenë gjithashtu një shtysë për të botuar në gjuhë të huaja dhe për t’u përfshirë në antologji ndërkombëtare. Përveç jetës dhe studimeve, Drita ruan lidhje të ngushta me rrënjët dhe kulturën shqiptare, një dimension që duket qartë në temat dhe figurat poetike që përdor. Drita Ademi-Beqiri ka sjellë në letrat shqipe disa vëllime që janë shndërruar në referenca të rëndësishme të poezisë bashkëkohore: Placebo (2011, Londër) Ky vëllim eksploron ndjeshmërinë dhe tensionet e brendshme të individit. Vargjet e saj janë të mbushura me metafora të hollësishme, ku dhimbja dhe shpresa bashkëjetojnë në mënyrë të natyrshme.  Poezia në këtë libër flet për eksperiencat personale dhe perceptimin e botës nga një prizëm të ndjeshëm, shpesh të përqendruar në dimensionin psikologjik dhe emocional. “Placebo” TRANDAFILI I FUNDIT Mbramë ra shi Mbi trandafilin e fundit t'verës M'u dhimbs, Ishte si nuse me dashuni t'fjetun. Fryu era e t'gjitha petalet i ranë n'tokë E kuqe u ba toka Nji plagë u çel` n'mue. ______ Andrra e Gjethe (2018, Tiranë, TOENA) Një vepër ku kujtesa dhe ëndrrat ndërthuren me mallin për vendlindjen. Libri shquhet për lirizmin e pasur dhe ndjeshmërinë e thellë, ku metaforat natyrore — si gjethet, lumenjtë dhe drita — shërbejnë si mjete për të përçuar emocionet e brendshme. Ky vëllim tregon aftësinë e autorës për të krijuar imazhe poetike që lëvizin lexuesin mes realitetit dhe ëndrrës. Vesë mbi dhimbje Ky libër më i ri vazhdon të eksplorojë temat ekzistenciale dhe emocionet intime.  Poezia këtu merr një dimension më introspektiv, duke reflektuar mbi vetminë, humbjen dhe kërkimin për kuptim.  Titulli vetë sugjeron se autorja e sheh dhimbjen jo si pengesë, por si frymëzim për krijimtarinë e saj. Jeta shkruan në Braille: Në vitin 2024, me vëllimin poetik Me kënd fola (2023), Drita Ademi-Beqiri u vlerësua me çmimin “Azem Shkreli” në Mërgatë. Ky çmim nuk është thjesht një kurorëzim letrar, por një dëshmi se fjala e saj, e lindur në një shpirt të brishtë dhe të fuqishëm njëkohësisht, ka kapërcyer kufijtë gjeografikë për t’u bërë pjesë e një universi shpirtëror më të gjerë. ------- “Që në fëmijëri, kur mbante librat e vëllait Ademit në duar, Drita Ademi-Beqiri nuk e dinte se një ditë poezia dhe proza e saj do të flisnin përtej kufijve të Kosovës.” – një fjali që duket si profeci e përmbushur. Drita është sot një nga zërat më të spikatur të poezisë bashkëkohore shqipe, një autore që ndërthur lirizmin e hollë me reflektimin filozofik, e cila di ta kthejë përvojën njerëzore në fjalë të ngjashme me gurë të çmuar të nxjerrë nga thellësitë e shpirtit.  Poezia e saj ka kaluar kufijtë e Kosovës e Shqipërisë, është përkthyer, është përfshirë në revista, përmbledhje dhe antologji në gjuhë të ndryshme, duke dëshmuar se arti i saj i përket njerëzimit. Drita është fëmija i pestë i familjes së babë Asllanit dhe nënë Vahidës. E rritur në dashurinë e prindërve dhe ngrohtësinë e vëllezërve e motrës, ajo e gjeti botën e parë të saj në librat që i siguronte vëllai Ademi.  Një fëmijë që i afrohej librave si një pelegrin faltoreve, me sytë e një shpirti që tashmë priste një thirrje. Në moshën 10–11 vjeçare, nisi të shkruante vargjet e para, të cilat u botuan në revistën Pionieri në Prishtinë. Që nga ajo kohë, fjala poetike u bë si frymëmarrja e saj. Në vitet e shkollës së mesme të mjekësisë, vargjet herë pas here i dilnin nga zemra si zëra të fshehtë që kërkonin shteg.   Studimet për Letërsi dhe Gjuhë Shqipe,  e bëne artin e fjalës rrugëtimin e saj të dytë pas jetës, i dhane shkelqim  e profesionalizem. Pas martesës, emigroi në Zvicër, ku jeton edhe sot me familjen. Fëmijëria e saj e lumtur – lojërat e thjeshta, mbledhja e lajthive, peshkimi dhe librat – është kthyer në një fije të artë që ende lidh çdo krijim të saj, si kujtesë që nuk vdes. Në poezinë “Ulqin” ajo shkruan: N’pasqyrën e pasme Zhdukej atdheu U tremba.. ----' Ky varg i thjeshtë, i prerë, është si një lot i kthyer në fjalë. Poezia është gjithnjë rikthim, kujtesë, e ndonjëherë dhe plagë. Gjarpijtë e kujtimeve Në një poezi tjetër, ajo ecën në pyllin ku “gjethet flenë si dheu”, dhe aty takon gjarpijtë e maleve të saj – kujtime të heshtura, sy të ftohtë, të ngjashëm me shikimet e brendshme të shpirtit. Në pyllin ku gjethet flenë si dheu,
unë ec, unë kërcej, unë ndjej frymën e gjarpijve.
Ata rrëshqasin mbi gurë t’lagun, si kujtime t’ ftohta që s’e di nga vijnë. O, gjarpij t’maleve t’mia,
ju shikoni me sy që s’flasin,
dhe unë rri,
e ngrime si hini n’ qiellin e natës. Çdo gjarpën që kalon, çdo lëvizje e fshehtë,
asht nji varg i shëmtuem, i bukur, i vetmuem, nji fjalë e harrueme që m’ thotë: 
“Shiko, ti nuk je vetëm në errësinë.” Dhe kur era i merr gjethet,
ata zhduken, por zani i tyne mbetet,
si tingull i zemrës teme që dridhet
n’ gjuhën e maleve,
n’ gjuhën e  Martin Camajt.  “Zëri i tyre mbetet si tingull i zemrës që dridhet në gjuhën e maleve dhe në gjuhën e Martin Camajt.” Kështu, ajo e bën natyrën jo vetëm dëshmitare, por edhe bashkëbiseduese. ------ Jeta në Zvicër i hapi rrugë ngritjes profesionale në mjekësi.  Punoi deri vonë në këtë fushë, duke u përballur me dhimbjen dhe shpresën njerëzore.  Pacientët e saj, të shtrirë mes jetës dhe vdekjes, ishin libra të gjallë që ia ushqyen shpirtin e ndjeshëm. “Çdo sëmundje e pashërueshme ishte një poezi e thyer”, duket sikur thotë përmes heshtjes së saj. E megjithatë, pas një kohe, iu rikthye me vendosmëri fjalës poetike. Poezia u bë shtegu i saj i dytë i shërimit – jo vetëm për veten, por edhe për lexuesin.  Dhe më pas, erdhi proza: romani i fundit Dritë e Burgosur (2025), një vepër që ndriçon plagët e brendshme të njeriut, duke shpalosur tabu, trauma, dhe kufizime shoqërore.  Ky roman  është  histori, dhe një pasqyrë ku secili prej nesh mund ta shohë veten. Veprat e Botuara Placebo (2011, Londër) – një titull që flet për iluzionet e shpresës. Poezia këtu shfaqet si një ilaç që nuk shëron trupin, por shpirtin. Andrra e Gjethe (2018, Tiranë, Toena) – këtu poezia është ëndërr dhe natyrë, gjethe që bien, por që mbartin frymë të përhershme. Vesë mbi Dhimbje (2020) – një metaforë e kristaltë: mbi plagën, vesë; mbi dhimbjen, dritë. Licht mit Regen (2023, Anthea Berlin) – dritë me shi, një bashkim i kundërtash, si vetë jeta njerëzore. ------' Me kënd fola (2023, Prishtinë) – libri i kurorëzuar me çmimin “Azem Shkreli” në Mërgatë, një rrëfim poetik i dialogut me botën e brendshme dhe atë të jashtme. “Me kend fola” In memoriam Dora jote dritë e ngrime n’gjeth dashnie... ---- În Lumina Dorului / Në Dritë të Mallit (2023, Bukuresht) – një urë poetike midis shqipes dhe rumanishtes, midis dy dritave, ku malli është themel. Life Writes in Braille (2024) – një metaforë universale: jeta është një libër i shkruar në Braille, të cilin duhet ta prekësh me shpirt për ta kuptuar. Dritë e Burgosur (2025, Faik Konica) – një roman që nxjerr dritën nga errësira, që e burgos lirinë vetëm për ta çliruar më fuqishëm. Proza e Shkurtër Tregimi Kush m’vrau? / Wer hat mich getötet? është një britmë ekzistenciale, një pyetje që mbetet pezull mbi njerëzimin.  Botuar në Signatur Magazin në Gjermani dhe më pas në revista shqip, Ky tregim u vlerësua për guximin artistik. Në të, lexuesi nuk gjen vetëm autoren, por edhe vetveten, të vrarë e të ringjallur në mendim. Pjesëmarrja në Antologji Poezitë e saj janë përfshirë në shumë antologji, duke dëshmuar se zëri i saj nuk është i vetëm, por i përbashkët, një zë që flet për dhe me të gjithë. Stili dhe Tematika Në poezinë e Dritës, gjejmë tri shtylla: Kujtesë dhe nostalgji Dashuri dhe humbje Vetmi dhe reflektim Kjo është një poezi e thjeshtë në dukje, por në thelb është një psalm i dashurisë së humbur, i ëndrrës së jetuar mes hijeve. Në Vetmi ajo rrëfen: Vetmia ime Nuk është boshësi Por dhomë e ndriçuar Ku bisedoj me heshtjen. Poezia është këtu një filozofi: vetmia nuk është mallkim, por një hapësirë ku fryma flet me veten. Drita Ademi-Beqiri mbetet një autore që shndërron jetën profesionale në poezi dhe poezinë në jetë.  Në çdo varg të saj ndihet pulsi i një shpirti që e prek jetën si fëmija librin e parë.  Poezia dhe proza e saj nuk janë vetëm art, por edhe udhërrëfyes shpirtëror. “Përmes poezisë dhe prozës, Drita fton lexuesin të hyjë në universin e ndjeshmërisë dhe reflektimit të thellë njerëzor.” Dhe ky univers nuk është asgjë tjetër veçse vetë jeta, e shkruar në Braille. Përveç vëllimeve të saj, poezia e Dritës është përfshirë në antologji gjermane dhe është botuar në revista si: Frankfurter Bibliothek, myStoryes, Deutsche Gedichte Përfshirja në Antologjinë “Magma” Në vitin 2022, Drita Ademi-Beqiri u përfshi në Antologjinë e poeteve shqiptare “Magma”, përpiluar dhe përkthyer nga Vlora Konushevci dhe botuar nga Shtëpia Botuese Littera, Prishtinë.  Kjo përfshirje e vendos atë ndër zërat më përfaqësues të poezisë bashkëkohore shqipe dhe dëshmon vlerësimin e gjerë të krijimtarisë së saj nga kritika dhe lexuesit. Antologjia Magma nuk është vetëm një përmbledhje poezish; ajo është një dritare ku zërat e grave poete shqipe shpalosin universin emocional, reflektimet mbi shoqërinë dhe ëndrrat personale.  Pjesëmarrja e Dritës në këtë antologji tregon se krijimtaria e saj i përket një konteksti letrar ku estetika dhe ndjeshmëria bashkohen. Stili dhe Tematika e Poezisë Se dritës eshtë ndjesore emocionale. Poezia e Drita Ademi-Beqirit dallon për një ndjeshmëri të jashtëzakonshme dhe një lirizëm të pasur, duke kapur emocione të thella dhe tensione të brendshme.  Tema kryesore të krijimtarisë së saj përfshijnë: Kujtesa dhe Nostalgjia: Një rrugëtim mes fëmijërisë dhe përjetimeve të hershme, ku kujtimet shndërrohen në simbol dhe metaforë poetike. Dashuria dhe Humbja: Poezia shpesh përzien mallin me përjetimet e paplotësuara, duke i dhënë lexuesit ndjesinë e një dialogu të brendshëm të vazhdueshëm. Vetmia dhe Reflektimi i Brendshëm: Një analizë poetike e boshllëkut dhe kërkimit për kuptim, ku qyteti dhe natyra bëhen pasqyrë e shpirtit. Shembuj të veprave të saj: “Dialog me Azem Shkrelin” – Një poezi që lidhet me kujtesën e fëmijërisë dhe simbolin e zogut të vrarë, që përfaqëson dhimbjen dhe mallin. “Vetmi” – Një udhëtim poetik në zbrazëtinë e qytetit dhe shpirtit, ku metafora e luleve plastike dhe qytetit të verbuar pasqyron boshllëkun emocional. Krijimtaria e saj ështe e bukur estetikisht; ajo është  një udhëtim emocional, ku lexuesi ndjen çdo frymë, çdo dhimbje dhe çdo ëndërr të përshkruar me mjeshtëri. Për Azem Shkrelin dhe Ali Podrimen. Poezi pa strehë N’andërr m’erdh Ali Podrimja  Si nji hije prej fryme, shpërndau letra t’bardha, pa asnji germë, pa asnji za. N’t’parën fletë vuna dashuninë, t’pastër si pëllumbi. N’t’dytën, Atdheun tem t’amblin e t’bukurin. Faqe mbas faqeje vazhdova, me shkrue gjanat e shejta, t’butat e Kosovës. Po aty m’erdh Azem Shkreli, i mjegulluemi, i bekuemi, poeti. U bâ bashkë me Ali Podrimjen, e vend kurrkund s’më lanë — as te poezia, as n’Atdhe, as te Lumi. M’bekoi veç dhimbja e humbjes. E qava gjatë... se nana m’ka dekë! Në fund, mbetet vetëm fjala, e cila nuk digjet as në zjarr, as nuk mbytet në ujë. Poezia është plagë e hapur që s’pret shërim, një pasqyrë ku dhimbja shndërrohet në dritë, ku vuajtja bëhet kuptim dhe heshtja flet më shumë se zëri.  Pa poezi, bota do të ishte një hapësirë e shurdhët, një hije pa trup, ku as zemra nuk do të dinte të rrahë, dhe ku shpirti do të mbetej i verbër për bukurinë e jetës. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Prof. Neritan Ceka – Kolos i Dijes dhe Arkitekt i Historisë Në labirintet e historisë shqiptare, rrallë shfaqen figura që duket se janë të lindura jo vetëm për të jetuar kohën, por për ta transformuar atë. Prof. Neritan Ceka është një nga këto kolosa, një personalitet që bashkon madhështinë e dijes, thellësinë filozofike dhe qetësinë e udhëheqësit. Ai nuk ishte vetëm akademik apo politikan; ai ishte arkitekt i historisë, mbrojtës i trashëgimisë dhe udhëheqës i qetë në mes të furtunave politike. Çdo veprim i tij është një testament i integritetit dhe vizionit: nga gërmimet arkeologjike që zbulojnë rrënjët e qytetërimeve ilire, te vendimet politike që ruajnë stabilitetin e një kombi, Ceka lë pas një trashëgimi që tejkalon kohën. Ai është një qenie multidimensionale, ku çdo aspekt i jetës së tij – akademik, arkeologjik, politik – është shprehje e një mendjeje të rrallë dhe një shpirt madhështor, një shembull se si një njeri mund të shndërrohet në një ikonë kombëtare dhe ndërkombëtare. --- Jeta dhe formimi akademik Më 11 shkurt 1941, në Tiranën e gjallë, lindi Neritan Ceka, i biri i Hasan Cekës, arkeologut të parë shqiptar. Fëmijëria e tij u end në rrugët e Apollonisë, ku çdo fragmente e mozaikut apo gur i zbuluar fliste për një botë të harruar. Pas përfundimit të studimeve në Universitetin e Tiranës në vitin 1962, ai i kushtoi jetën kërkimit të së kaluarës. --- Si arkeolog Gërmimet e Prof. Cekës në Butrint, Apolloni dhe mbi 30 kështjella ilire nuk ishin thjesht studime materiale, por dialog me historinë dhe qytetërimin. Çdo mur dhe mozaik ishte për të simbol i marrëdhënieve shoqërore dhe politikës së kohës. Selca e Poshtme (1969) – zbulimi i një varri të pasur ndryshoi perceptimin mbi Ilirët, duke treguar se ishin një qytetërim i strukturuar dhe i kulturuar. Ky zbulim u konsiderua një "pasaportë" e Ilirëve për të hyrë në historinë evropiane. Bylis (1978–1991) – ekspedita që zbuluan teatrin, stadiumin, gjimnazin dhe rrugët e shtruara, duke treguar një qytetërim me dimensione kulturore të krahasueshme me qytetërimet e Greqisë antike. Ky punim tregoi rolin e Ilirëve si aktorë aktivë në histori dhe kulturë. Rosuja, Belsh, Apolloni, Butrint – gërmimet e tij rikthyen në dritë gurët dhe strukturat e fshehura, duke dhënë zë qyteteve të heshtura dhe duke ruajtur kujtesën kulturore shqiptare. Botimet kryesore Ilirët (2001) – një libër që hap rrugën për të kuptuar strukturën dhe organizimin e shoqërisë ilire, duke treguar se Ilirët ishin një popull i qytetëruar dhe me traditë kulturore të zhvilluar Në fillimet e qytetit ilir (2020) – eksploron rrugët e hershme të qyteteve ilire dhe marrëdhëniet e tyre me qytetërimet fqinje, duke theksuar rëndësinë e urbanistikës dhe planeve të qyteteve antike Butroti: Historia dhe Monumentet (2005) – paraqet Butrintin si një qytet me histori të gjallë, ku çdo monument ka një rrëfim dhe mesazh për brezat e ardhshëm. Apollonia: Historia dhe Monumentet (2007) – libër që dokumenton historinë e qytetit dhe rolin e tij në zhvillimin politik, ekonomik dhe kulturor të Ilirisë Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza (2010) – analizë e detajuar e fortifikimeve dhe strukturave mbrojtëse, duke treguar se ato nuk ishin thjesht kështjella, por qendra të jetës kulturore dhe strategjike. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike (2015) – përshkruan qasjen metodologjike dhe filozofinë e arkeologjisë së Cekës, duke kombinuar rigorozitetin shkencor me reflektimin filozofik dhe moral. Librat e tij tregojnë për një akademik që nuk kufizohet vetëm në dokumentim, por përdor historinë dhe arkeologjinë për të formuar identitetin kombëtar dhe për të krijuar një dialog midis të kaluarës dhe të tashmes. --- Si profesor Që prej vitit 1985, Ceka ka dhënë leksione në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës. Ai frymëzoi breza të rinj arkeologësh dhe mbajti ligjërata ndërkombëtare, duke bërë arkeologjinë shqiptare pjesë të dialogut global. Arsimi për të ishte një gërmim i shpirtit, një ftesë që studentët të bëhen pjesë e zbulimit të vetvetes përmes historisë Si politikan Ceka ishte themelues i Partisë Demokratike, pastaj i Aleancës Demokratike, deputet disa herë, Ministër i Brendshëm në vitet 1997–1998 dhe Nënkryetar i Kuvendit Popullor. Ai shihte politikën si arkeologji e shtetit – ndërtim mbi themele të lashta, jo shkatërrim. Si intelektual dhe politikan, ai vendosi interesin e qytetarëve mbi çdo interes personal, duke krijuar stabilitet dhe besim në institucionet publike Akademikisht: librat dhe metodologjia e tij janë udhërrëfyes për studiuesit shqiptarë dhe ndërkombëtarë Kulturor: ruajtja e qyteteve dhe kështjellave ilire e bëri historinë pjesë të identitetit kombëtar Politik: model i veprimit politik të bazuar mbi moralin dhe dijen Ndërkombëtar: lidhet me komunitetin shkencor global dhe vendos Shqipërinë në hartën e dijes. Prof. Neritan Ceka është burrë shteti akademik filozofik, arkeolog i thellë dhe politikan i qetë dhe unik. Ai është arkitekt i dijes dhe ruajtës i kohës, udhërrëfyes filozofik dhe politik, një figurë që frymëzon brezat e ardhshëm. Jeta e tij tregon se një njeri mund të jetë gjithçka në një – akademik, udhëheqës dhe qytetar i madh Arkeolog, Profesor dhe Drejtues i Instituteve Prof. Neritan Ceka ka qenë mbi të gjitha një gërmues i kujtesës kombëtare. Ai nuk është mjaftuar të ndjekë hapat e të atit, Hasan Cekës, por ka krijuar një rrugë të vetën. Në Selcë të Poshtme, në vitin 1969, ai zbuloi një nga varret më të pasura të Ilirëve, duke treguar se ky popull nuk ishte thjesht “barbar” në sytë e grekëve e romakëve, por një qytetërim i strukturuar dhe i kulturuar. Në Bylis, ai udhëhoqi ekspedita që zbuluan teatrin, stadiumin dhe gjimnazin – pra, një qytetërim me dimensione kulturore të krahasueshme me Greqinë antike. Si arkeolog, Ceka ishte një përkthyes i gurëve; ai nuk i pa vetëm si objekte, por si fjalë të një gjuhe të vjetër, që duhej kuptuar dhe përcjellë. Që prej vitit 1985, Ceka ka dhënë leksione në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës, në lëndën e Arkeologjisë Klasike. Ai nuk ishte thjesht transmetues i dijes, por edhe një frymëzues. Shumë breza arkeologësh shqiptarë janë rritur me leksionet dhe librat e tij. Për më tepër, Ceka mbante shpesh ligjërata edhe jashtë Shqipërisë – në Gjermani, Angli, Itali, Francë, Austri, SHBA – duke e bërë arkeologjinë shqiptare pjesë të dialogut ndërkombëtar. Si profesor, Ceka nuk e ndante klasën nga terreni; për të, arsimi ishte një gërmim i shpirtit, një ftesë që studentët të bëhen pjesë e zbulimit të vetvetes përmes historisë. Roli si drejtues i instituteve dhe lidhja me komunitetin shkencor ndërkombëtar Prof. Neritan Ceka ka shërbyer si drejtues i Këshillit Shkencor në Institutin e Arkeologjisë në Tiranë, duke vendosur standarde të larta kërkimi dhe ruajtjeje të trashëgimisë kulturore dhe duke garantuar që çdo projekt arkeologjik të zhvillohej me rigorozitet shkencor dhe me respekt të thellë për historinë dhe identitetin kombëtar. Në këtë pozicion, ai nuk ishte thjesht administrator, por mentor dhe udhëheqës intelektual, duke frymëzuar ekipet e studiuesve dhe duke krijuar një kulturë kërkimi ku çdo student, asistent dhe bashkëpunëtor ndihej pjesë e një misioni të madh për të dokumentuar dhe interpretuar të kaluarën shqiptare. Ai gjithashtu ka qenë anëtar i Institutit të Arkeologjisë në Berlin dhe i Institutit Kolde-ëay Gesellschaft në Gjermani, duke lidhur Shqipërinë me komunitetin shkencor ndërkombëtar dhe duke shërbyer si një ambasador i dijes shqiptare, duke treguar se studimet dhe gërmimet e tij nuk ishin thjesht lokale, por pjesë e një dialogu global midis kulturave dhe historive. Përmes këtij angazhimi, ai mundësoi shkëmbime akademike, ekspedita të përbashkëta dhe projekte kërkimore ndërkombëtare, duke e vendosur arkeologjinë shqiptare në hartën e dijes globale dhe duke treguar rëndësinë e bashkëpunimit midis institucioneve të ndryshme. Roli i tij si drejtues nuk përfundonte vetëm në menaxhimin e projekteve, por përfshinte gjithashtu vendimmarrje filozofike dhe strategjike mbi mënyrën se si historia duhet të prezantohet dhe si dijenia duhet të shpërndahet te brezat e rinj. Ai krijoi një model që kombinon integritetin akademik, vizionin drejtues dhe aftësinë për të bërë lidhje ndërkombëtare, duke treguar se një udhëheqës akademik mund të jetë gjithashtu mentor, filozof dhe ambasador i kulturës dhe dijes së një kombi. Katër Episodet Kryesore të Prof. Neritan Cekës Episodi 1: Akademiku dhe udhërrëfyesi i studentëve Një student pyeti: > “Si mund të prekësh historinë kur nuk ke qenë dëshmitar?” Ceka u përgjigj: “Historia nuk është thjesht ajo që lexojmë; ajo është ajo që ndjejmë dhe jetojmë në çdo veprim tonin. Çdo gërmim, çdo analizë, është një urë që lidh të kaluarën me të ardhmen.” Ky episod tregon frymën pedagogjike të Cekës; ai nuk e shikonte arsimin si transmetim pasiv të dijes, por si një dialog aktiv midis studentëve dhe historisë, duke i ftuar të ndjejnë, kuptojnë dhe interpretojnë të kaluarën. Episodi 2: Arkeologu në terren Gjatë gërmimeve në Butrint, një mur i shekullit të parë rrezikonte shembjen. Ceka vendosi të ruajë strukturën, duke dokumentuar çdo fragment me rigorozitet shkencor dhe pasion filozofik: > “Një mur nuk është thjesht gur; ai është kujtesa e një qyteti dhe historia që nuk mund të fshihet.” Ky episod tregon përkushtimin e tij ndaj ruajtjes së trashëgimisë kulturore dhe interpretimin e saj si dialog midis së kaluarës dhe së tashmes. Episodi 3: Nënkryetar i Kuvendit dhe politikan i qetë Ceka ka shërbyer gjithashtu si Nënkryetar i Kuvendit të Shqipërisë, duke kombinuar integritetin akademik me aftësinë për të udhëhequr në skenën politike. Ky rol e vendosi në një pozicion ku mund të ndikonte në vendimmarrje strategjike, duke ruajtur stabilitetin institucional dhe duke promovuar demokracinë dhe respektin për ligjin. Episodi 4: Krisat dhe qetësia në revoltë Në 20 shkurt 1991, gjatë rrëzimit të bustit të Enver Hoxhës në sheshin “Skënderbej”, turma mund të shpërthente në dhunë. Ceka ndërhyri me qetësi dhe autoritet, duke thënë: > “Ky moment është historik. Le të jetë shembull i lirisë, jo i shkatërrimit. Ne nuk jemi turmë, jemi komb.” Figura e Cekës udhëhoqi qytetarët drejt qetësisë, duke treguar se liria dhe demokracia kërkojnë mençuri dhe kontroll mbi pasionet e momentit, jo thjesht forcë apo revoltë. Librat dhe kontributet e tij shkencore Ilirët (2001) Ky libër paraqet një pasqyrë të qartë të qytetërimit ilir, duke sfiduar perceptimet e vjetra që i konsideronin Ilirët “barbarë”. Ai tregon rëndësinë e interpretimit të burimeve arkeologjike për të kuptuar strukturën shoqërore, ekonomike dhe kulturore të kohës. Ky libër është një udhërrëfyes i parë për studiuesit shqiptarë dhe të huaj që kërkojnë të njohin historinë ilire. Butroti: Historia dhe Monumentet (2005) Libri dokumenton gërmimet dhe analizën e monumenteve të Butrintit, duke theksuar lidhjen midis trashëgimisë materiale dhe identitetit kombëtar. Përmes këtij veprimi, Ceka tregon se ruajtja e qyteteve të lashta është edhe ruajtje e kujtesës kolektive dhe e historisë që formon vetëdijen kombëtare. Apollonia: Historia dhe Monumentet (2007) Në këtë libër, Ceka analizon qytetin antik të Apollonisë, duke shpjeguar marrëdhëniet ekonomike, kulturore dhe politike të kohës. Libri thekson rëndësinë e gërmimeve për të kuptuar jo vetëm historinë e një qyteti, por edhe strukturën e shoqërisë dhe ndikimin e saj në të ardhmen. Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza (2010) Ky libër ofron një pasqyrë të plotë të kështjellave ilire, duke shpjeguar rëndësinë strategjike, arkitektonike dhe kulturore të tyre. Ai tregon se çdo kështjellë është një fletë e historisë që duhet interpretuar dhe ruajtur, duke reflektuar jo vetëm fuqinë ushtarake, por edhe kulturën dhe identitetin e Ilirëve. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike (2015) Ky libër është manual i metodave dhe qasjeve arkeologjike që Ceka përdori gjatë ekspeditave të tij. Ai tregon rëndësinë e rigorozitetit shkencor, dokumentimit të detajuar dhe respektit për kontekstin historik, duke u bërë udhërrëfyes për brezat e rinj të arkeologëve shqiptarë dhe ndërkombëtarë. Në fillimet e qytetit ilir (2020) Libri trajton formimin e qyteteve ilire dhe zhvillimin e strukturave politike dhe shoqërore. Ai tregon se qytetërimi ilir nuk ishte periferik, por kishte një kompleksitet të madh, duke sfiduar narrativat e vjetra dhe duke kontribuar në afirmimin e identitetit  Krahasim filozofik Neritan Ceka: Akademik, arkeolog dhe politikan shqiptar, udhëhoqi gërmimet e qyteteve ilire, dha leksione frymëzuese dhe shërbeu si Nënkryetar i Kuvendit dhe Ministër i Brendshëm, duke bashkuar dijen, integritetin dhe stabilitetin politik Václav Havel: Shkrimtar dhe politikan çek, udhëhoqi Revolucionin e Luleve dhe ishte president, bashkoi integritetin moral me veprimin politik për të promovuar demokracinë dhe të drejtat e njeriut Krahasimi: Të dy bashkojnë moralin dhe politikën; Havel përdori fjalën dhe shkrimin për ndryshim politik, Ceka dijen dhe vendimet për ruajtjen e historisë dhe stabilitetit. Një krahasim tjetër i shkurtër: Fernand Braudel: Historian francez, i njohur për studimet e tij mbi qytetërimet dhe rrjetet sociale, përdori qasje strukturore dhe analizë të gjerë kohore për të kuptuar zhvillimin ekonomik, politik dhe kulturor Neritan Ceka: Akademik dhe arkeolog shqiptar, udhëhoqi gërmimet e qyteteve ilire, dha leksione frymëzuese dhe shërbeu si Nënkryetar i Kuvendit dhe Ministër i Brendshëm, duke kombinuar dijen, filozofinë dhe vendimet politike Krahasimi: Braudel analizonte histori të gjerë strukturore për të kuptuar zhvillimet komplekse, Ceka interpretonte të kaluarën përmes gërmimeve dhe vendimeve politike për të ruajtur identitetin dhe stabilitetin kombëtar Referenca në stilin MLA duke përfshirë jo vetëm librat kryesorë të Neritan Cekës, por edhe artikuj, kapituj dhe publikime të tjera. --- Ceka, Neritan. Ilirët. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2001. Print Ceka, Neritan. Në fillimet e qytetit ilir. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2020. Print Ceka, Neritan. Butroti: Historia dhe Monumentet. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2005. Print Ceka, Neritan. Apollonia: Historia dhe Monumentet. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2007. Print Ceka, Neritan. Kështjellat ilire: Historia dhe Analiza. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2010. Print Ceka, Neritan. Metodologjia e gërmimeve arkeologjike. Tiranë: Universiteti i Tiranës, 2015. Print Ceka, Neritan. "Gërmimet në Selcën e Poshtme dhe interpretimi i varreve ilire." Buletini Arkeologjik Shqiptar, vol. 12, 1970, pp. 45-68. Print Ceka, Neritan. "Bylisi: Teatri, Stadiumi dhe Gjimnazi." Studime Historike, vol. 9, 1980, pp. 101-130. Print Ceka, Neritan. "Ekspeditat shqiptaro-franceze në Apolloni." Revista Arkeologjike, vol. 5, 1993, pp. 77-102. Print Ceka, Neritan. "Butrinti: Një qytet antik në kontekst mesdhetar." Albanian Historical Review, vol. 15, 1995, pp. 33-60. Print Ceka, Neritan. "Trashëgimia ilire dhe identiteti kombëtar." Kulturesa Shqiptare, vol. 2, 2000, pp. 15-40. Print Ceka, Neritan. "Roli i profesorëve në formimin e arkeologëve shqiptarë." Gazeta e Universitetit të Tiranës, 1987, pp. 22-37. Print Ceka, Neritan. "Marrëdhëniet ndërkombëtare në arkeologjinë shqiptare." European Archaeological Journal, vol. 3, 2002, pp. 55-78. Print Ceka, Neritan. "Qytetet ilire dhe qytetërimi Mesdhetar." Revista Historike, vol. 18, 2010, pp. 121-150. Print Ceka, Neritan. "Arkeologjia si filozofi dhe metodë." Studime Filozofike, vol. 7, 2015, pp. 11-35. Print Ceka, Neritan. "Politika dhe kujtesa historike: Një reflektim personal." Përmbledhje Politike Shqiptare, 1997, pp. 5-28. Print © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore  Revista Prestige.

