Search Results

POEZI NGA FREDERIKO GARSIA LORKA ( 1898 – 1936 ) VALSI I DEGEVE Ra një gjethe dhe dy dhe tre.... Në hënë notonte një peshk. Uji fle një orë dhe deti i bardhë njëqind fle. Një zonjë e re ishte e vdekur nëpër degë atje. Një murgeshë këndonte brenda në një qitro. Një vogëlushe nëpër boçe ikte në pishë. Dhe pisha vraponte majën e cicërimës kërkonte. Por bilbili i ri qante përqark plagët e tij. Dhe unë po ashtu, sepse ra një gjethe dhe dy dhe tre.... Dhe një kokë kristali dhe një violinë prej letre dhe bora do mundej me botën nëse bora do të flinte një muaj përdhe, dhe degët do luftonin me botën një nga një, dy nga dy, dhe tre nga tre. Oh, fildish i fortë prej mishrash të padukshëm ! Oh, gji pa milingona në agim! Me fësh-fësh-in e degëve në pemë, me ah-un e zonjave po them, me kuak-un e bretkosave që gjen dhe me klluk-un e të verdhit mjalt. Do të vij një hije trungu i kurorëzuar me dafina nga lart. Do të jetë një qiell për erën i fortë si një mur dhe degët e shqyera do të shkojnë të kërcejnë me të si dikur. Një nga një përreth hënës, dy nga dy përreth diellit, dhe tre nga tre për fildishet që të qetë flenë. Kush është poeti Federiko Garsia Lorka? Federiko Garsia Lorka (1898–1936) është një nga poetët dhe dramaturgët më të mëdhenj të shekullit XX, një figurë që e bëri poezinë spanjolle të flasë me një gjuhë të re. Ai lindi në Fuente Vaqueros, pranë Granadës, në një familje ku babai ishte pronar tokash dhe nëna mësuese. Që në fëmijëri, Lorka u dallua për dashurinë ndaj artit. Ai ishte i lidhur ngushtë me muzikën – madje donte të bëhej pianist – dhe kjo ndikon që poezia e tij të ketë gjithmonë ritëm dhe melodi të brendshme. Në universitet, ai studioi letërsi, muzikë dhe pikturë, duke u formuar si një artist i plotë. Në Madrid u bë pjesë e një rrethi intelektualësh ku u miqësua me piktorin Salvador Dalí dhe kineastin Luis Buñuel. Këto marrëdhënie ndikuan në zhvillimin e tij dhe e afruan me surrealizmin, një rrymë artistike ku ëndrra dhe realiteti bashkohen. Një nga ngjarjet më të rëndësishme të jetës së tij ishte udhëtimi në Nju Jork (1929–1930). I tronditur nga ritmi i shpejtë i qytetit dhe pabarazitë sociale që pa atje, Lorka shkroi librin “Poeti në Nju Jork”, një vepër që u bë simbol i poezisë moderne botërore. Ndër veprat e tij më të njohura janë: “Romancero Gitano”, ku i jep zë komunitetit rom dhe e kthen poezinë popullore në art të madh; “Shtëpia e Bernardës Alba”, një dramë e fuqishme mbi shtypjen e grave; si edhe “Martesa e gjakut” dhe “Jermën”, ku dashuria dhe tragjedia njerëzore ndërthuren në mënyrë të paharrueshme. Por ajo që e bën Lorkën veçanërisht të dashur është cilësia e tij njerëzore. Ai ishte poet i thjeshtësisë dhe i popullit. Në çdo poezi, ai dëgjonte zërat e heshtur: të gitanëve, të grave, të fshatarëve të varfër. Poezia e tij nuk ishte vetëm art, por edhe një mjet për të mbrojtur lirinë dhe dinjitetin njerëzor. Ngjarja më tragjike e jetës së tij ndodhi në vitin 1936, kur filloi Lufta Civile në Spanjë. Për shkak të bindjeve të tij liberale dhe mbështetjes për Republikën, ai u arrestua dhe u pushkatua nga forcat frankiste pranë Granadës, në moshën vetëm 38-vjeçare. Vdekja e tij e parakohshme e shndërroi në një simbol të lirisë së artit. Sot, Federiko Garsia Lorka mbetet poet i pavdekshëm. Ai është vlerësuar si poeti më i madh spanjoll i shekullit XX dhe një nga zërat që e ngritën poezinë në nivel universal. Fjala e tij është e gjallë si muzika, e thellë si dhimbja dhe e ndritshme si hëna që shpesh përmendet në vargjet e tij.

