Search this site

Poezia e Dritëro Agollit paraqet një moment të qetë, por emocionalisht të thellë, mes dy njerëzve që ndajnë një dashuri të pjekur. Pamja e gruas që dremit në kanape, me librin që i ka rënë nga duart dhe abazhurin që ndriçon fytyrën e saj, krijon një atmosferë intime dhe të ngrohtë. Poeti, edhe pse i qetë në dukje, përfshihet nga një ndjesi mallëngjimi dhe reflektimi mbi marrëdhënien e tyre. Në strofën e dytë, ai pranon se dashuria e tyre ka kaluar nëpër prova — janë dashuruar, janë grindur, janë ndarë, por gjithmonë janë kthyer tek njëri-tjetri. Kjo tregon që lidhja e tyre është e thellë dhe e pathyeshme. Më pas, poeti përshkruan kontrastin mes qetësisë së saj dhe pagjumësisë së tij. Ajo fle dhe ëndërron, ndërsa ai endet në mendime, i munduar nga dashuria. Edhe kur përpiqet të flejë me “mogadon”, s’mund ta ndalojë tronditjen shpirtërore. Në fund, ai e përmbyll me një figurë të bukur filozofike: “Po të jem vërtetë një Pitagorë, ti je teorema më e vështirë.” Kjo metaforë e ngre dashurinë në nivelin e misterit, diçka që s’shqarohet me logjikë, por vetëm ndjehet. Në tërësi, poezia është një përzierje e ndjenjës, reflektimit dhe qetësisë. Ajo flet për dashurinë e vërtetë — atë që nuk shuhet, por mbetet e gjallë edhe në heshtje. --- Ti në kanape tani dremit Ndofta gjumi ende s’të ka zënë, Abazhuri mbi qerpikë ndrit Libri nga gishtërinjtë të ka rënë. Para teje ndal mendimi im: Jemi dashuruar edhe sharë Jemi ndarë shpesh në udhëtim, Por drejt njëri tjetrit kemi ngarë. Dhoma hesht e rruga larg gjëmon Ti sheh ëndrra kaltëroshe shumë Unë, ndonëse pi dhe mogadon, Mezi fle, se jam njeri pa gjumë. Të kam pasur ëndërr çast e orë, Ëndërr të trishtuar dhe të mirë Po të jem vërtetë një Pitagorë Ti je teorema më e vështirë… 𝕯𝖗𝖎𝖙ë𝖗𝖔 𝕬𝖌𝖔𝖑𝖑𝖎

Anila Hoda është aktualisht Sekretare Shkencore në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë dhe një nga figurat më të spikatura në fushën e gjenetikës dhe bioteknologjisë shtazore në Shqipëri. Karriera e saj akademike është e lidhur ngushtësisht me kërkimin shkencor dhe mësimdhënien në Departamentin e Shkencave Zooteknike në Universitetin Bujqësor të Tiranës (UBT), ku ka kontribuar për më shumë se tre dekada. E diplomuar në Biologji pranë Fakultetit të Shkencave të Natyrës në Universitetin e Tiranës, ajo filloi menjëherë punë si pedagoge e lëndës së Gjenetikës në UBT. Me pasionin e saj të veçantë për shkencat e jetës, ajo udhëhoqi procesin e zhvillimit dhe modernizimit të programeve mësimore, duke futur lëndë si Bioteknologjia Shtazore dhe Inxhinieria Gjenetike. Në fushën e kërkimit shkencor, Anila ka drejtuar dhe zbatuar projekte kombëtare dhe ndërkombëtare, ku ka aplikuar teknikat më moderne të biologjisë molekulare për studimin e diversitetit gjenetik të racave autoktone të deleve, dhive, si dhe të peshqve, me fokus të veçantë te korani i liqenit të Ohrit, një nga speciet endemike më të rëndësishme të rajonit. Keto kerkime jane realizuar kryesisht në Laboratorin e Bioteknologjisë Shtazore, i cili u ngrit dhe u drejtua prej saj, duke u shndërruar në një pikë referimi për studimet gjenetike në fushen perkatese. Prof. Anila Hoda është autore dhe bashkautore e një numri të madh publikimesh shkencore me impakt ndërkombëtar dhe ka një H-Index prej 11 në Scopus, me mbi 1300 citime shkencore në Google Scolar. Këto arritje e kanë vendosur atë në radhët e shkencëtarëve më të cituar shqiptarë në fushën e shkencave bujqësore dhe bioteknologjisë. Përkushtimi i saj në studimin dhe ruajtjen e trashëgimisë gjenetike të racave autoktone shqiptare, si dhe angazhimi për ta lidhur këtë pasuri kombëtare me shkencën globale, ka kontribuar modestisht në prezantimin dhe njohjen e këtyre vlerave unike edhe përtej kufijve të Shqipërisë. Ajo ka marrë pjesë aktive në konferenca ndërkombëtare, si dhe në programe bashkëpunimi akademik me institucione prestigjioze si Universiteti i Hohenheimit, CIHEAM, Humboldt University, Martin Luther University Halle-Wittenberg. Krahas projekteve kërkimore kombëtare dhe ndërkombëtare, Anila Hoda ka drejtuar edhe projekte të rëndësishme të programeve Tempus dhe Erasmus+ CBHE, me fokus zhvillimin dhe modernizimin e kurrikulave në fushën e shkencave zooteknike, ku ajo ka kontribuar në mënyrë të pandërprerë për 34 vite. Gjatë karrierës së saj, Prof. Dr. Anila Hoda ka ushtruar një sërë rolesh të rëndësishme administrative, të tilla si  Përgjegjëse e Departamentit të Shkencave Zooteknike, Zëvendësrektore për Kërkimin Shkencor, si dhe Kryetare e Degës së Kurrikulës dhe Zhvillimit të Karrierës në Universitetin Bujqësor të Tiranës. Ajo ka shërbyer gjithashtu si Nënkryetare e Këshillit të Akreditimit pranë Agjencisë së Sigurimit të Cilësisë në Arsimin e Lartë (ASCAL) dhe ka qenë pjesë e grupit të ekspertëve në procesin e akreditimit institucional të disa institucioneve të arsimit të lartë në Shqipëri, në bashkëpunim me Agjencinë Britanike të Sigurimit të Cilësisë (QAA). Që prej vitit 2023, Prof. Dr. Anila Hoda është nderuar me titullin e lartë “Akademik”, ndërsa aktualisht mban edhe pozicionin e Sekretares Shkencore të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Për më shumë informacion, i drejtohemi ne nje intervistè te detajuar. Pyetja: Ju lutem për njohje me kexuesit, Kush është arsimi Prof. Dr. Anila Hoda? Pergjigje. Kam zhvilluar karrierën time akademike pranë Universitetit Bujqësor të Tiranës, ku kam kontribuar si pedagoge dhe kërkuese shkencore. E diplomuar si biologe, kam patur fatin të angazhohem në mënyrë aktive në kombinimin e kërkimit bazë me kërkimin e aplikuar, duke u përpjekur gjithmonë që rezultatet shkencore të kenë ndikim praktik dhe të përdoren në zhvillimin e sektorit bujqësor dhe të mjedisit në vendin tonë. Në vitin 2023 u nderova me titullin më të lartë “Akademik”, ndërsa aktualisht mbaj pozicionin e Sekretares Shkencore të Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Kontributet e mia shkencore fokusohen kryesisht në studimin e diversitetit gjenetik të racave autoktone të kafshëve të fermës dhe peshqve, me qëllim ruajtjen dhe promovimin e këtij thesari biologjik kombëtar. Paralelisht me kërkimin shkencor, në bashkëpunim me një staf të shkëlyer kolegësh dhe bashkëpunëtorësh në Departamenin e Shkencave Zooteknike kam dhënë kontributin tim modest në zhvillimin e kurrikulave dhe programeve të reja të studimit, duke i përshtatur ato me prirjet bashkëkohore në shkencë dhe nevojat e tregut. Gjithashtu, kam pasur fatin të krijoj dhe të forcoj bashkëpunime shkencore me universitete prestigjioze europiane, si Universiteti i Hohenheimit në Gjermani dhe Universiteti i Sassarit në Itali. Këto bashkëpunime kanë qenë thelbësore për realizimin e studimeve ndërdisiplinore, të cilat nuk do të kishin qenë të mundura pa këtë hapje dhe shkëmbim ndërkombëtar. Jam e bindur se ndërtimi i këtyre urave të bashkëpunimit është një element kyç për zhvillimin e shkencës shqiptare dhe për integrimin e saj në hapësirën shkencore ndërkombëtare. Pyetja Çfare rol dhe ndikim ka patur familja e Aniles në formimin e saj profesional, Çfarë vlerash trashëgon ajo nga familja ?  Pergjigje. Unë vij nga një familje që gjithmonë ka pasur në themel vlerësimin e arsimit, punës së ndershme dhe dashurisë për dijen. Që në fëmijëri, prindërit dhe të afërmit më kanë mësuar se arsimi dhe dija janë shtylla mbi të cilat ndërtohet jo vetëm e ardhmja personale, por edhe kontributi ndaj shoqërisë. Ky respekt për dijen dhe përpjekja për të mësuar diçka të re, sado të vogël por çdo ditë, është një vlerë e rrënjosur thellë në familjen time, e cila më ka ndihmuar drejtpërdrejt në formimin tim. Pasioni im për kërkimin shkencor dhe dëshira për të dhënë një kontribut konkret në zhvillimin e shkencës shqiptare, në fakt, është një vazhdim i natyrshëm i kësaj trashëgimie familjare. Për fat edhe bashkeshorti im, Petriti, merret me kërkim shkencor dhe mësimor dhe për më tepër duke qenë botanist, më ka ndihmuar shumë në ekspeditat e mia në terren, sidomos gjate kohës së studimeve të dokturatures. Nuk mund të lë pa përmendur se të afërmit e mi janë njerëz të njohur, të nderuar dhe të respektuar në fusha të ndryshme, me kontribute të njohura e të vlerësuara, çka ka qenë një tjetër burim frymëzimi për rrugëtimin tim profesional. Prindërit e mi vinin nga një brez dhe nga një kohë ku mundësitë për arsimim të lartë ishin të kufizuara, por pavarësisht kësaj, ata më mësuan vlerën e dijes dhe fuqinë e arsimit. Edhe pse vetë nuk patën mundësinë të ndiqnin studime të larta, ata më rritën me dashuri dhe respekt të thellë për librin, për mësimin dhe për punën e ndershme. Më mësuan që suksesi ndërtohet me punë dhe përkushtim, dhe mbi të gjitha, me ndershmëri dhe integritet. Ky model jete dhe kjo filozofi e thjeshtë, por e fortë, ka qenë udhërrëfyesi im në çdo hap të rrugëtimit tim professional dhe si të tillë përpiqem tia rrënjos edhe djalit tonë Ortis.   Pyetje; Çfarë arsimimi bazè ka. Anila ? Po studime pasuniversitare ? Kualifikime, vleresime, Tituj, ?  Pergjigje. Arsimimin bazë e kam përfunduar në Shkollën e Mesme "Petro Nini Luarasi" në vitin 1985. Më pas, kam ndjekur studimet e larta në Fakultetin e Shkencave të Natyrës, ku në vitin 1990 u diplomova në degën Biologji në programin 5-vjeçar. Në vitin 1999 fitova gradën shkencore "Doktor" me një temë që trajtonte analizën e popullatave lokale të ruminantëve në qarkun e Shkodrës, duke përdorur variante të ADN-së. Kjo ishte ndër studimet e para në vend që përdornin teknika molekulare në shkencat zooteknike. Kjo ishte një përvojë, nje shkollë shumë e mirë për mua, jo vetëm nga ana shkencore, por edhe sociale, pasi nepermjet ekspeditave, sidomos ne zonen e Shqiperise veriore (Malësi e Madhe, Dukagjin etj ) u njoha edhe me gjendjen reale si jetonte komuniteti lokal, si dhe me traditat e zakonet e tyre. Kjo ishte nje pasuri e pashlyeshme për mua dhe shpesh përpiqem ta reflektoj edhe në mësimdhënien me studentët, në dashurinë jo vetëm për kërkimin shkencor, por edhe njerëzit, vendlindjen, tokën tonë. Në vitin 2004 u vlerësova me titullin Profesor i Asociuar, ndërsa në vitin 2010 mora titullin Profesor. Kurorëzimi më i lartë i karrierës sime akademike erdhi në vitin 2023, kur u nderova me titullin Akademik nga Akademia e Shkencave të Shqipërisë. Përveç këtyre, kam kryer një sërë kualifikimesh pasuniversitare, por ato që patën ndikimin më të madh në formimin tim shkencor ishin ato në Universitetin Hohenheim në Gjermani. Pikërisht aty pata mundësinë të punoj në laboratorët më modernë të kohës, duke mësuar dhe aplikuar teknika të avancuara molekulare, në kuadër të studimeve të Doktoratës. Në atë periudhë, këto lloj studimesh ishin të pamundura në Shqipëri, ndaj kjo eksperiencë u kthye në një shkollë të vërtetë për mua. Njohuritë dhe përvojat që fitova në Hohenheim u bënë themelet mbi të cilat ndërtova Laboratorin e Bioteknologjisë Shtazore pranë Departamentit të Shkencave Zooteknike dhe orientova gjithë punën time kërkimore në vitet në vijim. Pyetje Çfarë eksperience ka Anila në mësimdhënie? Po eksperienca të tjera studimesh shkencore dhe eksperienca drejtimi?  