Rrevista Prestige #personality #NobelPrize “May Britt Moser" . "Nga një fermë mes reve tek yjet e Nobelit – Udhëtimi i ndritshëm i May-Britt Moser” May-Britt Moser është neurologe dhe psikologe norvegjeze, shkencëtare që, bashkë me bashkëshortin e saj Edvard Moser, zbuloi qelizat e rrjetit (grid cells) në tru — mekanizmin që ndihmon njeriun të orientohet në hapësirë. Për këtë zbulim, mori Çmimin Nobel për Mjekësi në vitin 2014. 🧠🏅 Në një cep të qetë dhe të lagësht të Norvegjisë perëndimore, në një fshat me emrin Fosnavåg ku deti është po aq i pranishëm sa heshtja, lindi më 4 janar 1963 një vajzë që do të ndryshonte mënyrën se si njerëzimi e kupton veten. May-Britt Andreassen Moser u rrit në një fermë deleje, mes tokës, shiut, lëvizjes së natyrës dhe kafshëve që ndjekin instinktin e tyre pa pasur as hartë, as zë. Ajo mësoi shumë herët se qetësia nuk do të thotë boshësi, dhe se vëzhgimi është një mënyrë e thellë për të mësuar. Ishte një fëmijë që rrinte në heshtje, por mendonte shumë. Ndërsa të tjerët kërkonin të iknin nga fshati, ajo po mblidhte në vetvete pyetjet që do t’i mbillte më vonë në laboratorët e shkencës moderne. Dëshira për të kuptuar sjelljen, vendimet dhe rrugët që zgjedhin kafshët – dhe më vonë njerëzit – e çoi drejt psikologjisë. E regjistruar në Universitetin e Oslos, ajo ndoqi jo vetëm psikologjinë, por edhe matematikën dhe neurobiologjinë, një kombinim që për shumicën dukej i vështirë, por për May-Britt ishte mënyra e vetme për t’u afruar me misterin e trurit. Aty njohu edhe Edvard Moser-in, një djalë me të njëjtin ethe kërkimi. Që në fillim u bënë bashkë jo vetëm në studime, por në vizion. Ishin të rinj, pa shumë burime, por me një ndjenjë të palëkundur se kishin një mision për të përmbushur. Në vitin 1995 ajo mori doktoraturën në neurofiziologji dhe vazhdoi punën kërkimore në Universitetin Norvegjez të Shkencës dhe Teknologjisë, ku së bashku me Edvardin ndërtuan laboratorin e tyre dhe më pas krijuan Qendrën për Llogaritjen Neurale – një qendër që shumë shpejt do të shndërrohej në një pikë referimi për neuroshkencën evropiane. ✨️Për May-Britt-in, truri nuk ishte thjesht një organ – ishte një hartë e brendshme, një ogan i ndërlikuar me sinjale elektrike, qeliza, dhe struktura që na japin ndjesinë e vendit, kohës, vetes. Ajo besonte se çdo kujtesë është e lidhur me hapësirën ku ndodhi dhe se orientimi nuk është vetëm gjeografi – është edhe përvojë, identitet, kujtim. 🌟 Në vitin 2005, ajo dhe Edvard Moser zbuluan një lloj të ri qelize në tru: qelizat e rrjetit, të njohura ndërkombëtarisht si grid cells. Ishin qeliza të vendosura në korteksin entorhinal që aktivizoheshin në mënyrë të rregullt kur një kafshë lëvizte në një ambient. Aktivizimi i tyre krijonte një rrjet të ngjashëm me një gjeometri të brendshme, si një sistem koordinatash që truri përdorte për të ditur gjithmonë ku ndodhej. Ishte një zbulim që i hapi rrugën teorisë së një “GPS-i biologjik”, një sistem natyror të navigimit që ekziston tek të gjitha kafshët dhe njerëzit. ✨️“ Në thelb, ajo kishte zbuluar se truri ndërton një hartë të padukshme, me ndihmën e këtyre qelizave – një rrjet që kujdeset që ne të mos humbasim në hapësirë dhe në kujtime.” Ky zbulim ishte i lidhur ngushtësisht me punën e shkencëtarit britanik John O’Keefe, i cili më herët kishte zbuluar qelizat vendore (place cells) në hippocampus. Kur të dyja këto zbulime u panë së bashku, krijuan një kuptim të ri për mënyrën se si funksionon sistemi i pozicionimit në tru – si e dimë ku jemi, si lëvizim dhe si e mbajmë mend hapësirën përreth nesh. ✨️✨️✨️Për këtë, në vitin 2014, May-Britt Moser ndau Çmimin Nobel në Fiziologji ose Mjekësi me Edvard Moser dhe John O’Keefe. Ajo u bë një nga gratë e rralla që ka marrë këtë nder të lartë dhe gruaja e parë norvegjeze që e arrin këtë kulm shkencor. Pas këtij suksesi, ajo nuk kërkoi dritat e skenës. U kthye në laborator, me studentët, me pyetjet që ende nuk kishin përgjigje. Shpesh ajo theksonte se zbulimi i vërtetë nuk është fundi i rrugës, por fillimi i një universi të ri pyetjesh. Edhe pasi rrugët me Edvardin si çift bashkëshortor u ndanë, ata vazhduan të jenë miq dhe bashkëpunëtorë të ngushtë në kërkime. May-Britt është gjithashtu një nënë e përkushtuar e dy vajzave dhe një zë i fuqishëm për rolin e grave në shkencë, duke e jetuar dhe dëshmuar me shembullin e saj se barazia nuk është vetëm aspiratë – është domosdoshmëri për përparimin njerëzor. Ajo vazhdon të udhëheqë kërkime mbi orientimin hapësinor, kujtesën dhe sëmundje si Alzheimeri, ku dëmtimi i këtij sistemi të brendshëm navigimi është një nga shenjat e para të sëmundjes. Çdo eksperiment, çdo qelizë që ajo dhe ekipi i saj vëzhgojnë, është një përpjekje për të kuptuar më mirë njeriun – jo vetëm si trup, por si vetëdije që lëviz në hapësirë dhe në kohë. Mesazhi që May-Britt Moser i jep botës nuk është vetëm shkencor. Ajo na kujton se nuk ka rëndësi prej nga vjen – nga një fermë në një fshat të largët, apo nga një qytet universitar – nëse e mban gjallë pyetjen, nëse ke guximin të ndjekësh kureshtjen dhe pasionin, mund të arrish yjet. Në fund të fundit, zbulimi i saj më i madh është se truri ynë mban brenda tij një hartë. Dhe ndoshta, me një metaforë të bukur, ajo hartë nuk na orienton vetëm në hapësirë, por edhe drejt vetes sonë më të thellë Referencat: 1. Moser, M.-B., & Moser, E. I. (2008). A metric for space. Hippocampus, 18(12), 1142–1156. https://doi.org/10.1002/hipo.20501 2. Nobel Prize. (2014). The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2014. NobelPrize.org. https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2014/summary/ 3. O’Keefe, J., & Dostrovsky, J. (1971). The hippocampus as a spatial map: Preliminary evidence from unit activity in the freely-moving rat. Brain Research, 34(1), 171–175. https://doi.org/10.1016/0006-8993(71)90358-1 4. Mosers, M.-B., & Moser, E. I. (2005). Place cells, grid cells, and the brain's spatial representation system. Annual Review of Neuroscience, 28, 69–85. https://doi.org/10.1146/annurev.neuro.28.061604.135657 5. Pere, L. (2025). Nga një fermë mes reve tek yjet e Nobelit – Udhëtimi i ndritshëm i May-Britt Moser. Revista Prestige. 6. National Library of Norway. (n.d.). May-Britt Moser biography. https://www.nb.no © Autor: Liliana Pere Themeluese,Botuese,Autor