“Madhështia që lind nga thjeshtësia: Ermonela Jaho në tempullin e dijes” Në sallën e madhështisë e solemne të Akademisë së Shkencave, dy ditë më parë, ndodhi një takim që ngjan më shumë me një shkrirje të bukur midis dijes dhe artit, midis mendimit racional e shpirtit të ndjeshëm. Sopranoja e shquar shqiptare me famë botërore, Ermonela Jaho, u mirëprit më 22 shtator 2025 nga kryetari i Akademisë, akad. Skënder Gjinushi, në një ceremoni që nuk ishte thjesht një formalitet institucional, por një ngjarje ku arti dhe shkenca i dhanë dorën njëra-tjetrës. Në krah të Gjinushit, në këtë takim morën pjesë personalitete të tjera të botës akademike e publike: zv/kryetarja e Komisionit për Edukimin dhe Mjetet e Informimit Publik, znj. Evis Kushi; zëvendëskryetari i Akademisë, akad. Vasil Tole; sekretarja shkencore, akad. Anila Hoda, si dhe anëtarë të kryesisë e të ftuar të tjerë. Ishte vetë Akademia e Shkencave e Shqipërisë organizatore e këtij momenti, duke e kthyer hapësirën e saj në një urë që bashkon realitetin shqiptar me skenat e mëdha ndërkombëtare. Në fjalën e tij, akad. Skënder Gjinushi nuk u mjaftua vetëm me një përshëndetje. Ai theksoi se prania e Ermonela Jahos në Akademi ishte një nder dhe një dëshmi se ky institucion nuk mbetet i kufizuar në botën teknike të shkencës, por hap dyert edhe për ata që krijojnë në fushën e artit, kulturës dhe shpirtit njerëzor. Gjinushi e përshkroi këtë zgjedhje si një hap drejt një Akademie më të hapur, më përfshirëse, që pranon si pjesë të saj personalitete të cilët, edhe pse jetojnë e veprojnë jashtë vendit, mbeten pasqyrë e vlerave më të larta shqiptare. Në thelbin e fjalës së tij tingëllonte një filozofi e thjeshtë: se arti dhe shkenca, secili në mënyrën e vet, janë dy rrugë që çojnë drejt së njëjtës dritë – dritës së së vërtetës dhe të bukurës. Pikërisht në këtë frymë, sopranoja Ermonela Jaho u nderua me titullin “Anëtare e jashtme e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë”. Certifikata iu dorëzua solemnisht nga znj. Evis Kushi, duke e kthyer këtë moment në një akt të dukshëm mirënjohjeje dhe respekti. Ky titull nuk është vetëm një dekoratë formale, por një lidhje e thellë shpirtërore mes Jahos dhe institucioneve shqiptare. Ai përfaqëson dëshirën e Akademisë për të njohur e për të pranuar si të vetën një figurë që i ka dhënë botës art dhe emocione, ndërsa Shqipërisë i ka dhënë krenari. Në madhështinë e skenave botërore, zëri i Ermonela Jahos ngjitet si një lutje që prek qiellin, ndërsa në thjeshtësinë e sallës së Akademisë së Shkencave, ajo u prit me të njëjtin respekt që i jepet një simboli kombëtar. Ky kontrast i bukur mes madhështisë së operave ku ajo shndrit dhe thjeshtësisë me të cilën Akademia e pranoi në gjirin e saj, është një dëshmi se vlera e vërtetë nuk matet as me sallat e mëdha, as me duartrokitjet e pafundme, por me aftësinë për të qenë e përulur dhe njerëzore edhe në kulmin e lavdisë. Në këtë takim, që mund të shihej si një dialog i thjeshtësisë dhe solemnitetit midis notave muzikore dhe fjalëve shkencore, doli në pah një e vërtetë universale: se arti dhe shkenca, sado të ndryshme në formë, kanë të njëjtën rrënjë – dashurinë për të shprehur dhe për të zbuluar dimensionet më të thella të qenies njerëzore. Në këtë bashkim, Ermonela Jaho nuk ishte vetëm një soprano e famshme; ajo ishte një metaforë e vetë Shqipërisë që rrezaton dritë jashtë kufijve të saj. Ceremonia e 22 shtatorit 2025 nuk ishte vetëm një nderim institucional. Ishte një mësim filozofik: se arti, kur bashkohet me dijen, nuk humb madhështinë e tij, por fiton thjeshtësinë që e bën të pavdekshëm. © 2024–2025 Liliana Pere –  Themeluese, Botuese, Autore  Revista Prestige.

Martya Sen – Një dritë e mendjes njerëzore që ndriçoi botën   Nëse do të kërkonim një frymëzues të epokave, një njeri që me mendje të kthjellët dhe zemër të ngrohtë i dha botës jo vetëm ide, por edhe shpresë, atëherë padyshim që do të flisnim për Martya Sen  – filozof, ekonomist, humanist, dhe fitues i Çmimit Nobel për Ekonomi . këtu janë edhe disa citate të Amartya Sen-it, të përkthyera në shqip: “Zhvillimi duhet të shihet si një proces i zgjerimit të lirive reale që njerëzit gëzojnë.” “Të drejtat dhe liritë nuk janë luks, por bazë për drejtësinë sociale.” “Asnjë shoqëri nuk mund të quhet e zhvilluar nëse anëtarët e saj nuk kanë qasje në kujdes shëndetësor, arsim dhe mundësi të barabarta.” “Demokracia është e çmuar jo vetëm sepse na lejon të marrim vendime politike, por sepse na jep hapësirë për të jetuar me dinjitet.” “Uria në botë nuk është pasojë e mungesës së prodhimit, por e shpërndarjes së padrejtë dhe pabarazisë.” “Të jetosh pa frikë dhe pa mungesë është themeli i mirëqenies.” “Vlerësimi i një ekonomie nuk bëhet vetëm me