Përgjigje. Unë kam një eksperiencë të gjatë dhe të pasur në mësimdhënie, që prej vitit 1990, kur fillova punë si pedagoge e Gjenetikës në Universitetin Bujqësor të Tiranës. Gjatë këtyre viteve kam trajtuar një sërë lëndësh, duke filluar nga Gjenetika (e përgjithshme), Gjenetika e popullatave, Inxhinieria gjenetike, Bioteknologjia e kafshëve (të fermës). Përveç mësimdhënies, kam pasur gjithashtu një rol aktiv në udhëheqjen e studentëve në temat e masterave shkencorë dhe doktoraturave, duke i përfshirë ata në projekte kërkimore me fokus diversitetin gjenetik, analizat molekulare dhe bioinformatikën. Sa i përket eksperiencave të tjera, mendoj se kam qenë me fat dhe jam ndier e nderuar, pasi kam mbajtur disa pozicione drejtuese dhe administrative si Përgjegjëse e Departamentit, Zëvendësrektore për Kërkimin Shkencor, Drejtoreshë e Shkollës Pasuniversitare, si dhe Kryetare e Njësisë së Kurrikulës dhe Zhvillimit të Karrierës. Kam qenë nënkryetare e Këshillit të Akreditimit pranë ASCAL, si dhe kam dhënë kontribut si eksperte e jashtme në vlerësimin dhe akreditimin institucional të universiteteve shqiptare, në bashkëpunim me ASCAL dhe Agjencinë Britanike të Sigurimit të Cilësisë (QAA). Kjo përvojë e gjerë më ka ndihmuar të kuptoj më mirë nevojat reale të studentëve, sfidat e sistemit arsimor dhe rrugët për ta modernizuar dhe përshtatur atë me zhvillimet bashkëkohore në shkencë dhe teknologji. Pyetje: Çfarë raporti keni me studentët? A njihet Anila për një qasje mbështetëse dhe frymëzuese ndaj studentëve, duke ndihmuar në zhvillimin e tyre akademik dhe profesional? Përgjigje. Me studentët jam munduar të kem gjithmonë një raport shumë të hapur, mbështetës dhe bashkëpunues. Për mua, studentët nuk janë thjesht dëgjues në auditore, por partnerë në procesin e dijes; unë kam besuar gjithmonë se një pedagog i mirë nuk është vetëm ai që jep dije, por edhe ai që frymëzon dhe udhëzon. Sidomos në studimet e nivelit Master dhe Doktorature, ata i kam konsideruar gjithmonë si kolegë, gjë që ka rritur vlerësimin e ndërsjelltë dhe përgjegjësinë në punë. Gjithmonë jam përpjekur t’i inkurajoj studentët të mendojnë kritikisht, të jenë kureshtarë dhe të kenë besim te vetja. Kam dashur të jem një mbështetëse në rrugëtimin e tyre në edukim, por dhe profesional, si dhe jam përpjekur të krijoj një raport besimi që e kam ruajtur me shumë prej studentëve edhe pas përfundimit të studimeve të tyre.  Ka qenë një kënaqësi dhe një krenari e veçantë kur kam parë shumë prej tyre që sot janë specialistë të suksesshëm, brenda dhe jashtë vendit. Shumë prej tyre kanë vijuar rrugën akademike, duke u bërë kërkues shkencorë, pedagogë pra kolegë, apo ekspertë në fusha të ndryshme. Ky është, pa dyshim, një nga vlerësimet më të çmuara për punën time dhe të gjithë kolegëve me të cilët kemi punuar për të përmbushur misionin tonë. Të shoh suksesin e tyre si një vazhdimësi e përpjekjeve tona të përbashkëta, është një trashëgimi profesionale që e konsideroj ndër arritjet më të vlefshme të karrierës sime Pyetje. Çfarë e dallon Anilën në fushën e saj perveç Ekspertizès se saj në diversitetin gjenetik, bioinformatikën dhe bioteknologjinë? Përgjigje. Ajo që besoj se më ka dalluar në fushën time nuk është vetëm ekspertiza teknike apo numri i punimeve shkencore, por edhe qasja ime ndaj shkencës dhe mënyra se si e kam konceptuar rolin tim. Unë gjithmonë e kam parë kërkimin shkencor si një mision me ndikim real, jo thjesht si një qëllim akademik. Kam synuar dhe jam përpjekur që rezultatet shkencore të mos mbeten në letër, por të shërbejnë në praktikë, qoftë në ruajtjen e racave autoktone, në menaxhimin e qëndrueshëm të burimeve gjenetike, apo në sugjerimin e politikave për sektorin blegtoral dhe akuakulturën. Gjithashtu, një aspekt është puna në ndërtimin e urave të bashkëpunimit ndërkombëtar. Besoj fort se shkenca nuk bëhet e izoluar, prandaj kam investuar energji për të krijuar lidhje me universitete dhe qendra kërkimore europiane. Pikërisht këto bashkëpunime kanë sjellë përdorimin e metodologjive moderne dhe kanë hapur rrugë që më parë dukeshin të paarritshme për një vend të vogël si Shqipëria. Pasionet e mia? Nuk do të thoja se kam ndonjë pasion të jashtëzakonshëm, por muzika ka qenë gjithmonë një shoqëruese e këndshme në momentet e mia të lira. Ekskursionet në natyrë, sidomos shëtitjet në ambiente të qeta dhe të gjelbra, më japin qetësi dhe më frymëzojnë. Gjithashtu, gatimi, sidomos kur përgatis diçka për familjen ose miqtë, është një mënyrë e bukur për të shprehur kujdesin dhe dashurinë time për ta. Në thjeshtësinë e këtyre gjërave, gjej shpesh balancën mes jetës profesionale dhe asaj personale. Ju faleminderit për mundesinë që më dhatë te bashkëbisedoj për rrugëtimin tim profesional. Ju faleminderit ju për intervisten. Prof Anila. Pergatiti; Dr. Liliana Pere.

Simone de Beauvoir – Filozofja që Rishkroi Kuptimin e Lirisë dhe Ekzistencës: Zëri i Barazisë dhe Feminismit Modern “Çdo individ duhet të marrë përsipër përgjegjësinë e vet për jetën dhe zgjedhjet e tij.” — Simone de Beauvoir Simone de Beauvoir ishte filozofe, shkrimtare dhe feministe franceze. Ajo është e njohur për librin e saj “Gjini i Dytë” që trajton të drejtat dhe pozitën e grave. Gjithashtu ishte bashkëpunëtore e Jean-Paul Sartre dhe kontribuoi në filozofinë ekzistencialiste. Simone Lucie Ernestine Marie Bertrand de Beauvoir lindi më 9 janar 1908 në Paris.  Ajo vinte nga një familje e klasës mesatare të lartë (“bourgeois”): babai, Georges Bertrand de Beauvoir, ishte avokat dhe zotëronte dashuri për teatër; nëna, Françoise Brasseur, e rrethuar me edukim të lartë kulturor.  Në vitin 1922 (rreth kësaj kohe, si adoleshente) ajo kaloi një krizë të fesë: pasi u rrit në një mjedis disi konservator, ajo ndërpreu angazhimin në fe dhe u deklarua ateiste.  Ajo kishte një motër, Hélène de Beauvoir, e cila gjithashtu arriti të lulëzojë artistikisht.  Ky sfond i përzjer – konservatorizmi familjar plus kërkimi për liri intelektuale – shërben si laborator i hershëm i filozofisë së saj: liria, përkufizimi i vetvetes, dhe kritika ndaj normave shoqërore do të jenë motivet kyçe. Në vitin 1925, në moshën 17 vjeç, Beauvoir kaloi provimin baccalauréat për matematikë dhe filozofi.  Në vitin 1926–1929, ajo studioi filozofi në Université de Paris (Sorbonne) (Sorbonne) ku përgatiti tezën e diplomës mbi Leibniz.  Në vitin 1929, ajo mori “agrégation” në filozofi – një nga certifikatat më të larta për një mësues në Francë të kohës.  Nga 1931 deri në 1943, Beauvoir punoi si mësuese në shkolla të ndryshme para se të përqendrohej në shkrim dhe botime.  Ky themel akademik i jep Beauvoir-it jo vetëm një kornizë intelektuale, por edhe një pozicion për të zhvilluar idetë e saj në mënyrë të pavarur. Ajo zgjedh jo thjesht të jetë mësuese, por mendimtare aktive — dhe kjo reflekton birësimin e ekzistencializmit: të mendosh vetë, të marrësh përgjegjësi për vetveten. Veprat kryesore . Në vitin 1943, u publikua romani i saj ekzistencialist She Came to Stay (frëngjisht L’Invitée).  Në vitin 1949, u botua Le Deuxième Sexe (“Gjini i Dytë” / The Second Sex) — vepra themelore feministe e Beauvoir-it.  Në vitin 1954, romani Les Mandarins u publikua dhe fitoi çmimin prestigjioz francez Prix Goncourt.  Autobiografia e saj: Mémoires d’une jeune fille rangée (“Kujtime të një vajze të rregullt”) u publikua në vitin 1958.  Vepra “Le Deuxième Sexe” është jo vetëm një studim sociologjik, por një akt lirimi. Ajo shpreh: “Nuk lindim femra, por bëhemi të tilla” — një formulë që rishikon totalisht marrëdhënien ndërmjet natyrës dhe kulturës. Kjo është një afirmim i lirive individuale kundrejt strukturave të dominares. Episode . Një episod i rëndësishëm: Ajo dhe Jean‑Paul Sartre u takuan gjatë studimeve – marrëdhënia e tyre intelektuale dhe personale zgjati gjithë jetën.  Gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe pas saj, Beauvoir bashkë me Sartre themeluan revistën Les Temps Modernes, që shërbeu si forum intelektual për ekzistencializmin dhe çështjet shoqërore.  Kjo jep një shembull praktik të filozofisë së saj — ideja se mendimi duhet të jetë i bashkëkohshëm, i angazhuar, jo i izoluar. Të jetosh për filozofi, jo thjesht të shkruash për të. Analizë përmbledhëse. Simone de Beauvoir ishte filozofe, shkrimtare dhe feministe franceze. Ajo është e njohur për librin e saj “Gjini i Dytë” që trajton të drejtat dhe pozitën e grave. Gjithashtu ishte bashkëpunëtore e Jean-Paul Sartre dhe kontribuoi në filozofinë ekzistencialiste. Simone de Beauvoir lindi në Paris, në një familje të klasës mesatare të lartë. Babai i saj ishte avokat dhe nëna një grua e kulturuar që i kushtonte rëndësi moralit dhe edukimit.  Fëmijëria e saj, ndonëse e rrethuar nga konservatorizmi i familjes, u shndërrua në një laborator të vërtetë ku lindi kurioziteti dhe mendimi kritik i së ardhmes. Kjo kontradiktë midis konservatorizmit familjar dhe nevojës së saj për liri intelektuale do të përcaktojë themelet e mendimit të saj filozofik. Arsimi i saj ishte rigoroz dhe i pasionuar. Ajo studioi filozofi në Sorbonne dhe  mori agrégation në filozofi, një arritje akademike e lartë që dëshmonte intelektin e saj të jashtëzakonshëm dhe përkushtimin ndaj mendimit kritik.  Në këtë periudhë, takimi dhe partneriteti me Jean-Paul Sartre nuk ishte vetëm një bashkëpunim romantik, por një marrëdhënie intelektuale që formësoi bazën e filozofisë ekzistencialiste të saj. Sartre dhe Beauvoir krijuan një bashkëudhëtim në të cilin liria individuale dhe përgjegjësia etike u bënë tema qendrore të reflektimeve të tyre. Eksperiencat e saj personale u reflektuan fuqishëm në veprën e saj. Në librin e saj më të njohur, Le Deuxième Sexe (Gjini i Dytë, 1949), Beauvoir analizoi rolin e grave në shoqëri, duke theksuar se identiteti gjinor nuk është natyror, por i konstruktuar socialisht:  “Nuk lindim femra, por bëhemi të tilla.” Ky libër është një thirrje për ndërgjegjësim, një analizë filozofike e strukturave të shtypjes dhe një udhërrëfyes për lirinë individuale.  