Naim Frasheri -Drita Pelingu. Në skenën shqiptare, Hamleti shpaloset si një oqean ndjesish dhe dilemesh. Princi i Danimarkës, i kapur nga dhimbja dhe tradhtia, kërkon drejtësi dhe kuptim në një botë të trazuar. Drita Pelinku, aktore e madhe shqiptare, ngjall tek Hamlet ndjeshmëri dhe forcë, duke bërë që çdo fjalë dhe heshtje të dridhen me shpirtin e shikuesit.  Naim Frashëri, aktor i shquar, i jep personazhit peshën e konfliktit të brendshëm, duke shpalosur mendimet dhe pasionet që ngrenë dramën në kulminacion. Së bashku, ata krijojnë një rrjedhë të gjallë, ku dhimbja bëhet e prekshme, tradhtia e ndjerë, dhe kërkimi për drejtësi transformohet në një përvojë teatrale të paharrueshme. Kur dritat e skenës ndizen, Hamleti hap botën e tij të trazuar.  Hija bie mbi fytyrën e Dritës Pelinku, duke nxjerrë në pah çdo ndjesi: trishtimin, dyshimin, dhe pasionin e brendshëm të princit. Çdo fjalë dridhet në ajër, çdo heshtje është e ngarkuar me tension, dhe publiku ndjen rrahjet e zemrës së personazhit sikur janë të tijat.  Naim Frashëri hyn me një qetësi të fuqishme, duke ndërtuar tensionin e konfliktit dhe dhimbjes morale. Lëvizjet e tyre, shikimet, dhe ndryshimet e tonalitetit të zërit krijojnë një rrjedhë të pakrahasueshme emocionale. Skena bëhet një univers ku drita dhe hije, heshtja dhe fjalët, dhimbja dhe shpresa bashkohen.  Kur luajnë Hamletin, aktorët nuk interpretojnë vetëm një rol – ata krijojnë një udhëtim shpirtëror, ku publiku përjeton çdo emocion, çdo dilemë dhe çdo pasion, duke u zhytur thellë në tragjedinë që mbetet e gjallë në çdo frymëmarrje dhe gjest. “Hamleti” është shkruar nga William Shakespeare, dramaturgu dhe poeti i madh anglez, rreth vitit 1600. Në rastin e teatrit shqiptar, kjo vepër është përkthyer dhe interpretuar nga aktorë të ndryshëm, duke përfshirë interpretime të njohura nga Drita Pelinku dhe të tjerë. Konteksti i “Hamletit” nuk i takon një personi të vetëm që ta “krijojë” në kuptimin modern; ai është zhvilluar nga William Shakespeare vetë gjatë shkrimit të tragjedisë, duke u bazuar në burime historike  1. Burimet Historike dhe Legjendat Shakespeare mori frymëzim nga legjendat skandinave dhe anglo-saksone mbi princin Hamlet (ose Amleth). Një nga burimet kryesore ishte Historia Danica e Saxo Grammaticus-it (rreth 1200), ku flitej për princin Amleth që hakmerrej për vrasjen e babait. Ai gjithashtu u bazua në versione të tjera evropiane të tregimeve të hakmarrjes princërore dhe tragjedive familjare. 2. Konteksti Shkencor dhe Shoqëror Epoka elizabetiane: Shkrimi ndodhi gjatë shekullit të 16-të në Angli, një periudhë ku teatrin e karakterizonte dramatizimi i dilemave morale, pushtetit dhe dinakërisë. Temat universale: Hamleti trajton tradhtinë, hakmarrjen, morali, çmendurinë dhe ekzistencializmin. Këto tema lidhen me jetën njerëzore dhe situatat shoqërore të kohës. 3. Roli i Shakespeare-it Shakespeare është krijuesi kryesor i kontekstit dramaturgjik të Hamletit. Ai mori idetë nga histori dhe legjenda, por i transformoi në një vepër të pasur psikologjikisht dhe filozofikisht. Ai zhvilloi personazhet, konflikteve të brendshme, dialogjet dhe monologjet e famshme, që e bëjnë këtë tragjedi një nga më të mëdhatë në letërsinë. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Dhori Qiriazi – Pasardhës i familjes së nderuar Qiriazi, Mësues i Popullit, Përkthyes, Studiues. Poezi nga Dhori Qirjazi. Ja poezitë e Dhorit Qiriazit: Stili i Dhorit është lrik i brendshëm, i butë dhe i lidhur me natyrën dhe kujtimet. Poezitë e tij flasin për rrënjët, dashurinë, kujtimet dhe lidhjen me tokën dhe njerëzit. Poezi RRËNJËT Ju shoh, rrënjë, si tokën thellë e shponin për taban’ e fortë e në shkëmbin si mbi një gji, që s’shter, ushqim kërkoni i zgjatni krahët me mijëra gisht’rinj; ju shoh, o rrënjë, si hapni udhë në baltë, nëpër taban’e fortë e në flori, si gojën e mbani gjithnjë në krojt e artë, si pini ju në botë askush nuk pi. Edhe askurrë s’ju merr uri dhe etje dhe varfërinë s’e njihni ju gjëkund, në tokën nënë kaq fort të kesh mbështetje, në tokën tonë të thellë e të pafund. ELENICA, BELENICA Elenica, belenica, fasule na bën Vodica sufr' e parë luarasllitë dorë kanë gostivishtllitë fshat i vogël lëngësllitë, në pazar ersekallitë. Mbanë lumit agallitë mëngëgjerë borovallitë, iktibar rehovallitë jelekbardhë starjellitë liraxhi kreshovallitë, daullxhi skorovotllitë gunëkuq bezhanllitë shtatë shtëpi butkallitë xibungjatë shtikallitë. Në kupolën e qiejve Në kupolën e qiejve të kaltër kam rrëfyer emrin tënd pa zë, yjet dëgjojnë fshehtësinë time, dhe era sjell aromën e kujtimeve. Në çdo rrugë të qytetit, në çdo lule që çel, kam vendosur një varg të thjeshtë: “Të dua, edhe kur larg je ti.” Vjeshta e ndarjeve Diku nëpër rrugët e vjeshtës, mbi gjethet që bien si kujtime, po shkoj e pa zë, duke kërkuar ëndrrën që një ditë të na bashkojë. Një frymë e lehtë prek fytyrën, dhe unë mendoj për ty, si një ylber i heshtur midis reve të trishtimit dhe dritës. Dorë në dorë me kujtimet Ti ikën, unë rri, por çdo hap yt më ndjek në mendje. Si lumë që rrjedh nën heshtje, zemra më derdh fjalë pa tingull. Në çdo gjeth, në çdo rërë, kam shkruar pa pushim: “Të dua, siç nuk ka fjalë, por zemra di ta thotë gjithmonë.” Çasti që vjen Kur të vijë çasti i heshtur, do të më gjesh nën dritën e diellit, ku çdo rrëfim është një varg i vetëm dhe çdo frymë një prekje e butë. Mos u frikëso, dashuria s’mbaron, ajo mbetet në çdo gjethe, në çdo qiell që ndriçon pas shiut, dhe në çdo kujtim që rikthehet tek ne. Dhori Qirjazi është: Pasardhës i familjes së nderuar Qiriazi, nga Kolonja e butë ku male dhe lumenj flasin me hijeshi. Dhori lindi me dijen e rrënjosur në shpirt, një mësues i Popullit që mbolli dritë në çdo klasë, ne çdo mëndje Përkthyes i poetëve të huaj, i fjalës që fluturon larg, ai solli tinguj të botës në gjuhën tonë të ëmbël. Studiues i kujtimeve dhe historisë, çdo libër dhe shënim i tij bëhej thesar. Një poet i qetë, i butë dhe i brendshëm, ku çdo varg rrjedh si lumë mes maleve të Kolonjës. Në heshtje, në çdo frymë, jetonte dashurinë për dijen, artin dhe njerëzit. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Francesco Crispi – Arbëreshi, Revolucionari dhe Kryeministri i Italisë Në thellësinë e historisë, rrënjët e një njeriu shpesh përcaktojnë shtegun e tij. Francesco Crispi lindi më 4 tetor 1818 në Ribera të Sicilisë, por gjaku i tij rridhte nga Palazzo Adriano, një fshat arbëresh ku shqiptarët kishin gjetur strehë pas humbjes së Arbërisë ndaj Perandorisë Osmane. Ky origjinë nuk ishte thjesht një fakt gjeografik: ajo formoi shpirtin e Crispit, një kombinim të zjarrtë të dashurisë për lirinë, ndjeshmërisë ndaj drejtësisë dhe kurajos për të sfiduar pushtetet. Ai vetë e përshkroi këtë ndjeshmëri: "Liria dhe drejtësia janë më të shtrenjtat se jeta, dhe ata që nuk guxojnë të luftojnë për to nuk meritojnë asnjërën." Francesco u rrit duke folur italisht, greqisht, shqip dhe sicilisht, gjuhë që pasqyronin bashkimin e traditave dhe sfidave të një ishulli ku kultura dhe historia ndërthureshin. Në moshën 11 vjeç, ai ndoqi seminarin në Palermo dhe më pas studioi drejtësi dhe letërsi në Universitetin e Palermos, ku mori diplomën në juridik në vitin 1837. Themelimi i gazetës L’Oreteo e afroi atë me botën politike dhe i dha mundësinë të artikulonte idetë e tij për edukimin e të varfërve, ndikimin e pasurisë së Kishës dhe nevojën për barazi qytetare, përfshirë gratë. Në vitin 1845 u bë gjykatës në Napoli dhe u bë i njohur për idetë liberale dhe revolucionare. Në vitin 1847, ai përgatiti kryengritjen kundër monarkisë së Bourboneve në Sicili dhe u bë anëtar i parlamentit provisional të ishullit, duke mbështetur lëvizjen separatist që kërkonte shkëputjen nga Napoli. Rikthimi i Bourboneve në vitin 1849 e detyroi të largohej nga ishulli. Ai u bë refugjat në Francë, pastaj në Torino ku punoi si gazetar dhe takoi Giuseppe Mazzinin. Më pas u internua në Maltë dhe më vonë në Londër, ku mori pjesë në lëvizjen kombëtare italiane. Pas kthimit në Itali, Crispi udhëtoi në Sicili në maskë, duke u përgatitur për pushtimin e Mbretërisë së Dy Sicilive. Në maj 1860, ai e bindë Garibaldin të pushtonte Sicilinë me ushtrinë e njohur si “Mijëra”. Garibaldi shpalli veten diktator dhe emëroi Crispin Ministër të Brendshëm. Ai u përball me Cavour-in, kryeministrin e Sardinia-Piemonte, i cili kërkonte bashkimin e Sicilisë me Piemontin. Pas dorëheqjes, territoret iu bashkuan Mbretërisë së Italisë në tetor 1860. Në zgjedhjet e 1861, Crispi u zgjodh deputet i Majtës Historike për zonën e Castelvetrano. Ai fitoi reputacionin e një politikani agresiv dhe mori nofkën Il Solitario. Në vitin 1864, ai u nda nga Mazzini dhe shpalli se monarkia kishte prioritet mbi republikën, duke shkruar: “Monarkia na bashkon, republika do të na ndajë.” Me Luftën Franco-Prusiane, Crispi punoi për të penguar aleancat me Francën. Pas zgjedhjeve të vitit 1876, u zgjodh president i Dhomës së Deputetëve. Ai ndërtoi marrëdhënie me Gladstone dhe Bismarck, dhe pas vdekjes së Victor Emmanuel II në 1878, siguroi mbretërinë e unitare me Umberto I. Ai u akuzua për bigami dhe u detyrua të japë dorëheqjen, duke rrëzuar qeverinë. Në vitin 1881, mbështeti votën universale për meshkujt dhe në vitin 1887 u bë Kryeministër dhe Ministër i Punëve të Jashtme. Ai shfuqizoi dënimin me vdekje, anuloi ligjet anti-grevë, kufizoi fuqitë e policisë dhe reformoi kodin penal. Pas një krize ekonomike në 1891 dha dorëheqjen, por u rikthye në 1893 dhe shpalli gjendjen e jashtëzakonshme në Sicili. Gjatë mandatit të tij të dytë, Crispi vazhdoi zgjerimin kolonial në Afrikën Lindore dhe mori pjesë në Luftën e Parë Italo-Etiopiane, por humbja në Adwa shkaktoi dorëheqjen në 1896. Ja disa thënie të Francesco Crispit, secila veç e veç, me një koment të shkurtër filozofik për secilën: 1. “Liria dhe drejtësia janë më të shtrenjtat se jeta, dhe ata që nuk guxojnë të luftojnë për to nuk meritojnë asnjërën.” Koment: Një thënie që reflekton shpirtin revolucionar të Crispit, ku liria dhe drejtësia janë ideale absolute, mbi çdo siguri personale. 2. “Monarkia na bashkon, republika do të na ndajë.” Koment: Crispi shpreh realist mendimin e tij politik: një unitet kombëtar është më i rëndësishëm se ideali i një republike të papërgatitur. 3. “Qeverisja është përgjegjësi dhe shërbim, jo privilegj.” Koment: Një reflektim mbi detyrën e zyrtarëve publikë; pushteti nuk është pronë personale, por shërbim ndaj popullit. 4. “Revolucioni nuk lind nga frika, por nga nevoja për të ndryshuar.” Koment: Thënie që përmbledh gjithë filozofinë e veprimit të tij: veprim i guximshëm, i nxitur nga ndjenja e drejtësisë, jo nga paranoja. 5. “Fuqia e një kombi matet nga uniteti i tij dhe nga gatishmëria për të sakrifikuar për ideale të larta.” Koment: Një mesazh që lidhet me Risorgimenton, duke theksuar se sakrifica dhe bashkimi janë themeli i një kombi të lirë  Dëshiron që ta bëj këtë version të plotë? Crispi vdiq më 11 gusht 1901 në Napoli, duke lënë pas një histori të pasur dhe komplekse: një arbëresh që bëri pjesë në Risorgimento, një revolucionar dhe një administrator, një politikan që formësoi Italinë moderne. Giuseppe Verdi e përshkroi si “patriotin e madh”, dhe rrugët e Italisë ende mbajnë emrin e tij. Referenca: Francesco Crispi – Arbëreshi, Revolucionari dhe Kryeministri i Italisë, Arkivat Historike Italiane, Napoli, Palermo. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Pot Ali Asllani “Zëri i Zemrës Shqiptare dhe Fryma e Kombit në Poezinë e Ali Asllanit” Kur dielli përshkonte bregdetin e Vlorës dhe valët e detit tundeshin nën dritën e hënës, në këtë qytet lindi më 28 nëntor 1884 një shpirt i veçantë, i cili do t’i kushtonte jetën fjalës së bukur dhe identitetit të kombit. Ky ishte Ali Asllani, poeti që e ndërtoi letërsinë shqiptare mbi tingujt e natyrës, mbi melodinë e gjuhës dhe mbi ritmin e zemrës së popullit të tij. Poezitë e tij janë si era që lëviz mbi pyjet dhe fushat shqiptare: të freskëta, të lirshme, plot ndjenja dhe reflektim Ali Asllani u rrit në një familje ku dashuria për gjuhën dhe traditën ishte e gjallë. Pas shkollës fillore në Vlorë, ai u nis drejt Stambollit, ku u arsimua dhe u formua kulturshëm. Aty nuk jetoi thjesht si student; ai përjetoi qytetin si një universitet i madh i jetës, ku letërsia, filozofia dhe kultura perëndimore dhe lindore u përzien në një panoramë që do të ndikonte gjithë krijimtarinë e tij. Edhe pse nuk përfundoi një universitet formal, Stambolli ishte shkolla e tij e dijes dhe formësimit artistik. Pas kthimit në atdhe, Ali Asllani u angazhua në jetën publike dhe diplomatike. Ai përfaqësoi Shqipërinë në disa vende, duke përfshirë edhe Egjiptin, ku u lidh ngushtë me diasporën shqiptare dhe me botën kulturore ndërkombëtare. Megjithatë, zemra e tij mbeti e lidhur ngushtë me Vlorën dhe Tiranën, qytetet ku fryma shqiptare ndihej më e fuqishme. Ai u nda nga jeta në 1966, duke lënë pas një trashëgimi të pasur letrare dhe intelektuale. Trashëgimia letrare e Ali Asllanit është e larmishme dhe gjithmonë e freskët për lexuesin: “Hanko Halla” – një poemë satirike ku me humor dhe ironi ai kritikon zakonet e vjetra dhe prapambetjen shoqërore. “Vajza Shqiptare” – një himn për femrën shqiptare, që e paraqet si simbol të bukurisë, krenarisë dhe shpirtit të pastër kombëtar. “Mbeçë more shokë, mbeçë” – poezi me tone elegjiake, ku mallëngjimi për shokët dhe dhimbja për fatin e kombit gjejnë rrjedhën e tyre të natyrshme. Poezi të tjera lirike dhe satirike që përfshijnë dashurinë, natyrën, jetën e përditshme dhe reflektimet. Stili i Ali Asllanit është një kombinim i rrjedhshmërisë natyrore dhe muzikës së fjalës. Ai dallohet për: Melodinë e brendshme të vargjeve, që shpesh ngjan me këngën popullore dhe e bën poezinë të këndohet si një himn i vogël për lexuesin. Gjuhë të pasur dhe figurative, ku metaforat dhe pyetjet retorike krijojnë një botë të gjallë, ku çdo varg ka tingull dhe emocion. Humor dhe satirë, që nuk janë thjesht kritikë, por udhërrëfyes për të përmirësuar shoqërinë, pa ashpërsi. Lirizëm i pastër, sidomos kur shpreh dashurinë, natyrën dhe figurën e gruas shqiptare. Patriotizëm të thellë, i shprehur natyrshëm, jo me retorikë boshe, që lidhet me jetën, gjakun dhe gjuhën e popullit të tij. Ali Asllani mbetet një zë që ndriçon edhe sot. Poezia e tij është si dritë e qetë që përhapet mbi male dhe fusha, duke ngrohur shpirtin dhe duke zgjuar ndërgjegjen. Ai është një poet që e lidh artin me jetën, bukurinë me reflektimin, dhe humorin me mesazhin. Poezi nga Ali Asllani. Ali Asllani  - Fragment nga Vajza Shqiptare  Kush të ka dërguar, Hëna apo Dielli?  Pa më thuaj, të lutem, sa yje ka qielli?  Ka të tilla pyje nëpër ata yje?  Ka të tilla xhinde nëpër ata pyje? Në je ndonjë ëngjëll, udhën ke lajthitur,  Apo sjell melhemin zemrës së goditur?  Në je ndonjë valë, kush ësht’ ai mall,  Që të ndez e derdhe e utrin’ mbi zall?  Në je ndonjë çupë, do të mbaj mbi sup,  Do të ngjesh në zemër, do të pi me kup’!  Në je ndonjë lule, e ku do keç mbirë,  Si mundet e bënet lulja kaq e mirë?  Në se je sorkadhe, lumthi kush ka çapa,  Lum“Zëri i Zemrës Shqiptare dhe Fryma e Kombit në Poezinë e Ali Asllanit”  ai q’i vete zotris’ sate prapa!  Kush të paska rritur, kush të ka selitur?  Trupi i yt i bukur si flori i situr!  Në je ndonjë xhinde, xhinde e arratisur,  Cilin ke vithisur, kujt i je kolisur?  Ku është ai pyll, ku është ai mur  ku ti vete fute dhe qëllon me gur? Un’ jam një arbreshe, rroj këtu në rrëza,  Një gjak e një gjuhë kemi me thëllëza;  Pullumb e sorkadhe jemi farë e fis,  Kemi dhe shqiponjën gjyshen e shtëpisë!  Çdo të mira kemi, djelli si ar  Derdhet përmbi neve nga çdo vënd më par’,  Lul’ e vëndit tënë katër stinat çel  Edhe erë e bukur na deh e na vel!  A e more vesh kush më ka qëndisur?  Është dritë e diellit që më ka stolisur,  Është dritë e diellit, është dritë e hënës,  Më shum’ nga të gjithë është sisë e nënës! © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Poezia Letra - Poet Minguel Hermandez Spanjoll. Poezi Letra nga Minguel Hermandez Spanjoll Nga një tryezë poste që kurrë s’mbetet shkretë ku rrinë kujtimi, brenga, zemra dhe heshtja vetë, si pëllumba letrat degdisen me natë. I ndiej tek fluturojnë për në shtegtim të gjatë. Dhe ja, ku jam rrethuar me burra e gra, plagosur nga mungesat, nga ndarjet e mëdha. Letra, pusulla, fjalë: që nisen në hapësirë, ëndrra ende pa çelur, mendime ende pa gdhirë, të gjitha marrin rrugën drejt vatrës e drejt pragut, si ndjenjë dërguar ndjenjës, si gjak dërguar gjakut. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Një shtresë e trashë pluhuri mbulon letrat që s’duhen, aty u zverdhën faqet, aty gërmat u shuhen, aty humbasin radhët. Ku mallet derdhur qenë, aty jep shpirt gëzimi. Pasi cepat u brenë, aty rropaten thellë (ç’varrezë e lahtarshme!) hem ndjenjat e kaluara, hem dashuritë e tashme. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Po kur të shkruaj unë do dridhet kallamari: do skuqet bojë e zezë, me flakërima zjarri. Se kur të shkruaj unë, do shkruajnë eshtrat e mia: do shkruaj gjaku im gjithë gulç nga dashuria. Do marrë letra udhë, si shpend në zjarr kalitur, me dy flatra të forta dhe një adresë të ndritur. Si zog që për fole qiell-ajër do të ketë, mishin, gishtërinjtë e tu dhe frymëmarrjen vetë. Do mbetesh ti e zhveshur tek dridhesh me ngadalë, e gatshme ta ndiesh letrën pas gjoksit tënd të valë. Dhe po të jem nën tokë, që vdiqa ti mos thuaj, më shkruaj dhe nën tokë, se unë do të të shkruaj. Një letër dje kam parë sesi mbeti pa zot, mbi sy tek i fluturonte dikujt që s’ngrihej dot. Letrat që mbesin gjallë dhe për të rënë tregojnë: që regëtijnë si njerëz, veç sy s’kanë të shikojnë. Po kush ështe Miguel Hermandez? Miguel Hernández ishte një poet dhe dramaturg spanjoll i shekullit të 20-të, i njohur për poezinë e tij të fuqishme, emocionale dhe të angazhuar socialisht. Ai lindi më 30 tetor 1910 në Orihuela, Spanjë, dhe vdiq më 28 mars 1942 në moshën 31-vjeçare. Hernández ishte pjesë e gjeneratës së poezisë së Spanjës së viteve 1930, e cila përfshinte emra të njohur si Federico García Lorca dhe Rafael Alberti. Poezia e tij karakterizohet nga: Emocion i thellë personal dhe social: Ai kombinon ndjenjat intime me temat politike dhe sociale. Ndjeshmëri për natyrën dhe jetën e njerëzve të thjeshtë: Shpesh përshkruan fshatarët, punëtorët dhe jetën e përditshme. Lufta dhe ndarja: Veçanërisht gjatë Luftës Civile Spanjolle, poezia e tij pasqyron dhimbjen, humbjet dhe shpresën. Stili i fuqishëm dhe figurativ: Përdor metafora të gjalla, imazhe të ndjeshme dhe personifikime, siç shihet në poezinë “Letra”. Ai shkroi poezi, drama dhe letërsi për fëmijë, por është më i njohur për poezinë e tij të dashurisë, të mallëngjimit dhe të angazhimit shoqëror. Për shkak të lidhjes së tij me Republikën gjatë Luftës Civile Spanjolle, u burgos dhe vuajti në kushtet e rënda deri në vdekjen e tij nga sëmundjet në burg. Në thelb, Hernández është simbol i poezisë që lidh ndjenjat personale me realitetin historik dhe shoqëror, duke e bërë zërin e tij të përjetshëm. Poezia “Letra” e Hernandez, është një meditacion mbi fuqinë e shkrimit dhe lidhjen emocionale mes njerëzve. Hernández e paraqet letrën jo thjesht si një mjet komunikimi, por si një entitet që frymon, fluturon dhe bart ndjenja. Nëpërmjet saj, dashuria, kujtimet dhe mallëngjimi kalojnë përtej kohës, hapësirës dhe madje përtej vdekjes. Një nga temat kryesore të poezisë është mungesa. Autori shpreh dhimbjen e largësisë dhe ndarjeve, por nuk e sheh këtë mungesë si fund; përkundrazi, letra shërben si urë që lidh njerëzit, duke bërë që ndjenjat të qëndrojnë gjallë. Fjalët e shkruara bëhen një mënyrë për të përjetësuar dashurinë, një mënyrë për të thënë: edhe nëse unë nuk jam më, ndjenja ime do të mbetet pranë teje. Figura letrare që përdor Hernández është shumë e fuqishme. Personifikimi i letrës e bën atë të gjallë: letra fluturon, thërret, dridhet, e bën lexuesin të ndiejë energjinë e saj. Metaforat e tjera, si “gjaku dërguar gjakut” apo “eshtrat që shkruajnë”, i japin një dimension të thellë emocional dhe ekzistencial poezisë, duke treguar se lidhja njerëzore nuk është thjesht fizike, por shpirtërore. Pergatiti: Liliana Pere. Poezia ka gjithashtu një vlerë vizuale dhe ndijore: lexuesi mund të ndjejë lëvizjen e letrës, dridhjen e kallamarit, flakërimat e bojës dhe prekje të padukshme që lidhen me trupin dhe shpirtin. Kjo krijon një eksperiencë shumë të afërt dhe të gjallë, ku çdo fjali dhe imazh ka peshë emocionale. Në thelb, Hernández e përdor letrën si metaforë për përjetësinë e dashurisë dhe fuqinë e fjalës së shkruar. Poezia na kujton se, ndonëse jeta është e kufizuar dhe ndarja është e pashmangshme, ndjenjat e sinqerta mund të mbeten të gjalla përmes kujtimeve dhe shkrimit, duke e bërë lidhjen njerëzore të qëndrueshme edhe përtej kohës dhe hapësirës. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Rrevista Prestige #ArtMusic #personality #Greatviolinist #YehudiMenuhin #Academiaedu Personalitete arti që frymëzojnë > “Muzika është gjuhë universale, e cila prek shpirtin pa fjalë.” – Friedrich Nietzsche 1 Tetori dita e muzikës klasike – Dita që shkrin tingullin me shpirtin, tinguj qe bashkojne botën. 1 tetori nuk është thjesht një datë; është një kërcim i tingujve në horizontin e shpirtit njerëzor. Është dita që bashkon pasurinë e muzikës bizantine shqiptare, trashëgiminë e Jan Kukuzelit, me universin e pafund të muzikës klasike, të propozuar nga violinisti i madh Lord Yehudi Menuhin dhe pranuar nga UNESCO në vitin 1975. Kjo ditë është thirrje për reflektim: muzika është një urë, një dritare ku çdo shpirt mund të shohë botën me emocion dhe paqe. Ajo është gjuhë universale, ku tingujt nuk njohin kufij, dhe ku çdo interpretim është një dialog midis botës dhe shpirtit të artistit. Kjo ditë eshte propozuar nga violinisti me i madh i shekullit: Yehudi Menuhin – Një jetë e shkrirë me muzikën Yehudi Menuhin lindi më 22 prill 1916 në New York, në një familje hebreje. Babai i tij, Michael Menuhin, ishte biznesmen, dhe nëna, Marutha Sher, një grua që ushqeu pasionin e hershëm të djalit për muzikën. Talenti i tij u duk që në moshë të vogël; violinën e mori në dorë që në moshën 4 vjeç, ndërsa koncerti i tij i parë profesional erdhi kur ai ishte vetëm 7 vjeç. Që nga ajo moshë, jeta e tij u shkrinë me tingullin e violinës. Ai studioi me mjeshtra të mëdhenj si George Enescu, violinist dhe kompozitor rumun, dhe Adolf Busch, violinist dhe dirigjent gjerman. Arsimi i tij ishte i thellë, por jo thjesht teknik; Menuhin zhvilloi një qasje filozofike ndaj muzikës, ku interpretimi nuk ishte vetëm ekzekutim teknik, por një dialog shpirtëror, një bashkëbisedim me historinë dhe emocione universale. “Yehudi” – Hebre – një shenjë e krenarisë, një paralajmërim se ai do të shndërrohej në zë që depërton në kohë dhe hapësirë. Qysh në fëmijëri, violinën e ndjeu si vazhdim të shpirtit të tij, pianon si pasqyrim të mendjes dhe violën si rezonancë të emocioneve më të thella. Tingulli u bë jo vetëm instrument, por një urë që lidhte zemrat njerëzore përtej kombësive. Më vonë, ai ndoqi universitetin në Yale, duke thelluar njohuritë mbi artin, filozofinë dhe edukimin muzikor. Pikërisht ky përzierje e dijes akademike me talentin natyror e bëri Menuhin një nga muzikantët më të mëdhenj të shekullit XX. Karriera muzikorr dhe episodet e paharrueshme Menuhin u bë një violinist dhe dirigjent ndërkombëtarisht i famshëm. Ai interpretoi me orkestrat më të njohura të botës – Berlinit, Londrës, New York-ut – dhe çdo interpretim i tij ishte një udhëtim shpirtëror për audiencën. Një episod i paharrueshëm ishte koncerti i tij në Berlin në vitin 1947, pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, ku tingulli i violinës së tij u shndërrua në një mesazh paqeje dhe shprese. Një tjetër episod i veçantë ishte kur ai interpretoi Bach-un dhe Mendelssohn-in për krerët e shteteve në një ceremoni diplomatike, duke treguar se muzika mund të tejkalojë tensionet politike dhe të bëhet një gjuhë universale e pajtimit. Menuhin kontribuoi në krijimin e shkollave dhe festivaleve muzikore, duke frymëzuar breza të rinj për të ndjekur rrugën e artit dhe të shpirtit. Karriera e tij ishte jo vetëm sukses profesional, por një mision humanitar; ai përdori muzikën për të promovuar paqen dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Shkëlqyeshëm! Ja një version simfonik dhe mistik, ku jeta e Yehudi Menuhin transformohet në një orkestër fjalësh: çdo kapitull bëhet lëvizje e një simfonie që tingëllon mes historisë, muzikës dhe shpirtit njerëzor. Tingulli u bë jo vetëm instrument, por një urë që lidhte zemrat njerëzore përtej kombësive. Kur bota u përfshi nga flakët e Luftës së Dytë Botërore, Menuhin ngriti violinën si një dritë në errësirë. Ai performoi për ushtarët aleatë dhe për mbijetuesit e kampeve të përqendrimit, më së shpeshti në Bergen-Belsen, së bashku me Benjamin Britten. Tingujt e tij nuk ishin vetëm nota, por lutje, ngushëllim dhe shpresë. Më 1947, ai u kthye në Gjermani për të luajtur me Filarmoninë e Berlinit nën Wilhelm Furtwängler, duke u bërë violinisti i parë hebre që guxoi të prekë tingujt e një kombi ende të plagosur nga Holokausti. Në atë akt guximi, muzika u bë urë e pajtimit dhe shëruese, duke treguar se arti është më i fuqishëm se historia dhe dhuna. Bashkëpunimet (Orkestra e Kulturave) Menuhin nuk performonte vetëm; ai ndërtonte ura midis kohërave dhe kulturave. Me Louis Kentner solli premierën e Sonatës për violinë të William Walton në Zürich më 30 shtator 1949. Me Ravi Shankar, krijoi një dialog magjepsës midis muzikës perëndimore dhe indiane, duke bërë që dy botë të takohen në harmoni. Me Stéphane Grappelli dhe Alan Hovhaness, ai ndërthurte jazzin dhe klasiken, duke treguar se tingulli është gjuhë universale që shpërndan shpirtin. Në 1957, Festivalin Menuhin në Gstaad; në 1962, Shkollën Yehudi Menuhin në Surrey – vende ku muzika nuk ishte thjesht mësim, por udhëtim shpirtëror dhe dritare për të kuptuar universin dhe veten. Live Music Now, themeluar më 1977, shpërndante muzikën si dritë në komunitete të largëta, duke shndërruar tingullin në shërim. Variacionet e Jetës (Jeta Personale) Jeta e tij ishte si një partiturë me nota të ndritshme dhe hijet e thella të dhimbjes: dy martesa, katër fëmijë, një humbje e hershme. Ai mbante identitetin hebre dhe lidhjen me rrënjët e tij, duke e kthyer çdo sfidë personale në krijimtari. Interesi për jogën, nga B.K.S. Iyengar dhe Indra Devi, integroi trupin, mendjen dhe shpirtin, duke bërë çdo performancë të tij një meditim, çdo tingull një reflektim filozofik. Më 12 mars 1999, Yehudi Menuhin iku në Berlin, vetëm 40 ditë para ditëlindjes së tij të 83-të. Por simfonia e tij nuk u shua. Arkivi i tij, i ruajtur nga Akademia Mbretërore e Muzikës, përmban partitura, letra dhe fotografi që flasin për një udhëtim shpirtëror që tejkalon kohën. Çdo notë, çdo frymë, çdo kujtim është një testament se arti është përtej jetës dhe se muzika ka fuqinë për të pajtuar, shëruar dhe ndriçuar shpirtin njerëzor. Në këtë simfoni të jetës së tij, Yehudi Menuhin ishte violinist; ishte dirigjent i shpirtit, filozof i tingujve, poet i heshtjes dhe udhëtar në përjetësi. Çdo notë ishte një pyetje, çdo heshtje një përgjigje, Veprat dhe interpretimet e tij më të njohura janë: Koncerti për violinë i Mendelssohn-it – interpretim i përjetshëm, ku teknika e përkryer bashkohej me emocione të thella. Veprat e Bach-ut – ku çdo tingull ishte një dialog filozofik me universin. Regjistrime me orkestrat kryesore europiane – që sollën interpretim të ri dhe frymë shpirtërore në muzikën klasike. Ai gjithashtu përkrahte muzikën bashkëkohore, duke interpretuar veprat e kompozitorëve modernë dhe duke sjellë një dimension të ri në repertorin klasik. Menuhin besonte se muzika është udhëtim shpirtëror, një gjuhë që lidh njerëzit dhe përtej kohës dhe hapësirës. Tingulli për të ishte histori, çdo interpretim një dialog, dhe çdo koncert një përvojë transformuese. Si Mozarti i shekullit XX, ai shndërroi instrumentin në një zë që flet për shpirtin njerëzor. Në këtë kontekst, filozofia e tij mund të krahasohet me Platonin: ashtu si filozofi i madh grek kërkonte harmoninë e shpirtit me universin, Menuhin kërkonte harmoninë e tingullit me shpirtin e publikut. Muzika, si filozofia, bëhet një udhëtim drejt bukurisë, njohjes dhe paqes. Menuhin mori shumë çmime dhe tituj nderi: Titulli “Lord” nga Mbretëria e Bashkuar për kontributin e tij në muzikë. Çmime ndërkombëtare për regjistrime dhe interpretim të jashtëzakonshëm. Njohje për punën humanitare, duke përdorur muzikën si mjet për të promovuar paqen dhe mirëkuptimin ndërkombëtar. Dita Ndërkombëtare e Muzikës Klasike më 1 tetor nuk është thjesht një festë; ajo është një thirrje për të ndier, për të reflektuar dhe për të përjetuar universin përmes tingujve. Jeta dhe veprimtaria e Yehudi Menuhin tregojnë se muzika është një mjet për të bashkuar njerëzit, për të edukuar shpirtin dhe për të lënë një trashëgimi të përjetshme. Në tingujt e tij gjejmë jo vetëm artin, por edhe filozofinë, jo vetëm teknikat, por edhe shpirtin, duke e bërë çdo koncert një përvojë transformuese për botën. Yehudi Menuhin, një nga violinistët dhe dirigjentët më të shquar të shekullit XX, u nderua me një sërë çmimesh dhe titujsh ndërkombëtarë për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë dhe humanizëm. 🎖️ Tituj dhe Nderime Mbretërore dhe Shtetërore Knight Commander of the Order of the British Empire (KBE) – Në vitin 1965, Menuhin u emërua knight nga Mbretëresha Elizabeth II. Titulli u bë i plotë kur ai mori shtetësinë britanike në vitin 1985. Order of Merit (OM) – Në vitin 1987, u bë anëtar i këtij urdhri të lartë britanik. Baron Menuhin of Stoke d'Abernon – Në vitin 1993, Menuhin u bë peer i jetës në Dhomën e Lordëve të Britanisë së Madhe. Grand Cross of the Order of Saint James of the Sword (Portugali) – Në vitin 1998. Grand Cross 1st class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany – Në vitin 1997. Gold Medals of the cities of Paris, New York, and Jerusalem – Një njohje për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë dhe kulturë. 🌍 Çmime Ndërkombëtare dhe Humanitare The Jawaharlal Nehru Award for International Understanding – Në vitin 1968, nga Qeveria e Indisë. The Léonie Sonning Music Prize (Danimarkë) – Në vitin 1972. The Ernst von Siemens Music Prize (Gjermani) – Në vitin 1984. The Kennedy Center Honors (SHBA) – Në vitin 1986. The Glenn Gould Prize (Kanada) – Në vitin 1990. The Wolf Prize in Arts (Izrael) – Në vitin 1991. Prince of Asturias Award for Concord (Spanjë) – Në vitin 1997, së bashku me Mstislav Rostropovich. Ambassador of Goodwill (UNESCO) – Në vitin 1992. Sangeet Natak Akademi Fellowship (Indi) – Në vitin 1994, çmimi më i lartë i ndarë nga Akademia Kombëtare Indiane për Muzikë, Kërcim dhe Dramë. 🎓 Nderime Akademike dhe Tituj Nderi Honorary Doctorates – Mbi 20 universitete, përfshirë Universitetin e Oksfordit, Kembrixhit, St Andrews, Vrije Universiteit Brussel dhe Universitetin e Bath. Honorary Fellow of Fitzwilliam College – Në vitin 1991. Freeman of the cities of Edinburgh, Bath, Reims, and Warsaw – Njohje për kontributet e tij kulturore dhe edukative. Room in the European Parliament named the "Yehudi Menuhin Space" – Një nderim për angazhimin e tij në promovimin e paqes dhe mirëkuptimit ndërkombëtar. 🏆 Çmime të Tjera të Shquara Royal Philharmonic Society's Gold Medal – Një nga çmimet më të nderuara në muzikën klasike britanike. Cobbett Medal – Nga Worshipful Company of Musicians, për kontributet e tij të jashtëzakonshme në muzikë. The Konex Decoration (Argjentinë) – Një çmim prestigjioz për artistët ndërkombëtarë. Otto Hahn Peace Medal in Gold – Nga United Nations Association of Germany (DGVN) në vitin 1997. Këto çmime dhe nderime janë dëshmi e pasionit, përkushtimit dhe ndikimit të përjetshëm të Yehudi Menuhin në muzikë dhe në shoqërinë ndërkombëtare. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige #personality #Inspiration #DoctorSokolMyftiu Personazh nderi i Revistes Prestige per muajin Tetor. Personalitete mjekë profesioniste që frymëzojnë Prof. Sokol Myftiu – Një jetë e kushtuar zemrës dhe dijes Prof. Sokol Myftiu është një nga ato figura të rralla që e bëjnë fjalën “mjek” një koncept të gjallë, të ndriçuar nga dijet, përvoja dhe zemërgjerësia. Jeta e tij profesionale nuk është thjesht një karrierë, por një udhëtim i thellë për të kuptuar zemrën, jo vetëm si organ, por si simbol i jetës, ndjenjës, shpresës dhe përgjegjësisë ndaj tjetrit. ✨️Formimi i tij i hershëm në Fakultetin e Mjekësisë dhe studimet e vazhdueshme pasuniversitare tregojnë një kërkim të pashuar për njohuri. Specializimet në kardiologji nukleare, echokardiografi dhe farmakologji, të kryera në vende të njohura si Republika Çeke, Italia dhe Austria, nuk ishin vetëm prova të aftësive, por edhe hapat e një udhëtimi intelektual dhe human drejt përsosmërisë. Çdo kurs, çdo provim dhe çdo praktikë i shtoi jo vetëm dijen, por edhe thellësinë e perceptimit të tij për jetën dhe kujdesin ndaj pacientit. ✨️Eksperienca e tij e gjerë klinike, si në reanimacionin e kardiologjisë, ashtu edhe në klinikat ku ka shërbyer pacientë të brishtë, dëshmon një profesionalizëm të rrallë. Prof. Myftiu nuk është thjesht një mjek që diagnostikon dhe trajton; ai ndërthur shkencën me përvojën, intuicionin me analizën, duke e bërë çdo ndërhyrje një akt të menduar dhe të përkushtuar. ✨️Humanizmi i tij është përjetësisht i dukshëm në çdo gjest: trajton çdo pacient me ndjeshmëri dhe kujdes të thellë, çdo student me durim dhe udhëheqje, dhe çdo bashkëpunëtor me respekt të sinqertë. Ai tregon se mjekësia është po aq art sa dhe shkencë, se kujdesi për trupin nuk mund të ndahen nga kujdesi për shpirtin. ✨️Mirësjellja e Prof. Myftiut është kronika e karakterit të tij: një qetësi që jep siguri, një respekt që nderon të tjerët, një përkushtim që frymëzon. Ai është një shembull i rrallë se si dijet e mëdha dhe eksperienca e gjerë mund të bashkohen me zemrën dhe humanizmin për të ndërtuar një trashëgimi që vazhdon të frymëzojë breza të rinj. ✨️Nëse diku fillon historia e madhështisë së një njeriu, ajo nis tek familja. Familja e Prof. Sokol Myftiut është pasqyrë e urtësië e përkushtimit dhe e dashurisë. Sokoli është një familjar shembullor:i dashur, ndihmues e korrekt, gjithnjë i pranishëm si shtyllë e fortë e jetës së përbashkët. Bashkëshortja e tij, një mjeke ortopede–fiziatre e shquar, Doktoreshë e Shkencave Mjekësore, ka ndërtuar për 27 vite rresht një karrierë të ndritur akademike si pedagoge, dhe sot mban me dinjitet postin e Shefes së Departamentit të Fizioterapisë pranë QSUT. Së bashku, ata janë model i një familjeje të bashkuar, ku dija, humanizmi dhe përkushtimi ndaj njeriut janë vlera të trashëguara. ✨️Kjo trashëgimi e ndritur vazhdon me birin e tyre, i cili ndjek me krenari rrugën e prindërve si student ekselent i mjekësisë në Gjermani, duke u bërë dëshmi e gjallë se vlerat e së kaluarës lulëzojnë në të ardhmen. Në këtë familje, shkenca, dashuria për jetën dhe humanizmi janë më shumë se profesione – janë mision i përjetshëm. Që në bankat e shkollës, Sokoli u dallua si nxënës i shkëlqyer, me një mendje të ndritur dhe një shpirt kërkues. ✨️ Si student i Fakultetit të Mjekësisë, ai shkëlqeu me një mesatare 10, dëshmi e një përkushtimi absolut ndaj dijes dhe përsosmërisë. Ai nuk ishte vetëm një student excellent, por një shembull i integritetit dhe korrektësisë, duke fituar respektin e profesorëve dhe admirimin e shokëve të tij. ✨️Ky themel i fortë i përkushtimit intelektual dhe i punës së palodhur e shoqëroi gjatë gjithë jetës Prof. Sokol Myftiu është një figurë që tejkalon kufijtë e zakonshëm të fjalës “mjek”. ✨️Ai është një enciklopedi e gjallë e dijes, një personalitet ne mjekesinë korrektësinë me humanizmin, profesionalizmin me njerëzoren, dhe dijen e thellë me ndjeshmërinë e shpirtit. Në çdo hap të jetës së tij, ai ka treguar se shkenca nuk është thjesht dije, por një art i lartë, një filozofi e jetës ku njeriu është qendra dhe zemra është simboli. ✨️Si kardiollog ai është nderuar si model i korrektësisë, profesionalizmit dhe përkushtimit. ✨️ Pacientët e kanë parë si shpëtimtar të jetës, studentët si dritë udhërrëfyese, ndërsa kolegët si bashkëpunëtor të çmuar, i sinqertë, i respektueshëm dhe frymëzues. Kudo që ka qenë, ✨️ Sokoli ka lënë gjurmë të pashlyeshme jo vetëm si mjek i madh, por si njeri i madh – një burrë i përulur, i drejtë, gjithmonë i gatshëm të ndihmojë dhe të frymëzojë. ✨️Prof. Myftiu është shembulli i gjallë i harmonisë mes profesionalizmit dhe humanizmit, mes dijes dhe shpirtit. Ai ka punuar me perkushtim per ta ngritur mjekësinë shqiptare në nivele të larta, duke e afruar me standardet europiane, por mbi të gjitha, ai ka lënë një trashëgimi të pakrahasueshme të mirësisë njerëzore. Në çdo auditor ku ka ligjëruar, në çdo sallë spitali ku ka luftuar për jetën e pacientëve, dhe në çdo tryezë shkencore ku ka kontribuar, ai ka qenë një fener i dijes dhe i virtytit. ✨ Prof. Sokol Myftiu është jo vetëm një mjek i shquar, por një filozof i jetës, një udhërrëfyes i brezave dhe një simbol i humanizmit shqiptar. Jeta e tij është një testament i fuqishëm se shkenca, dashuria dhe përgjegjësia ndaj tjetrit janë themeli i ekzistencës së vërtetë. Në thelb, Prof. Sokol Myftiu është një shembull i gjallë se si shkenca bëhet art, mjekësia shndërrohet në mision, dhe përkushtimi ndaj jetës bëhet filozofi e vërtetë e ekzistencës. Ai është një profesionist i shkëlqyer; ai është një udhëheqës shpirtëror, një mentor, dhe një frymëzim për çdo zemër që kërkon të bëhet më e ndjeshme, më e ditur dhe më njerëzore. I lindur ne Tirane në 12 korrik 1955, në Tiranë, Sokol Myftiu, një drite që do të ndriçonte fushën e kardiologjisë shqiptare. Që në fillim, duket se zemra e tij kishte një ritëm të veçantë: një kombinim të pasionit për dijen dhe përkushtimin ndaj jetës njerëzore. 1975 – 1981 – Studimet në Fakultetin e Mjekësisë, USHT. Vitet e formimit, ku Sokol Myftiu u ushqye me bazat e mjekësisë dhe ku filloi të dëgjonte me kujdes gjuhën e trupit të njeriut. 1981 – 1983 – Specializim për Patologji të përgjithshme në Spitalin Nr. 1 të Tiranës. Ishte hyrja e tij në praktikën klinike, aty ku çdo simptomë ishte një fjalë e vogël në librin e madh të jetës. 1982 – Provimi pasuniversitar i gjuhës frënge (Nr. protokoll 1037). Një dritare që i hapi horizontet drejt literaturës dhe bashkëpunimeve europiane. 1983 – 1984 – Kursi pasuniversitar i kardiologjisë dhe diplomimi si kardiolog. Pikënisja e një udhëtimi që do të përqendrohej përgjithmonë tek zemra – organi më jetik dhe njëkohësisht më simbolik i njeriut. 1984 – 1992 – Mjek kardiolog në reanimacionin e klinikës së kardiologjisë. Këtu mësimet e librave u shndërruan në përballje të përditshme me jetën dhe vdekjen. 1987 – Provimi pasuniversitar në farmakologji. Një hap i rëndësishëm drejt kuptimit më të thellë të barnave që shpëtojnë zemrat. 1990 – Grada shkencore “Kandidat i Shkencave Mjekësore” (Nr. vendimit 233 dt. 21/09/1990). Një vlerësim që tregonte se puna e tij tashmë ishte shkencë e verifikuar. 1992 – Specializim në Republikën Çeke për kardiologji nukleare (6 muaj). Një udhëtim i rëndësishëm, ku Myftiu u njoh me teknologji të reja që zbulojnë sekretet e zemrës në nivelin më të imët. Ai solli në Shqipëri një dije moderne, duke e afruar mjekësinë shqiptare me standardet europiane. 1992 – 2002 – Mjek kardiolog në klinikën e I të kardiologjisë. Dhjetë vite të mbushura me punë, eksperiencë dhe shërbim të pandërprerë për pacientët. 1996 – Specializim në Itali për kardiologji nukleare (1 muaj). Një eksperiencë e shkurtër por e çmuar, ku pati mundësinë të njohë rryma të reja të mjekësisë italiane dhe t’i sillte si pasuri profesionale në vendlindje. 1998 – Specializim në Austri për echokardiografi (2 muaj). Një kapitull tjetër i rëndësishëm: aty ku zemra shihet dhe dëgjohet në mënyrë të drejtpërdrejtë, në lëvizjet e saj të brishta, duke i dhënë Myftiut aftësi të rralla në interpretimin e ritmeve të saj. 1988 – 1995 – Pedagog i jashtëm në katedrën e farmakologjisë. Ishin vitet kur ai nisi të mbjellë farën e dijes tek studentët. 1995 – 2002 – Pedagog i jashtëm në katedrën e kardiologjisë. U bë zëri i zemrës në auditorët e Fakultetit të Mjekësisë. 2001 – Botimi i monografisë “Magneziumi dhe Zemra”. Një dëshmi e lidhjes së tij të thellë me kërkimin shkencor dhe përkushtimit për të sjellë dije të reja. 2002 – Provimi pasuniversitar i gjuhës italiane. Një tjetër urë komunikimi me shkencën ndërkombëtare. 2002 – Botimi i tekstit mësimor universitar “Fiziologjia e njeriut”. Një dhuratë për studentët dhe një gur i fortë në bazamentin e dijes mjekësore. 2002 – në vazhdim – Pedagog në Fakultetin e Mjekësisë, Departamenti i Sëmundjeve të Zemrës dhe Enëve të Gjakut. Një udhëtim i gjatë, ku dija u bë trashëgimi. 19 janar 2005 – Aprovimi i titullit “Profesor i asociuar” (Nr. regjistrit 5061). Një moment kulmor i karrierës, një njohje e denjë për punën e gjatë. Shtator 2006 – Shtator 2008 – Shef i reanimacionit të kardiologjisë. Në këtë periudhë, ai udhëhoqi ekipin në përballjet më delikate me jetën. 2008 – 2011 – Pedagog në Fakultetin e Mjekësisë dhe mjek në Klinikën e II të kardiologjisë. Mësimdhënia dhe praktika u ndërthurën harmonikisht. 2011 – në vazhdim – Shef i reanimacionit të kardiologjisë dhe pedagog i Fakultetit të Mjekësisë. Një rol i dyfishtë, që bashkoi përgjegjësinë dhe pasionin. 2015 – Pjesëmarrës në grupin e punës për revizionimin e udhëzuesit të diagnozës dhe mjekimit të hipertensionit pulmonar, organizuar nga “ESC Committee for Practice Guidelines”. Një hap madhor që e vuri kontributin e tij në hartën e shkencës europiane. 2018/2019 – Pedagog i jashtëm në Universitetin e Tetovës. Një dëshmi se dija e tij kapërcen kufijtë, duke u bërë pasuri rajonale. 16 shkurt 2021 – Aprovimi i titullit akademik “Profesor”. Një kurorëzim i natyrshëm i një karriere të gjatë dhe të përkushtuar. ✨️ Çdo datë është një gur i çmuar në mozaikun e jetës së Prof. Sokol Myftiut. ✨️ Çdo specializim është një dritare e hapur drejt botës, një udhëtim që i solli Shqipërisë dije të reja. ✨️ Dhe mbi të gjitha, çdo hap i tij është dëshmi e një filozofie të qartë: zemra nuk është vetëm organi që mban njeriun gjallë, por është tempulli ku bashkohen shkenca, dashuria dhe përkushtimi për jetën. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige : Ju uron nje Tetor dhe vjeshtè te mbarè me Poezitè e shkrimtarit tè madh Ismail Kadare Në këto poezi, vjeshta është e pranishme si simbol i kalimit të kohës, melankolisë dhe bukurisë që tretet. Ajo shfaqet me imazhe të gjalla: fletë që mbulojnë parkun, hëna e vonë, dritat e qytetit dhe ngjyrat “krifëverdhë” që ruajnë ditët e fundit përpara dimrit. Vjeshta ndihmon të përçojë ndjesinë e nostalgjisë, të pritjes dhe mallëngjimit. Ismail Kadare/ Poezi Në parkun që mbuluan fletët Në parkun që mbuluan fletët Të dy ne ecim qetësisht, Pas shijes saj ka shtruar vjeshta Qilim të verdhë natyrisht. Dhe ndoshta si një ëndërr e zbehtë Ju fanit një muzg i vonë Ky park që e kan’ mbuluar fletët Ku pas kaq shekujsh ti po shkon. Nga vagabondët me cigare Ti mos u tremb e dashur kot Imazhin tënd as dinosaurët Shekuj më parë s’e shtypën dot. Që ti të vije kaq e bukur Me këta flokë, me këtë hap, Toka të egrën klimë e zbuti Dhe akullnajat ktheu mbrapsht. Dhe s’kishte se si të ndodhte ndryshe Të ndodhte ndryshe s’kish se si. U desh të zhdukeshin përbindëshat Që te kjo botë të vije ti. Ti dhe hëna Kësaj nate me hënë të vjeshtës Dola fushës të bredh kuturu. Retë shtohen me vrap pa reshtur, Hëna duket aty-këtu. Porsi vetë mendimet e mia Po më shtyhen ndër mend më shpesh dhe pas tyre gjithnjë gjendesh ti si kjo hënë që duket mes resh. Hëna shpejt do të zhduket dhe netët do të mbeten pa të, kurse ti në ëndërrimet e mia pa jetë perëndim s’do të kesh kurrsesi. DITE VJESHTE Autobusët urbanë nga periferitë Drejt qendrës mbi xhama bien brymën Vjeshta si luaneshë krifëverdhë Ruan ditët e fundit nga dimri. Te vitrinat, tek xhamat e kafeve Kalimtare të shumtë ka Në reflekset e flokëve të tua Një nuancë e kuqërremtë ra. Pranë ditëve të tua të bardha Kalova sot rastësisht Ti u trembe…unë ujk nuk jam Po as dele nuk jam natyrisht. Po ti eja andej të shkojmë Pa i përfillur fjalët e botës Ku nga avulli xhamat e kafeneve Ngjajnë si pamje që s’janë në fokus Në autobusët urbane eja Të kalojmë periferive me brymë Të shohim se si vjeshta krifëverdhë Ruan ditët e fundit nga dimri. Ismail Kadare/ Poezi Ca pika shiu ranë mbi qelq. Për ty unë befas ndjeva mall. Jetojmë të dy në një qytet, Dhe rrallë shihemi sa rrallë. Edhe m’u duk pak e çuditshme Si erdh kjo vjeshtë, ky mëngjes. Qiejt e ngrysur pa lejlekë Dhe shirat pa ylber në mes. Dhe thënia e vjetër e Heraklitit Seç m’u kujtua sot për dreq: “Të zgjuarit janë bashkë në botë, Kurse të fjeturit janë veç”. Në ç’ëndërr kemi rënë kaq keq, Që dot s’po zgjohemi vallë?… Ca pika shiu ranë mbi qelq Dhe unë për ty seç ndjeva mall Revista Prestige