rritjen e PBB-së, por me sa shanse u jep njerëzve për të jetuar jetën që ata kanë arsye ta çmojnë.” Me tepet per Ekonomistin Nobelistin Martya Sem ✨️ Origjina dhe familja – Farat e mendimit në tokën e Bengalit Martya Sen lindi më 3 nëntor 1933 , në Shantiniketan , Bengal Perëndimor, Indi. Qyteti ku ai lindi, s'ishte një qytet i zakonshëm. Ishte një vend i themeluar nga poeti i madh Rabindranath Tagore , ku kultura, arsimi dhe humanizmi shkonin dorë për dore. I ati, Ashutosh Sen , ishte profesor i kimisë në Universitetin e Dakës dhe një intelektual i njohur. Nëna e tij, Amita Sen , ishte një grua me shpirt të thellë kulturor. Në këtë mjedis ku librat nuk mungonin dhe bisedat me kuptim ishin buka e përditshme, u rrit Martya. Ai e trashëgoi qetësinë e mendjes nga babai dhe dhuntinë për të ndjerë dhimbjen e tjetrit nga nëna. ✨️ Arsimi – Rruga drejt dritës Në moshë të re, Sen përjetoi tmerrin e urisë bengaleze të vitit 1943 , një tragjedi që më pas do të ushqente gjithë filozofinë e tij për drejtësinë dhe ekonominë. Ai studioi në Presidency College  në Kalkutë, ku u shqua për zgjuarsinë e tij të jashtëzakonshme. Më vonë, vazhdoi në Trinity College, Cambridge , ku fitoi doktoraturën në ekonomi. Këtu u takua me figura të tjera të mëdha si Amartya Kumar Bagchi  e Kenneth Arrow , me të cilët ndante ide që ndryshuan botën. ✨️ Eksperiencat – Një udhëtim mes universiteteve dhe vuajtjes njerëzore Martya Sen ka dhënë mësim në universitetet më prestigjioze të botës: Oxford , Cambridge , Harvard , London School of Economics , dhe Delhi School of Economics . Por jeta e tij s’ishte thjesht një katedër e ftohtë – ai e shndërroi çdo përvojë në një dritare për të parë më thellë në shpirtin njerëzor. Me vepra si "Poverty and Famines" , ai tregoi se uria nuk vjen gjithmonë nga mungesa e ushqimit, por nga mungesa e drejtësisë. ✨️ Çmimi Nobel – Kur drejtësia mori fjalën Në vitin 1998 , Martya Sen fitoi Çmimin Nobel në Ekonomi , për kontributin e tij në ekonominë e mirëqenies dhe analizën e varfërisë dhe urisë . Ai s’i përdori numrat për të fshehur vuajtjen, por për ta zbuluar dhe për të kërkuar zgjidhje. Ky ishte një çmim për të gjithë ata që ndihen të padëgjuar në periferi të botës. ✨️ Një ese frymëzimi – Dritë që ndizet nga brenda Martya Sen është si një zambak i bardhë që çel në baltë , një njeri që ndërtoi ura mes statistikës dhe shpirtit njerëzor. Ai nuk foli për tregjet thjesht si mekanizma, por si pasqyra të moralit shoqëror. Ai na mësoi se zhvillimi nuk është veç rritje ekonomike, por çlirimi i njerëzve nga frika, uria dhe mungesa e zërit . Ashtu si Prometeu , që i solli zjarrin njerëzimit, Sen i solli mendimin kritik dhe ndërgjegjen sociale një bote që shpesh ngutet të harrojë më të dobëtit. Si një filozof me lapsin në dorë dhe diellin në zemër , ai tregoi se një botë më e drejtë është e mundur kur vendimet merren me dhembshuri dhe arsye. ✨️ Mbyllje – Mësime nga një jetë Nga një fëmijë që pa vuajtjen në sytë e bashkëqytetarëve të tij, tek një burrë që ndriçoi auditorët e botës, Martya Sen është dëshmi se njeriu nuk është i madh nga sa di, por nga sa bën për të tjerët . Në një botë që shpesh mat suksesin me pasuri, ai na kujton se vlera më e lartë është dinjiteti njerëzor . Nëse bota do të kishte më shumë mendje si ajo e Martya Sen, bukuria nuk do të ishte thjesht në lule, por në jetën e çdo njeriu të lirë dhe të respektuar .✨️ © Autor: Liliana Pere Të gjitha të drejtat e rezervuara. Nuk lejohet kopjimi, riprodhimi apo shpërndarja pa leje të shkruar nga autori.

Horizontet e Lirisë dhe të Drejtësisë: Filozofia e Amartya Sen në Veprat e Tij Kryesore Hyrje Ka mendimtarë që shfaqen si aritmetikanë të botës, duke i përmbledhur të gjitha në shifra e në grafikë. Por Amartya Sen, megjithëse ekonomist, është diçka më tepër: një udhëheqës shpirtëror i kohës sonë, një filozof i lirisë që përdor gjuhën e statistikave për të folur mbi dinjitetin e njeriut. Leximi i veprave të tij është një ecje mes numrave dhe ideve, ku pas çdo tabele fshihet një pyetje e lashtë: Ç’është mirëqenia? Ç’është drejtësia? Çfarë do të thotë të jesh i lirë? Në vijim, do të hyjmë në tri vepra themelore të Sen-it — “Poverty and Famines”, “Development as Freedom” dhe “The Idea of Justice” — duke i lexuar jo si raporte teknike, por si kapituj të një udhëzuesi filozofik mbi njeriun dhe shoqërinë. --- “Poverty and Famines” (Varfëria dhe Uritë, 1981) Ky libër është pika e kthesës ku Sen përmbys idenë tradicionale mbi shkakun e urive. Deri atëherë mendohej se uria është pasojë e mungesës së ushqimit. Por Sen, duke studiuar raste nga India, Bangladeshi dhe Etiopia, tregoi se uria shpesh lind edhe kur ushqimi ekziston në sasi të mjaftueshme. Shkaku qëndron tek ajo që ai e quan “entitlement”, që