Ai krijon një urë midis ekzistencializmit dhe teorisë feministe, duke bërë të qartë se barazia gjinore nuk është një dhuratë, por një luftë aktive dhe reflektive. Një episod i veçantë nga jeta e saj ishte marrëdhënia me Sartre. Ata zhvilluan një lidhje të hapur dhe intelektuale që sfidonte normat tradicionale të dashurisë dhe martesës.  Kjo eksperiencë ishte një laboratorium praktik ku Beauvoir demonstroi idetë e saj mbi lirinë dhe përgjegjësinë: marrëdhëniet njerëzore nuk duhet të jenë kufizuese, por të ndërtohen mbi zgjedhje të vetëdijshme dhe respekt reciprok. Ndikimi i saj shtrihet përtej filozofisë: letërsia e saj, veprat dhe angazhimi intelektual kanë formuar debatet mbi barazinë gjinore dhe të drejtat e grave, duke frymëzuar lëvizje feministe në të gjithë botën. Sot, idetë e saj përdoren si udhërrëfyes në filozofi, politikë dhe pedagogji. ✨️✨️Një nga thëniet më të fuqishme të saj është: “Çdo individ duhet të marrë përsipër përgjegjësinë e vet për jetën dhe zgjedhjet e tij.” Kjo është esenca e ekzistencializmit dhe mesazhi feminist i Beauvoir: liria është detyrë, dhe përmes saj individi realizon vetveten.✨️✨️ Analiza  e veprës së saj tregon një bashkëveprim të rrallë midis mendimit filozofik dhe ndjenjës artistike.  Fjalët e saj janë të pasura me një estetikë të brendshme që mbështet idetë e saj filozofike, duke e bërë leximin një eksperiencë intelektuale dhe emocionale njëkohësisht.  Veprat e saj nuk janë vetëm analiza teorike; ato janë reflektime mbi jetën reale, episodet e përditshme dhe përvojat që formësojnë ekzistencën njerëzore. Në përfundim, Simone de Beauvoir nuk ishte vetëm një filozofe dhe shkrimtare, por një pioniere e mendimit modern.  Jeta dhe puna e saj janë dëshmi se filozofia nuk është abstrakte, por një mjet për të kuptuar botën dhe për të ndikuar në të. Thëniet dhe veprat e saj mbeten një burim frymëzimi: “Çdo liri kërkon vetëdije dhe përgjegjësi.” Ajo e tregoi këtë jo vetëm në teori, por edhe në episodet e jetës së saj, duke lënë një trashëgimi që sot vazhdon të ndriçojë mendimin dhe veprimin njerëzor. Simone ka marre disa  Çmime, dhe nderime. Simone de Beauvoir u kandidua për Nobel Prize in Literature disa herë ( p.sh . viti 1973).  Ajo fitoi Jerusalemin Prize më 19 prill 1975 për kontributin e saj mbi individin në shoqëri dhe lirinë.  Ndërkohë, që nga viti 2008, është themeluar çmimi Simone de Beauvoir Prize for Women’s Freedom, për nder të saj, që i jepet atyre që luftojnë për lirinë gjinore.   Njohjet këto janë jo vetëm për shkrimin, por për një filozofi të jetuar — barazia, liria, vetëdija – aspekte që Beauvoir i konkretizoi në vetë jetën e saj. Kështu, filozofia bëhet jo vetëm mendim, por veprim. Ndikimi i saj vazhdon edhe  sot. Vepra e saj vazhdon të jetë themeli i teorisë feministe moderne dhe studimeve gjinore.  Ideja e saj për “tjetrin” (“the Other”) dhe përkushtimi në lirinë individuale kanë influencuar filozofi, sociologji, psikologji dhe studime kulturore. Një thënie ikonike e saj: “Çdo individ duhet të marrë përsipër përgjegjësinë e vet për jetën dhe zgjedhjet e tij.” (variante të kësaj fraze shfaqen në tingullin e filozofisë së saj)  Sot, kur debati rreth identitetit, gjinive, roleve shoqërore është më i gjallë se kurrë,  Beauvoir shfaqet si zë parësor:  "liria nuk është e dhënë — është arritur. Nuk jemi subjekt automatik i natyrës – jemi krijues të vetvetes" Referencat (APA ) 1. De Beauvoir, S. (1943). L’invitée [She Came to Stay]. Gallimard. 2. De Beauvoir, S. (1949). Le Deuxième Sexe [The Second Sex]. Gallimard. 3. De Beauvoir, S. (1954). Les Mandarins. Gallimard. 4. De Beauvoir, S. (1958). Mémoires d’une jeune fille rangée [Memoirs of a Dutiful Daughter]. Gallimard. 5. De Beauvoir, S. (1973). La Force des choses [The Force of Circumstance]. Gallimard. 6. Simons, M. (2008). Simone de Beauvoir: A Biography. New York, NY: HarperCollins. 7. Moi, T. (2008). Simone de Beauvoir: The Making of an Intellectual Woman. Oxford University Press. 8. Whitford, M. (2000). Simone de Beauvoir. London: Routledge. --- In-text citations (APA): Për një thënie nga Le Deuxième Sexe: > (De Beauvoir, 1949, p. [faqe specifike]) Për burime biografike: > (Moi, 2008) (Simons,  © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Hyrje.Portret.Prof .Dr.Mimoza Hafizi  “Universi në Sytë e Një Shkencëtareje: Prof. Dr. Mimoza Hafizi” 🌟Në qiellin e dijes shqiptare, ku yjet dhe mendimi bashkohen në një simfoni të pafund, lind figura e një gruaje që ka ndriçuar shkencën, arsimin dhe politikën me një pasion të rrallë: Prof. Dr. Mimoza Hafizi (Universiteti i Tiranës, Departamenti i Fizikës).  Ajo është jo vetem një astrofizikane  por edhe një filozofe e universit, një pedagoge e përkushtuar, një politikane vizionare, dhe mbi të gjitha, një njeri me shpirt human dhe fisnik. Mimoza Hafizi mori doktoraturën në Universitetin Paris 7, Francë, me punimin “Fushat komplekse skalarë në afërsinë Gausiane. Yjet Boson”, duke treguar që nga fillimi fuqinë e saj intelektuale dhe aftësinë për të ndërthurur matematikën me misterin e yjeve.  ✨️Në fushën e saj shkencore, ajo ka hulumtuar Shpërthimet Gama dhe ekzoplanetët përmes mikrolensimit gravitacional, duke bashkëpunuar me institucionet më të mëdha ndërkombëtare, si Instituti i Astrofizikës në Paris dhe Universiteti i Leçes, Itali. ✨️Punimet e saj shkencore, që nga “Precarious stars—a variety of boson stars” (1998) deri tek shfrytëzimi i kapacitetit të IRT-THESEUS (2021), janë shembuj të mendimit rigoroz dhe vizionar, ku çdo artikull shndërrohet në një udhëtim poetik drejt së panjohurës. Libri i saj universitar “Bazat e Astrofizikës” (1999) dhe më vonë “Bazat e Mekanikës Kuantike” (2012), kanë formuar breza të tërë studentësh, duke i dhënë gjuhës shqipe elegancën dhe forcën e dijes ndërkombëtare. ✨️Por Mimoza Hafizi nuk është vetëm shkencëtare; ajo është një figurë ndriçuese në politikë dhe shoqëri. Si Zëvendësministre e Arsimit dhe Shkencës (1997–2000) dhe Sekretare e Përgjithshme e Presidencës (2000–2002), ajo solli vizionin e dijes në politikë, duke e bërë arsimimin dhe shkencën një prioritet kombëtar.  ✨️Si Deputete e Kuvendit të Shqipërisë (2013–2017), ndikimi i saj ishte i qartë: arsim, shkencë dhe etikë në shërbim të qytetarit, duke treguar se fuqia politike mund të jetë një dritare për mirësi dhe njohuri. ✨️Mimoza Hafizi është gjithashtu autore  e katër romaneve shkencore  “Pika e Trëndafilit (2018)”, fituese e Çmimit Kombëtar për Letërsinë Rinore, 2019,  “Infiniti Blu (2020)”,  "Duke pritur Supernovën"  dhe së fundmi "Drita",  ku ajo bashkon shkencën me filozofinë dhe estetikën, duke e kthyer dijen në art dhe artin në urtësi.  Ajo krijon një botë ku yjet flasin përmes gjuhës së shpirtit, ku universi nuk është thjesht hapësirë, por reflektim i njeriut që kërkon kuptim. Si akademike, ajo është një univers në lëvizje, një udhërrëfyese për studentët dhe kolegët, duke i inspiruar të mendojnë thellë dhe të ndriçojnë dijen me pasion.  🌟Si politikane, ajo tregoi se përgjegjësia dhe vizioni i pastër mund të formojnë shoqëri më të ndriçuar, duke lidhur arsimimin, shkencën dhe etikën me shërbimin publik. Ndikimi i saj shtrihet si një rreze e fortë dritë në gjithë komunitetin akademik dhe shoqëror shqiptar, duke lënë gjurmë të pashlyeshme në çdo fushë që preku. Prof. Dr. Mimoza Hafizi është një emër i nderuar; është simbol i dijes që ndriçon, filozofisë që frymëzon, dhe humanizmit që bashkon.  Një krahasim i gjetur dhe i përshtatshëm për Mizen mund të jetë: ✨️✨️ “Prof. Dr. Mimoza Hafizi është si Vera Rubin për Shqipërinë: ashtu si Rubin revolucionarizoi kuptimin tonë për materien e errët, Mimoza ndriçon horizontet e dijes dhe të mendimit në Shqipëri, duke bashkuar shkencën, arsimin dhe filozofinë në një vizion të jashtëzakonshëm.”✨️✨️ Elita e konsideron Prof. Dr. Mimoza Hafizin si shkencëtaren më të ndritur të astrofizikës shqiptare, një mendje brilante që shkon përtej kufijve të zakonshëm të dijes. 🌟Ajo është si një yll i rrallë, që nuk ndriçon vetëm hapësirën rreth tij, por edhe shpirtin e njeriut që e sheh.  Figura e saj është një urë midis shkencës, artit, filozofisë dhe jetës publike, një shembull i rrallë i integritetit, pasionit dhe mendimit të lartë. Mimoza Hafizi është një univers në vetvete: shkencëtare, pedagoge e përkushtuar, politikane e vizionit të pastër dhe njeri human. Ndikimi i saj shtrihet nga yjet e universit deri tek zemrat e studentëve dhe qytetarëve – një dritë e rrallë që nuk shuhet kurrë. Intervista me  Prof.Dr. Mimoza Hafizi nga  Liliana Pere. Pyetje:LP 1. Cila është rrënja e dritës suaj — a vjen nga origjina, nga familja, apo nga një thirrje e brendshme që ju ka udhëhequr drejt dijes dhe universit? Pergjigje: Njeriu është qënie komplekse dhe drita që rrezaton në jetën e vet e ka burimin te origjina, te rrethanat ku është krijuar, te familja e mjedisi ku është zhvilluar, të cilët herë përkojnë e herë jo me mundësitë që lëvrijnë brenda vetes. Këto përputhje apo mospërputhje i japin njeriut rrugëtimin e vet me zigzake të paparashikueshme, deri në moshë madhore, kur ai e merr vetë në dorë fatin e tij. Kështu më ka ndodhur edhe mua. Familja me ka shtyrë drejt dijes, dhe kjo linjë ka përkuar, herë natyrshëm e herë rastësisht, me thirrjet e brendshme. E tillë jam bërë kjo që jam. 2. Në një univers të pafund, ku çdo yll ka dritën e vet, si mund të gjejë njeriu drejtimin e tij pa humbur në madhështinë e pafundësisë? Pergjigje: Këtë pyetje mjaft filozofike dëshiroj ta shoqëroj me një copë teksti nga romani im "Infiniti Blu": "Për ku është nisur vallë Hommo Sapiens , kjo qenie e brishtë, krijesë e një trupi të vogël kozmik që quhet Tokë? Po tenton të kapë infinitin! A nuk po kryen mëkatin e mendjemadhësisë, duke hyrë në konkurencë me natyrën unike dhe absolutisht të pafundme të Zotit? Ja tek kërkon të kapërcejë mbi pikën e prerjes së elipsave të zgjatur, që formojnë simbolin e infinitit ... ndonëse i vetëdijshëm që ajo pikë mban në barazpeshë të lejuarën me të ndaluarën! E ndodh që peshorja të përmbyset në mëkat". 3. A është dija një mënyrë për të gjetur të vërtetën, apo për të mësuar të jetojmë me misterin? Pergjigje: Dija është mënyra jonë për të gjetur të vërtetën. Rendja pas saj prej mijra vitesh ka treguar se ne nuk pajtohemi me misterin. 