Kisha e Shën Marisë në Mamurras Simbol i besimit që mbijetoi shekujt dhe tërmetin Një perlë mesjetare në zemër të Kurbinit, rikthyer në lavdinë e saj me përkushtim dhe kujdes europian. E fshehur në kodrat e qeta të Mamurrasit, larg zhurmës së përditshme dhe mbi themelet e një historie të gjatë shpirtërore, ngrihet Kisha e Shën Marisë, një nga monumentet më të rralla të trashëgimisë kulturore në Shqipëri. E ndërtuar në shekullin XI, kjo kishë është më shumë se një objekt kulti – ajo është dëshmi e rrënjëve të lashta të krishterimit shqiptar, një vend që frymon besim, kujtesë dhe identitet. Arkitektura që flet me gurë Në pamje të parë, kisha duket e përulur. Muret e saj prej guri të bardhë, të vendosur me mjeshtëri shekullore, reflektojnë thjeshtësi të shenjtë. Brenda, apsida gjysmë-rrethore, ikonostasi origjinal i gdhendur, dhe gjurmët e një mozaiku të hershëm, e kthejnë këtë vend në një muze të gjallë të periudhës bizantine. Arkitektura ruan elementë të pastër bizantinë, që rrallëherë gjenden në zona të tjera të Shqipërisë së Veriut, duke e bërë Kishën e Shën Marisë një monument të pakrahasueshëm të trashëgimisë mesjetare shqiptare. --- 👑 Vizita e Kastriotëve – kur besimi përkulej para krenarisë Burime historike dhe gojëdhëna vendase e lidhin këtë kishë me figurat më të rëndësishme të historisë kombëtare: Gjergj Kastrioti – Skënderbeu dhe Donika thuhet se e frekuentonin këtë vend për meshë e ceremoni fetare, gjatë qëndrimeve të tyre në veri. Kjo e bën Kishën jo vetëm vend të shenjtë, por edhe pjesë të historisë së fisnikërisë shqiptare Tërmeti shkatërrues i 26 nëntorit 2019 dëmtori rëndë strukturën e kishës. Për një moment, u duk se ajo do të humbiste përfundimisht. Por shpresa nuk u tret. Falë një bashkëpunimi strategjik mes Ministrisë së Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit (MEKI), programit EU4Culture dhe zbatimit teknik të UNOPS, Kisha e Shën Marisë iu nënshtrua një restaurimi të kujdesshëm dhe profesional, duke u rikthyer në gjendjen e saj autentike, me respekt të plotë për origjinën dhe identitetin arkitektonik. Ndër vite, kjo kishë ka qenë pikë takimi për komunitete të ndryshme fetare. Në festën e Shën Marisë, besimtarët katolikë, ortodoksë e myslimanë bashkoheshin në nderim të vendit të shenjtë. Harmonia fetare, një nga thesaret më të çmuara të kulturës shqiptare, merr formë të gjallë pikërisht në këtë vend. Turizëm i qëndrueshëm dhe frymëzim shpirtëror Sot, Kisha e Shën Marisë në Mamurras është e hapur për vizitorët, studiuesit, besimtarët dhe turistët që kërkojnë më shumë se një pamje të bukur: ata kërkojnë kuptim, histori dhe kontakt me rrënjët. Në të njëjtën kohë, ajo shërben si një model i restaurimit të qëndrueshëm të monumenteve shqiptare, duke frymëzuar projekte të ngjashme në të gjithë vendin. Fakte të shpejta për Kishën e Shën Marisë: Vendndodhja: Mamurras, Bashkia Kurbin E ndërtuar: rreth shekullit XI Arkitekturë: Bizantine – mesjetare Figura të lidhura: Gjergj Kastrioti – Skënderbeu dhe Donika Restaurimi: Pas tërmetit 2019, realizuar nga MEKI – EU4Culture – UNOPS Statusi: Monument kulture i mbrojtur, funksional dhe i vizitueshëm ✨ Një kishë që mbijetoi kohën, tronditjet dhe harresën – dhe u rikthye si dëshmi e besimit e shpirtit