mund ta përkthejmë si e drejta e garantuar për të pasur qasje. Një punëtor bujqësor që humbet punën, një peshkatar që përballon një krizë tregu, ose një grua e varfër e pa tokë, mund të mos ketë më “të drejtën” ekonomike për të siguruar ushqimin, edhe pse tregjet janë plot. Kjo teori e të drejtave mbi urinë na kujton mendimin e Aristotelit, i cili thoshte se drejtësia nuk është shpërndarja e barabartë e gjërave, por shpërndarja sipas nevojës e funksionit shoqëror. Uritë, sipas Sen-it, nuk janë thjesht dështime natyrore, por dështime të drejtësisë ekonomike. Kështu, ky libër nuk është vetëm një studim historik mbi urinë; është një manifest kundër indiferencës, një thirrje për të kuptuar se vuajtja njerëzore lind jo nga mungesa absolute, por nga pabarazitë në qasje dhe në fuqi. --- “Development as Freedom” (Zhvillimi si Liri, 1999) Në këtë vepër, Sen ngre pyetjen që sfidon vetë zemrën e ekonomisë: Çfarë është zhvillimi? Për shumë qeveri dhe institucione, zhvillimi ka qenë sinonim i rritjes së të ardhurave kombëtare. Por Sen kthen vështrimin nga brenda dhe thotë: zhvillimi nuk është rritje e thjeshtë e PBB-së, por zgjerim i lirive reale të njerëzve. Ai dallon disa forma të këtyre lirive: liria politike, qasja në arsim e shëndetësi, sigurimi ekonomik, dhe mbrojtja nga shtypja. Nëse një vend rrit të ardhurat por shtyp mendimin, pengon arsimimin e grave apo lë qytetarët pa kujdes shëndetësor, atëherë ai vend nuk është realisht i zhvilluar. Këtu shohim dialogun e tij të heshtur me John Stuart Mill-in, i cili thoshte se liria është kushti i parë i progresit shoqëror. Sen e përkufizon zhvillimin si proces çlirimi, ku individët bëhen të aftë të zgjedhin jetën që vlerësojnë. Ky është edhe kuptimi më i plotë i termit capability: nuk mjafton të kesh burime, duhet të kesh aftësinë reale për t’i kthyer ato në një jetë me kuptim. Për të dhënë një ilustrim: një person që ka një libër, por nuk di të lexojë, nuk ka aftësinë reale që libri t’i shërbejë. Liria, sipas Sen-it, është përputhja mes mundësisë dhe shfrytëzimit të saj të vërtetë. --- “The Idea of Justice” (Ideja e Drejtësisë, 2009) Ky libër është përgjigjja e Sen-it ndaj teorive të drejtësisë, sidomos asaj të John Rawls-it, i cili flet për një shoqëri ideale të rregulluar nga parime të barazisë. Sen nuk e mohon Rawls-in, por i kundërvihet duke thënë: nuk ka nevojë të presim një shoqëri perfekte për të luftuar padrejtësitë reale që kemi para syve. Sen bën dallimin mes “niti” (normave ideale të drejtësisë, të ngjashme me përshkrimin e një bote të përsosur) dhe “nyaya” (drejtësia e përjetuar realisht në botën e jetës së përditshme). Ky dallim, i huazuar nga filozofia indiane klasike, është thelbësor: një teori e drejtësisë duhet të udhëheqë jo vetëm ëndrrat tona për të ardhmen, por edhe betejat tona të përditshme kundër padrejtësive të dukshme. Për shembull, të diskutosh një kushtetutë ideale është e rëndësishme, por më e ngutshme është të adresosh faktin që një fëmijë sot nuk shkon në shkollë, që një grua nuk ka qasje në shërbime shëndetësore, që një punëtor nuk merr rrogën e tij. Në këtë pikë, Sen është më afër Karl Popper-it se sa Rawls-it: në vend që të kërkojmë përsosjen, le të përmirësojmë realitetin, hap pas hapi, duke zbutur vuajtjen dhe duke rritur liritë konkrete. --- Mbyllje Tri veprat kryesore të Amartya Sen-it mund të lexohen si tri kapituj të një trilogjie filozofike: Poverty and Famines është libri i së vërtetës, që na mëson se vuajtja buron nga padrejtësia e qasjes. Development as Freedom është libri i shpresës, që na mëson se zhvillimi është proces çlirimi. The Idea of Justice është libri i veprimit, që na thërret të luftojmë padrejtësitë konkrete pa pritur një botë ideale. Në to, ekonomisti bëhet filozof, dhe filozofi bëhet udhërrëfyes i një humanizmi të ri, ku liria nuk është luks, por vetë themeli i zhvillimit. Amartya Kumar Sen, i lindur më 3 nëntor të vitit 1933 në Santiniketan të Bengalit, atëherë pjesë e Indisë Britanike, është një nga zërat më të ndritshëm të mendimit ekonomik e filozofik të kohëve moderne. Jeta dhe vepra e tij përfaqësojnë një udhëtim të dyfishtë: udhëtimin e një individi që shkel kufijtë e kombit dhe traditës, dhe udhëtimin e një mendjeje që sfidon dogmat për të ndriçuar pyetjet themelore të lirisë, drejtësisë dhe mirëqenies njerëzore. Prej vitit 1972 e më pas, Sen e shtriu mësimdhënien dhe punën e tij kërkimore në universitete të Anglisë dhe Shteteve të Bashkuara, duke krijuar ura mes kulturave akademike dhe traditave intelektuale. Nderimi më i lartë i karrierës së tij erdhi në vitin 1998, kur iu dha Çmimi Nobel në Shkencat Ekonomike për kontributet e tij themelore në ekonominë e mirëqenies. Ky çmim nuk ishte thjesht një medaljon i