4. Kur vëzhgoni yjet që vdesin për t’i dhënë dritë botës, çfarë mësoni për vetë natyrën e njeriut dhe të jetës? Pergjigje: Yjet lindin e vdesin, por këtë të vërtetë ne e kemi mësuar vetëm para një shekulli. Sot njerëzit ndodhen përballë një universi që gëlon nga një miriadë procesesh, të cilat nisin e mbarojnë. Ai mban një miriadë objektesh, të cilat lindin e vdesin. Deri para një shekulli, universi përballë nesh shfaqej i përjetshëm e i pandryshueshëm, duke na injektuar iluzionin e përjetësisë. Sot ky iluzion është shembur për ata që janë pranë shkencës apo tronditur për të tjerët. Vdekja tashmë është pjesë e pashmangshme e ekzistencës sonë. Në këtë raport të ri, edhe vetë njeriu dhe jeta marrin një natyrë tjetër. 5. A ekziston një kufi midis shkencës dhe poezisë, apo janë të dyja gjuhë të ndryshme që përpiqen të përshkruajnë të njëjtën bukuri? Për mua të dyja janë lartësitë ku pasioni e çon njeriun. Por, jo të gjithë fizikanët e kanë këtë raport me poezinë. Një nga shkencëtarët më të mëdhenj të shekullit ë shkuar, Pol Dirak, nobelist, besonte që ekuacionet janë më mahnitëse se poezia, me argumentin se përpos të bukura, ato e bëjnë të vështirën të duket e thjeshtë. Kurse poezia, këmbëngulte Dirak, i bën gjërat e thjeshta të duken të pakuptueshme. 6. Kërkimi juaj për ekzoplanetë — a është më shumë një kërkim për jetë në hapësirë, apo një kërkim për kuptim në shpirtin njerëzor? Pergjigje: Të dyja. Kërkimi për ekzoplanetë është një sfidë shkencore dhe teknologjike. Imagjinoni se si mund të guxosh të shohësh një pikë të errët, që është planeti, pranë një ylli vezullues, vite e vite dritë larg. Por ja, pra, kemi mundur t'i gjejmë. Sot kemi gati 8 mijë ekzoplanetë të zbuluar. Një projekt europian ku bëjmë pjesë bashkë me observatorin e Parisit, është i destinuar edhe për publikun, që njerëzit të gjejnë aty informacione nga më të shumëllojshmet për këto botë interesante. Po ju jap lidhjen në shqip:  https://scholar.exoplanet.eu/spip.php?article754&lang=sq E kemi përgatitur ne, ekipi shqiptar. Mos hezitoni të hyni!  Njerëzit e meritojnë të dinë gjithçka njohim për ekzoplanetët, sepse janë pikërisht njerëzit që e kanë shtyrë shkencën në këta kufij. Është kureshtja mijravjeçare për ta ditur nëse jemi vetëm në këtë univers marramendës, apo ka diku tjetër qënie të ngjashme. Është ai kërkimi në shpirtin njerëzor që ju përmendni. Ky shekull i përket njerëzve që po njohin botë të tjera. 7. Si mundet njeriu të qëndrojë i përulur përballë kozmosit, kur vetë është krijesë që di të mendojë për pafundësinë? Pergjigje: Çuditërisht nuk është përulur. Megjithë përmasat e tij tmerrësisht të vogla, ka guxuar e po guxon ta pushtojë këtë strukturë gjigande në kufijtë e pafundësisë, që është kozmosi. Po e pushton dalëngadalë, në fillim me mendje e me dije, e më pas me prani fizike. Në shekullin e shkuar zbriti në Hënë, brenda këtij shekulli do të shkojë në Mars, sondat e ndërtuara prej tij po kapërcejnë kufijtë e sistemit diellor. Çfarë do të sjellin shekujt e ardhshëm? Vështirë të parashikohet, por diçka dihet me siguri: progresi është i pashmangshëm. 8. Çfarë është koha për ju: një rrjedhë fizike që matet, apo një përjetim shpirtëror që ndjehet? Pergjigje: Si fizikane i përmbahem përkufizimit të Ajnshtajnit:  koha është një madhësi që matet përmes orës. Çdo ngjarje që ndodh i përgjigjet një çasti të caktuar në kërcitjen e akrepave. Dhe ne shënojmë çastin kur ndodh, kështu përcaktojmë kohën. Kjo është koha fizike, element thelbësor i Teorisë së Relativitetit. Para një shekulli ka patur një debat historik  mes Albert Ajnshtajnit dhe njërit prej filozofëve më të mëdhenj të kohës, që këmbëngulte se koha nuk mund të përmblidhet vetëm në kuptimin e saj fizik: Koha nuk është fizike, por filozofike. Koha e filozofëve nuk ekziston! - Kjo frazë e Ajnshtajnit ka mbetur në histori. Dhe çdo vrojtim e konfirmon pikëpamjen e tij. 9. Si ka mundur Prof. Mimoza Hafizi të bashkojë në një jetë të vetme tri dimensione të mëdha — akademiken, politikën dhe njerëzoren — duke mbetur model i integritetit dhe urtësisë? Pergjigje: Duke ju falenderuar për konsideratën e lartë që shprehni, dua të them se njeriu i ka të gjitha kapacitetet për të zhvilluar shumë dimensione në jetë. Ka edhe raste kur zhvillon vetëm një dimension, por në mënyrë të përkryer, si Pol Dirak që e përmenda më parë. Për të vlente vetëm shkenca. Por, në limitet e një vendi të vogël, ne shqiptarët e kemi të vështirë të mbyllemi në një dimension. Ai është i pamjaftueshëm për kapacitetet që na ka falur natyra. Prandaj te ne nuk çuditesh kur sheh fizikanë që shkruajnë romane, poetë që ligjërojnë në parlament, sportistë që ngrenë biznese apo kryeministra që pikturojnë.  10. Në fund të çdo përpjekjeje për ta kuptuar universin, a është përgjigjja gjithmonë njeriu vetë — me gjithë dritën, dyshimin dhe dashurinë. Pergjigje: Njeriu vetë, me gjithë dritën, dyshimin e dashurinë është po aq i vështirë për t'u kuptuar sa një univers i tërë.  Më vjen mirë që në këtë dialog fjala kyçe ishte drita. Ajo përkon me romanin tim më të ri, që sapo ka dalë e mban titullin Drita. I kushtohet dritës, kësaj dhurate bujare të natyrës, që s'rreshtim t'i falemi e ta ndjekim nga pas si të magjepsur, për ta njohur e për ta kuptuar. Drita është një krijesë tekanjoze e universit. Ajo na befason pikërisht kur mendojmë se e kemi kuptuar. Por ja që enigmat e saj nuk ndalen së shfaquri. Në ethen e kërkimit, ndokush hamend se këto enigma kanë ndërhyrë dhe në jetën tonë e po ndërthurin histori djemsh e vajzash qindra kilometra larg, ... dhe të një gruaje me emrin DRITA. Ju faleminderit për intervistën e dashur e nderuar Mimoza. Faleminderit ju per intervisten e bukur, zn.jLiliana

Hyrje Portret i Prof. Dr. Vjollca Ibro, anëtare  e Komisionit të Përhershëm të Biologjisë, Bujqësisë dhe Veterinarisë (KBBF) pranë Akademisë sëShkencave të Shqipërisë (ASHSH) Në fushën e dijes shqiptare, Vjollca Ibro është një emër që tingëllon me një qetësi të lartë shpirtërore, e njëkohësisht me një forcë bindëse akademike Si profesore, kërkuese dhe udhëheqëse e mendimit shkencor, ajo përfaqëson urtësinë që bashkon dijen me përulësinë — një frymë e rrallë që shndërron arsimin në art dhe shkencën në filozofi të jetës. Në Universitetin Bujqësor të Tiranës, ku ajo ka kontribuar për më shumë se katër dekada, ajo ka ngritur ura midis brezash, duke mbjellë dije, që rriten si bimët që vetë studion. Çdo leksion i saj është si një frymë jete e re, ku shkenca nuk mësohet mekanikisht, por përjetohet me ndjesi e thellësi. Profesor Doktor që nga viti 1999, me një rrugëtim që nisi që në vitet 1978 në Universitetin e Pekinit, RP e Kinës, ajo mishëron filozofinë kërkimin e ekuilibrit midis natyrës dhe njeriut, kështu, Vjollca Ibro e sheh botën e bimëve ashtu si edhe atë njerëzore — delikate, por të qëndrueshme.   E lindur më 20 qershor 1955 në Korçë, qyteti i dritës dhe kulturës, ajo e mori nga vendlindja dhe familja  pasionin për dije e elegancën e mendimit. Rrënjët e saj, si ato të një peme u ushqyen nga tradita. Në periudhën 1978–1987, ajo ishte asistente dhe pedagoge në Katedrën e Botanikës, ku filloi të ndërtojë themelet e një karriere të gjatë mësimore dhe shkencore. Vitet 1988–1990 e gjetën si zv/shefe në të njëjtën katedër, duke u bërë një figurë që përfaqësonte zërin e  grave në shkencë, në një kohë jo aq të lehtë për to. Më tej, në vitet 1990–1994, ajo mori drejtimin e Katedrës së Bio-Fizio-Ekologjisë, ku hulumtoi me përkushtim raportin midis bimës dhe mjedisit, një temë që në thelb përfshin edhe raportin midis njeriut dhe natyrës. Në vitet 1994–1997, ajo vazhdoi të kontribuojë si pedagoge e Fiziologjisë, duke vazhduar me frymën e kërkimit më të thelluar në arsimin universitar. Pas ngjarjeve të marsit 1997, Universiteti Bujqësor i Tiranës pësoi shkatërrime, djegje dhe grabitje, të cilat vunë në diskutim fillimine vitit akademik 1997-98 deri edhe vetë egzistncën e UBT. Kjo u evitua nga përpjekjet e të gjithëve dhe përkushtimi i veçantë i Prof. Vjollca Ibro, ngarkuar me detyrën e Rektores,  e cila për tre vjet drejtoi me kurajo dhe kolegjialitet rindërtimin dhe vazhdimin e veprimtarive mësimore dhe kërkimore në të gjithë fakultetet.  Nga viti 2000 deri në 2005, ajo shërbeu si Zv/Ministre e Bujqësisë dhe Ushqimit, duke u bërë një ndër të paktat figura akademike, që ndërthurin vizionin shkencor me përgjegjësinë publike.  Nga viti 2005 e në vijim, ajo  punon Pedagoge e disa moduleve në Programe studimore si Shkenca Agronomike, Agromjedis dhe Ekologji, Agromekanizim të Fakultetit të Bujqësisë dhe Mjedisit. Në këto vite Prof.  Ibro udhëheq doktoratura dhe master, këtë e bën jo vetëm me fjalë, por sidomos me shembullin e saj. Në 1985, ajo qëndroi për specializim  në Institutin e Botanikës, Universiteti i Perugia-s, Itali. Në 1994, vijoi në Universitetin e Bonn-it, Gjermani. Në 1995, në Romë, në laboratorin “in vitro” të Frutikulturës, ajo ndërthurte kërkimin me artin e rigjenerimit. Në 1996, në Universitetin e Hohenheim-it, Stuttgart, ajo studioi raportin source/sink, një koncept që pasqyron dualitetin midis dhënies dhe marrjes — një metaforë e jetës që ajo vetë mishëron: jep dije, merr mirënjohje. Përveç kërkimit, ajo ka kryer trajnime të shumta ndërkombëtare: në IFDC për programim bujqësor, në GTZ për fuqizimin e universiteteve, në BOKU të Vienës për administrimin universitar, dhe në Hohenheim për menaxhimin akademik. Ajo është bashkautore në 5 libra, 5 tekste universitare dhe disa cikle leksionesh, si dhe mbi 130 botime shkencore dhe pjesëmarrje në konferenca kombëtare e ndërkombëtare. Ka udhëhequr 3 doktoratura dhe mbi 40 mastera shkencorë, duke u bërë dritë udhëzuese për mendjet e reja. Në këtë mision, ajo pasqyron filozofinë e Wang Zhenyi-t, mësuar gjatë studimeve të saj universitare, e cila thoshte: “Të mësosh është të ndriçosh botën me dritën e brendshme.” Ajo ka qenë Anëtare e Këshillit të Akreditimit të Arsimit të Lartë, drejtuese për grupin e punës të bujqësisë në negociatat për MTL dhe MSA në BE, antare e Shoqatës Europiane të Fiziologjisë së Bimëve, Shoqatës së Mbrojtjes së Mjedisit dhe Shoqatës së Bujqësisë Organike. Aktualisht, ajo është Anëtare e Komisionit të përhershëm të Biologjisë, Bujqësisë dhe Veterinarisë pranë Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe e Redaksisë  së Bujqësisë dhe Ekonomisë së fermës së Enciklopedisë Shqiptare në proces përgatitje. Në thelb të shpirtit të saj kërkues, Vjollca Ibro i shikon kufijtë jo si pengesa, por si horizonte për t’u kapërcyer. Figura e Prof. Dr. Vjollca Ibro është një simfoni e maturisë, dijes dhe urtësisë. Si një pemë që rritet ngadalë, por me rrënjë të thella,  duke na kujtuar se shkenca është më e bukur kur lind nga maturia dhe qetësia. Pyetje 1:  E nderuar znj.Ibro; Si matet ndikimi i një shkencëtari mbi shoqërinë dhe natyrën? Për ju Prof. Ibro, ndikimi nuk matet vetëm me botime, por me frymën tek studentët dhe komuniteti. A mendoni se vlerësohet ndikimi vetëm me statistika?  