Portreti i Profesor Inxhinier, Projektues, Ervin Gjadri, nderi i Akademise Shkencave Dhe Yll Prestigji i Revistes Prestige Profesor Inxhinier Egon Gjadri – një yll që ndriçon përtej kohës, një emër që u bë epokë. Profil i shkurter Prof.Ing Egon Gjadri Egon Gjadri nuk ishte thjesht një inxhinier; ai ishte një profesionist me potencial yllor, një mendje që dominonte universin e historisë shqiptare. Me vizion, dije dhe përkushtim, ai krijoi epokën që solli dritë për Shqipërinë, duke shndërruar lumenjtë dhe natyrën në energji, shpresë dhe jetë. Çdo hidrocentral, tunel dhe linjë elektrike që mban firmën e tij nuk është thjesht një strukturë, por një testament i gjeniut që i dha dritë një kombi, një yll që ndriçon në qiellin e historisë. Në horizontin e shekullit XX, kur Shqipëria kërkonte dritën mes errësirës së historisë dhe sfidave, lindi Egon Gjadri, inxhinieri gjigand i dritës, që projektonte rrjedhën e energjisë, shpresën e kombit, dhe ritmin e një historie të ndriçuar. Në duart e tij, ujërat e Drinit u bënë arteriet e jetës, të kthyer në dritë që pushtoi çdo cep të vendit. Si projektues kryesor dhe bashkëprojektues i rreth 40 veprave hidroteknike dhe hidrocentraleve, Gjadri krijoi një simfoni inxhinierike: nga tunelet e devijimit dhe shkarkimit te hidrocentralet Shkopeti, Bistrica 1 dhe 2, Vau i Dejës, Fierza, Komani, Banja, deri te nyja e Bovillës, ai hartoi skemën e shfrytëzimit hidroenergjetik të lumit Drin, duke lënë vulën e dijes dhe vizionit të tij mbi çdo projekt. “Ai ishte si Isaac Newton ose një astronaut në hapësirë: çdo projektim i tij duhej të ishte i saktë deri në detaj, sepse nëse do të bënte gabime, pasojat mund të ishin katastrofike.” “Ai ishte një shkencëtar në laborator: gjithçka që projektonte duhej të ishte e saktë deri në detaj, sepse nëse do të bënte gabime, rezultatet mund të ishin katastrofike dhe ndonjëherë të rrezikshme për jetën e tij dhe të të tjerëve.” Gjatë viteve 1970–1990, ai projektoi tunele hekurudhore dhe automobilistike, duke lidhur qytetet dhe zemrat e njerëzve, duke lënë pas Tunelin më të madh të Qafë Thanë si testament të madhështisë dhe guximit të mendjes së tij. Ai ngriti linja elektrike tensioni të lartë, nënstacione dhe porte detare, dhe hartoi skicë-ide për hidrocentrale të reja si Bushati dhe Skavica, duke shndërruar natyrën dhe teknologjinë në një unitet të plotë, poetik dhe të fuqishëm. Në Institutin Nr. 3 të Projektimit, Gjadri udhëhoqi ekipe të mëdha, ku Petrit Radovicka, Farudin Hoxha, Dhimitër Cico, Gezim Struga dhe Haxhi Billa Bashkepunetorete veprave energjitike ishin dhe Ing Spiro Koleka dhe Ing Ismail Ahmetaj Te gjithe ishin yjet e një firmamenti profesional që ndriçoi Shqipërinë. Bashkëpunimi i tyre realizoi projektet që elektrifikuan vendin dhe ngritën standarde të reja të shkencës dhe teknikës. Ai nuk ishte vetëm inxhinier; ai ishte filozof i ujit, arkitekt i energjisë, studiues i pandalshëm. Librat e tij – Ura dhe Tunele, Llogaritja statike e veshjeve monolite të tuneleve, Digat prej betoni me gravitet, Veprat e derivacionit me presion, dhe shumë të tjera – janë himne të dijes dhe përkushtimit, udhërrëfyes për brezat që do të vijnë. Në nëntor 1990, kur Shqipëria rishikonte Kushtetutën, Egoni ishte pjesë e grupit të përzgjedhur me Dritëro Agollin, Hysen Laçej, Shaban Demirajn, Tish Daijën dhe Ela Tasen, duke dëshmuar se vizioni i tij shtrihej përtej betonit dhe ujërave, drejt institucionit dhe shoqërisë. Në çdo hidrocentral, tunel dhe linjë elektrike ndriçon gjenialiteti i Egon Gjadrit. Ai mbetet Inxhinieri Gjigand i Dritës, një yll i shekullit XX, një monument i universaleve, që e ktheu ujërat në energji, Shqipërinë në dritë, dhe mendjen njerëzore në legjendë. “Veprat e mëdha si Fierza e Komani ishin si malet e mëdha të betonit dhe energjisë, me kapacitet dhe rëndësi që ndryshuan fytyrën e vendit. Në krahasim, veprat e ndërtuara në 35 vitet e demokracisë duken dhe jane më të vogla ne rendesi e kapacitet nga analiza analitike, dhe me ndikim më të kufizuar, si kodrat që ngrihen ngadalë dhe pa fuqinë për të ndryshuar rrjedhën e jetës së përditshme.” ✨️✨️✨️ Le te mesojme me teper per Emrin e ndritur Prof.Ing Egon Gjadri. Ai që me mendjen e tij të mprehtë, me durimin e pambarim dhe me përkushtimin prej guri, i dha dritë një Shqipërie që zhytej në errësirë. Kur lumenjtë derdheshin kot dhe liqenet heshtnin nën hijen e natës, Egon Gjadrin i ktheu në këngë drite, në rrjedha energjie, në frymëmarrje të re për vendin. Ai bashkë me shokët e kolegët tij projektuan jo thjesht hidrocentrale, por tempuj të ndriçimit ku uji u bë flakë, ku errësira u mund, ku shpresa u ndez. Shqipëria u ndriçua nga dora dhe mendja e tyre. Prof. Inxh Egon Gjadri mbeti një arkitekt i dritës, një filozof i jetës që dinte ta kthente natyrën në aleate të njeriut. Dhe sot, si një yll i gjallë në kujtesën tonë, Egon Gjadrin mbetet simbol i madhështisë, i vizionit dhe i pavdekshmërisë së dritës. Profesor Egon Gjadri ishte I biri i inxhinierit të njohur Gjovalin Gjadri, ndërtuesit dhe konstruktorit të shquar të urave në Shqipëri, Egoni trashëgoi nga babai,përkushtimin për ndërtimin e një Shqipërie me infrastrukturë moderne dhe të qëndrueshme. Por, edhe nga ana e nënës së tij Prof. Egon Gjadri,vinte nga një familje me tradita të thella intelektuale dhe atdhetarizmi. Nëna e tij, Zejnepe Toptani, ishte vajza e Abdi Toptanit, një nga firmëtarët e Deklaratës së Pavarësisë dhe ministër i Financave në qeverinë e parë të Ismail Qemalit. Ky kontekst familjar ndikoi në formimin e tij si një individ me ndjenja të thella kombëtare dhe me dashuri pa fund oër atdheun e popullin e tij, cilësi që Prof. Egon Gjadri i tregoj me kontributin e angazhimin e palëkundur për zhvillimin e vendit të tij. Në vitin 1953 Prof. Egon Gjadri kryen studimet e mesme me rezultate të shkëlqyera në Gjimnazin "Qemal Stafa" në Tiranë. Në vitin 1958, ai përfundon studimet universitare me rezultate shumë të larta dhe është diplomuar shkëlqyeshëm në Fakultetin e Inxhinierisë së Ndërtimit në Universitetin Shtetëror të Tiranës, duke hedhur kështu hapat e parë në rrugën e tij të ndritshme profesionale. Pas diplomimit, Egon Gjadri u angazhua në projektimin dhe realizimin e disa prej veprave më të mëdha inxhinierike të Shqipërisë. Ai ishte pjesë e grupeve të projektimit të hidrocentraleve të Shkopetit, Bistricës 1 dhe 2, si dhe bashkautor i skemës së shfrytëzimit hidroenergjitik të kaskadës së lumit Drin, përfshirë hidrocentralet e Vaut të Dejës, Fierzës dhe Komanit. Një nga arritjet e tij më të mëdha ishte edhe projektimi prej tij i tuneleve të hekurudhës Elbasan– Guri Kuq ( Pogradec), një veprimtari inxhinierike që kërkonte një kombinim të njohurive teknike dhe guximit për të sfiduar natyrën. Tunelet nr. 3 dhe nr. 4 jane tunelet e shkarkimit te Fierzes qe funksionojne aktualisht. kapaciteti total i tyre shkarkues eshte 2670 m3/sek, sic e ka parashikuar projekti ku shkarkuesi nr. 3 ka kapacitet 1780 m3/sek dhe shkarkuesi nr. 4 ka kapacitet 890 m3/sek. Shpejtesia e kevizjes se unit ne to 35 m/ sec. Tuneli i Qaf thanës gjatësia 3020 m dhe edhte vene ne shfytezim ne vitin 1979. Gjithashtu, ai kontribuoi në projektimin e linjave të tensionit të lartë dhe veprave të tjera hidroteknike, duke lënë një shenjë të thellë në infrastrukturën energjetike të vendit. Përveç angazhimit të tij praktik, Prof. Gjadri kontribuoi në fushën shkencore dhe akademike. Ai ishte autor dhe bashkautor i disa librave dhe artikujve shkencorë. Duke filluar nga viti 1972, bazuar në përvojën vetiake dhe si bashkëprojektues në hidrocentralin e Shkopetit dhe në dy hidrocentralet e Bistricës e më tej, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi në dy vellime studimin me titull: “ Llogaritja Statike e veshjeve monolite të tuneleve”. Në vitin 1982, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi librin: “Ura dhe Tunele”. Në vitin 2002, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi librin: “Digat prej betoni me gravitet nё bazamente shkёmbore”. Në vitin 2004, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi librin: “Veprat e derivacionit me presion nё hidrocentrale” . Në vitin 2006, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi librin: “Llogaritja e digave hark me metodёn e ngarkesave provё”. Në vitin 2011, Profesor- Inxhinier EGON GJADRI hartoi dhe publikoi librin: “Veprat e devijimit dhe shkarkimit tё plotave nё disa hidrocentrale tё vendit tonё” . Profesor- Inxhinier EGON GJADRI është gjithashtu bashkëautor nё hartimin e disa Kushteve Teknike tё fushёs sё ndёrtimit, si dhe i Rregullores sё shkarkimit tё plotave pёr hidrocentralet e ndёrtuara nё lumin Drin. Vellime i përgjithshëm i punimeve të tij studimore - shkencore dhe projektuese arrin në rreth 4000 faqe, nga të cilat rreth 50% janë projekte inxhinierike të Profesorit që janë zbatuar në të gjithë Shqiperinë, ndërsa pjesa tjetër u përket studimeve teorike tepër origjinale në fushën e shkencës së Hidroteknikës . Për keto arritje shkencore e rezultate të nivelit tepër të lartë si në praktikë ashtu dhe në fushën teorije të shkencës së inxhierisë së Ndërtimit Prof Inxhinier EGON GJADRIT,Komisioni i Lartë i Atestimit i dha titujt shkencorë “Bashkëpunëtor i vjetër shkencor” dhe “Profesor, ndersa ne vitin 1995 duke marrë parasysh gjithë veprimtarinë e tij projektuese dhe shkencore, nga komisioni i kualifikimit shkencor i akordohet titulli “ Drejtues Kerkimesh Shkencore” Në Shqipërinë e varfër të viteve 1970–1990, kur mjetet e ndërtimit ishin primitive dhe shpresat shpesh më të mëdha se realiteti, u ngrit një njeri që nuk punoi vetëm me beton e hekur, por edhe me vizion e guxim. Profesor Egon Gjadri, inxhinieri që u dha frymë tuneleve dhe hidrocentraleve, është një figurë që mund të krahasohet me kirurgët e zemrës, ku çdo milimetër është jetë; me astronautët që matin yjet me saktësi absolute; me arkitektët e katedraleve gotike shtatë shekuj më parë, që ngritën qiellin mbi gurë pa pasur asnjë teknologji moderne. Hekurudha Elbasan – Prrenjas – Guri i Kuq (1970–1975) Këtu Egon Gjadri ishte kryeprojektues i 16 tuneleve hekurudhore. Nga më i vogli, Tuneli Librazhd 3 – 170 metra, deri te më i madhi, Tuneli i Qafë-Thanas – 3020 metra. Çdo tunel ishte një sfidë më vete, një operacion i gjatë mbi trupin e malit. Sidomos në Qafë-Thana, ku gjeologjia e tradhtoi parashikimin dhe doli e paparashikuar, vështirësitë u tejkaluan vetëm falë punës së përbashkët me inxhinierët e zbatimit. Hekurudha Fier – Vlorë (1976–1978) Në këtë hekurudhë, u hap Tuneli i Koshovicës – 800 metra. Një tunel që lidhte brigjet e Myzeqesë me detin, duke i dhënë trenit frymëmarrje në jug. Ishte një punë e lodhshme, nën diellin e nxehtë dhe me pak mjete. Hekurudha Milot – Klos (1989) Në prag të viteve të fundit të sistemit, Gjadri projektoi Tunelin e Tarazhit – 1040 metra. I gjatë, i fortë, i vështirë. Një vepër e ndërtuar në kohë politike të trazuar, që megjithatë mbeti si testament i një jete pune. Këtu Egon dhe ekipi i tij punonin me precizion kirurgësh – çdo llogaritje ishte jetike, sepse një devijim i vogël do të thoshte shembje e gjithë galerisë. Hekurudha Milot – Shkodër (1981) Këtu lindi Tuneli i Shëngjinit – 250 metra. Një tunel i shkurtër, por simbolik. Si një goditje e saktë me daltë mbi mermerin e Michelangelos, ku edhe pak centimetra e bënin dallimin mes veprës së bukur dhe dështimit. Edhe i vogli, edhe i madhi, kërkonin të njëjtën përpikëri. Rrugët e Shqipërisë Në Levan dhe në Koman, Egoni projektoi tunelet rrugore, duke i hapur udhë udhëtarëve dhe automjeteve, atje ku dikur mali ishte mur i pakapërcyeshëm. Këto nuk ishin thjesht rrugë: ishin porta të reja për njerëzit, njësoj siç Brunelleschi në Firence i hapi qytetit kupolën e katedrales, duke treguar se gjeniu i njeriut mund ta tejkalojë pamundësinë. Hidrocentralet e Shqipërisë – Fierza, Koman, Vau i Dejës (1970–1980) Këtu shfaqet dimensioni më i madh i veprës së tij. U hapën galeri të nëndheshme, tunele ujëmbajtëse, u ngritën diga kolosale mbi Drin. Dhe në Koman, Gjadri projektoi tunelin e tragetit, një vepër unike ku rruga takohet me liqenin, duke lejuar që anijet të lundrojnë mes maleve të thepisura. Në hidrocentralet shqiptare, çdo gjeometri, çdo kthesë, çdo metër i betonuar duhej të ishte i saktë si në tabelat astronomike të Keplerit. Sepse aty, nëse gabohej edhe pak, uji do të shpërthente me mijëra kuaj fuqi dhe do të shkatërronte gjithçka. Në të gjitha këto vepra, nga 170 metra në Librazhd, deri te 3020 metrat në Qafë-Thana, nga 250 metra në Shëngjin, deri te 1040 në Tarazh, nga 800 metra në Koshovicë, deri te kilometrat e galerive në Fierze dhe Koman, Egon Gjadri dhe shokët e tij treguan se Shqipëria, edhe e varfër, mund të ngrejë vepra gjigante. Ata ishin si kirurgë që shpëtojnë jetën me bisturi, si astronautë që matin orbitën me sekonda drite, si arkitektë që shtatë shekuj më parë ngritën katedrale mbi themele të brishta. Prandaj emri i Egon Gjadrit nuk duhet parë thjesht në listën e inxhinierëve, por krahas emrave të mëdhenj të njerëzimit që i dhanë përmasa të reja qytetërimeve. Ai është trashëgimtar i Gjovalin Gjadrit, që ngriti ura mbi lumenj, dhe vetë bëri të njëjtën gjë me tunele, rrugë e hidrocentrale: krijoi ura përmes maleve dhe ujërave, dhe mbi të gjitha, ura përmes kohës. Për kontributet e tij të jashtëzakonshme, Prof. Gjadri është nderuar me disa çmime dhe dekorata, duke përfshirë: Urdhri "Flamuri i Kuq i Punës" i Klasit të Parë: Një nga nderimet më të larta shtetërore. Dy herë me Çmimin e Republikës së shkallës së parë: Një dëshmi e vlerësimit të punës së tij. Në fillim të vitit të kaluar Akademis Shqiptare e Shkencave e nderoj me titullin e lartë “ Nderi i Akademisë së Shkencave “ me motivacionin “BASHKËHARTUES I SKEMËS SË SHFRYTËZMIT TË ENERGJISË UJORE NË RRJEDHËN E LUMIT DRIN ; ME KONTRIBUT ORIGJINAL TEKNIKO -SHKENCOR PËR PROJEKTIMIN E TUNELEVE TË VEPRAVE TË MËDHA HIDROTEKNIKE DHE TË KONSTRUKSIONEVE TË TJERA HEKURUDHORE E RRUGORE; SI DHE PËR ORGANIZIMIN DHE DREJTIMIN PROFESIONAL TË EKIPEVE TË SUKSESSHME PËR PROJEKTIMIN E DIGAVE MË TË MËDHA TË VENDIT TONË,SI DREJTUES I SUKSESSHËM NË ZBATIMIN KRIJUES TË SHKENCËS . Mentor dhe Udhëheqës i Brezave të Rinjtë Si pedagog dhe mentor, Prof. Gjadri ka udhëhequr dhe formuar breza të tërë inxhinierësh. Ai ka qenë një figurë kyçe në Institutin e Projektimit dhe Ndërtimit të Hidrocentraleve, duke kontribuar në zhvillimin e projekteve të rëndësishme energjetike dhe duke ndihmuar në formimin e profesionistëve të rinj në fushën e inxhinierisë. Ai kishte edhe Pasionet dhe Interesa jashtë Inxhinierisë Përveç angazhimit të tij profesional, Prof. Gjadri kishte pasione të shumta në fusha të ndryshme:si Matematika Fizika dhe Astdhe Astronomia: Ai ishte një studiues i rregullt i këtyre shkencave, duke ndjekur zhvillimet më të fundit të tyre dhe duke kontribuar me mendime dhe ide të reja. Sportet, ishin një tjetër pasion i tij. Ai ishte ndër lojtarët më të shquar Shqiptarë të volejbollit në vitet '50 dhe lojtar titullar në ekipin kombëtar., duke marrë pjesë me këtë ekip në gara dhe aktivitete të ndryshme, veçojmë këtu pjesmarrjen ne ksmionati Eurooian të voleibollit që u zhvillua në Bukuresht. Letërsia dhe Filozofia: Ai kishte një interes të thellë për letërsinë dhe filozofinë, duke lexuar dhe diskutuar mbi veprat më të rëndësishme të autorëve të njohur. Veprat e Prof. Gjadrit janë një testament i qëndrueshmërisë dhe vizionit të tij. Hidrocentralet dhe tunelet që ai ka projektuar vazhdojnë të funksionojnë, duke siguruar energji për mijëra familje dhe industri. Trashëgimia e tij jeton në çdo gur, çdo strukturë dhe çdo rrymë elektrike që buron nga veprat e tij. Në një kohë kur Shqipëria po kalonte nëpër një fazë të shpejtë industrializimi dhe modernizimi, figura e Egon Gjadrit u shfaq si një ndërtues i mencur i guximshem i palodhur, i strukturave që do të mbështesnin zhvillimin e vendit për dekada me radhë. 🌟🌟 Veprat e tij, si hidrocentralet e Vaut të Dejës, Fierzës dhe Komanit, si dhe tuneli i Qafë-Thanës, janë dëshmi të një trashëgimie të qëndrueshme dhe të domosdoshme për infrastrukturën energjetike dhe transportuese të Shqipërisë. Këto vepra jo vetëm që kanë kontribuar në zhvillimin ekonomik, por gjithashtu kanë pasur një ndikim të thellë në shoqërinë shqiptare, duke ofruar energji dhe mundësi transporti për qytetarët dhe industrinë. Elita intelektuale dhe shkencore shqiptare ka njohur dhe vlerësuar lart kontributin e Egon Gjadrit. Ai është nderuar me tituj të lartë, përfshirë "Nderi i Akademisë së Shkencave", si një shenjë e vlerësimit për arritjet e tij të jashtëzakonshme në fushën e inxhinierisë. Kritikët dhe historianët e kanë cilësuar atë si një nga inxhinierët më të shquar të periudhës, duke e krahasuar me emra të njohur ndërkombëtarë për kontributin e tij në ndërtimin e infrastrukturës moderne. 🌟 Analiza: Ndërtimi si Akt i Shpirtit Krijues Në një kuptim më të thellë, veprat e Egon Gjadrit mund të shihen si një akt filozofik i ndërtimit të një identiteti kombëtar dhe të një shoqërie të qëndrueshme. Si një arkitekt i natyrës dhe i shoqërisë, ai përdori inxhinierinë si mjet për të shprehur vizionin e tij për një Shqipëri të zhvilluar dhe të pavarur. Në këtë kontekst, ai mund të krahasohet me filozofë të tjerë që kanë përdorur artin dhe shkencën për të ndikuar në zhvillimin e shoqërive të tyre, duke i dhënë formë dhe kuptim botës përreth. Egon Gjadri ka lënë një trashëgimi të pasur dhe të qëndrueshme në fushën e inxhinierisë dhe ndërtimit. Veprat e tij janë dëshmi të një angazhimi të palodhur për zhvillimin e Shqipërisë dhe për përmirësimin e kushteve të jetesës së qytetarëve të saj. Nëpërmjet këtyre veprave, ai ka ndihmuar në ndërtimin e një të ardhmeje më të ndritur për vendin e tij, duke u bërë një model për brezat e ardhshëm të inxhinierëve dhe qytetarëve. Veprimtaria e Prof..Inxh Egon Gjadrit,për afro gjysëm shekulli, si projektues dhe realizues veprash inxhinierike, si Profesor,si drejtues studimesh të thelluara inxhinierike, si autor i shumë librave me karakter shkencor që mbajnë autorësinë e tij, na jep modelin më tipik të një shkencëtari që jetën e vuri në shërbim të atdheut e popullit të tij. ©️ 2024–2025 Liliana Pere – Drejtuese, Botuese, Autore Inxh Ismail Ahmeti Inxh Egon Gjadri Inxh Emin Musliu ,Prof Petrit Radovicka, Prof Egon Gjadri, Prof Farudin Hoxha, Inxh Ismail Ahmeti,

Tematika e poezive të Mjedës Poezitë e Ndre Mjedës, si “Vaji i Bylbylit”, “Gjuha Shqype” dhe “Liria”, tregojnë dashurinë për atdheun, për gjuhën shqipe dhe për lirinë kombëtare. Ai përdor imazhe natyrore dhe figurative për të shprehur fatin e kombit dhe shpresën për të ardhmen. Në “Vaji i Bylbylit”, bilbili i kafazit simbolizon shqiptarin e shtypur, ndërsa peizazhi i lulëzuar shpreh shpresën dhe rigjallërimin. Në “Gjuha Shqype”, gjuhës i jep një rol qendror si mjet bashkimi dhe forcimi i vetëdijes kombëtare. Në “Liria”, Mjeda përqendrohet tek aspiratat për liri dhe drejtësi, duke e lidhur historinë dhe traditën me luftën për pavarësi. Mjeda përdor kryesisht varg të gjatë epiko-lirik me ritëm të lirë, por shpesh të strukturuar me rime të kryqëzuara ose çift rime, që i japin poezisë një melodi të brendshme dhe i forcojnë mesazhet patriotike dhe lirike. Stili i tij është një ndërthurje romantizmi dhe klasicizmit, ku lirizmi personal bashkohet me reflektimin historik dhe kombëtar. Kritika letrare e ka cilësuar Ndre Mjedën si një nga poetët më të rëndësishëm të letërsisë shqiptare të shekullit XIX–XX. Ai njihet për thellësinë lirike, mjeshtërinë e vargut dhe fuqinë e mesazhit patriotik. Shkrimtarë dhe historianë të letërsisë e vlerësojnë për aftësinë e tij për të bashkuar elemente romantike me temat kombëtare dhe shoqërore, si dhe për kontributin e tij në afirmimin e gjuhës shqipe dhe edukimin kulturor të rinisë. Poezitë e tij konsiderohen jo vetëm si krijime artistike, por edhe si mjet edukativ dhe mobilizues për çështjen kombëtare Vaji i Bylbylit > Po shkrihet bora, Dimni po shkon; Bylbyl i vorfën, Pse po gjimon? > Pushoi murlani Me duhi t'vet; Bylbyl i vorfën, Çou mos rri shkret. > Gjith; fushët e malet Blerim e mbëloj; Livadhi e pema Gjithkah lulzoj. --- Gjuha Shqype > Përmbi za që lshon bylbyli, gjuha shqipe m'shungullon; përmbi er' që jep zymbyli, pa da zemren ma ngushllon. > Nji kjo gjuhë që jam tue ndie, jan' të bukra me themel; por prap' kjo, si diell pa hije, për mue t'tanave iu del. Liria > O shqipe, o zogjt' e maleve, kallzoni: A shndrit rreze lirie n'ato maja; mbi bjeshk' t'thepisuna e n'ograja, ku del gurra e gjëmon përmallshëm kroni? Ndre Mjeda lindi në 1866 në Shkodër, një qytet i njohur për jetën kulturore dhe fetare, ku tradita e dijes dhe e letërsisë ishin të pranishme që në fëmijëri. Ai erdhi në një familje modeste: babai i tij vdiq kur ai ishte shumë i vogël, ndërsa nëna punonte me përkushtim për të mbajtur familjen. Këto kushte formuan një ndjeshmëri të thellë ndaj vuajtjeve dhe përpjekjeve të përditshme, element që më vonë do të pasqyrohej në poezinë dhe mendimin e tij social. Që i ri, Mjeda tregoi talent të jashtëzakonshëm dhe intelekt të mprehtë. Jezuitët e qytetit e vunë re dhe e përgatitën për rrugën e priftërisë. Arsimi i tij ishte ndër më të plotë në kohën: kreu studimet fetare në Spanjë, Itali dhe Poloni, duke u njohur me gjuhët e huaja, letërsinë klasike dhe kulturën evropiane. Eksperiencat e hershme të emigrimit e zgjeruan horizontin e tij kulturor dhe i dhanë mundësi të krijonte një botëkuptim të gjerë, që do të pasqyrohej në poezinë e tij. Pas përfundimit të studimeve, ai u kthye në Shkodër dhe shërbeu si prift në krahinat përreth qytetit, duke i kushtuar jetën shërbimit fetar dhe edukimit të rinisë. Në fshatin Kukël (1906–1907), Mjeda shkroi edhe disa nga poezitë e tij më të njohura, duke integruar lirizmin me përkushtimin ndaj çështjeve sociale dhe kombëtare. Përveç veprimtarisë fetare, Mjeda ishte mësues dhe edukator i pasionuar. Ai i kushtoi kohë të rinjve, duke i mësuar gjuhën dhe kulturën shqiptare dhe duke i frymëzuar të ruanin traditën dhe identitetin kombëtar. Ai gjithashtu themeloi Shoqërinë Kulturore “Agimi”, mori pjesë në kongrese gjuhësore dhe u bë një zë kritik ndaj pushtimit osman dhe mbylljes së shkollave shqipe. Si poet, Mjeda shquhet për lirizmin, mjeshtërinë e vargut dhe ndjeshmërinë patriotike. Poemat e tij të hershme, si “Vaji i bylbylit” (1881), përdorin simbole natyrore për të treguar vuajtjet dhe shpresën e kombit. Poezitë më të mëvonshme, përfshirë “Liria” (1937), “Lisus” dhe “Scodra”, bashkojnë romantizmin me realizmin historik, duke glorifikuar figurat heroike shqiptare dhe duke frymëzuar ndjenjën e përgjegjësisë kombëtare. Për Mjedën, poezia nuk ishte vetëm art, por edhe mjet për edukimin dhe vetëdijesimin e popullit. Ai e quante krijimtarinë poetike një mjet të fuqishëm për bashkimin dhe ngritjen shpirtërore të shqiptarëve, duke i dhënë zë aspiratave për liri dhe përparim. Kritika e ka vlerësuar si një nga poetët më të rëndësishëm të Rilindjes dhe letërsisë së Pavarësisë, duke e quajtur mjeshtër të lirikës dhe epikës patriotike. Ai njihet si “zëri i ndjeshëm i shpirtit kombëtar”, për aftësinë e tij të bashkonte emocionin personal me tragjedinë dhe shpresën e popullit shqiptar. Ndre Mjeda vdiq më 1 gusht 1937 në Shkodër, por trashëgimia e tij mbetet e gjallë. Poezitë e tij, me vargjet e ndjeshme, metaforat e thella dhe frymën patriotike, vazhdojnë të frymëzojnë breza shqiptarësh dhe të ruajnë urën mes traditës dhe aspiratave për liri, dijeni dhe atdgedashuri Abraham Lincoln:  Gjiganti qe perdori  Dijen për te ndryshuar historine.   Abraham Lincoln ishte Presidenti i 16-të i Shteteve të Bashkuara. Abraham Lincoln ishte një njeri i thjeshtë me mendje të jashtëzakonshme, i cili e përdori dijen dhe përkushtimin për të ndryshuar historinë.  Ai kishte një etje të madhe për mësim dhe njohuri, duke e kuptuar se arsimi dhe njohuria janë armiku më i madh i varfërisë  Karakteri i tij u formua nga ndershmëria, durimi dhe drejtësia, duke bërë që të qëndronte gjithmonë besnik ndaj asaj që ishte e drejtë.  Lincoln ishte një udhëheqës i vendosur dhe human, që përballoi krizat më të mëdha të kombit me mençuri dhe guxim. Ai besonte se barazia dhe liria janë themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.  Gjeniu i tij i shquar ishte i shoqëruar nga një karakter i fortë dhe i palëkundur, i cili e bëri atë jo vetëm president, por edhe simbol të përjetshëm të drejtësisë dhe dijes.  Trashëgimia e Lincolnit është një udhërrëfyes i pavdekshëm për moralin, mençurinë dhe udhëheqjen.  ✨️ 1. Arsimi dhe Dija 1. “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë.” 2. “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” 3. “Dija është themeli i çdo sukses i vërtetë.” 4. “Çdo djalë dhe çdo vajzë duhet të mësojë të lexojë dhe të shkruajë; kjo është e para dhe më e rëndësishmja hap për lirinë e mendjes.” 5. “Një shoqëri pa arsimin e duhur është si një trup pa shpirt.” 6. “Liria dhe arsimi janë të lidhura; një shoqëri e arsimuar e kupton më mirë drejtësinë.” 7. “Njohuria është e vetmja gjë që nuk mund t’ua marrë askush; ajo është e përhershme.” 8. “Mënyra më e mirë për të parashikuar të ardhmen është ta krijosh atë përmes dijes.” 9. “Njerëzit më të fortë nuk janë ata që e posedojnë forcën natyrore, por ata që kërkojnë të mësojnë gjithmonë.” 10. “Mos nënvlerëso kurrë fuqinë e një njeriu që dëshiron të mësojë.” ---- ✨️✨️ 2. Drejtësia dhe Moraliteti 11. “Unë nuk di të flas për çdo gjë, por unë di të them të vërtetën.” 12. “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë.” 13. “Një vend i ndërtuar mbi themelin e lirisë dhe barazisë nuk mund të qëndrojë nëse nuk mban drejtësinë si udhërrëfyes.” 14. “Kur një komb humb ndjenjën e drejtësisë, ai humb gjithçka.” 15. “Të mbash drejtësinë nuk është gjithmonë e lehtë, por është gjithmonë e domosdoshme.” --- ✨️✨️✨️ 3. Udhëheqja dhe Përgjegjësia 16. “Udhëheqësi më i mirë nuk është ai që komandon, por ai që mund të udhëheqë me shembull.” 17. “Mënyra e vetme për të bërë punë të madhe është të duash atë që bën.” 18. “Çdo njeri është përgjegjës për veprimet e tij, por një udhëheqës është përgjegjës edhe për pasojat e veprimeve të popullit.” 19. “Një udhëheqës duhet të marrë vendime bazuar mbi drejtësinë, jo mbi populizmin.” 20. “Udhëheqja nuk është për të fituar adhurim, por për të bërë atë që është e drejtë.” ---- 4. Jeta dhe Sfida 21. “Unë e kam mësuar se njerëzit janë më shumë të mirë sesa e mendoja, dhe më shumë të keq sesa doja të besoja.” 22. “Jeta është përbërë nga momente të vogla; përpjekjet e vogla të ditës së sotme ndërtojnë të nesërmen.” 23. “Mos ndalo së përpjekuri për atë që e di se është e drejtë, edhe nëse duket e pamundur.” 24. “Çdo ditë është një mundësi për të bërë diçka të mirë.” 25. “Vështirësitë janë ato që forcojnë karakterin dhe vendosmërinë.” --- 5. Durimi dhe Vetëpërmirësimi 26. “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë.” 27. “Unë jam një punëtor i thjeshtë që nuk dorëzohet kurrë.” 28. “Unë nuk jam i lindur i ditur, por unë mësoj çdo ditë.” 29. “Durimi dhe vendosmëria janë dy aleatë të domosdoshëm për suksesin.” 30. “Çdo ditë që investon në vetëpërmirësim, është një ditë që fiton për të ardhmen.” --- 6. Liria dhe Barazia 31. “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë; ajo është një e vërtetë që duhet mbajtur gjallë çdo ditë.” 32. “Liria nuk është vetëm të bësh çfarë të duash, por të bësh atë që është e drejtë.” 33. “Barazia është themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.” 34. “Një komb nuk mund të jetë i lirë nëse nuk respekton lirinë e të gjithë qytetarëve.” 35. “Liria është e mbrojtur nga njohuria dhe ndërgjegjja, jo nga fuqia brutale.” --- 7. Përpjekja dhe Suksesi 36. “Asgjë e vlefshme nuk arrihet pa përpjekje.” 37. “Sekreti i suksesit është të fillosh dhe të mos ndalesh.” 38. “Gabimet nuk janë fundi; ato janë hapat për të mësuar dhe për të përmirësuar vetveten.” 39. “Një punë e vogël e bërë me vendosmëri shpesh ka më shumë vlerë sesa një punë e madhe e bërë me paqëndrueshmëri.” 40. “Besimi në vetvete dhe puna e palodhur janë çelësi i çdo arritjeje.” --- Abraham Lincoln lindi në një familje të thjeshtë në Kentucky më 1809. Ai nuk pati arsimin e plotë që sot konsiderohet normal, por kishte një etje të madhe për dije. Vetëm nga librat që arrinte të gjente, ai mësoi të lexojë, të shkruajë dhe të mendojë thellë, duke e kuptuar se “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë”. Me durim dhe përkushtim, Lincoln tha vetes: “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” Ai filloi të punonte si avokat dhe politikan, duke u përballur me sfida të mëdha. Megjithatë, nuk hoqi dorë kurrë nga drejtësia dhe moraliteti. Lincoln besonte fuqimisht se “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë”, dhe kjo bëri që ai të udhëhiqte me shembull dhe ndershmëri. Në vitin 1861, kur u bë Presidenti i Shteteve të Bashkuara, vendi ishte i ndarë nga lufta civile. Lincoln përballoi këtë krizë duke mbajtur si udhërrëfyes të tij lirinë, drejtësinë dhe barazinë. Ai e dinte se “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë” dhe punoi pa u lodhur për të zhdukur skllavërinë, duke lënë një trashëgimi të pavdekshme. Por Lincoln nuk ishte vetëm një udhëheqës i madh politik. Ai ishte edhe një njeri që e vlerësonte durimin, përpjekjen dhe vetëpërmirësimin. Ai thoshte: “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë” dhe besonte se çdo sfidë ishte një mundësi për t’u bërë më i fortë. Jetës së tij i dha një mesazh të qartë dhe frymëzues: njohuria, drejtësia dhe vendosmëria janë çelësi i çdo arritjeje, dhe nuk ka sukses pa përpjekje dhe durim. Abraham Lincoln nuk ishte thjesht president; ai ishte një shembull i përkushtimit, moralit dhe humanizmit, një njeri që ndryshoi historinë dhe frymëzoi breza. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Toni Morrison – Zëri i Kujtesës Kolektive dhe Dinjitetit në Letërsinë Amerikane Nga: [Liliana Pere]  Kur Fjalët Shpëtojnë Botë të Harruara Letërsia e vërtetë nuk është thjesht art i bukur — ajo është dëshmi, zë dhe rezistencë. Toni Morrison, një nga figurat më madhështore të letrave amerikane bashkëkohore, ndërtoi me fjalë një univers ku historia e popullit afro-amerikan, dhimbja, dashuria dhe kujtesa kolektive nuk vetëm dokumentoheshin, por merrnin jetë. Ajo nuk shkroi për të qenë në qendër, por për të kthyer qendrën drejt atyre që ishin përjashtuar prej saj. Ndër zërat e parë që dëgjoi – gjyshja, kënga dhe zjarri E lindur më 18 shkurt 1931 në Lorain, Ohio, Toni Morrison – me emrin e lindjes Chloe Ardelia Wofford – rritej në një botë të trazuar nga racizmi, varfëria dhe padrejtësia, por gjithashtu në një shtëpi të mbushur me këngë, legjenda, rrëfenja dhe krenari. Babai i saj, George Wofford, punonte me tre punë, ndërsa nëna, Ramah, ishte një rrëfimtare natyrale. Në një incident që shënoi ndërgjegjen e saj për egërsinë e botës – pronari i shtëpisë i vuri zjarr banesës së tyre sepse nuk mund të paguanin qiranë – Morrison mësoi se në këtë botë, mbijetesa shpesh është një akt rebelimi shpirtëror. Morrison studioi Anglisht në Howard University, një institucion historikisht i përkushtuar për edukimin e afro-amerikanëve. Aty mori emrin “Toni” – nga emri i saj i pagëzimit “Anthony” – për t’ia lehtësuar vetes jetën në një ambient të dominuar nga të bardhët. Ajo vazhdoi masterin në Cornell University, ku thelloi dashurinë për letërsinë dhe filloi të ngjizte vizionin e saj estetik. Nga redaktore kaloi  në shkrimtare  – Rruga drejt zërit të vet Pas diplomimit, ajo punoi si pedagoge në Texas dhe më pas në Howard. Pas ndarjes nga bashkëshorti, mbeti nënë beqare me dy djem. Puna në Random House si redaktore – ku u bë gruaja e parë afro-amerikane në atë rol – i dha asaj aftësinë të formësonte zërat e tjerë afro-amerikanë, si Angela Davis dhe Toni Cade Bambara. Por natën, kur fëmijët flinin, ajo shkruante – në fshehtësi dhe në heshtje. “The Bluest Eye” – Tronditja e parë e letrare Romani i saj i parë, The Bluest Eye (1970), është një rrëfim prekës për një vajzë të vogël që dëshiron sy blu për të ndier veten të dashur. Me një gjuhë të thjeshtë, por të ngarkuar me simbole, Morrison sfidoi idealet racore të bukurisë dhe përshkroi dëmet psikologjike të racizmit të brendësuar. Kjo vepër shënjonte jo vetëm lindjen e një shkrimtareje, por edhe të një vizioni të ri në letrat amerikane. Krijimtaria: Një cikël i rrëfimit dhe shpëtimit Pas suksesit të saj të parë, erdhën vepra gjithnjë e më të thella: Sula (1973), që eksploron kompleksitetin e femrës dhe miqësinë në një shoqëri patriarkale dhe raciste. Song of Solomon (1977), një epikë që rikthen traditën e oralitetit dhe mitit afrikan, përmes kërkimit për identitetin dhe rrënjët. Beloved (1987), kulmi i letërsisë së saj, fitoi Çmimin Pulitzer. Romani është i frymëzuar nga historia e vërtetë e Margaret Garner, një skllave që vrau vajzën e saj për ta shpëtuar nga skllavëria. Morrison nuk rrëfen vetëm krimin – ajo eksploron dhembjen, pendesën, çlirimin dhe kujtesën që s’pushon së trokituri. Tematika Letërsia e Toni Morrison është në thelb politikisht intime: ajo e sheh historinë si pjesë të qenies, kujtesën si pasuri shpirtërore, dhe identitetin si një luftë të përhershme mes të kaluarës dhe të tashmes. Racizmi, trauma transgeneracionale, kultura afro-amerikane, gjuha si mjet çlirimi dhe gratë – janë disa nga fijezimet që e bëjnë tekstin e saj të rezonojë ndër breza. Analogi, kritikë dhe ndikim Nëse William Faulkner e zhytte lexuesin në psikikën e Jugut të bardhë amerikan, Morrison i dha një zemër të re Amerikës së errët – asaj që kishte heshtur shumë gjatë. Si Virginia Woolf, ajo kuptoi peshën e brendshme të gruas dhe e shfaqi në një letërsi që ndërtoi realitete të reja përmes imagjinatës. Kritikët si Harold Bloom dhe bell hooks e kanë quajtur veprën e saj si "thellësisht revolucionare", jo sepse bërtet, por sepse nën zë rrëfen të vërtetën. Çmime dhe nderime – Dëshmi të një trashëgimie të pavdekshme Çmimi Pulitzer (1988) Çmimi Nobel në Letërsi (1993) – u bë gruaja e parë afro-amerikane që e mori këtë çmim Medalja Presidenciale e Lirisë (nga Barack Obama, 2012) Medalja Kombëtare për Shkencat Humane Çmimi PEN/Saul Bellow për Letërsi Amerikane National Women’s Hall of Fame (2020) Këto nuk janë thjesht trofe, por dëshmi që fjala e saj preku botën. Morrison në Akademi dhe Trashëgimi Kulturore Si profesoreshë në Princeton University për më shumë se dy dekada, ajo jo vetëm mësoi, por edhe frymëzoi një brez të tërë shkrimtarësh e studiuesish. Themeloi Princeton Atelier, një laborator artistik për studentë dhe artistë që bashkëpunojnë për të krijuar art bashkëkohor me ndikim. Mbyllje: Kur kujtesa është akt shërimi Më 5 gusht 2019, bota humbi një zë, por jo një prani. Vepra e Toni Morrison nuk lexohet – ajo dëgjohet, përjetohet, dhe ndoshta edhe shëron. Në një kohë kur historia rishkruhet çdo ditë, ajo na mëson se ka histori që nuk duhen harruar, sepse janë ato që na bëjnë njerëzorë. Burimet (MLA style) "Toni Morrison." Encyclopedia Britannica, 2024. "Toni Morrison Biography." Biography.com , A&E Networks Television, 2024. Morrison, Toni. The Bluest Eye. Holt, Rinehart and Winston, 1970. Morrison, Toni. Beloved. Alfred A. Knopf, 1987. Gates, Henry Louis Jr. "Toni Morrison and the Reconstruction of Race." The New Yorker, Oct. 1996. hooks, bell. Remembered Rapture: The Writer at Work. Holt, 1999. "Toni Morrison Obituary." The New York Times, Aug. 6, 2019. "Toni Morrison." National Women's Hall of fame 2020