meritës personale, por një njohje universale e faktit se mendimi ekonomik mund të mos jetë vetëm një analizë e tregjeve e të dhënave, por edhe një meditacion mbi njeriun, dinjitetin dhe lirinë. Kontributet e Sen shtrihen gjerësisht: nga teoria e zgjedhjes shoqërore e deri te drejtësia ekonomike e shoqërore; nga analizat mbi urinë, ku ai tregoi se katastrofat njerëzore nuk lindin domosdoshmërisht nga mungesa e ushqimit, por nga pabarazitë dhe dështimet e mekanizmave të shpërndarjes; e deri te qasja e tij e njohur si “Capability Approach”, një teori që vendos në qendër jo vetëm burimet materiale të njeriut, por aftësitë dhe mundësitë e tij reale për të jetuar jetën që vlerëson. Në këtë mënyrë, ekonomia tek ai merr një dimension etik, duke mos qenë më thjesht llogaritje e të ardhurave, por vlerësim i hapësirave të lirisë që shoqëria u ofron individëve. Formimi i tij intelektual ka qenë i pasur dhe i larmishëm. Sen u arsimua fillimisht në Presidency College të Kalkutës dhe më pas në Trinity College të Kembrixhit, ku përfundoi doktoraturën nën kujdesin e ekonomistes Joan Robinson. Ai u ndikua thellë nga një galeri figurash të mëdha: që nga Gautama Buda, me përsiatjen e tij mbi vuajtjen dhe rrugën drejt çlirimit, deri te Adam Smith, John Rawls dhe Keynes, të cilët, secili në mënyrën e vet, e bënë të pyeste jo vetëm se si rritet pasuria, por edhe si shpërndahet ajo, si matet drejtësia, dhe çfarë kuptimi ka të flitet për mirëqenie njerëzore. Po ashtu, marrëdhëniet me mendimtarë si Kenneth Arrow apo Piero Sraffa e forcuan përballjen e tij me paradokset e teorisë ekonomike. Jeta e tij personale, me gëzimet dhe humbjet e saj, mbart po aq dramë sa edhe veprimtaria akademike. Ai u martua fillimisht me Nabaneeta Dev Sen, më pas me Eva Colornin – e cila humbi jetën para kohe – dhe më vonë me Emma Rothschild, me të cilën jeton ende. Nga këto bashkëudhëtime jetësore ai ka katër fëmijë, ndër të cilët Nandana Sen, aktore dhe aktiviste, dhe Antara Dev Sen, gazetare dhe intelektuale publike. Vlerësimet dhe çmimet që i janë dhënë pasqyrojnë jo vetëm arritjen e tij si studiues, por edhe rezonancën e mendimit të tij përtej kufijve akademikë: Çmimi Nobel (1998), dekorata Bharat Ratna (1999), Medalja Kombëtare e Humaniteteve në SHBA (2011), si edhe Çmimi Johan Skytte për Shkencat Politike (2017). Këto janë dëshmi se idetë e tij kanë pasur ndikim jo vetëm në ekonomi dhe filozofi, por edhe në politikë, në mendimin publik dhe në mënyrën se si shtetet dhe shoqëritë konceptojnë vetveten. Nga veprat e tij më të rëndësishme, si Development as Freedom dhe The Idea of Justice, përçon një mesazh të qartë: zhvillimi nuk mund të matet me rritjen e të ardhurave kombëtare, por me zgjerimin e lirisë reale që u ofrohet njerëzve për të ndjekur qëllimet e tyre. Një shoqëri është më e drejtë jo kur të gjithë kanë të njëjtën sasi pasurie, por kur secili ka hapësirë të barabartë për të qenë e për të bërë atë që vlerëson. Amartya Sen, kështu, nuk është vetëm një ekonomist i shquar, por edhe një filozof i lirisë dhe i humanizmit. Ai na mëson se pyetjet më të thella mbi zhvillimin nuk lidhen vetëm me rritjen, por me dinjitetin njerëzor, me aftësinë për të marrë pjesë në jetën shoqërore, me shëndetin, arsimin, dhe mundësitë për të zgjedhur. Në këtë frymë, trashëgimia e tij mbetet një ftesë për të menduar përtej shifrave, drejt një vizioni të thellë mbi atë që do të thotë të jetosh mirë e me kuptim. Qasja e aftësive (Capability Approach) Në thelb, Amartya Sen na propozon një mënyrë tjetër për të menduar mbi zhvillimin, drejtësinë dhe mirëqenien. Tradicionalisht, ekonomia dhe politika kanë matur suksesin e një shoqërie përmes treguesve si të ardhurat kombëtare, PBB-ja, ose niveli i konsumit. Në këtë qasje, sa më shumë të prodhojë dhe të konsumojë një vend, aq më i zhvilluar konsiderohet. Por Sen e sheh këtë si një reduktim të rrezikshëm, sepse pasuria materiale nuk garanton gjithmonë lirinë njerëzore. Përkthim i termit: Fjala angleze capability është shpesh e vështirë të përkthehet me saktësi. Në shqip mund të përdorim “aftësi” ose “mundësi reale”. Nuk bëhet fjalë vetëm për aftësinë e brendshme të njeriut (si njohuritë, shëndeti, aftësitë fizike apo mendore), por për një ndërthurje mes asaj që njeriu është në gjendje të bëjë dhe kushteve shoqërore që ia mundësojnë ose ia pengojnë këto veprime. Pra, “qasja e aftësive” është vlerësimi i mirëqenies sipas hapësirës së mundësive reale që individi ka për të jetuar jetën që dëshiron. Shembuj të thjeshtëzuar Një grua mund të ketë një diplomë universitare, por nëse shoqëria e saj nuk i lejon të punojë për shkak të zakoneve patriarkale, atëherë aftësia e saj reale është e kufizuar. Një fëmijë mund të ketë ushqim mjaftueshëm për të mbijetuar, por