Përgjigje : Faleminderit revistës suaj për mundësinë, që më jepni për të shprehur mendimet e mia lidhur me këto pyetje të mira dhe mjaft intriguese.  Lidhur me pyetjen tuaj në se ndikimi i një shkencëtari mbi shoqërinë dhe natyrën vlerësohet vetëm me statistika, mendoj se statistikat nuk janë thelbi. Pa e nënvlerësuar rëndësinë e statistikave për vetë kërkuesin si edhe punëdhënsin e tij, gjithsesi ato ngelen statistika, të cilat maksimumi bëjnë të mundur rankimin e kërkuesve si edhe të institucioneve. Kërkuesit pedagogë kanë mundësinë dhe detyrën t’u përçojnë dijet dhe arritjet në shkencë studentëve dhe komuniteteve, të ndezin dhe mbajnë gjallë tek ta besimin te shkenca dhe e vërteta, dëshirën për ndryshim dhe përparim. Pyetje 2:  Si ka menaxhuar Prof. Ibro funksionet publike, studimet dhe jetën familjare njëkohësisht? Duke qenë Zv/Ministre, Rektore dhe pedagoge, ajo ka treguar se organizimi dhe përkushtimi e bëjnë të mundur harmoninë. Si keni mundur të balanconi profesionin menaxhimin dhe jeten personale me sukses?  Përgjigje:  Fjala sukses është relative, gjithmonë ka më shumë dhe më mirë. Me modesti ju them se, sa kam arritur, janë rezultat i punës pa orare dhe përkushtimit. Në familjen, ku jam lindur dhe rritur jam edukuar me parimin o mire, o fare  ( all or nothing ). Kur pranon një punë (aq më tepër një post drejtues) është një përgjegjësi para opinionit, familjes, ndërgjegjes tënde… Fjala punë  nuk shkon me fjalën gjasme . Jam përpjekur që, krahas punës të kem në vëmendje familjen, dy fëmijët dhe bashkëshortin. Ata më kanë mirëkuptuar dhe mbështetur. E di, që edhe iu kam munguar apo mosplotësuar sa do të dëshiroja. Përpiqem t’i shlyej tani, me dy mbesat e dashura.  Pyetje 3:   Znj Ibro;  Çfarë na mëson studimi i bimëve për ciklet e jetës së njeriut? Çdo bimë që Prof. Ibro studion tregon sfidat dhe mundësitë për rritje. Cikli i natyrës pasqyron jetën tonë. A mund të shohim tek natyra modelin e jetës njerëzore?  Përgjigje :  Pyetjen tuaj, po ta kem kuptuar drejt, do ta riformuloja: a shëmbëllen jeta njerëzore me modele të natyrës? Njeriu, Homo sapiens , është një nga shumë gjallesat e planetit Tokë. Si i tillë, është vetë pjesë e natyrës me qënien, fiziologjinë dhe sjelljet e tij në komunitet. Duke qënë gjallesa me inteligjencën më të zhvilluar (këtë e themi ne njerëzit për veten tonë, a na konsiderojnë të tillë gjallesat e tjera?!), ai ka studjuar dhe “kopjuar” shumë nga strukturat, dukuritë dhe proceset e përsosura gjatë evolucionit për miliona dhe mijra vjet te gjallesat e tjera, përfshi edhe bimët.  Po qëndroj te bimët! Idea se edhe bimët janë gjallesa është pranuar më vonë dhe me vështirësi. Kjo ndodhi vetëm pasi u pranua se lëvizja nuk përfshin vetëm atë lokometrike, me zhvendosje, si ajo e ligjit të Njutonit. Edhe bimët lëvizin, edhe pse jo si kafshët dhe njeriu, ato kanë shumë lloj lëvizjesh, rritja është një nga format e lëvizjes së tyre.  Gjatë rritjes, p.sh . drurët e një pylli ndërtojnë kurorat dhe rizosferat e tyre “në konkurencë” për dritën, ujin dhe jonet minerale, por edhe “në harmoni”, pa hijezuar njeri- tjetrin (parimi toka dhe dielli janë e të gjithëve dhe për të gjithë). Në shumë raste, kanë gjetur mënyra bashkjetese (simbiozat) me parimin “na nëm” me “ndarje punësh” me “përfitim reciprok”. Formimi i farës dhe procesi i mbirjes janë dy shembuj të tjerë, ku përfshihen “përkujdesja” e bimës “mëmë” për lindjen dhe sigurinë në mbarërritjen e “të vegjëlve” të saj. Le të kujtojmë “përkujdesjen” që farat të shpërndahen, të mbijetojnë nga rreziqet e infeksioneve të ndryshme, faktorët mjedisorë ekstremë apo kullotja. Sipas rastit farat vishen nga jashtë me shtresa mbrojtëse (nga lagështia, kalbja, zjarret…) apo ndihmëse (për shpërndarjen nga uji, era, kafshët…). Kështu, shtresa e frutit që rrethon farat, me ngjyra, aroma dhe shije na gënjen dhe shndërron edhe ne njerëzve në shpërndarës të tyre. Kujtoni rolin e paketimit dhe të reklamës në marketing!  Procesi i zhvendosjes së asimilateve sipas new raporti source/sink , ku fuqia e sink  përcakton edhe alokimin dhe partitimin e asimilateve, është një “model i përsosur” për hartimin dhe ndarjen e buxhetit, sipas fuqisë asimiluese.  Kështu mund të vazhdoja me dhjetra shembuj, që ngjajnë apo vlejnë për të gjetur përdorim në jetën e një njeriu apo komuniteti njerëzor. Pyetje 4:  Si lidhet kimia e bimëve me të kuptuarit e njeriut dhe natyrës? Analizat tregojnë lidhje mes bimëve dhe mjedisit, dhe mes njeriut dhe natyrës. Shkenca dhe filozofia bashkohen në çdo reagim. A mund të mësojmë për jetën nga formula (më mirë sjelljet) e bimëve?  Përgjigje: Jeta e gjallesave studjohet nga disiplina e Fiziologjisë (gr. fizios  =natyrë; logos  =teori). Për t’i shkuar sa më në imtësi shpjegimit të proceseve jetësore (bimë, kafshë, njeri), do të duhet të zbresësh gradualisht nga niveli makroskopik në atë mikroskopik, qelizor, subqelizor dhe deri atë molekular (kimik). Dhe, pikërisht, shpjegimi në nivel molekular është ai që realizon Biokimia. Në këtë nivel, jeta funksionon gati njësoj te të gjitha gjallesat. Makromolekulat dhe lëndët e tjera organike dhe inorganike janë pothuajse të njëjtat. Në një kuptim, përbërja e organizmave të gjalla dhe transformimet lëndore brenda tyre janë kimi e pastër. Njeriu ka ende shumë për të zbuluar, kuptuar dhe përdorur nga lidhjet, që egzistojnë në nivel molekular mes bimëve dhe njeriut. Jo vetëm tek të ushqyerit, por edhe në mjaft pika të tjera të përbashkëta si tek enzimat, pigmentët, antioksidantët etj. Intervista. Pyetje 5 :  E dashur Prof Ibro; Çfarë na mëson rezilienca e bimëve ndaj stresit abiotik? Si bimët që përshtaten, njeriu zhvillon durim dhe forcë. Prof. Ibro tregoni se sfidat janë mundësi për rritje. A mund të shohim çdo sfidë njerëzore si mundësi?  Përgjigje: Ndryshimet klimatike kanë nxjerrë në rend të ditës thellimin në studime, për të kuptuar ndikimin e çdo stresori abiotik si i nxehti, thatësira, kripëzimi,  ngricat... mbi gjallesat, me theks të veçantë bimët, që janë  burim shumë i rëndësishëm ushqimi për popullsinë botërore në rritje. Përveç kësaj, studimet edhe me  përfshirjen e bioteknologjisë, synojnë të gjejnë mekanizmat molekularë, përgjegjës për tolerancën ndaj streseve të ndryshëm biotikë dhe abiotikë. Lidhur me sa më lart, prej vitesh kemi bashkpunime të frytshme te drithrat me kolege nga Fakulteti i Shkencave të Natyrës, të Universitetit të Tiranës. Mes mekanizmave  efikasë janë   edhe ato të memory resilence. Pra të rizgjimit të mekanizmave  të tolerancës të fituar gjatë kalimit të mëparshëm të një stresi. Përsa u takon analogjive me njeriun, kjo më kujton stërvitjen, kalitjen është termi më pranë aklimatizimit, që e bëjnë njeriun të përballojë me sukses goditjet nga streset e ndryshme ambientalë (i ftohti, i nxehti, lartësia etj.) Kalitja kërkon, vërtet, durim dhe vullnet. Pa këto të fundit, sfidat, të çfardo lloji, është pothuajse e pamundur t’i përballosh. Ajo shprehja popullore, vështirësitë të bëjnë më të fortë,  e ardhur nga përvoja, nuk është pa bazë shkencore. Pyetje 6:    A është kultivimi një bashkëjetesë midis njeriut dhe natyrës? Punimi i tokës tregon kujdes dhe respekt për ambientin. Prof. Ibro e sheh bujqësinë si art të harmonisë?   Përgjigje:    Njeriu, si pjesë e vetë natyrës, ka qënë në bashkëjetesë dhe në harmoni me të deri sa doli nga pylli dhe shpellat. Kur shpiku dhe përdori vegla dhe armë për gjueti dhe punimin e tokës, filloi edhe prishja e harmonisë. Edhe pse energjia diellore, uji dhe dioksidi i karbonit janë të mjaftueshëm për fotosintezën e bimëve, nevojat për ushqim të popullsisë botërore, që rritej vazhdimisht, nuk mund të plotësoheshin me ushqimin në natyrë. Pikërisht, hapja dhe punimi i tokave, fillimi i kultivimit të bimëve, shënoi fillimin dhe zgjerimin e veprimtarive bujqësore. Këto u shoqëruan me përfshirjen e teknologjive   intensive, plehrimet kimike, aplikimin e pesticideve, herbicideve… Pra, në se fillimisht flitej për një bujqësi natyrore, bujqësia e sotme konvencionale, është larguar shumë nga ajo natyrore. Në këtë mënyrë edhe harmonia dhe bashkjetesa e njeriut me natyrën janë cënuar rëndë. Dhjetvjeçarët e fundit, në botë por edhe në Shqipëri, kanë filluar dhe janë rregulluar në legjislacion përpjeke për të zhvilluar bujqësi organike apo biologjike, si një përmbledhje veprimtarish bujqësore në harmoni dhe etikë në ruajtjen e burimeve natyrore dhe shëndetin e njeriut. Një grup kolegësh, 28 vite më parë, themeluam Shoqatën Shqiptare të Bujqësisë Organike. Mua, më qëlloi që të drejtoja edhe grupin e punës për hartimin, për herë të parë në vendin tone, të Ligjit Mbi Bujqësinë Organike, gjë të cilën e veçoj, krahas të tjerave, si një nga arritjet e punës sime në Ministrinë e Bujqësisë dhe Ushqimit gjatë viteve 2000-2005. Pyetje 7: Si zhvillohet dashuria për tokën dhe bimët? Dashuria lind jo vetëm nga përvoja dhe përkushtimi, siç tregon Prof. Ibro. Vëzhgimi, prekja nga afër krijon dashuri, respekt dhe përgjegjësi. A mund të mësohet respekti për natyrën përmes arsimit? Përgjigje : Pyetje shumë e mirë! Mendoj se respekti dhe dashuria për natyrën iu mëkohet fëmijëve, qëkur fillojnë të mësojnë fjalët e para dhe më pas gjatë gjithë stadeve të rritjes së tyre. Prindërit, vazhdimisht, do të duhet t’iu tërheqin vëmendjen fëmijëve të shohin bukuritë e pejzazheve të lindjes dhe /apo perëndimit të diellit, pamjen e fushave dhe maleve në të katër stinët e vitit. Shkolla ka një rol të pazëvendësueshëm. Programet shkollore e përmbajnë këtë mundësi në lëndët e botanikës, biologjisë, gjeografisë, leximit dhe letërsisë. Kush nga ne nuk ka ngelur i mahnitur nga ekskursionet në pranverë, kur ka parë gjelbërimin e grurit nëpër fusha me ndonjë lulekuqe nëpër të. Si mund të harrohen pemtoret e