𝗞𝘂𝗿 𝗾𝗮𝗷𝗮 𝘂𝗻𝗲 Kur qaja unë, me mua s’qau askush; veç fija e barit në anë të udhës mbirë dhe deg’ e shelgut e lagur, e mërdhirë, që me dëborë e akull shpesh u mbush. Kur qaja unë, me mua s’qau askush! Dhe me inat, kur shfryu veriu i ngrirë dhe me dëborë çdo kaçubë u mbush, prap’ qava unë, me mua s’qau askush, veç zogjtë e vegjël, të lagur, të mërdhirë, veç ata qanë e tjetër jo, askush! DHORI QIRIAZI

Rrevista Prestige #EdiRama #KongresiNderkombetar #NanoTeknollogji #inspirationdaily Edi Rama – Kongresi Ndërkombëtar i Nanoteknologjisë, Tiranë (29 shtator 2025) “Fuqizimi i Inteligjencës Artificiale është një shtyllë themelore e qeverisjes dhe një përparësi për Shqipërinë 2030. Investimet në arsim do t’u mundësojnë të rinjve tanë të studiojnë teknologjinë e së ardhmes këtu, brenda dekadës që vjen. Synimi ynë është të krijojmë një brez novatorësh që do të çojë përpara industrinë, ekonominë dhe qeverisjen shqiptare. Studentët tanë nuk do ta kenë më të nevojshme të studiojnë në universitetet e huaja, sepse universitetet tona do të ofrojnë të njëjtat standarde. Disa universitete tashmë kanë nisur të hartojnë programe ndërdisiplinore për sistemet digjitale, për Inteligjencën Artificiale dhe, shumë shpejt, për nanoteknologjinë. Këto programe nuk janë luks, por një domosdoshmëri për brezat e ardhshëm. Për këtë arsye, do të krijojmë partneritete me universitetet europiane për të përputhur kurrikulën tonë me të tyren. Ky investim në arsim ka të bëjë me krijimin e një hapësire ku njerëzit të mendojnë në mënyra novatore, të krijojnë një brez – do të guxoja ta quaja – novatorësh që do të çojnë përpara ekonominë, industrinë dhe qeverisjen shqiptare. Shqipëria është e angazhuar që çdo euro e investuar në shkencë të përkthehet në përparim të prekshëm, në llogaridhënie dhe në më shumë mundësi për të rinjtë tanë.” Edi Rama _________________________________________ Revista Prestige. Sqarim per publikun cfarë eshtë nanoteknollogjia? Nanoteknologjia është shkenca dhe teknologjia e manipulimit të materies në shkallën nano, pra në përmasa shumë të vogla – rreth 1 deri në 100 nanometra. 👉 Për ta kuptuar më thjeshtë: 1 nanometër është një e miliarda pjesë e një metri (1 nm = 0.000000001 m). Merret me struktura shumë më të vogla se gjerësia e një floku njeriu. Ku përdoret nanoteknologjia? Nanoteknologjia është ndër fushat më premtuese për zhvillimin e shkencës dhe industrisë: 1. Mjekësi Shërben për krijimin e barnave që veprojnë saktësisht në qelizat e prekura (p.sh. kanceri). Përdoret në diagnostikim më të shpejtë dhe më të saktë. 2. Energjia Zhvillohen panele diellore më efikase, bateri më të fuqishme dhe më jetëgjata. 3. Teknologjia e informacionit Çipat kompjuterikë bëhen më të vegjël, më të shpejtë dhe me konsum më të ulët energjie. 4. Mjedisi Filtra nano për pastrimin e ujit dhe ajrit. Materiale që thithin ndotësit kimikë. 5. Materialet Krijimi i materialeve ultra të forta, ultra të lehta (p.sh. grafeni). Veshje rezistente ndaj ujit, njollave apo gërvishtjeve. Pse është kaq e rëndësishme? Nanoteknologjia lejon njeriun të kontrollojë materien në nivel atomik dhe molekular, duke hapur rrugë për shpikje e zgjidhje që deri dje dukeshin të pamundura. Për këtë arsye, quhet shpesh “revolucioni i katërt industrial”. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore Revista Prestige.

Legjenda e “Kostandinit dhe Jurendinës”: kënga që lindi mes arbëreshëve Në fondin e artë të trashëgimisë sonë gojore, legjenda e “Kostandinit dhe Jurendinës” rri si një margaritar i rrallë, e shndritshme dhe tronditëse, si një rrezatim që vjen nga thellësia e shekujve. Për herë të parë ajo u shfaq e shkruar në vitin 1737, në Dorëshkrimin e famshëm arbëresh të Kieutit, nën pendën e Nikollë Filjës – bir i një dere të moçme arbëreshe, që si shumë të tjerë, kishte marrë rrugën e mërgimit drejt Italisë së Jugut pas stuhisë osmane që përmbyti atdheun në shekullin XV. Në kapitullin “Kënkezë të pleqrijsë”, Filja mblodhi me përkushtim këngë popullore, balada, këngë historike e lirike – dhe mes tyre, si një flakë që nuk shuhet, ndriçon përjetësisht varianti arbëresh i kësaj balade. Ai version, i kënduar mes fshatrave të Sicilisë, bart aromën e dheut të Çamërisë dhe frymën e maleve shqiptare, duke ruajtur emrat e vërtetë të heronjve dhe vendin e martesës së Jurendinës. Në këtë këngë nuk gjejmë thjesht vargje, por një amanet të brezave, një betim të përtejbotshëm. Jurendina (apo Urendina, siç e shqiptonin të moshuarit) është e motra që martohet larg, në brigjet e Venedikut, mes kujtimeve të fiseve iliro-arbërore. Kostandini, vëllai i saj, përjetëson “besën shqiptare” në përmasën më hyjnore – aq sa edhe varri nuk e mban dot, e as balta nuk ia tret trupin, derisa ta çojë motrën tek prindërit për të marrë bekimin e fundit. Kjo baladë është një kryqëzim i dritës dhe i hijeve: dashuria e gjakut dhe besa e shqiptarit bëhen më të forta se vdekja, më të pathyeshme se gurët e varreve. Çdo varg është një pikë loti që bie mbi gurin e zemrës, çdo refren një psherëtimë që vjen nga largësia e shekujve. Nuk është rastësi që poeti i madh Jeronim De Rada e pa tek kjo këngë zjarrin më të madh të shpirtit arbëresh. Që nga ai çast, legjenda u shndërrua në frymëzim për poetë, studiues e këngëtarë, duke udhëtuar si një zog i shenjtë nga brigjet e Italisë së Jugut deri në viset më të largëta shqiptare. Nëse i mbyllim sytë dhe e dëgjojmë, zëri i Kostandinit dhe i Jurendinës vjen ende sot si një tingull i përjetësisë, një kumbim që na kujton se besa është themeli i shpirtit shqiptar, dhe dashuria vëllazërore është një urë që lidh tokën me qiellin. Pergatiti: Liliana Pere

🌱💚 Bukuritë natyrore të Gramshit, si Kanioni i Holtës, Ujëvara e Sotirës, burimet e ujërave termale dhe Liqeni i Dushkut, sjellë përmes objektivit të Julian Shyqyriut, pjesëmarrës në “Wanderlust in Albania 2”, Konkursi Ndërkombëtar i Foto & Video Reels 📸 #WanderlustInAlbania2 #AKT #MTKS #AlbaniaAllSenses #VisitAlbania #AlbaniaTourism

Susan Ryder Piktore Britanike Piktorja e Dritës: Susan Ryder dhe Eleganca e Brendshme Në botën e artit britanik, pak artiste arrijnë të kapin thellësinë e ndjesisë dhe subtilitetin e atmosferës si Susan Ryder. Me një penel të ndjeshëm dhe një sy të mprehtë për dritën, ajo krijon portrete, interiere dhe kopshtije që janë më shumë se imazhe – janë tregime të ndaluara në hapsirë dhe kohë.  Kjo ese synon të zbulojë rrënjët e saj, rrugëtimin artistik, stilet e veprat, dhe mënyrën se si elita ka përjetuar punën e saj. Susan Myfanwy Prudence Ryder lindi në Windsor, Berkshire, në vitin 1944. Ajo u rrit në një familje të lidhur me artin; babai i saj, Robert Ryder VC, ishte një piktor amator i cili e nxiti të eksploronte ngjyrat dhe formën që në fëmijëri. Atmosfera e familjes së saj krijoi një terren të pjellur për zhvillimin e ndjeshmërisë artistike dhe përkushtimit ndaj artit. Në vitet e rinisë, Susan ndoqi studimet në Byam Shaw School of Painting në Londër (1960–1964), ku u udhëhoq nga pedagogë të shquar si Bernard Dunstan, Maurice de Sausmarez dhe Peter Garrard. Në këtë periudhë, ajo fitoi David Murray Travelling Scholarship, që i hapi mundësi të eksploronte teknikat dhe frymëzimet europiane. Rruga e saj ishte e qartë: të bëhej një piktore e njohur, e aftë të kapte më shumë se pamjen – shpirtin e subjektit. Susan Ryder është e njohur për stilinne  portretet, interieret dhe peizazhet e kopshtit, ku drita dhe ngjyra janë protagonistë. Frymëzuar nga Vuillard, Vermeer dhe Van Dyck, ajo përdor ngjyrën për të krijuar thellësi dhe ndjesi, duke ecur mbi linjën mes realizmit dhe interpretimit emocional. Secila pikturë është një tregim i heshtur: një dhomë e ndriçuar nga dielli, një portret që flet për karakterin, një kopsht i ngrohtë në një mëngjes pranveror. Disa nga veprat e saj më të njohura përfshijnë: Portreti i Princeshës Diana në fustanin e nusërisë (1981) – një interpretim intim dhe i hollësishëm që kap elegancën dhe shpirtin e princeshës. Portreti i Mbretëreshës Elizabeth II (1997) – një punë që kombinon respektin dhe ndjeshmërinë artistike, e vlerësuar nga kolegët dhe elita. Interieret dhe kopshtet – këto punime janë komentuar si “poezia e heshtur e dritës dhe ngjyrës”, duke theksuar aftësinë e Ryder për të transformuar ambientet në eksperienca emocionale. Artin e Susan Ryder e ka përjetuar me admirim elita britanike dhe institucione prestigjioze. Ajo ka qenë anëtare e New English Art Club dhe Royal Society of Portrait Painters, ku shërbeu si Zv/President. Punimet e saj ruhen në koleksione private dhe publike, duke përfshirë Royal Hospital Chelsea, Girton College (Cambridge) dhe St John’s College (Oxford). Elita e ka parë jo vetëm mjeshtrinë teknike, por edhe aftësinë për të transmetuar emocion dhe elegancë në çdo portret dhe peizazh. Në këtë ese, Susan Ryder shfaqet jo vetëm si piktore e talentuar, por si një rrëfimtar i ndjeshëm i dritës dhe emocioneve, një artiste që tregon se arti është udhëtim i shpirtit, jo vetëm vizual 🏆 Çmimet dhe Vlerësimet David Murray Travel Scholarship (1964): Ky çmim i dha mundësinë të udhëtonte dhe të zhvillonte aftësitë e saj artistike në moshën e re.  Alexon Portrait Award (1990): Një çmim i njohur në fushën e pikturës së portretit.  New English Critic's Prize (1991): Një çmim që vlerëson kritikën dhe shkrimin mbi artin bashkëkohor.  Pjesëmarrje e rregullt në Ekspozitën e Verës të Akademisë Mbretërore: Që nga mosha 18 vjeçare, Susan ka ekspozuar rregullisht në këtë ngjarje prestigjioze. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

Rrevista Prestige #lumivjosa #UNESCO #ProgramiBiosfera Lumi Vjosa shpallet pjesë e UNESCO-s në programin “Njeriu dhe Biosfera” Lumi Vjosa është futur zyrtarisht në UNESCO si pjesë e programit “Njeriu dhe Biosfera”, duke u renditur në listën e trashëgimisë botërore natyrore. Vendimi u mor nga Këshilli Koordinues Ndërkombëtar i Programit gjatë Kongresit Botëror mbi Rezervat e Biosferës, i zhvilluar në Kinë. Ky vlerësim i jep Shqipërisë një tjetër arritje të rëndësishme ndërkombëtare në fushën e mbrojtjes së mjedisit, duke kurorëzuar përpjekjet disavjeçare për ruajtjen e lumit të fundit të egër në Evropë. Revista Prestige

𝗞𝘂𝗿 𝗾𝗮𝗷𝗮 𝘂𝗻𝗲 Kur qaja unë, me mua s’qau askush; veç fija e barit në anë të udhës mbirë dhe deg’ e shelgut e lagur, e mërdhirë, që me dëborë e akull shpesh u mbush. Kur qaja unë, me mua s’qau askush! Dhe me inat, kur shfryu veriu i ngrirë dhe me dëborë çdo kaçubë u mbush, prap’ qava unë, me mua s’qau askush, veç zogjtë e vegjël, të lagur, të mërdhirë, veç ata qanë e tjetër jo, askush! DHORI QIRIAZI

Rrevista Prestige #diplomacy Presidenti Begaj takon Presidentin e SHBA Donald Trump: Miqësia shqiptaro-amerikane, një aleancë e pathyeshme Presidenti i Republikës, Bajram Begaj, zhvilloi një takim me Presidentin amerikan Donald Trump gjatë një darke zyrtare të organizuar për liderët botërorë në Nju Jork. Në këtë aktivitet, të dy liderët u shfaqën në një fotografi së bashku me Zonjat e Para. Përmes një postimi në rrjetet sociale, Presidenti Begaj ndau momente nga takimi, duke nënvizuar se marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Shteteve të Bashkuara mbeten të forta dhe të pathyeshme, duke i cilësuar ato si një aleancë historike dhe strategjike. Ky takim u zhvillua në kuadër të punimeve të sesionit të 80-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, ku kreu i shtetit shqiptar po merr pjesë aktivisht. Gjatë vizitës në Nju Jork. Begaj ka pasur edhe takime të tjera me përfaqësues të lartë ndërkombëtarë, duke theksuar rolin e Shqipërisë në mbështetje të paqes dhe sigurisë globale. Marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe SHBA-së mbeten të konsoliduara, duke u shtrirë në fusha të ndryshme si siguria, ekonomia dhe bashkëpunimi rajonal. Burimi: rtsh.al

#RevistaPrestige #ArtPainter #Inspration L’Innocence – Pafajësia Veper nga William-Adolphe Bouguereau (1825–1905) Në këtë vepër të mrekullueshme, një grua e re mban në krahë një fëmijë të vogël dhe një qengj të bardhë. Figura e nënës përfaqëson dashurinë e pastër dhe të pakushtëzuar. Fëmija dhe qengji simbolizojnë pafajësinë, qetësinë dhe thjeshtësinë e jetës. Ngjyrat e buta dhe drita që ndriçon fytyrat e tyre krijojnë një ndjesi paqeje dhe harmoni, duke e bërë pamjen thuajse hyjnore. Bouguereau njihet për mjeshtërinë e tij në pikturimin e lëkurës, detajet e veshjeve dhe shprehjet delikate të fytyrave. Ai arrin të japë emocione të thella dhe të pasqyrojë idealin e shpirtit të pastër në çdo krijim të tij. Kush ishte William-Adolphe Bouguereau? William-Adolphe Bouguereau ishte një piktor i madh francez i shekullit XIX. Ai lindi më 1825 në La Rochelle dhe ndërroi jetë në vitin 1905. I njohur për realizmin e tij të përpiktë dhe stilin akademik, Bouguereau portretizonte gra dhe fëmijë me një bukuri të rrallë dhe delikatesë të jashtëzakonshme. Veprat e tij dallohen për përdorimin e dritës, ngjyrave të buta dhe detajeve të sakta, që i japin figurave një pamje të gjallë dhe hyjnore. Disa nga pikturat më të njohura të tij janë: “Lindja e Afërditës” dhe “Pafajësia”. Bouguereau la pas një trashëgimi të jashtëzakonshme artistike, që vazhdon të vlerësohet si simbol i bukurisë dhe ndjeshmërisë njerëzore. Nëse do, mund ta bëj edhe një version më “poetik” dhe artistik, ku fjalia dhe ritmi do të krijojnë ndjesinë e një përshkrimi që rrjedh si vetë piktura. © Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Pablo Pikaso – Magjia e Formave dhe Ngjyrave Pablo Pikaso, një nga emrat më të mëdhenj të artit modern, lindi më 25 tetor 1881 në Malaga të Spanjës, dhe që në fëmijëri tregoi një dhunti të rrallë për vizatimin dhe pikturën. Babai i tij, një mësues pikture, e njohu talentin e vogëlushit dhe e udhëhoqi drejt mjeshtërisë së vizatimit realist. Por, përkundër fillimeve të disiplinuara, shpirti i Pikasos kërkonte të shprehte emocionet dhe botën përtej formave tradicionale. Ai mori arsimimin formal në Akademinë e Artit të Barcelonës dhe më vonë në Madrid, ku njohu mjeshtrit e artit klasik dhe modern. Por Pikaso nuk iu bind kurrë kufijve të akademisë; ai kërkoi të thyente rregullat, të eksploronte pikturën në mënyra të reja dhe të krijonte një gjuhë vizuale unike. Kështu, ai kaloi nga periudha e “Blu” dhe “Rozë” tek epoka e famshme kubiste, duke bashkëpunuar me Georges Braque. Veprat e tij më të njohura mund të përmblidhen në disa pika të rëndësishme: 1. Les Demoiselles d’Avignon – kjo pikturë revolucionare është një shpërthim i guximit dhe modernitetit. Figura të shpërndara në mënyrë dramatike dhe linja kënde të forta sfidojnë perceptimin tonë të trupit dhe hapësirës, duke shndërruar kanavacën në një tension të gjallë emocional. 2. Guernica – një protestë e fuqishme kundër luftës dhe padrejtësisë. Ngjyrat e errëta dhe figurat e deformuara krijojnë një atmosferë dhimbjeje universale, duke bërë që secili shikues të ndjejë terrorin dhe trishtimin e një qyteti të shkatërruar. 3. Periudha e “Blu” – pikturat e kësaj periudhe janë të mbushura me melankoli, ku portretet e vetmuara dhe tonalitetet e kaltërta japin një ndjesi të thellë dhe intime për vuajtjen njerëzore. 4. Periudha e “Rozë” – më e ngrohtë, më e lehtë dhe shpesh humoristike, kjo periudhë tregon një Pikaso të ndjeshëm, të lidhur me artin cirkues dhe jetën e përditshme. Pikaso dallohej nga të tjerët jo vetëm për mjeshtërinë teknike, por për guximin e tij të jashtëzakonshëm për të eksperimentuar. Ai nuk pranoi kurrë të ndjekë trendet; në vend të kësaj, ai krijoi trendet. Ai e shihte artin si një reflektim të shpirtit dhe si një mënyrë për të zhvendosur perceptimin njerëzor. Përmes kubizmit, ai e shpërndau realitetin në fragmente, duke sfiduar mënyrën se si shohim botën. Nga këndvështrimi filozofik, Pikaso e shihte artin si një urë midis brendësisë dhe botës së jashtme. Ai na mëson se çdo formë dhe çdo ngjyrë ka një histori, një emocion të fshehur që pret të zbulohet. Kritika e tij, si dhe adhurimi i botës së artit, e vendosin Pikason jo vetëm si një piktor, por si një mendimtar dhe shpikës i pafund i estetikës së re. Romantizmi i tij nuk qëndronte vetëm në tematikë, por në mënyrën se si ai lidhte ndjenjat me penelat dhe bojërat. Ai e shihte jetën si një kanavacë të hapur, ku çdo eksperiencë, çdo dhimbje dhe çdo lumturi mund të përkthehej në art. Pikaso na kujton se arti është i pafund, i lirë dhe i fuqishëm, dhe se madhështia qëndron në aftësinë për të parë botën jo si është, por si mund të jetë. Pablo Pikaso konsiderohet nga shumë kritikë dhe dashamirës të artit si një nga piktorët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Ai përfaqëson rrymën e kubizmit, por gjithashtu kaloi përmes periudhave të ndryshme stilistike si periudha e “Blu” dhe “Rozë”. Ai u frymëzua nga artistë të mëdhenj si El Greco, Diego Velázquez, Henri Toulouse-Lautrec dhe Paul Cézanne, të cilët e ndihmuan të zhvillonte vizionin e tij unik. Pikaso bëri famë me pikturën “Les Demoiselles d’Avignon”, një kryevepër revolucionare që ndryshoi perceptimin e artit modern. Gjatë karrierës së tij, ai pati bashkëpunime të rëndësishme, sidomos me Georges Braque, me të cilin zhvilloi kubizmin, dhe u ndikua nga artistët e tjerë të kohës, duke ndarë ide dhe eksperimentuar forma të reja. Këto marrëdhënie artistike pasuruan krijimtarinë e tij dhe e vendosën Pikason si një qendër të pandashme të artit modern. Pablo Pikaso nuk jeton më; ai ndërroi jetë më 8 prill 1973 në Mougins, Francë, duke lënë pas një trashëgimi të pasur dhe të paharrueshme që frymëzon artistët dhe admiruesit e artit edhe sot.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista PrestigeTë gjitha të drejtat e rezervuara.