nëse nuk ka qasje në arsim, ai nuk ka aftësi reale për të zhvilluar potencialin e vet. Një qytetar mund të ketë një të ardhur mesatare, por nëse mungon kujdesi shëndetësor bazë, aftësitë e tij për të jetuar një jetë të gjatë e të shëndetshme mbeten të varfra. Pra, Sen na thotë: e rëndësishme nuk është sa ke, por çfarë mund të bësh me atë që ke. Dimensioni filozofik Këtu Sen hyn në një dialog të heshtur me shumë filozofë klasikë: Me Aristotelin, ai ndan idenë se e mira e vërtetë nuk është pasuria, por zhvillimi i aftësive njerëzore dhe lulëzimi i jetës (eudaimonia). Sikurse Aristoteli shihte virtytet si mënyra për të jetuar një jetë të plotë, Sen sheh aftësitë si kushtet reale për të zgjedhur e vepruar. Me John Rawls-in, ai bie në një lloj debati. Rawls flet për shpërndarjen e të mirave bazike (të ardhurat, pasuria, të drejtat). Sen e çon një hap më tej: shpërndarja e barabartë e burimeve nuk garanton barazi reale, sepse njerëzit kanë nevoja e mundësi të ndryshme. Një person me aftësi të kufizuara, për shembull, ka nevojë për më shumë mbështetje për të arritur një nivel të barabartë të lirisë. Me Karl Marx-in, ai ndan kritikën ndaj reduktimit të njeriut në “makinë prodhuese”. Por, ndryshe nga Marx, që thekson konfliktin klasor dhe marrëdhëniet e prodhimit, Sen është më i përqendruar te hapësira që individi ka për të ushtruar zgjedhje, duke theksuar pluralitetin e mënyrave të jetesës. Me Buddha-n, ai ndan ndjeshmërinë për vuajtjen njerëzore. Qasja e aftësive është një mënyrë për të parë se çfarë kushte e mbajnë njeriun të robëruar dhe çfarë kushte e çlirojnë për një jetë me kuptim. Një ilustrim konkret Le të marrim shembullin e dy personave me të njëjtën të ardhur mujore: I pari jeton në një qytet me shkolla të mira, spital të afërt, transport publik dhe një klimë politike që i mbron të drejtat. I dyti jeton në një fshat të izoluar, pa rrugë, pa mjek, me kufizime shoqërore për shkak të kastës ose gjinisë. Edhe pse të ardhurat janë të barabarta, aftësitë reale të tyre janë krejt të ndryshme. I pari mund të ndjekë ëndrrat e tij, i dyti është i kufizuar. Pikërisht këtu qëndron dallimi i madh mes matjes së mirëqenies përmes të ardhurave dhe matjes përmes aftësive. Pasojat praktike Kjo teori nuk mbetet vetëm në rafte bibliotekash. Ajo ka ndikuar në mënyrën se si matet zhvillimi global. Indeksi i Zhvillimit Njerëzor (HDI), i krijuar nga Programi i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP), i frymëzuar nga puna e Sen dhe bashkëpunëtores së tij Mahbub ul Haq, mat jo vetëm të ardhurat, por edhe jetëgjatësinë dhe arsimin – tri fusha bazë të aftësive njerëzore. Nëse ekonomia klasike e sheh shoqërinë si një llogari bankare, Amartya Sen e sheh si një kopsht. Një kopsht nuk matet nga shuma e bimëve, por nga gjallëria, nga mundësitë për të lulëzuar secila lule. Për Sen, drejtësia dhe zhvillimi janë pikërisht kjo: krijimi i kushteve ku secili individ mund të lulëzojë në mënyrën e vet. Analize e librave te tij. “Poverty and Famines” (1981) – Varfëria dhe Uria Në këtë libër, Sen hodhi poshtë idenë e përhapur se uria është gjithmonë pasojë e mungesës së ushqimit. Ai tregoi përmes analizash historike – si uria e Bengalit në vitin 1943 – se shpesh ushqim ka pasur, por njerëzit e zakonshëm nuk kanë pasur “entitlements”, pra të drejtat dhe mjetet reale për t’u qasur te ai ushqim. Përkthimi i termit “entitlement” është delikat: nuk është thjesht “e drejtë” ligjore, por një kombinim i mekanizmave ekonomikë, shoqërorë dhe politikë që i japin ose ia mohojnë një individi mundësinë për të përdorur burime. Për shembull, një punëtor që humb punën nuk humb vetëm të ardhurat, por edhe të drejtën e tij praktike për të blerë ushqim. Këtu Sen qëndron pranë Jean-Jacques Rousseau-s, i cili në “Kontratën Sociale” thoshte se varfëria nuk vjen nga mungesa e natyrës, por nga pabarazitë e krijuara nga shoqëria. Edhe Karl Polanyi në “The Great Transformation” e përshkruan diçka të ngjashme: krizat nuk lindin nga natyra, por nga mënyra se si shoqëritë i organizojnë tregjet. Sen e vërteton këtë përmes rasteve konkrete:  "uria është një fenomen politik dhe institucional, jo një fatkeqësi e natyrës". “Development as Freedom” (1999) – Zhvillimi si Liri Ky libër është ndoshta më i njohuri i Sen. " Qëllimi i tij është i qartë: zhvillimi nuk është vetëm rritje ekonomike, por zgjerim i lirisë njerëzore". Këtu shfaqet plotësisht qasja e aftësive (capability approach). Për Sen, varfëria është mungesë lirie reale – mungesa e aftësive për të jetuar jetën që dëshiron.  Kjo do të thotë se zhvillimi duhet të matet nga hapësira e mundësive: shëndeti, arsimi, pjesëmarrja politike, barazia gjinore, e jo thjesht nga PBB-ja. Sen këtu flet si një pasardhës i Aristotelit, për të cilin e mira e njeriut është jetesa e plotë, jo thjesht posedimi i pasurisë.  