mollëve, kumbullave, qershive… të lulëzuara në pranverë, po vjeshta e artë me pemët plot fruta ngjyra ngjyra, portokalla, hurma e ftonj…Kur fëmijët i ushqejmë, duhet t’iu flasim për natyrën, bimët dhe kafshët. Ndodh, që një fëmijë 9 vjeçareje të mos e dijë ende, se orizi është produkt i bimës së orizit, por kujton se prodhohet në fabrikë si makaronat! Më fal, se u zgjata me këto përfytyrime dhe po e mbyll me dëshirën, që të lind gjatë udhëtimeve, për të recituar vargjet e Naimit “O malet e Shqipërisë dhe ju o lisat e gjatë, fushat e gjera me lule që iu kam ndër mend ditë dhe natë…” Pyetje 8 : Si pasqyrojnë ciklet biologjike etikën dhe marrëdhëniet njerëzore? Studimet tregojnë se ekuilibri dhe drejtësia janë parime morale. Prof. Ibro përdor këto njohuri për të udhëhequr studentët. A mund të mësojmë drejtësinë dhe ekuilibrin nga natyra? Pëgjigje:  Ekuilibri dhe drejtësia janë parime morale të shoqërisë njerëzore, ose më saktë duhet të jenë. E them këtë, se për fat të keq, nuk është gjithmonë kështu, as mes njerëzve si individë dhe as mes shteteve. Jetojmë në shekullin e 21, kur teknologjitë, si ajo e informacionit, bioteknologjia dhe automatizimi (përfshi inteligjencën artificiale) kanë arritur maja të paimagjinuara më parë, dhe megjithatë mijëra njerëz vazhdojnë të vriten, në luftra, ku nuk funksionon logjika dhe jo më etika. Miliona fëmijë në vit (shifrat janë tronditse) vdesin nga uria, pa arritur të rriten! Ku është drejtësia njerëzore?! Në natyrë, mes gjallesave, tek bimët në veçanti (shëtisni në një vresht, arë me grurë, por sidomos në një pyll), spikatin ekuilibri dhe harmonia. Secila bimë e përmbush ciklin e saj jetësor, pra rritet, riprodhon dhe lë pasardhës, në harmoni me individët e tjerë bimorë për rreth. Bima ndan token, ajrin dhe dritën drejtësisht sipas specifikave të masës vegjetative, që ndërton dhe mënyrave të pjalmimit dhe riprodhimit. Këto modele jetese dhe bashkjetese duhet të na shërbejnë si bazë për ndërtimin e marrëdhënieve njerëzore, ku parimi moral më i lartë të jetë drejtësia në kuptimin e gjerë të saj. Pyetje 9 : “Si e vlerësoni ju gjendjen aktuale të bujqësisë në vendin tonë? Në cilin stad ndodhet sot ky sektor dhe cilat janë sipas jush elementet kryesore që duhet të merren parasysh për zhvillimin e tij të mëtejshëm?” Në dy tre dakadat e fundit, sektorit të bujqësisë në vend i kanë ndodhur ndryshime thelbësore.  Një  pjesë e tyre ishin rezultat i kalimit nga ekonomitë bujqësore të kolektivizuara, me drejtim të centralizuar, me pak mekanizim dhe shumë punë krahu, në fermat private shumë të vogla dhe me dhjetra probleme të menaxhimit, prodhimit dhe tregtimit të produkteve. Gradualisht, duke u ambientuar si gjithë  sektorët e tjerë në vend, me rregullat e ekonomisë së tregut, edhe bujqësia tashmë ka mjaft zhvillime pozitive. Mes tyre mund të përmend specializimin për produkte me të cilat dalin në treg, eksportojnë apo kontraktojnë me agropërpunuesit. Fermat, sidomos ato që lidhen me pemtarinë apo prodhimin e perimeve në sera janë mekanizuar dhe automatizuar. Shembuj të tillë ka me dhjetra në Lushnjë, Divjakë, Fier, Berat, Elbasan, Korçë e Tiranë. Sidoqoftë, ka ende shumë për të bërë  sidomos lidhur me mbështetjen e prodhuesve dhe zhvillimin rural në tërësi.  Sektori, ndërkaq vuan edhe nga dukuri të reja siç janë pakësimi forcave të punës, plakja e popullsisë në zonat rurale etj.     Pyetje 10 : “Çfarë mesazhi do të kishit për studentët e Fakultetit të Bujqësisë, të cilët janë e ardhmja e këtij sektori,  Përgjigje:  Më lejoni, të shpreh që në fillim entuziazmin tim lidhur me suksesin e Universitetit Bujqësor të Tiranës, UBT, i cili e nisi këtë vit akademik me kurikula të njehsuara me universitetin BOKU të Vienës  në të gjithë programet e studimit. Duke e njohur nga afër BOKU, një  nga universitetet më të mirë për shkencat jetësore në Europë, unë jam shumë e lumtur për mundësinë që kanë vajzat dhe djemtë shqiptarë për të patur një diplomë të njejtë me simoshatarët e tyre evropianë.   Studentëve, që kanë zgjedhur të diplomohen në Programet e ndryshme që ofron UBT, të evidentuar dhe mbështetur me bursa si programe prioritare nga Qeveria, dëshiroj t’iu them se kanë bërë zgjedhjen e duhur. Programet e studimit në UBT lidhen direkt me jetën dhe nevojat e përditshme të njerëzve për ushqimin dhe mjedisin. Me punën tuaj ju do të keni mundësi t’ua bëni jetesën më të mirë dhe më të garantuar.  Në këto 47 vite, nga koha kur fillova punë në këtë institucion të arsimit të lartë, më i rëndësishmi në vend për bujqësinë, mjedisin, veterinarinë dhe ushqimin, kam punuar me 45 breza studentësh, që e nisnin shkollën disi me dyshime, por kur vinte koha e diplomimit, përpara kisha të rinj, vajza dhe djem plot dije, krenarë për çfarë kishin arritur dhe besimplotë për kapërcimin e sfidave që i prisnin.  Ju faleminderit znj. Ibro per intervisten. Faleminderit  ju znj.Liliana. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

#RevistaPrestige. #personality Fatos Nano #YouwillBeInTheMemoryofallAlbanians. “Sot kombi humbi një udhëheqës të madh – kujtim për Fatos Nanon" 🙏"Të prehesh në paqe, Udheheqesi Fatos Nano.✨️ Shqipëria humbi sot një mendje të ndritur, një shpirt të urtë dhe një njeri që i dha kuptim politikës me njerëzillek e kulturë. Ngushëllimet më të ndjera familjes, fëmijëve, miqve të tij të afërt, dhe të gjithë atyre që e deshën me sinqeritet dhe e vlerësuan për mençurinë, integritetin dhe dashurinë e tij për progresin e vendit Qoftë kujtimi yt i paharruar, profesor i urtësisë dhe i paqes. U prehtë në dritë e qetësi, Fatos Nano – njeriu që e deshi Shqipërinë me mendje dhe me zemër. 🕊️✨️ Ka njerëz që, edhe pse nuk i kemi takuar kurrë, ndihen sikur kanë qenë pjesë e jetës sonë, që nuk udhëheqin vetëm me pushtet, por me mendim, mençuri me frymë, me transformim. Sa herë fliste thosha; Prisni ta degjojmë! Sot, kombi shqiptar humbi një udhëheqës të tillë – Fatos Nanon, njeriun që me mençuri, dije dhe qetësi, la gjurmë të thella në historinë, kompekse politike dhe njerëzore të Shqipërisë. Nuk e kisha takuar kurrë, por mënyra si udhëhoqi, si foli, si veproi, si përçoi dhe qëndroi në kohën e tij, më bëri ta ndjej afër, si një figurë që përfaqësonte mendimin e kthjellët dhe shpirtin e paqtë të një kombi që kërkonte rrugën e vet. "Ishte njeri i progresit, profesor në ekonomi dhe politikë, i pajisur me mençuri të rrallë dhe me një filozofi të thellë jetësore: se politika duhet të jetë në shërbim të paqes, e jo e stuhive" Fatos Nano e ngriti ekonominë shqiptare në një periudhë tranzicioni të vështirë, duke i dhënë vendit frymëmarrje pas viteve të pasigurisë. Ishte i pari që e pranoi nevojën për reformim, që e pa socializmin si rrugë drejt demokracisë, e jo si përjashtim të saj. Në mendim ishte socialist, në sjellje dhe veprim, socialdemokrat – bashkëpunues, i hapur, pa armiqësi. Ai besonte se zhvillimi vjen nga dija dhe bashkëkuptimi, jo nga përçarja. Në mënyrën si fliste, kishte filozofi; në mënyrën si qeveriste, kishte kulturë. Nuk ngrinte zërin, por ngrinte nivelin e debatit. Nuk kërkonte lavdi, por kërkonte ekuilibër. Ishte njeri i mendimit të lirë, me integritet të pastër dhe me shpirt që nuk njihte urrejtje. Kishte forcën për të udhëhequr, por edhe urtësinë për të heshtur kur duhej. Ishte, në kuptimin më të plotë të fjalës, një burrë shteti që e përçoi politikën në një nivel njerëzor. Sot, në heshtjen që la pas, ndjejmë boshllëkun e një figure që nuk do të përsëritet lehtë. "Fatos Nano ishte një mendësi, një frymë, një kujtesë se Shqipëria mund të udhëhiqet me mençuri, dije dhe dashuri dhe bashkëpunim" Na la një trashëgimi të çmuar: shembullin se forca e vërtetë nuk është në pushtet, "por në urtësi; se paqja dhe dija, janë forma më e lartë e fitimit". U prehtë në paqe njeriu që besoi te paqja, që ndërtoi me mendje e që udhëhoqi me zemër. Kombi humbi një udhëheqës të madh – por fitoi një kujtim që nuk shuhet.✨️🙏 --- 📜 Profil i shkurtër biografik Fatos Thanas Nano lindi më 16 shtator 1952 në Tiranë, në një familje me traditë qytetare dhe arsimdashëse. Ai u diplomua në Universitetin e Tiranës, në Fakultetin e Ekonomisë, ku më pas mori edhe gradën Doktor i Shkencave Ekonomike dhe u bë pedagog. Pas ndryshimeve politike të viteve ’90, Nano u bë themeluesi i Partisë Socialiste të Shqipërisë, duke e reformuar nga një strukturë e mbyllur në një forcë moderne me frymë socialdemokrate. Shërbeu si Kryeministër i Shqipërisë në disa periudha të rëndësishme: në vitin 1991, pastaj në 1997–1998, dhe sërish në 2002–2005, duke qenë një nga figurat më të qëndrueshme të tranzicionit politik. Në të gjitha pozicionet e tij, ai tregoi kulturë shtetërore, integritet intelektual dhe ndjeshmëri njerëzore. Edhe kur u përball me vështirësi, kritikë apo padrejtësi, ruajti gjithmonë dinjitetin dhe qëndrimin e një njeriu të arsyes. Në vitin 2005, pas përfundimit të mandatit si Kryeministër, u tërhoq me dinjitet nga jeta politike aktive, duke dhënë shembullin e një dorëheqjeje të kulturuar dhe të qetë. Fatos Nano do të kujtohet si një politikan me shpirt filozofi, me mendje të kthjellët dhe me zemër të butë për njerëzit. Ai mbetet simbol i një epoke që kërkonte paqe, zhvillim dhe qytetari – një udhëheqës që do të mungojë, por nuk do të harrohet. ✨️✨️---------✨️✨️ T'i prehet shpirti në paqe, qoftë i parajsës🙏 © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

Rrevista Prestige #catherinemiddleton #inspiration Rubrika: Personalitete boterore që na frymezojnë.Princesha Kate. Rikthimi historik i Kate Middleton: kurora e rrallë e Mbretëreshës Nënë. Kate Middleton bëri një rikthim mbresëlënës në historinë mbretërore duke veshur kurorën e rrallë Strathmore Rose, një thesar që nuk ishte përdorur në publik për gati një shekull. Princesha e Uellsit, 43 vjeç, u shfaq me elegancë gjatë banketit shtetëror në Buckingham Palace, me rastin e vizitës së Presidentit të Koresë së Jugut. Kjo tiarë delikate me pesë trëndafila diamanti, të vendosur në një bandë lulesh, i përkiste fillimisht Mbretëreshës Nënë. Ajo e mori si dhuratë martese nga babai i saj, Earl i Strathmore dhe Kinghorne, në vitin 1923. Që nga ajo kohë, kurora ishte veshur shumë rrallë dhe u fotografua për herë të fundit në vitet 1930. Rikthimi i saj nga Kate u pa si një nderim i veçantë për Mbretin Charles, i cili ishte shumë i lidhur me gjyshen e tij. Historianët mbretërorë e quajtën këtë moment një deklaratë të fuqishme stil Kate MideNews.