Titulli: Seamus Heaney – Poezia si rrënjë dhe ylber i shpirtit Përmbledhje: Seamus Heaney (1939–2013) është një nga figurat më të ndritura të letërsisë irlandeze dhe një nga poetët më të respektuar të shekullit të XX. Fitues i Çmimit Nobel për Letërsinë në vitin 1995, ai e ngriti poezinë në një udhëtim ndërthurës midis kujtesës personale, traditës kulturore dhe reflektimit moral. Poezia e tij është një mozaik ku jeta fshatare, historitë e komunitetit dhe meditimi mbi ekzistencën bashkohen në një rrjedhë të pandërprerë metaforash dhe imazhesh lirike. Ja përkthimi në shqip i artikullit kryesor: --- Fituesi irlandez i Nobelit, Heaney, ka vdekur DUBLIN – Agence France-Presse Shkrimtari dhe poeti irlandez Seamus Heaney, i cili fitoi Çmimin Nobel për Letërsi në vitin 1995, ndërroi jetë më 30 gusht në moshën 74-vjeçare, njoftoi familja e tij. Ai u shua në një spital në Dublin pas një sëmundjeje të shkurtër. Heaney u nderua me çmimin Nobel “për veprat e tij me bukuri lirike dhe thellësi etike, të cilat madhërojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” I lindur në Irlandën e Veriut, Heaney botoi koleksionin e tij të parë madhor me poezi, “Vdekja e një natyralisti”, në vitin 1966 dhe vazhdoi të bëhej një nga poetët kryesorë të gjuhës angleze. Ai shërbeu si profesor i poezisë në Universitetin e Oksfordit nga viti 1989 deri në vitin 1994. Dy vite më parë, ai dhuroi një koleksion të madh me dorëshkrime dhe dokumente të tij letrare në Bibliotekën Kombëtare të Irlandës. --- Historiku i jetës dhe familja: Seamus Heaney lindi më 13 qershor 1939 në fshatin Mossbawn, në Ulster, si djali i një fermeri. Fëmijëria e tij u ndërtua mbi tokën e ndezur dhe erën e fushave, ku ai mësoi vlerën e punës dhe lidhjen me natyrën. Kjo përvojë do të bëhej themeli i poezisë së tij, ku kujtesa e fshatit dhe rrënjët kulturore shndërrohen në metafora të fuqishme të jetës dhe identitetit. Ai kishte tre vëllezër dhe një motër, dhe familja e tij mbeti një burim i vazhdueshëm frymëzimi dhe moraliteti. --- Arsimi dhe veprat: Heaney studioi në Queen’s University, Belfast, ku u rrit në njohuri klasike dhe bashkëkohore. Pas diplomimit, ai punoi si mësues, ndërkohë që krijonte poezinë e tij të hershme. Vepra e tij e parë e madhe, "Death of a Naturalist" (1966), përshkruan fëmijërinë, natyrën dhe përjetimet e para të brishtësisë morale. Ndër veprat e tij më të njohura janë: "North" (1975) – ku përshkruhet historia dhe dhuna e Irlandës së Veriut përmes imazheve arkeologjike. "Field Work" (1979) – meditime mbi humbjen, dashurinë dhe traditën. "Station Island" (1984) – reflektime mbi kujtesën, historinë dhe sakrificën morale. "The Spirit Level" (1996) – vepër që eksploron drejtësinë sociale dhe barazinë. - Çmimet dhe njohjet: Seamus Heaney fitoi shumë çmime gjatë karrierës së tij, duke përfshirë: Çmimin Nobel për Letërsinë, 1995 – për “bukuri lirike dhe thellësi morale, që lartësojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” Çmime të tjera kombëtare dhe ndërkombëtare, duke përfshirë Whitbread Poetry Award dhe T. S. Eliot Prize. Ai u bë irlandezi i katërt që mori Nobelin për letërsinë, pas W.B. Yeats (1923), George Bernard Shaw (1925) dhe Samuel Beckett (1969). Një moment historik i kësaj fitoreje ndodhi në Dublin më 6 tetor 1995, ku lajmi shpërtheu në duartrokitje frenetike gjatë një takimi ndërkombëtar. -- Veprat e Heaney shpesh krahasohen me filozofët dhe shkrimtarët që eksplorojnë marrëdhënien mes individit dhe natyrës ose historisë. Ai është përshkruar si një poet që transformon të zakonshmen në metaforë të thellë filozofike. Muzika dhe ritmi i vargjeve të tij kanë krahasime me kompozitorët klasikë, duke krijuar një melodi të brendshme që e bën poezinë e tij të gjallojë. Kritika e vlerëson se Heaney ruan një ekuilibër të rrallë midis kujtesës personale dhe reflektimit universal. --- Citat gjatë eseje: “Bukuri lirike dhe thellësi morale, që lartësojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” – Nobel, 1995. “Heaney, biri i një fermeri, fiton papritur Nobelin dhe sjell në Irlandë Nobelin e katërt për letërsinë…” – momenti i shpalljes në Dublin. --- Përfundim filozofik: Seamus Heaney ishte   një poet; ai ishte një udhëtar i kujtesës dhe morali­tetit. Vepra e tij tregon se poezia mund të jetë ura mes të kaluarës dhe të tashmes, mes natyrës dhe qytetërimit, mes individit dhe komunitetit.  Ai na mëson se, siç toka mban rrënjët, poezia mban shpirtin njerëzor.  Rrëfimet e tij janë një testament se bukuria e jetës dhe thellësia morale mund të zbulohet në gjërat më të zakonshme – një fushë, një gërmadhë, një fëmijëri. © 2024–2025 Liliana Pere –   Botuese, Autore

Ese artistike mbi trashëgiminë kulturore të Medvegjës Në kopertinën e revistës “Prestige 2025” shfaqet një vajzë e re, e veshur me kostum tradicional nga trevat shqiptare të Medvegjës dhe Luginës së Preshevës. Në sytë e saj lexohet krenaria e një brezi që mban mbi supe një trashëgimi të pasur shpirtërore, ndërsa në qëndrimin e saj pasqyrohet një histori e gjatë rezistence dhe dashurie për kulturën kombëtare. Veshja tradicionale, e stolisur me ngjyra të forta, me punime të imëta dhe me simbole të lashta, është një thesar i gjallë i artit popullor. Por ajo nuk është i vetmi element i trashëgimisë që shqiptarët e Medvegjës kanë ruajtur me fanatizëm. Krahas saj, është gjuha shqipe që ende dëgjohet në sofrat familjare, në këngët popullore dhe në rrëfimet e pleqve. Është fjala e ëmbël amtare që vazhdon të bartë historinë, këngët e dasmave, ninullat dhe urimet e përditshme. Po aq të gjalla janë edhe zakonet dhe traditat: mikpritja bujare, respekti për të moshuarit, festat familjare që shndërrohen në kremtime të bashkimit shpirtëror. Vallet shqiptare, me ritme të lashta e hapa plot energji, mbeten gjuhë e trupit që lidh të rinjtë me rrënjët. Rituali i dasmave, këndimi polifonik, gatimet tradicionale – të gjitha këto janë dëshmi e një kulture që nuk është shuar kurrë, pavarësisht vështirësive historike. Medvegja, edhe pse gjendet jashtë kufijve politikë të Shqipërisë, është pjesë e pandashme e hartës shpirtërore shqiptare. Ruajtja e gjuhës, e zakoneve dhe e veshjes tradicionale është një akt dashurie ndaj identitetit dhe një urë që lidh brezat me të kaluarën e tyre. Ky imazh nuk është vetëm estetikë – është një kujtesë e fuqishme se trashëgimia jonë nuk përbëhet nga një element i vetëm, por është një mozaik i gjuhës, i veshjeve, i riteve dhe i shpirtit shqiptar që jeton edhe sot në Medvegjë e më gjerë. Autor.Liliana Pere.

Monet – Piktori i Dritës, Kopshti që u bë Kanavacë dhe që lulëzon në çdo stinë” 🌿🎨✨ Claude Monet (1840 - 1926). Tashmë ju kam treguar se ai kishte fituar Lotarinë e Parisit në vitin 1880, me të cilën bleu një pronë të madhe në Giverny, shumë afër mikut dhe profesorit të tij më të madh, Édouard Manet...  Këtu ndaj me ju një fotografi të Monet-it në kopshtin e tij në vitin 1920, pra 6 vjet para se të vdiste.  Kjo pronë aktualisht është një Muzeum Fondacioni prej 15 hektarësh, i mbjellë plotësisht me një shumëllojshmëri speciesh nga më interesantet.  Vizitohet nga më shumë se 700,000 persona në muaj. Do të ndaj edhe një foto tjetër të kopshtit. Mësoni më teper për Monet. Monet dhe Simfonia e Giverny-t Claude Monet (1840 – 1926), mjeshtri i dritës dhe ngjyrës, mbetet një nga figurat më poetike të historisë së artit. Ai ishte themeluesi i Impresionizmit, rrymë që ndryshoi përgjithmonë mënyrën se si njerëzit e shihnin natyrën dhe artin. Piktura e tij Impression, Soleil Levant (1872) i dha emrin kësaj lëvizjeje dhe hapi një epokë të re në pikturën moderne. Në vitin 1883, Monet u vendos në Giverny, një fshat i vogël e piktoresk në Normandi, pranë lumit Seine dhe jo larg Parisit. Ky vend i qetë, i rrethuar nga gjelbërimi dhe fushat e pafund, u bë strehë për shpirtin e tij të trazuar. Disa thonë se ai e bleu këtë pronë pas një fitoreje në lotari; të tjerë, se ishte suksesi i pikturave të tij që i mundësoi këtë ëndërr. Çfarëdo rruge të ketë pasur, Giverny do të bëhej skena ku arti dhe jeta e tij do të bashkoheshin si kurrë më parë. Në këtë vend, Monet krijoi një shtëpi të madhe me kopsht, të cilën e shndërroi në një laborator të gjallë të ngjyrave dhe dritës. Kopshti u nda në dy pjesë: Clos Normand, një kopsht i pasur me lule shumëngjyrëshe, ku çdo stinë sillte harmoni të reja, një mozaik ngjyrash të pakapshme nga fjala por të përjetshme në pikturë. Kopshti japonez, me pellgun e qetë të ujit, me urën e gjelbër harkore dhe zambakët e bardhë e rozë që lundronin si ëndrra të gjalla mbi sipërfaqe. Frymëzimi japonez, i marrë nga gravurat ukiyo-e, u bë thelbi i peizazheve të tij më të njohura. Në vitet e fundit të jetës, ndërsa shikimi i tij dobësohej nga katarakti, Monet e gjeti dritën e brendshme pikërisht në këtë kopsht. Aty ai pikturoi ciklin e famshëm të “Zambakëve të ujit” (Nymphéas), ku qielli, uji dhe natyra shkrijnë kufijtë dhe bëhen një poezi e pambarimtë. Monet vdiq në vitin 1926, por Giverny mbeti gjallë. Pas një periudhe harrese, në vitin 1980, shtëpia dhe kopshti u restauruan dhe sot janë pjesë e Fondacionit Claude Monet. Çdo vit, mbi 700,000 vizitorë shkelin në këtë parajsë prej 15 hektarësh, duke ndjerë ende pulsin e një shpirti që e deshi natyrën me zjarr e dashuri. Giverny sot nuk është thjesht një fshat, por një mit i gjallë, ku natyra, historia dhe arti ecin krah për krah. Në rrugicat e tij ende dëgjohet jehona e hapave të Monet-it; në kopshtet e tij shihen ngjyrat që ai i fiksuar përjetë në kanavacë. Ky vend mbetet një simfoni e përjetshme e dritës dhe ngjyrës, një testament i jetës së Monet-it, ku arti dhe natyra bëhen një e vetme. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore

– Trilogjia Tukiçi Nga rrënja te horizonti Familja Tukiçi është një pemë e rrallë muzikore, e mbjellë në truallin e Shkodrës e Tiranës, por me degë që shtrihen në Moskë, Paris, New York e Vjenë. Ibrahim është rrënja – e thellë, e palëkundur, e lidhur fort me tokën e origjinës. Zëri i tij nuk ishte thjesht muzikë; ishte dëshmi e ekzistencës së një kulture që kërkonte të dëgjohej. David është trungu – i fortë, i aftë të bartë energjinë nga rrënjët tek degët, duke e shndërruar trashëgiminë në krijimtari të re. Ai e ktheu traditën në gjuhë universale, duke e përkthyer shpirtin shqiptar në partitura që kuptohen kudo. Genc është degët dhe kurorat – të hapura drejt dritës, që prekin qiellin e artit botëror. Ai është shfaqja e lirë dhe e pafund e talentit, që shkon nga një skenë në tjetrën duke bartur me vete ngrohtësinë e artit Zëri i Ibrahimit dhe pianoja e Gencit janë të ndryshme në timbër, por të njëjta në ndjesi: të dy arrijnë të ngjallin mall e krenari. Struktura e Davidit është ura midis emocioneve të atit dhe horizonteve të vëllait: ai ka arkitekturën muzikore të kompozitorit dhe shpirtin e artistit që kërkon dialog. Tek të tre, ekziston një drejtësi artistike – asnjëri nuk e shfrytëzon artin si mjet të shpejtë për famë; e përdorin si mision jetësor. Superlativiteti per familjen Tukiçi Në historinë e muzikës shqiptare, janë të rralla familjet që përbëjnë një institucion më vete. Tukiçët janë një univers në miniaturë: kanë gjuhën e vet artistike, rregullat e tyre të përkushtimit, dhe një horizont të përbashkët moral. Nëse Shqipëria do të kishte një “konservator ideal” të mishëruar në njerëz, ai do të kishte emrin Tukiçi. Në esencë, historia e kësaj familjeje na mëson tre të vërteta të mëdha: 1. Arti si trashëgimi – kur përçohesh nga brezi në brez, nuk vdes, por evoluon. 2. Tradita dhe moderniteti nuk janë armiq – janë dy fije të së njëjtës pëlhurë, që vetëm mjeshtrit dinë t’i endin pa i këputur. 3. Identiteti nuk humbet në udhëtim – ai përkundrazi pasurohet, si valixhja që kthehet nga rruga më e mbushur se kur u nis. Në filozofinë e Aristotelit, arti i madh është ai që arrin katarsisin – pastrimin e ndjenjave. Në trilogjinë Tukiçi, ky katarsis nuk ndodh vetëm te publiku, por edhe te vetë artistët: secili ka pastruar, ripërtërirë dhe rigjeneruar artin shqiptar. Nga Shkodra te sallat e Parisit, nga një këngë popullore deri te një koncert simfonik, nga një tenor legjendar te një pianist ndërkombëtar — Tukiçi nuk është vetëm mbiemër, është një metaforë e asaj që arti shqiptar mund të jetë kur përkushtimi bëhet gjen familjar. Ata nuk janë thjesht tre emra në historinë e muzikës; ata janë një simfoni me tre lëvizje, ku çdo brez është një temë e re mbi një motiv të përbashkët: dashurinë për tingullin dhe dinjitetin e artit. 🌟  Ibrahim Tukiçi Në Shkodrën e viteve ’20, në një qytet ku tingujt e lahutës, kitarës dhe korit kishin zëra po aq të fortë sa kambanat e kishave dhe ezanet e xhamive, lindi një djalë që do të bëhej “tenori i kombit”. Ibrahim Tukiçi u rrit në një familje që respektonte kulturën dhe muzikën, në një mjedis ku kënga nuk ishte vetëm argëtim, por një akt identiteti. Në rrugicat e gurta të Shkodrës, mes erës së Bunës dhe melodive të valleve të dasmave, fëmija Ibrahim po ushtronte pa e ditur zanoret që një ditë do të pushtonin skenat e Europës. Shkodra e asaj kohe kishte një përzierje unike — një kryqëzim të qytetarisë perëndimore me folklorin e lashtë shqiptar. Kjo përzierje do të bëhej themeli estetik i Ibrahim Tukiçit: tradita si rrënjë, arti si degë që ngrihet drejt qiellit. Formimi dhe takimi me botën e madhe të muzikës Studimet në Konservatorin “Çajkovski” në Moskë (1952–1957) nuk ishin thjesht një periudhë akademike. Ato ishin një përplasje e dy realiteteve: vokalit popullor shqiptar dhe disiplinës së hekurt të belkantos ruse. Profesori Anatoli Dalina, i cili e mësoi të ngjizte frymën e duhur, e çoi Ibrahimin drejt asaj mjeshtërie ku çdo notë është një emocion i kontrolluar. Në Moskë, ai njohu për herë të parë orkestrën si “det muzikor” dhe skenën si “tempull i shenjtë”. Aty ku shumë studentë shihnin teknikë, Ibrahim shihte mision Në Teatrin e Operas dhe Baletit në Tiranë, Tukiçi nuk ishte thjesht tenor — ai ishte personazh. Nuk interpretonte rolin; e mishëronte. Në “Mrika” ishte shpresa që ngrihej mbi thirrjen e lirisë. Në “Goca e Kaçanikut” ishte zëri i një populli që nuk dorëzohej. Në veprat klasike si Rigoletto, Cavalleria Rusticana apo Madama Butterfly, ai tregonte se arti shqiptar nuk ishte provincial, por i aftë të ngrihej në nivelin e operës botërore. Por ajo që e bënte të veçantë ishte fakti se pas mbrëmjeve të operës, ai kthehej tek kënga popullore shkodrane: “Kenke nuri i bukurisë”, “Bishtalecat palë-palë”, “Hajde gjyle”… Si një piktor që pas tablove madhështore, gjen qetësinë duke vizatuar peizazhe të fshatit të lindjes Ibrahim Tukiçi nuk ishte vetëm interpretues, por edhe model frymëzimi. Ai u bë ura mes artistëve shqiptarë dhe standardeve ndërkombëtare të operës. Ishte dëshmi e asaj që një talent nga një vend i vogël mund të bëjë art të madh. Vlerësimet nuk munguan: Artist i Merituar (1951), Artist i Popullit (1985), çmime në Bukuresht (1953) dhe Vjenë (1958). Por çmimi më i madh ishte ndikimi mbi fëmijët e tij — Davidin dhe Gencin — të cilët trashëguan jo vetëm zanoret, por edhe filozofinë e përkushtimit. Vlerësimi dhe superlativiteti Nëse do ta përkufizonim Ibrahimin në një fjali: > “Ai ishte orkestrimi i shpirtit shqiptar në pentagramin botëror.” Në çdo notë të tij ndjeje Shkodrën, Shqipërinë, dhe një urtësi që kalon kufijtë e gjuhës. Zëri i tij ishte si një monument akustik — një “Kulla e Sahatit” prej tingujsh — që vazhdon të matë kohën e artit shqiptar Në një botë ku artin shpesh e konsumon tregu, Ibrahim Tukiçi përfaqëson atë që filozofët e artit do ta quanin "sublim i nevojshëm" — një formë e artit që nuk ka lindur për të shitur, por për të ekzistuar. Ai na kujton se kultura është memorie kolektive, e cila ruhet jo në libra, por në emocionin e një note të saktë. Siç një pemë nuk e harron kurrë burimin e ujit, Ibrahim nuk e harroi kurrë burimin e shpirtit të tij: Shkodrën, këngën popullore, dhe detyrimin për t’i dhënë vendit të tij një zë të pavdekshëm. 🌟🌟David Tukiçi Origjina e një muzike që di të udhëtojë Kur babai yt është një tenor i kombit, shtëpia jote nuk është thjesht një apartament — është një konservator i përhershëm. David Tukiçi lindi më 27 qershor 1956 në Tiranë, por zemra e tij artistike rreh në ritmin e Shkodrës së babait të tij. Nga dritaret e fëmijërisë ai dëgjonte jo vetëm zërin e Ibrahimit, por edhe provat, orkestrën, këngët popullore, bisedat e muzikantëve. Në këtë mjedis, muzika nuk ishte profesion i ardhshëm; ishte gjuhë amtare David u formua si kompozitor nën kujdesin e mjeshtrit Çesk Zadeja, i cili vetë ishte nxënës i Shostakovich. Ky fakt nuk është thjesht kuriozitet: ai shpjegon rrënjët simfonike të krijimtarisë së tij. Në dorën e Davidit, pentagrami bëhet një hartë ku notat nuk janë pika statike, por stacione udhëtimi. David Tukiçi lindi në qytetin e lashtë të Shkodrës, djep i kulturës shqiptare, dhe jo në Tiranë. Që në fëmijëri, arti dhe muzika ishin fryma e parë që e rrethuan, sepse i përkiste një familjeje të ndritur artistësh. I ati, Ibrahim Tukiçi, një nga tenorët më të shquar shqiptarë, ishte jo vetëm babai i tij, por edhe udhërrëfyesi i parë në botën e magjishme të muzikës. Nëna e tij, me shpirt të brishtë dhe të përkushtuar, i dha dashurinë për kulturën, ndërsa familja Tukiçi si një institucion i madh artistik, i përhapur në disa breza, la gjurmë të pashlyeshme në artin shqiptar. Në moshën vetëm katër vjeç e gjysëm, David Tukiçi interpretoi në skenën e madhe të operës “Madam Butterfly” të Giacomo Puccinit, në rolin e fëmijës, ndërsa i ati, Ibrahim Tukiçi, luante rolin e Pinkertonit – Kapitenit Amerikan. Ky moment u bë si një parathënie e një jete të tërë të përkushtuar ndaj artit, një shfaqje e hershme e një talenti që do të rritej pa kufi. Kënga “Dhuratë për ditëlindje”, e kënduar prej tij, u bë fituese e Festivalit të RTSH, duke e shënuar Davidin si fituesin më të vogël të të gjitha festivaleve për të rritur. Po atë vit, ai interpretoi rolin e Ilirit në filmin “Njësiti gueril” me regji të mjeshtrit Hysen Hakani, duke u shfaqur edhe në kinematografi si një fëmijë i jashtëzakonshëm me talent të lindur. Por David Tukiçi nuk mbeti vetëm këngëtar dhe interpretues. Ai u formua si kompozitor i madh. Ka shkruar në të gjitha gjinitë muzikore: nga kënga e lehtë, te koncertet instrumentale, suitat simfonike, simfonitë dhe deri tek opera dhe baleti. Në vitin 2010, në Teatrin Kombëtar të Operas, Baletit dhe Ansamblit Popullor, u vu në skenë opera-baleti në gjuhën italiane “La vita è sogno”, e kompozuar dhe dirigjuar prej tij vetë. Ky ishte një sukses i jashtëzakonshëm që tregoi fuqinë krijuese dhe universale të artit të tij. Së fundi, më 4 prill 2025, u shfaq premiera e operës së tij të dytë, “Rozafa”, me libret të dramaturgut Fadil Kraja, e cila u prezantua në sallën e Universitetit të Arteve në Tiranë dhe u prit me emocion të madh nga publiku. Një tjetër perlë e krijimtarisë së tij është “Hocynus Orca”, një koncert i dyfishtë për dy instrumenta dhe orkestër harqesh, që shpalos thellësi, dramatikë dhe harmoni madhështore. Në vitin 2003, pas katër vitesh studimi të përkushtuar, fitoi me konkurs diplomën “Dirigjent Orkestre” në Ecole Normale “Alfred Cortot” në Paris, një nga institucionet më prestigjioze të botës. Ky formim i dha atij një dimension të plotë si krijues dhe dirigjent, duke u radhitur mes artistëve që i japin orkestrës shpirt e gjallëri. Për krijimtarinë e tij të shumtë dhe të vyer në Itali, presidenti italian Oscar Luigi Scalfaro, në vitin 1997, i akordoi qytetarinë italiane të nderit, me motivacionin: “Si një nga kompozitorët që me krijimtarinë e tij e çon përpara kulturën në vendin tonë (Itali).” Ky vlerësim ishte një gur i çmuar në kurorën e arritjeve të tij. Së fundmi, më 6 gusht 2025, në Itali, nga UNESCO, David Tukiçi u nderua me çmimin “Artist i Merituar i Arbërisë”, duke vulosur përjetësisht emrin e tij në panteonin e figurave që mbartin kulturën arbëreshe dhe shqiptare në botë Fitues i Festivalit RTSH me këngën “Dhuratë për ditëlindje”. Interpretues në filmat shqiptarë dhe në skena të ndryshme muzikore, ku spikati që në moshë të vogël. Si kompozitor: Opera-baleti “La vita è sogno” (2010). Opera “Rozafa” (2025). Koncerti i dyfishtë “Hocynus Orca”. Një sërë simfonish, suitash simfonike, koncertesh instrumentale dhe këngësh të njohura. Çmime dhe vlerësime Fitues i Festivalit RTSH (si fëmija më i vogël fitues i të gjitha kohërave). Qytetar nderi i Italisë (1997). Çmimi i UNESCO-s “Artist i Merituar i Arbërisë” (2025). Nderime dhe mirënjohje të shumta brenda dhe jashtë Shqipërisë. David Tukiçi është shembulli i artistit që lindi në një familje të shenjtë artistësh, u formua me mund e përkushtim, punoi në Shqipëri, Itali, Francë e më gjerë, dhe u bë një zë i madh i kulturës sonë kombëtare e universale. Jeta dhe krijimtaria e tij janë një poezi e gjallë, një simfoni e pandalur, që do të frymëzojë brezat që vijnë. 🌟🌟🌟 Genc Tukiçin Origjina e një pianisti që i përket botës Në një familje ku fjala “muzikë” nuk ishte profesion por mënyrë jetese, Genc Tukiçi lindi mes tingujve të provave të orkestrës, fjalëve të babait tenor dhe penës së të vëllait kompozitor. Në Tiranën e viteve të rinisë së tij, arti ishte një portë për të parë botën; për Gencin, kjo portë nuk ishte vetëm për të parë — ishte për të dalë jashtë. Që fëmijë, ai kuptoi se klaviatura nuk ishte thjesht një seri tastesh të bardhë e të zinj, por një gjuhë universale ku çdo notë është një fjalë që kuptohet kudo. Formimi dhe rrugëtimi drejt majave Nga Liceu Artistik “Jordan Misja” në Tiranë, tek Akademia e Arteve, dhe më pas drejt École Normale de Musique në Paris, Genc Tukiçi u rrit mes dy botëve: disiplinës klasike europiane dhe ndjeshmërisë ballkanike. Në Paris, ai nuk ishte thjesht student — ishte ambasador i një kulture të vogël në një kryeqytet të madh. Marrja e diplomës së solistit dhe më pas e pedagogut nuk ishte fundi i rrugës, por çelësi për të hyrë në sallat më prestigjioze të botës. Kulmi artistik dhe universi i tij muzikor  Genc Tukiçi ka performuar në skena të tilla si Salle Gaveau, Salle Cortot, Gstaad Festival, Town Hall në New York, Muzikverein në Vjenë. Por ai nuk është vetëm interpretues i repertorit klasik — ai është edhe krijues, me vepra që mbajnë firmën e tij: Valse Céleste, një dedikim për Nënë Terezën, që tingëllon si lutje e heshtur mbi tastierë. Fantasia Argentina, dhuratë për Papa Françeskun, që përmban ritme të gjalla dhe thellësi shpirtërore, aq sa mori bekimin papnor. Arranzhime brilante mbi Puccini, Verdi, Offenbach, ku shkrin respektin për mjeshtrat me gjurmën e vet krijuese. Në vitin 2009 mori Çmimin Nino Rota si muzikant i madh ndërkombëtar; në 2022 u nderua si Ambasador i Paqes, duke përforcuar idenë se arti i tij nuk njeh kufij. Ndryshe nga babai dhe vëllai, Genci nuk e kufizoi veten vetëm në një disiplinë. Ai është pianisti, kompozitori, aranxheri dhe, herë pas here, këngëtari që del në skenë për të interpretuar në Festivalin e Këngës (2016, 2017, 2019) — madje në një rast bashkë me vajzën e tij, Nadien, në këngën “Ju Flet Tirana”. Në këtë mënyrë, ai bëhet ura e tretë në triptikun Tukiçi: nga rrënjët e Ibrahimit, përmes strukturës së Davidit, tek krahët e hapur të Gencit. Si i dallohen ne  Vlerësim dhe superlativitetië? Nëse Ibrahimi ishte themeli dhe Davidi ura, Genci është fluturimi. > “Ai është pianisti që nuk e prek tastierën — e përqafon.” Çdo interpretim i tij është një udhëtim, ku publiku nuk është thjesht dëgjues, por bashkudhëtar. Salla nuk është vetëm hapësirë — është një tempull të cilin ai e shenjtëron me tingull Në filozofinë estetike ekziston nocioni i katarsisit muzikor — ajo gjendje pastrimi shpirtëror që ndodh kur arti prek thellësitë më intime të njeriut. Genc Tukiçi, me karrierën e tij, është dëshmi se ky katarsis nuk është privilegj i elitave kulturore, por një e drejtë e çdo shpirti që dëgjon me zemër. Në duart e tij, pianoja bëhet jo thjesht instrument, por një hartë e paqes, ku çdo akord është një kufi që zhduket. 🌟🌟🌟 Pse Familja Tukiçi është një institucion arti 1. Kontinuiteti brez pas brezi Si çdo institucion i qëndrueshëm, ata kanë një vijimësi që shkon përtej jetës së një individi. Nga Ibrahim, te Davidi e Genci, muzika nuk është e rastësishme, por një mision i trashëguar. 2. Shtrirja e gjerë e disiplinave Një institucion nuk ofron vetëm një degë të vetme; Tukiçët kanë operë, kompozim, orkestracion, piano, këngë, dirigjim, dhe krijimtari origjinale. Në një familje, ata mbulojnë pothuajse gjithë hartën e muzikës. 3. Kontributi në edukim dhe kulturë Nga roli i pedagogut (Genci në Paris, Davidi në konservatorë) te shembulli i modelit artistik, ata nuk janë vetëm interpretues, por formues të brezave të rinj. 4. Prania ndërkombëtare Ashtu si një institucion që ka ambasada kulturore nëpër botë, Tukiçët kanë lënë gjurmë nga skenat shqiptare te ato evropiane dhe amerikane. 5. Vlerësimi publik dhe kritik Një institucion nuk e merr legjitimitetin nga vetëshpallja, por nga njohja e të tjerëve. Çmimet, titujt, vlerësimet mediatike dhe dashuria e publikut janë provat që ky “institucion familjar” është i certifikuar nga historia dhe shoqëria. > “Familja Tukiçi nuk është thjesht një histori suksesi individual – është një akademi shpirtërore, një konservator i gjallë, një institucion arti që dëshmon se muzika mund të trashëgohet si gjaku dhe të shpërndahet si drita.” Referenca në stilin APA Libra dhe artikuj: 1. Pere, L. (2025). Familja Tukiçi – Një institucion arti. Botuar nga autorja. 2. Tukiçi, I. (2010). Rrëfime për artin dhe jetën time. Tiranë: Shtëpia Botuese e Musikës Shqiptare. Media dhe arkiva: 3. Teatri i Operas dhe Baletit. (n.d.). Arkiva e interpretuesve shqiptarë. Marrë nga https://www.operaballet.gov.al 4. Radio Televizioni Shqiptar. (n.d.). Intervista dhe emisione mbi familjen Tukiçi. Marrë nga https://www.rtsh.al 5. Festival i Këngës. (2016-2019). Performancat e Genc Tukiçit. Arkivuar nga RTSH. Institucione dhe arsimi: 6. École Normale de Musique de Paris. (n.d.). Alumni të njohur. Marrë nga https://www.enmp.fr 7. Akademia e Arteve, Tiranë. (n.d.). Profesorë dhe ish-studentë të shquar. Marrë nga https://www.akademiaarte.gov.al Materiale online dhe intervista: 8. Shkodra Online. (2020). Familja Tukiçi: Trashëgimia muzikore e një dinastie. Marrë nga https://www.shkodraonline.com 9. Albanian Music Portal. (2018). Zëri dhe krijimtaria e Ibrahimit Tukiçi. Marrë nga https://www.albmusportal.al  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista Prestige Albumi fotografik