Ai gjithashtu dialogon me John Stuart Mill-in, i cili theksonte se liria është një e mirë në vetvete.  Ndërsa Mill e pa lirinë si mbrojtje nga tirania e shtetit apo shumicës, Sen e sheh si një hapësirë të përditshme për të zgjedhur. Një thënie kyçe e librit është:  “Zhvillimi duhet të shihet si një proces zgjerimi i lirive reale që njerëzit gëzojnë.”  Këtu fjala “reale” është thelbësore – jo liri në letër, por liri e ndjeshme në jetë, pra mundësia konkrete për të vepruar. “The Idea of Justice” (2009) – Ideja e Drejtësisë Ky libër është përgjigjja e Sen ndaj filozofit John Rawls dhe teorisë së tij të famshme mbi drejtësinë. Ndërsa Rawls kërkon një model ideal të drejtësisë – një shoqëri perfekte ku të gjithë bien dakord mbi parimet themelore – Sen është më modest dhe më praktik. Ai pyet: si mund të bëjmë shoqëritë tona më të drejta sesa janë tani? Këtu ai prezanton dallimin mes “niti” (institucioneve formale, idealet abstrakte) dhe “nyaya” (drejtësia e ndjeshme, përvoja reale e njerëzve). Termat i merr nga traditat filozofike indiane, duke treguar se filozofia e tij është një urë mes Lindjes dhe Perëndimit. Përkthyer: Niti = normat, rregullat, parimet e shkruara. Nyaya = drejtësia e përjetuar, drejtësia që shihet në jetë. Me këtë dallim, Sen i afrohet mendimit të Aristotelit praktik (doke, zakone, jetesë konkrete), por edhe kritikës së Karl Marx-it ndaj ideologjisë: nuk mjafton të kemi ligje të bukura në letër, nëse realiteti i përditshëm i njerëzve mbetet i padrejtë. Në këtë vepër, Sen nuk kërkon një “Utopi të drejtësisë”, por një përmirësim të vazhdueshëm, një hap pas hapi drejt një bote ku njerëzit kanë më shumë hapësirë për të ushtruar aftësitë e tyre. Një lexim i përbashkët i tri veprave Nëse do t’i shihnim këto libra si një triptik filozofik, mund të themi: Poverty and Famines na tregon shkakun e vuajtjes – mungesën e të drejtave reale për t’u ushqyer. Development as Freedom na jep koncepcionin pozitiv të zhvillimit – liria si themeli i mirëqenies. The Idea of Justice na mëson si të ecim drejt së drejtës – jo duke pritur perfeksionin, por duke bërë të mundur përmirësime reale. Këto tri vepra e bëjnë Sen jo vetëm një ekonomist, por një filozof të ngjashëm me ata që kërkojnë të lidhin mendimin me jetën, si Sokrati në Athinë apo Buddha në Indi: një filozof që pyet jo vetëm për natyrën e botës, por për mënyrën se si mund ta bëjmë atë më njerëzore. Referenca kryesore për Amartya Sen Sen, Amartya. Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation. Oxford: Clarendon Press, 1981. Sen, Amartya. Commodities and Capabilities. Amsterdam: North-Holland, 1985. Sen, Amartya. Development as Freedom. New York: Alfred A. Knopf, 1999. Sen, Amartya. Rationality and Freedom. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2002. Sen, Amartya. Identity and Violence: The Illusion of Destiny. New York: W. W. Norton & Company, 2006. Sen, Amartya. The Idea of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. Sen, Amartya. Collective Choice and Social Welfare (expanded edition). London: Penguin, 2017 [botimi i parë 1970]. --- Referencat kryesore – Amartya Sen Sen, A. (1981). Poverty and famines: An essay on entitlement and deprivation. Oxford: Clarendon Press. ➡️ Në këtë libër, Sen zhvillon teorinë e “të drejtave mbi urinë” (entitlement theory), duke treguar se uria nuk shkaktohet vetëm nga mungesa e ushqimit, por nga dështimet në qasjen ekonomike dhe shpërndarje. Një tekst themelor për të kuptuar se si pabarazitë strukturore prodhojnë vuajtje. Sen, A. (1985). Commodities and capabilities. Amsterdam: North-Holland. ➡️ Këtu shfaqet embrioni i qasjes së aftësive. Sen argumenton se pasuria materiale nuk mjafton për të matur mirëqenien: ajo duhet të shihet përmes aftësive reale që njerëzit kanë për të jetuar jetën që vlerësojnë. Sen, A. (1999). Development as freedom. New York: Alfred A. Knopf. ➡️ Një nga veprat më të njohura të Sen-it. Ai argumenton se zhvillimi është proces çlirimi: rritja ekonomike është e rëndësishme vetëm nëse përkthehet në zgjerim të lirive politike, sociale dhe individuale. Libri përfshin analiza mbi varfërinë, arsimin, shëndetin dhe demokracinë. Sen, A. (2002). Rationality and freedom. Cambridge, MA: Harvard University Press. ➡️ Një vepër më teorike, ku Sen trajton marrëdhënien mes racionalitetit ekonomik dhe lirisë. Ai kritikon modelin klasik të njeriut “racional” dhe propozon një vizion më të gjerë, që përfshin etikën dhe përgjegjësinë shoqërore. Sen, A. (2006). Identity and violence: The illusion of destiny. New York: W. W. Norton & Company. ➡️ Libër i fuqishëm mbi identitetin, ku Sen paralajmëron kundër reduktimit të