Elon Musk prezanton “Grokipedia-n” – enciklopedia e re që sjell dijet universale  përmes inteligjencës artificiale Elon Musk lançoi “Grokipedia” — enciklopedinë e re të krijuar nga inteligjenca artificiale dhe  rivalizon Wikipedia-n Projekti i ri i xAI synon të krijojë “një version më të vërtetë të Wikipedia-s”, por tashmë është përfshirë në debate për kopjime të përmbajtjeve dhe kritika nga komuniteti akademik e mediatik. Nga: Michael Nied ( People.com ) Data e publikimit: 28 tetor 2025, ora 09:24 AM EDT Më 27 tetor 2025, sipërmarrësi miliarder Elon Musk, 54 vjeç, njoftoi zyrtarisht nisjen e Grokipedia-s — një platformë të re enciklopedike në internet, të ndërtuar dhe përditësuar plotësisht nga inteligjenca artificiale (AI). Faqja funksionon në adresën Grokipedia.com dhe është zhvilluar nga kompania e tij e AI-së, xAI, e cila u themelua në vitin 2023. Kjo është e njëjta kompani që krijoi Grok, sistemin e fakt-kontrollit me AI të integruar në platformën X (ish-Twitter). Pse e krijoi Musk këtë platformë Sipas deklaratave të tij, qëllimi i Grokipedia-s është të ofrojë një burim “më të saktë dhe më të vërtetë” të informacionit, si alternativë ndaj Wikipedia-s, për të cilën Musk është shprehur publikisht me kritika të ashpra. Në një postim më 30 shtator 2025 në rrjetin X, Musk tha: > “Ne po ndërtojmë Grokipedia @xAI — do të jetë një përmirësim masiv ndaj Wikipedia-s. Sinqerisht, është një hap i domosdoshëm drejt qëllimit të xAI për të kuptuar Universin.” Në disa postime të tjera, ai ka e quajtur Wikipedia “shumë e politizuar” dhe “e ideologjizuar”, duke përdorur shpesh shprehjen ironike “Wokipedia”. Si funksionon Grokipedia Ndryshe nga Wikipedia, ku artikujt shkruhen dhe redaktohen nga njerëz, Grokipedia gjeneron çdo artikull përmes algoritmeve të inteligjencës artificiale. Sipas përshkrimit zyrtar të faqes, “Grokipedia është një enciklopedi e fuqizuar nga AI, e ndërtuar si një alternativë më e besueshme ndaj Wikipedia-s.” Në momentin e lansimit, faqja përmbante rreth 880,000 artikuj — shumë më pak se 7 milionët që ka Wikipedia në anglisht. Çdo artikull shoqërohet me një shënim që tregon se është “fakt-kontrolluar nga Grok”, ndërsa disa përmbajnë lista burimesh të shumta, nga media si The New York Times apo NPR. Aktualisht, përdoruesit nuk mund të redaktojnë përmbajtjet, por mund të flamurojnë (raportojnë) artikuj që përmbajnë gabime. --- Autori dhe kompania pas projektit Grokipedia është në pronësi të xAI, kompanisë së inteligjencës artificiale të Elon Musk. Kjo kompani është e pavarur nga Tesla dhe SpaceX, por e lidhur me rrjetin social X, ku Musk ka integruar sisteme të inteligjencës artificiale për komunikim dhe fakt-kontroll. Sipas xAI, ky projekt është pjesë e vizionit më të gjerë të Musk për “kuptimin e Universit përmes inteligjencës artificiale.” --- Si është pritur Grokipedia Lansimi i Grokipedia-s tërhoqi menjëherë vëmendje globale — por edhe kritika të forta. Faqja u rrëzua për disa orë në ditën e parë të funksionimit, për shkak të numrit të madh të vizitave, raportuan The New York Times dhe Fox News. Për më tepër, lansimi ishte shtyrë një javë, për arsye teknike. - Akuzat për kopjim të përmbajtjes Menjëherë pas hapjes, disa media si NBC News zbuluan se disa artikuj të Grokipedia-s janë identikë me ato të Wikipedia-s, madje me të njëjtën renditje paragrafësh dhe formulime. Në disa raste, vetë faqja e Grokipedia-s përfshin këtë njoftim zyrtar në fund të artikujve: > “Përmbajtja është përshtatur nga Wikipedia, e licencuar nën Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 License.” Pra, ndonëse ligjërisht mund të përdorë përmbajtje të Wikipedia-s nën këtë licencë, kritikët e akuzojnë Musk për mungesë origjinaliteti dhe transparence, duke e quajtur platformën “Wikipedia me AI, jo alternativa e saj.” Në rrjetin X, Musk iu përgjigj akuzave me humor dhe tha: > “Duhet ta kemi rregulluar këtë deri në fund të vitit.” --- Reagimi i Fondacionit Wikimedia Organizata që administron Wikipedia-n, Wikimedia Foundation, publikoi një deklaratë të qartë për mediat, përfshirë People.com : > “Që nga viti 2001, Wikipedia ka qenë shtylla e njohurive në internet. Ndryshe nga projektet e reja, Wikipedia mbetet e vetmja faqe e madhe e menaxhuar nga një organizatë jofitimprurëse, me politika të hapura, mbikëqyrje vullnetare dhe një kulturë përmirësimi të vazhdueshëm.” Ata shtuan: > “Njohuria e Wikipedia-s është — dhe gjithmonë do të jetë — njerëzore. Kjo është ajo që e bën të vlefshme, dhe kjo është ajo që AI-të, përfshirë Grokipedia-n, përdorin për të mësuar.” Në faqen zyrtare të Wikipedia-s më 28 tetor, Fondacioni publikoi një mesazh sensibilizues për donacione, ku thuhej: > “Wikipedia është krijuar nga njerëzit, jo nga makinat. Nuk përpiqet të shtyjë asnjë pikëpamje. Është pronë e një jofitimprurëse, jo e një miliarderi apo korporate gjigante.” --- Çfarë thonë mediat ndërkombëtare NBC News theksoi se Grokipedia është “një eksperiment interesant, por që bazohet mbi punën njerëzore që tashmë ekziston në Wikipedia.” The New York Times raportoi se platforma “pësoi kolaps në ditën e parë” dhe se “shumica e përmbajtjeve janë të ndërtuara nga materiale të ekzistuara online.” Fox Business shtoi se “pavarësisht kritikave, Grokipedia mund të bëhet një provë se si AI mund të menaxhojë informacionin në shkallë të gjerë.” --- Përmbledhje Emri: Grokipedia Krijuesi: Elon Musk Kompania: xAI Data e lansimit: 27 tetor 2025 Artikujt fillestarë: ~880,000 Baza: përmbajtje të gjeneruara nga AI (dhe pjesërisht të marra nga Wikipedia) Qëllimi: të krijojë një alternativë “më të vërtetë” ndaj Wikipedia-s Kritikat kryesore: mungesë transparence, përdorim i përmbajtjeve ekzistuese, dështime teknike në lansim Reagimi i Wikipedia-s: “Njohuria njerëzore nuk mund të zëvendësohet nga  Inteligjenca Artificiale. Revista Prestige . Sipas : People.com

Clara Schumann (1819–1896) Një jetë midis dritës së pianos dhe hijes së përjetësisë Nga Rebecca Winzenried --- Në një shekull ku zëri i gruas rrallë dëgjohej përtej mureve të shtëpisë, Clara Schumann lindi për të dëshmuar të kundërtën. E lindur më 13 shtator 1819, në Leipzig, ajo ishte vajza e një pianisti kërkues dhe e një sopranoje me shpirt lirik. Që në moshën katër vjeçare, duart e saj të vogla prekën tastierën si një urë mes lodrës dhe fatit. Në 1828, vetëm nëntë vjeç, ajo interpretoi në Gewandhaus – tempulli muzikor i Leipzig-ut – dhe Evropa nisi të flasë për vajzën që luante me shpirt të pjekur. Mendelssohn, Liszt, Schubert e Paganini — emra të përjetshëm — e panë si një mrekulli të re të kohës. Në 1835, në moshën 16 vjeç, ajo prezantoi Koncertin për Piano në A minor, Op. 7, nën dirigjimin e Felix Mendelssohn. Ishte një shpërthim dritëhije në pentagramin e saj të parë të pavdekshëm. --- Dashuria që kompozoi heshtjen Në një nga koncertet e saj, një djalosh nëntë vjet më i madh — Robert Schumann — e dëgjoi dhe e ndjeu se përpara tij po luante muzika e shpirtit të tij. Ai hyri në shtëpinë e Wieck jo vetëm si nxënës, por si një hije që do të bëhej bashkëtingëllim i përjetshëm i Clara-s. Dashuria e tyre u përplas me kundërshtimin e ashpër të babait të saj, Friedrich Wieck, i cili e pa këtë ndjenjë si rrezik për një karrierë brilante. Por dashuria, ashtu si muzika, nuk pranon kufij ligjorë. Ata e fituan të drejtën për t’u bashkuar në martesë — dhe më 12 shtator 1840, një ditë para ditëlindjes së 21-të të saj, Clara u bë Zonja Schumann. Ata nuk ndanë vetëm një shtëpi, por edhe një ditar të përbashkët, ku fjala dhe nota shkrinin njëra-tjetrën. Martesa e tyre ishte një simfoni e brishtë dashurie dhe trishtimi. Ndërsa ajo rrinte midis koncertesh dhe fëmijëve — tetë në numër, shtatë të mbijetuar — Robert-i nisej drejt mjegullës së çrregullimit mendor. Në 1854, pas një tentative për t’i dhënë fund jetës duke u hedhur në lumin Rin, ai u shtua në një sanatorium. Vdiq dy vjet më pas, më 1856, duke lënë pas një dashuri që nuk do të shuhej kurrë në duart e Clara-s. Në një faqe të ditarit, ajo shkroi me dhimbje dhe bindje të heshtur: > “Dikur besoja se mund të krijoja. Por një grua nuk duhet të dëshirojë të kompozojë. Nuk ka pasur ndonjë që ta ketë bërë. A duhet të jem unë e para?” Në atë fjali, u përfshi jo vetëm melankolia e saj, por edhe filozofia e një kohe që e vendosi gruan mes frymëzimit dhe ndalimit. Megjithatë, ajo krijoi deri në fund – Romancat për Piano, Op. 21 (1855) dhe Romancat për Violinë dhe Piano, Op. 22 (1853) – si dy dritare të vogla që shikojnë përtej detit të brengës. --- E veja e pianos dhe miqësia e përjetshme Në moshën 36 vjeç, e vetme me shtatë fëmijë, Clara nuk u tërhoq nga muzika — ajo u rikthye në skenë si një priftëreshë e tingullit. Në turnet e saj, ajo interpretoi shpesh me Joseph Joachim, violinistin që do ta lidhte me një shpirt të ri: Johannes Brahms. I riu 20-vjeçar, që trokiti në derën e familjes Schumann në 1853, do të bëhej mik, ndihmës, ndoshta edhe dashuri e heshtur. Mes tyre lindi një lidhje aq e thellë sa që muzika e tyre vazhdon të dialogojë edhe sot, në heshtje. Ajo u përkushtua gjithashtu në botimin e veprave të Robert-it, në bashkëpunim me Breitkopf & Härtel, duke u bërë redaktore e trashëgimisë së tij muzikore. Në një botë mashkullore, ajo hapi një dritare për vajzat që ëndërronin tastierën: u bë mësuesja e parë dhe e vetmja grua në Dr. Hoch’s Conservatory në Frankfurt. Aty ajo mësoi jo vetëm notat, por shpirtin e interpretimit — ndjeshmërinë, dëgjimin e heshtur të qëllimit të kompozitorit, përtej efekteve virtuozistike. Në 1891, pas më shumë se gjashtë dekadash në skenë, ajo luajti për herë të fundit. Vdiq në 1896, në moshën 76 vjeç, pas një goditjeje në tru — por muzika e saj nuk u shua; ajo u shndërrua në frymë që endet në çdo tingull romantik. --- Trashëgimi dhe filozofia e një zemre muzikore Clara Schumann mbetet një simbol i përhershëm i shpirtit krijues femëror, që në heshtje ndihmoi të formësohej epoka romantike. Ajo ishte mësuese e qetësisë, pianiste e shpirtit, kompozitore e emocioneve, dhe rojtare e dashurisë. Në veprat e saj të pakta, por thellësisht të ndjera — nga Koncerti për Piano në A minor, Op. 7 (1833–1835), tek Trio për Piano në G minor, Op. 17 (1846), apo Romancat e fundit — dëgjohet një filozofi e nënkuptuar: muzika është një mënyrë për të jetuar përtej kohës, një urë mes dashurisë dhe vdekjes, mes heshtjes dhe zërit. Në çdo notë të saj, ndien një pyetje që nuk kërkon përgjigje, por vetëm dëgjim: > A është muzika, në fund, një mënyrë për të dashuruar pa fjalë?

Dritero Agolli. Kur të jesh merzitur shumë Ketu s' do të jem, do jem larguar; Në tokë i tretur si të tjerët, Në kafenene e preferuar Nuk do më shohin kamarierët. Dhe nëpër udhët ku kam ecur, S'do ndihet kolla ime e thate, Mbi varrin tim do të rrije i heshtur Një qiparis si murg i ngratë. Ti do trishtohesh atëherë, Se s'do më kesh në dhomë gjallë, Dhe, kur në xham të fryjë erë, Do qash me erën dalëngadalë. Po kur të jesh merzitur shumë, Në raft të librave kërkome, Atje do të jem i fshehur unë, Në ndonjë varg a ndonjë shkronjë. Mjafton që librin pak ta heqesh Dhe unë do zbres, do vij pas teje; Ti si dikur me mall do qeshesh, Si një blerim pas një rrekeje. --- Nëse do, mund ta bëj edhe një analizë të shkurtër letrare për këtë poezi, për të nxjerrë mesazhin dhe ndjenjat që përcjell. Dëshiron ta bëj?