Si janë integruar kodet në procesin e dixhitalizimit dhe informatikës Abstrakt Ky punim eksploron integrimin e kodeve bazë në procesin e dixhitalizimit dhe informatizimit: Kodi Binar, ASCII dhe UTF-8. Ai analizojnë historikun, zhvillimin dhe funksionimin e këtyre kodeve, si dhe rëndësinë e tyre në përfaqësimin e informacionit elektronik. Punimi përfshin një tabelë të plotë të karaktereve ASCII dhe Extended Latin-1 (0–255) me vlerat Decimal, Binar dhe përshkrimet përkatëse. KODET THEMEL I DIXHITALIZIMIT DHE INFORMATIKËS Abstrakt Ky punim prezanton kodet bazë të përdorura në dixhitalizim dhe informatikë: Kodi Binar, ASCII dhe UTF-8. Ai eksploron historikun, zhvillimin dhe funksionimin e këtyre kodeve, si dhe rëndësinë e tyre në përfaqësimin e informacionit elektronik. Punimi përfshin një tabelë të plotë të karaktereve ASCII dhe Extended Latin-1 (0–255) me vlerat Decimal, Binar dhe përshkrimet përkatëse. Ky dokument synon të ofrojë një burim të dobishëm për studentë, pedagogu dhe kërkues në fushën e informatikës dhe dixhitalizimit. Përmbledhje Në epokën e dixhitalizimit, çdo informacion i ruajtur, i përpunuar apo i transmetuar nga kompjuterët përdor sisteme të kodimit strukturuar. 1. Kodi Binar: Sistemi numerik bazuar në dy shifra: 0 dhe 1. Konceptuar nga Gottfried Wilhelm Leibniz në shekullin XVII. Baza e funksionimit të çdo kompjuteri dhe çdo operacioni logjik apo aritmetik. 2. ASCII (American Standard Code for Information Interchange): Standard 7-bit për përfaqësimin e karaktereve. U krijua nga ANSI në vitin 1963 dhe u miratua ndërkombëtarisht në 1967. Mundëson ndërveprimin ndër-pajisje dhe standardizon shkëmbimin e informacionit. 3. UTF-8 (Unicode Transformation Format, 8-bit): Standard modern që përfaqëson karaktere të të gjitha gjuhëve dhe simbolikës. Krijuar nga Ken Thompson dhe Rob Pike në 1992. Mbështet globalizimin dhe softuerët modernë pa humbur kompatibilitetin me ASCII. 4. Lidhja me gjuhët e programimit: Kodi binar është baza e çdo operacioni kompjuterik. ASCII dhe UTF-8 përdoren për përfaqësimin e tekstit në gjuhë programimi si C, Python, Java, etj. Tabela ASCII + Extended Latin-1 (0–255) (Tabela mund të kopjohet dhe përdoret në Word ose LaTeX si tabelë e kompletuar; këtu është një fragment për ilustrim): Dec – Char – Binar – Përshkrimi 0 – NUL – 00000000 – Null 1 – SOH – 00000001 – Start of Heading 2 – STX – 00000010 – Start of Text ... 65 – A – 01000001 – Latin Capital Letter A 66 – B – 01000010 – Latin Capital Letter B ... 127 – DEL – 01111111 – Delete ... 255 –   – 11111111 – Non-breaking space (Tabela vazhdon deri te 255, duke përfshirë karakteret e zgjeruar Latin-1.) Hyrje në Kodimin Binar, ASCII dhe UTF Në epokën e dixhitalizimit, çdo informacion i ruajtur, i përpunuar apo i transmetuar nga kompjuterët dhe pajisjet elektronike përdor një sistem të strukturuar për përfaqësimin e të dhënave. Ky sistem përbëhet kryesisht nga kodet binare, ASCII dhe UTF, të cilat janë thelbësore për zhvillimin e teknologjive dixhitale, gjuhëve të programimit dhe ndërveprimin ndërkombëtar të pajisjeve elektronike. Kuptimi i këtyre kodeve është themelor. 1. Historia dhe zhvillimi i kodimit kompjuterik Historia e kodimit fillon që nga shekulli XVII, kur matematikanë si Gottfried Wilhelm Leibniz zhvilluan teorinë e sistemit binar, duke treguar se çdo numër mund të përfaqësohet me kombinime të dy shifrave 0 dhe 1. Kjo teori u bë baza matematikore për të gjithë zhvillimin e mëvonshëm të kompjuterëve. Në shekullin XX, fazat e zhvillimit të kodimit kompjuterik u përshpejtuan me ardhjen e kompjuterëve elektronikë: Vitet 1940–1950: Kompjuterët e parë elektronikë, si ENIAC dhe Colossus, përdornin kodin binar për të përpunuar informacionin shpejt dhe saktë. Programimi bëhej kryesisht me çelësa dhe kabllo, pa gjuhë të nivelit të lartë. Vitet 1950–1960: Lindën gjuhët e para të programimit të nivelit të lartë, si FORTRAN dhe COBOL, të cilat lehtësuan shkrimin e programeve komplekse. Megjithatë, çdo udhëzim i gjuhëve të larta përkthehej në kod binar për procesorët. Vitet 1960–1970: Standardizimi i përfaqësimit të karaktereve tekstualë u bë me krijimin e ASCII, duke mundësuar komunikimin e saktë midis kompjuterëve dhe pajisjeve periferike. Vitet 1980–1990: Me zgjerimin e tregut global dhe përdorimin e gjuhëve të ndryshme, u krijua nevoja për standarde që mbulonin më shumë karaktere. Kështu lindi Unicode, dhe më vonë UTF-8, që mundëson përfaqësimin e çdo karakteri të mundshëm në botë. 2. Kodi Binar Çfarë është kodi binar Kodi binar është një sistem numerik që përdor vetëm dy shifra: 0 dhe 1. Ai është baza e funksionimit të çdo kompjuteri, sepse kompjuterët përdorin gjendje dyfishe elektrike: prani ose mungesë të tensionit. Çdo informacion – qoftë një numër, shkronjë apo simbol – mund të konvertohet në seri binare. Njësia më e vogël e informacionit është bit (binary digit). 8 bit krijojnë një byte, që përfaqëson një karakter ose një vlerë numerike Kodi binar u konceptua nga Gottfried Wilhelm Leibniz në shekullin XVII (1679–1703). Përdorimi praktik në kompjuterë u realizua në vitet 1940, me kompjuterët e parë elektronikë Kodi binar ofron një sistem të thjeshtë, të qëndrueshëm dhe të pakundërshtueshëm për ruajtjen dhe përpunimin e informacionit. Ai minimizon gabimet dhe siguron që çdo pajisje interpreton informacionin në të njëjtën mënyrë. Shembuj praktikë Numri dhjetor Numri binar Përshkrimi 5 101₂ Numër dhjetor 5 12 1100₂ Numër dhjetor 12 'A' 01000001 Karakteri 'A' në ASCI --- 3. Kodi ASCII Çfarë është ASCII ASCII (American Standard Code for Information Interchange) është një standard për përfaqësimin e karaktereve në kompjuterë, duke përdorur numra nga 0 deri 127. Çdo numër përfaqëson një shkronjë, numër, simbol ose karakter kontrolli, si Enter, Backspace apo Tab. ASCII është baza e tekstit në kompjuterë dhe ka mundësuar zhvillimin e gjuhëve të para të programimit dhe programeve që lexonin dhe shkruanin të dhëna tekstuale. ASCII u krijua nga ANSI në vitin 1963 dhe u miratua ndërkombëtarisht në vitin 1967 Para ASCII, çdo kompjuter përdorte kode të ndryshme për karakteret, duke e bërë shkëmbimin e informacionit të vështirë dhe shpesh të pasaktë. ASCII standardizoi karakteret dhe krijoi një bazë të përbashkët. Funksionimi ASCII përdor 7-bit për karakter, duke lejuar 128 karaktere të ndryshme: 0–31: karaktere kontrolli (CR, LF, BEL, Backspace) 32–127: shkronja (A–Z, a–z), numra (0–9) dhe simbole (! " # $ % …) Shembuj Decimal ASCII Përshkrimi 65 A Latin Capital Letter A 97 a Latin Small Letter a 48 0 Numër zero 13 CR Carriage Return (Enter) --- 4. Kodi UTF (UTF-8) Çfarë është UTF UTF-8 (Unicode Transformation Format 8-bit) është një standard modern që përfaqëson çdo karakter të mundshëm në gjuhë të ndryshme dhe simbolika. Ai përmban më shumë se 1 milion karaktere, duke mbuluar alfabetin latin, grek, arab, kinez, cirilik dhe shumë të tjera. UTF-8 u krijua nga Ken Thompson dhe Rob Pike në vitin 1992. ASCII nuk mbulonte gjuhë të ndryshme dhe simbolikë ndërkombëtare. UTF-8 mundëson përdorimin e të gjitha gjuhëve dhe simbolikës, duke ruajtur kompatibilitetin me softuerët ekzistues që përdorin ASCII. Funksionimi UTF-8 përdor 1 deri në 4 bajta për çdo karakter: Karakteret ASCII 0–127 përdoren të pandryshuara Karaktere të tjera marrin kod binar të zgjeruar, duke lejuar mbulimin e gjuhëve të ndryshme Shembuj Decimal UTF-8 Përshkrimi 65 0x41 Latin Capital Letter A 8364 0xE2 0x82 0xAC Euro Sign (€) 1040 0xD0 0x90 Cyrillic Capital Letter --- 5. Lidhja me gjuhët e programimit Kodi binar është baza e të gjitha operacioneve në kompjuter. Çdo program shndërrohet në seri 0 dhe 1 për t’u përpunuar nga procesori. ASCII dhe UTF-8 përdoren për të përfaqësuar tekstualin në gjuhë programimi si C, Python, Java, JavaScript, etj. Programuesi shkruan karaktere të lexueshme nga njeriu, të cilat kompjuteri i përkthen në kod binar. Kjo lidhje është themeli për zhvillimin e softuerëve, bazave të të dhënave dhe ndërveprimin ndër-platformë. Burimet American National Standards Institute (ANSI). (1963). ASCII Standard. ISO/IEC 8859-1 (Latin-1) Standard Documentation. Thompson, K., & Pike, R. (1992). UTF-8: Unicode Transformation Format. Online ASCII Table: https://www.asciitable.com Dokumentacion Unicode: https://www.unicode.or Tabela permbledhese e kodeve te dixhitalizimit dhe Informatikes. Decimal Binar ASCII/Latin-1 UTF-8 (Hex) 0 00000000 NUL 00 1 00000001 SOH 01 2 00000010 STX 02 3 00000011 ETX 03 4 00000100 EOT 04 5 00000101 ENQ 05 6 00000110 ACK 06 7 00000111 BEL 07 8 00001000 BS 08 9 00001001 TAB 09 10 00001010 LF 0A 11 00001011 VT 0B 12 00001100 FF 0C 13 00001101 CR 0D 14 00001110 SO 0E 15 00001111 SI 0F 16 00010000 DLE 10 17 00010001 DC1 11 18 00010010 DC2 12 19 00010011 DC3 13 20 00010100 DC4 14 21 00010101 NAK 15 22 00010110 SYN 16 23 00010111 ETB 17 24 00011000 CAN 18 25 00011001 EM 19 26 00011010 SUB 1A 27 00011011 ESC 1B 28 00011100 FS 1C 29 00011101 GS 1D 30 00011110 RS 1E 31 00011111 US 1F 32 00100000   20 33 00100001 ! 21 34 00100010 " 22 35 00100011 # 23 36 00100100 $ 24 37 00100101 % 25 38 00100110 & 26 39 00100111 ' 27 40 00101000 ( 28 41 00101001 ) 29 42 00101010 * 2A 43 00101011 + 2B 44 00101100 , 2C 45 00101101 - 2D 46 00101110 . 2E 47 00101111 / 2F 48 00110000 0 30 49 00110001 1 31 50 00110010 2 32 51 00110011 3 33 52 00110100 4 34 53 00110101 5 35 54 00110110 6 36 55 00110111 7 37 56 00111000 8 38 57 00111001 9 39 58 00111010 : 3A 59 00111011 ; 3B 60 00111100 < 3C 61 00111101 = 3D 62 00111110 > 3E 63 00111111 ? 3F 64 01000000 @ 40 65 01000001 A 41 66 01000010 B 42 67 01000011 C 43 68 01000100 D 44 69 01000101 E 45 70 01000110 F 46 71 01000111 G 47 72 01001000 H 48 73 01001001 I 49 74 01001010 J 4A 75 01001011 K 4B 76 01001100 L 4C 77 01001101 M 4D 78 01001110 N 4E 79 01001111 O 4F 80 01010000 P 50 81 01010001 Q 51 82 01010010 R 52 83 01010011 S 53 84 01010100 T 54 85 01010101 U 55 86 01010110 V 56 87 01010111 W 57 88 01011000 X 58 89 01011001 Y 59 90 01011010 Z 5A 91 01011011 [ 5B 92 01011100 \ 5C 93 01011101 ] 5D 94 01011110 ^ 5E 95 01011111 _ 5F 96 01100000 ` 60 97 01100001 a 61 98 01100010 b 62 99 01100011 c 63 100 01100100 d 64 101 01100101 e 65 102 01100110 f 66 103 01100111 g 67 104 01101000 h 68 105 01101001 i 69 106 01101010 j 6A 107 01101011 k 6B 108 01101100 l 6C 109 01101101 m 6D 110 01101110 n 6E 111 01101111 o 6F 112 01110000 p 70 113 01110001 q 71 114 01110010 r 72 115 01110011 s 73 116 01110100 t 74 117 01110101 u 75 118 01110110 v 76 119 01110111 w 77 120 01111000 x 78 121 01111001 y 79 122 01111010 z 7A 123 01111011 { 7B 124 01111100 | 7C 125 01111101 } 7D 126 01111110 ~ 7E 127 01111111 DEL 7F 128 10000000 Ç C3 87 129 10000001 ü C3 BC 130 10000010 é C3 A9 131 10000011 â C3 A2 132 10000100 ä C3 A4 133 10000101 à C3 A0 134 10000110 å C3 A5 135 10000111 ç C3 A7 136 10001000 ê C3 AA 137 10001001 ë C3 AB 138 10001010 è C3 A8 139 10001011 ï C3 AF 140 10001100 î C3 AE 141 10001101 ì C3 AC 142 10001110 Ä C3 84 143 10001111 Å C3 85 144 10010000 É C3 89 145 10010001 æ C3 A6 146 10010010 Æ C3 86 147 10010011 ô C3 B4 148 10010100 ö C3 B6 149 10010101 ò C3 B2 150 10010110 û C3 BB 151 10010111 ù C3 B9 152 10011000 ÿ C3 BF 153 10011001 Ö C3 96 154 10011010 Ü C3 9C 155 10011011 ¢ C2 A2 156 10011100 £ C2 A3 157 10011101 ¥ C2 A5 158 10011110 ₧ E2 82 A7 159 10011111 ƒ C6 92 160 10100000 á C3 A1 161 10100001 í C3 AD 162 10100010 ó C3 B3 163 10100011 ú C3 BA 164 10100100 ñ C3 B1 165 10100101 Ñ C3 91 166 10100110 ª C2 AA 167 10100111 º C2 BA 168 10101000 ¿ C2 BF 169 10101001 ⌐ E2 8C 90 170 10101010 ¬ C2 AC 171 10101011 ½ C2 BD 172 10101100 ¼ C2 BC 173 10101101 ¡ C2 A1 174 10101110 « C2 AB 175 10101111 » C2 BB 176 10110000 ░ C2 B0 177 10110001 ▒ C2 B1 178 10110010 ▓ C2 B2 179 10110011 │ E2 94 82 180 10110100 ┤ E2 94 A4 181 10110101 Á C3 81 182 10110110 Â C3 82 183 10110111 À C3 80 184 10111000 © C2 A9 185 10111001 ╣ E2 95 A3 186 10111010 ║ E2 95 91 187 10111011 ╗ E2 95 97 188 10111100 ╝ E2 95 9C 189 10111101 ¢ C2 A2 190 10111110 ¥ C2 A5 191 10111111 ┐ E2 94 90 192 11000000 └ E2 94 94 193 11000001 ┴ E2 94 B4 194 11000010 ┬ E2 94 AC 195 11000011 ├ E2 94 B2 196 11000100 ─ E2 94 80 197 11000101 ┼ E2 94 BC 198 11000110 ã C3 A3 199 11000111 Ã C3 83 200 11001000 ╚ E2 95 9A 201 11001001 ╔ E2 95 94 202 11001010 ╩ E2 95 A9 203 11001011 ╦ E2 95 86 204 11001100 ╠ E2 95 A0 205 11001101 ═ E2 95 90 206 11001110 ╬ E2 95 AC 207 11001111 ¤ C2 A4 208 11010000 ð C3 B0 209 11010001 Ð C3 90 210 11010010 Ê C3 8A 211 11010011 Ë C3 8B 212 11010100 È C3 88 213 11010101 ı C4 B1 214 11010110 Í C3 8D 215 11010111 Î C3 8E 216 11011000 Ï C3 8F 217 11011001 ┘ E2 94 98 218 11011010 ┌ E2 94 8C 219 11011011 █ E2 96 88 220 11011100 ▄ E2 96 84 221 11011101 ▌ E2 96 8C 222 11011110 ▐ E2 96 90 223 11011111 ▀ E2 96 80 224 11100000 α CE B1 225 11100001 ß C3 9F 226 11100010 Γ CE 93 227 11100011 π CE BF 228 11100100 Σ CE A3 229 11100101 σ CF 83 230 11100110 μ CE BC 231 11100111 τ CE 84 232 11101000 Φ CE A6 233 11101001 θ CE B8 234 11101010 Ω CE A9 235 11101011 δ CE B4 236 11101100 ∞ E2 88 9E 237 11101101 φ CF 86 238 11101110 ε CE B5 239 11101111 ∩ E2 88 A9 240 11110000 ≡ E2 89 A1 241 11110001 ± E2 88 85 242 11110010 ≥ E2 89 A5 243 11110011 ≤ E2 89 A4 244 11110100 ⌠ E2 8C A0 245 11110101 ⌡ E2 8C A1 246 11110110 ÷ C3 B7 247 11110111 ≈ E2 89 88 248 11111000 ° C2 B0 249 11111001 ∙ E2 8B 99 250 11111010 · C2 B7 251 11111011 √ E2 88 9A 252 11111100 ⁿ E2 81 BF 253 11111101 ² C2 B2 254 11111110 ■ E2 96 A0 255 11111111   C2 A0 --- Autori Dr. Eng. Liliana Pere Kërkuese në fushën e dixhitalizimit dhe informatikës Themeluese Kordinatore  Revista Prestige.