Audreu Hepburn > “Në Audrey Hepburn, arti i baletit, muzika e shpirtit dhe eleganca e kinemasë u bashkuan në një harmoni të vetme — një yll i Hollivudit që ndriti jo për famë, por për ndjeshmëri.” ✨ Audrey Hepburn – Ylli që e bëri shpirtin modë Hyrje. Në qiellin e ndritshëm të Hollivudit, ku dritat e suksesit shpesh zbehen më shpejt se lindja e tyre, u shfaq një yll që nuk digjej, por ndriçonte me butësi: Audrey Hepburn. Në ekranet e kinemasë botërore, pak fytyra kanë lënë gjurmë që nuk zbehen me kalimin e kohës. Audrey Hepburn është një prej tyre. Ajo nuk ishte thjesht aktore; ishte një prezencë që ndryshoi mënyrën se si shohim bukurinë, elegancën dhe mirësinë njerëzore. E lindur në një kohë të trazuar dhe të pasigurt, fëmijëria e saj e formoi shpirtin e saj të brishtë por të fortë, duke e bërë çdo buzëqeshje të saj të kishte peshën e një mesazhi të thjeshtë: dashuri, dinjitet dhe mirësi.  Kur hyri në botën e filmit, nuk solli vetëm talent; solli një mënyrë të të qenit që bënte çdo skenë më njerëzore, çdo rol më të gjallë dhe çdo emocion më të prekshëm. Në një kohë kur fama mathej me zhurmë dhe glamur, ajo solli heshtjen fisnike të shpirtit, forcën e thjeshtësisë dhe magjinë e natyrshmërisë. Audrey nuk ishte vetëm një aktore e madhe — ajo ishte një mënyrë e të jetuarit, një filozofi që e ktheu mirësinë në estetikë dhe humanizmin në art. > “Thjeshtësia është çelësi i elegancës së vërtetë.” — Audrey Hepburn --- Audrey Kathleen Ruston lindi më 4 maj 1929, në Ixelles, një lagje aristokrate e Brukselit, Belgjikë. Ajo ishte bija e Joseph Victor Anthony Ruston, një biznesmen britanik me rrënjë austriake, dhe e Baroneshës Ella van Heemstra, një aristokrate holandeze, vajzë e Baronit Aarnoud van Heemstra, ish-guvernator i Surinamit. Audrey kaloi fëmijërinë mes Anglisë, Holandës dhe Belgjikës, në një mjedis që e ushqeu me kulturë dhe disiplinë, por jo pa plagë. Kur ajo ishte vetëm gjashtë vjeç, prindërit u divorcuan — një ndarje që la boshllëk të thellë në shpirtin e saj. Nëna, për të shmangur trazirat e luftës, u vendos në Arnhem të Holandës, ku Audrey e vogël përjetoi vitet më të errëta të Luftës së Dytë Botërore. > “Gjatë luftës, mësova çfarë është uria, frika, dhe më e rëndësishmja – shpresa.” Në moshën 16-vjeçare, ajo nisi studimet në Arnhem Conservatory, ku mësoi piano dhe balet klasik. Pas luftës, shkoi në Londër, ku studioi nën drejtimin e Marie Rambert, një nga emrat më të njohur të baletit britanik. Megjithatë, një dëmtim fizik i pengoi të bëhej balerinë profesioniste — dhe kjo fatkeqësi e vogël u kthye në shkëndijën e madhe të kinemasë. 🎬 Nga Londra në Hollywood – Ngritja e një legjende Në fund të viteve ’40, Audrey nisi të marrë role të vogla në filma britanikë, ndër to Dutch in Seven Lessons (1948) dhe The Lavender Hill Mob (1951). Fati e gjeti në Paris, ku shkrimtarja franceze Colette, e mahnitur nga prania e saj, tha: > “Ajo nuk ka nevojë të luajë. Ajo është vetë Gigi.” Kështu, në vitin 1951, ajo u zgjodh për rolin kryesor në shfaqjen “Gigi” në Broadway — dhe suksesi ishte i menjëhershëm. Pak më vonë, regjisori William Wyler e ftoi të luante në “Roman Holiday” (1953) përkrah Gregory Peck, dhe aty lindi një legjendë. 🌹 Filmat më të shquar dhe trashëgimia artistike 1. Roman Holiday (1953) – Një princeshë që kërkon lirinë për një ditë në Romë. Ky rol i solli Oscar-in, Golden Globe dhe BAFTA për Aktoren më të Mirë. Një film që shpërfaqi delikatesën dhe ironinë e fatit njerëzor. 2. Sabrina (1954) – Vajza e shoferit që kthehet nga Parisi si grua e sofistikuar. Audrey, në këtë film, shpalosi gracinë e natyrshme që e bëri sinonim të elegancës. 3. Funny Face (1957) – Përkrah Fred Astaire, si filozofe që bëhet muza e botës së modës. Një dialog mes mendjes dhe bukurisë, që pasqyronte thelbin e saj të brendshëm. 4. Breakfast at Tiffany’s (1961) – Si Holly Golightly, ajo u bë ikonë kulturore. Një film mbi vetminë e bukurisë moderne, ku eleganca fshihet pas një zemre të ndjeshme. 5. My Fair Lady (1964) – Transformimi i Eliza Doolittle nga vajzë e thjeshtë në zonjë. Filmi fitoi 8 Oscarë dhe u bë kulmi i karrierës së saj. 💫 Tre episode të jetuara nga jeta e saj 1. Lufta dhe uria (1944) Gjatë pushtimit nazist, Audrey dhe nëna e saj u fshehën në Arnhem. Ajo ushqehej me lëkurë patatesh dhe u vu në rrezik disa herë duke ndihmuar rezistencën. “Kisha parë vdekjen me sytë e mi,” tha ajo më vonë, “prandaj e dija ç’vlerë ka jeta.” 2. Dashuria me Mel Ferrer (1954) U njohën gjatë shfaqjes Ondine në Broadway. U martuan dhe bashkë luajtën në filma, por martesa e tyre përfundoi pas shumë dhimbjesh dhe abortimesh. “Në dashuri duhet të jesh i butë, jo për t’u nënshtruar, por për të kuptuar,” shkruante ajo në ditarin personal. 3. Humanizmi dhe UNICEF (1989–1992) Në vitet e fundit të jetës, ajo vizitoi fëmijët e uritur në Somali, Sudan dhe Etiopi si Ambasadore e Mirëdashjes për UNICEF. “Kam parë fytyrën e Zotit tek çdo fëmijë të uritur,” tha ajo. Për këto përpjekje, mori Presidential Medal of Freedom në vitin 1992. 🏆 Çmimet dhe vlerësimet kryesore Oscar (1953) – Aktorja më e Mirë për Roman Holiday Golden Globe (1954) – Aktorja më e Mirë BAFTA (1953, 1964) – për Roman Holiday dhe Charade Tony Award (1954) – për Ondine Emmy (1993) – për Gardens of the World with Audrey Hepburn Grammy (1994, post mortem) – për regjistrimin e dokumentarit të njëjtë Presidential Medal of Freedom (1992) – për kontributin humanitar Ajo është një nga të paktat që ka arritur statusin EGOT (fituese e të katër çmimeve më të mëdha artistike).  Analizë  Audrey Hepburn përfaqëson unitetin midis formës dhe shpirtit, artin që ndriçon nga brenda, dhe bukurinë që lind nga ndershmëria. Në kohën e figurave të zhurmshme, ajo u bë heshtja që flet më fort se fama. Në interpretimet e saj, ajo shpaloste filozofinë e njeriut të ndjeshëm që kërkon liri në një botë artificiale — një simbol i ekzistencializmit të butë femëror. Humanizmi i saj pas skenës tregoi se arti nuk është vetëm për t’u parë, por për të shëruar. > “E vetmja mënyrë për të mbajtur duart të zëna është duke ndihmuar dikë tjetër.” — Audrey Hepburn Në fund, ajo mbeti jo vetëm ikona e Hollivudit të artë, por ikona e shpirtit njerëzor. Bukuria e saj nuk ishte dekor, por dëshmi se mirësia është forma më e lartë e artit. Ja një thënie origjinale e përmasave të mëdha, me ton poetik dhe filozofik, që mund ta përdorësh si moto në fillim të esesë apo si përmbyllje: > “Audrey Hepburn ishte melodia që u bë lëvizje, balerina që vallëzoi në dritën e Hollivudit dhe aktorja që luajti me shpirtin e botës. Ajo nuk kërkoi duartrokitje — ajo krijoi heshtje që s’harrohet.” > “Në Audrey Hepburn, arti i baletit, muzika e shpirtit dhe eleganca e kinemasë u bashkuan në një harmoni të vetme — një yll i Hollivudit që ndriti jo për famë, por për ndjeshmëri.” 📚 Referenca (sipas stilit MLA) “Audrey Hepburn.” Simple English Wikipedia, Wikimedia Foundation, last edited 2025. https://simple.wikipedia.org/wiki/Audrey_Hepburn Paris, Barry. Audrey Hepburn: A Biography. New York: Putnam, 1996. Spoto, Donald. Enchantment: The Life of Audrey Hepburn. New York: Crown, 2006. Wyler, William, director. Roman Holiday. Paramount Pictures, 1953. UNICEF Archives. “Audrey Hepburn – Goodwill Ambassador (1989–1993).” United Nations Children’s Fund, 1993.

“Një Ditë në Romë, Frymë Lirie, Rrugët e Përjetshme, Gjesti i Heshtur dhe Ëndrra e Një Dite.” “Roman Holiday” është një prej atyre filmave që duken si një përrallë, por në të vërtetë janë një pasqyrë e butë e jetës — një ëndërr që zgjohet në dritën e realitetit. Nën regjinë mjeshtërore të William Wyler, me Audrey Hepburn dhe Gregory Peck në qendër, ky film i vitit 1953 mbetet një kryevepër e thjeshtësisë dhe ndjenjës njerëzore, një poezi filmike ku Romës i është dhënë shpirti i një dashurie të pamundur. Princesha Ann, e lodhur nga peshat e protokollit dhe rregullave mbretërore, një natë vendos të thyejë muret e arta të jetës së saj. Ajo arratiset nëpër rrugët e Romës, duke kërkuar jo aventurë, por një shije të thjeshtë të lirisë — një frymë ajri që nuk i është dhënë kurrë. Fati e çon në duart e Joe Bradley-t, gazetarit amerikan që ka humbur gjithçka në bixhoz, por ruan në shpirt një njeri të ndershëm, një vëzhgues të heshtur të botës. Ai nuk e di fillimisht kush është ajo, dhe pikërisht në këtë padije nis bukuria e historisë. Në ditët që ndjekin, ata enden nëpër qytetin e përjetshëm — me një Vespa që gëzon si fëmijë rrugicat romake, me një prerje flokësh që simbolizon lindjen e një “vetvetjeje” të re, me shaka të lehta e sy që fillojnë të flasin përtej fjalëve. Rruga e tyre është një ditar i vogël lirie, një përshpëritje midis dy botëve që kurrë s’mund të takohen plotësisht. Në fund, realiteti vjen si një mëngjes i pashmangshëm. Joe, që fillimisht e pa princeshën si një shans për karrierë, tani e sheh si një njeri që duhet mbrojtur nga bota, jo shfrytëzuar. Ai ia kthen lirinë dhe dinjitetin, pa kërkuar asgjë. Në konferencën për shtyp, ajo e sheh dhe e njeh, por asnjë fjalë nuk mund të thuhet. Vetëm një ulje koke, një gjest falënderimi e dashurie të heshtur — më e thellë se çdo puthje filmike. Dhe Joe largohet ngadalë, në rrugët e tij të thjeshta, ndërsa ajo kthehet në botën e saj të ftohtë e të ndritur. Dy rrugë paralele që ndahen përgjithmonë. “Roman Holiday” nuk ofron një fund të lumtur, por një fund të vërtetë. Është një kujtesë se dashuria nuk ka nevojë për zotërim për të qenë e pastër; se liria ndonjëherë është vetëm një ditë, por mjafton për ta ndryshuar jetën. Në këtë thjeshtësi qëndron madhështia e filmit — një himn për njerëzoren, për ndershmërinë dhe për bukurinë që lind kur njeriu hiq dorë nga interesi dhe zgjedh të bëjë të drejtën. Audrey Hepburn, me ëmbëlsinë dhe hijeshinë e saj, u shndërrua në një ikonë botërore dhe fitoi Oscar-in për aktoren më të mirë. Filmi, që mori gjithashtu çmime për skenarin dhe kostumet, u prit me dashuri nga publiku e kritikët, duke hyrë menjëherë në historinë e artit të shtatë si një himn ndaj thjeshtësisë, dinjitetit dhe ëndrrës njerëzore për liri. “Roman Holiday” mbetet një kujtesë e butë se edhe një ditë e vetme, e jetuar sinqerisht, mund të vlejë sa një jetë e tërë në ar.