individëve në një identitet të vetëm (etnik, fetar, kombëtar). Ai propozon një vizion plural të identitetit si mjet për të shmangur konfliktet. Sen, A. (2009). The idea of justice. Cambridge, MA: Harvard University Press. ➡️ Këtu Sen hyn në dialog me teoritë e drejtësisë, sidomos me John Rawls-in. Në vend të një bote ideale, Sen propozon një teori të drejtësisë komparative, që fokusohet në reduktimin e padrejtësive reale. Ky libër është edhe filozofik, edhe praktik. Sen, A. (2017). Collective choice and social welfare (Expanded ed.). London: Penguin. (Original work published 1970). ➡️ Një vepër klasike ku Sen eksploron vendimmarrjen kolektive, demokracinë dhe zgjedhjet shoqërore. Botimi i zgjeruar përfshin reflektime mbi zhvillimet e reja në ekonomi e filozofi. Shumë mirë, të përgatis një seksion të veçantë me referencat për veprat e Amartya Sen që përmendëm (dhe disa kryesore të tjera që lidhen me qasjen e tij). Këto janë në stil akademik, që mund t’i përdorësh si bibliografi. --- Referenca kryesore për Amartya Sen Sen, Amartya. Poverty and Famines: An Essay on Entitlement and Deprivation. Oxford: Clarendon Press, 1981. Sen, Amartya. Commodities and Capabilities. Amsterdam: North-Holland, 1985. Sen, Amartya. Development as Freedom. New York: Alfred A. Knopf, 1999. Sen, Amartya. Rationality and Freedom. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2002. Sen, Amartya. Identity and Violence: The Illusion of Destiny. New York: W. W. Norton & Company, 2006. Sen, Amartya. The Idea of Justice. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009. Sen, Amartya. Collective Choice and Social Welfare (expanded edition). London: Penguin, 2017 [botimi i parë 1970]. --- Referenca shtesë (të lidhura me qasjen e aftësive) Nussbaum, Martha C. Creating Capabilities: The Human Development Approach. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2011. Robeyns, Ingrid. Wellbeing, Freedom and Social Justice: The Capability Approach Re-Examined. Cambridge: Open Book Publishers, 2017. Drèze, Jean & Sen, Amartya. Hunger and Public Action. Oxford: Clarendon Press, 1989. Alkire, Sabina. Valuing Freedoms: Sen’s Capability Approach and Poverty Reduction. Oxford: Oxford Un Referenca shtesë – Qasja e aftësive dhe interpretimet Alkire, S. (2002). Valuing freedoms: Sen’s capability approach and poverty reduction. Oxford: Oxford University Press. ➡️ Një interpretim i hershëm dhe i detajuar i qasjes së aftësive, i fokusuar mbi reduktimin e varfërisë dhe politikat publike. Libri përkthen idetë teorike të Sen-it në praktika konkrete. Drèze, J., & Sen, A. (1989). Hunger and public action. Oxford: Clarendon Press. ➡️ Një studim i përbashkët ku tregohet se si politika publike, edhe në kushte të varfërisë, mund të parandalojë urinë dhe të përmirësojë shëndetin publik. Shembujt nga India dhe vende të tjera janë ilustrues për fuqinë e shtetit në luftën kundër urisë. Nussbaum, M. C. (2011). Creating capabilities: The human development approach. Cambridge, MA: Harvard University Press. ➡️ Martha Nussbaum, filozofe amerikane, zgjeron qasjen e Sen-it duke propozuar një listë konkrete aftësish bazike që çdo shoqëri duhet të garantojë. Libri ka një ton më normativ, duke u bërë një komplementar i rëndësishëm i punës së Sen-it. Robeyns, I. (2017). Wellbeing, freedom and social justice: The capability approach re-examined. Cambridge: Open Book Publishers. ➡️ Një analizë bashkëkohore dhe gjithëpërfshirëse e qasjes së aftësive. Robeyns e paraqet teorinë me qartësi konceptuale dhe e lidh me debatet mbi drejtësinë shoqërore, barazinë gjinore dhe politikat e zhvillimit. --- Kjo bibliografi e shpjeguar të jep një panoramë të plotë: nga vetë librat e Sen-it tek interpretuesit dhe bashkëpunëtorët e tij më të rëndësishëm.

Vizita e Presidentit Donald Trump dhe Zonjës së Parë Melania në Mbretërinë e Bashkuar, nga 16 deri më 18 shtator 2025, ishte një ngjarje e mbushur me elegancë, simbolikë dhe ngrohtësi njerëzore. Ky udhëtim i dytë shtetëror i çiftit Trump në Britani, pas atij të vitit 2019, shënoi një moment të veçantë në marrëdhëniet mes dy kombeve dhe familjeve mbretërore. Vizita u zhvillua nga 16 deri më 18 shtator 2025. Ajo ishte e planifikuar me kujdes të lartë diplomatik, duke pasur parasysh rëndësinë e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe protokollin mbretëror. Pritja e Presidentit Trump dhe Melania-s nga Mbreti Charles III dhe Mbretëresha Camilla në Windsor Castle ishte një shfaqje e përsosur e mikpritjes britanike. Gjatë ceremonisë, u realizua një kalim me karrocë, i shoqëruar nga një nderim i madh me nderime ushtarake dhe një paradë me 1,300 ushtarë britanikë. 👑 Pritja nga Mbreti dhe Mbretëresha Në ditën e parë, Presidenti Trump dhe Melania u pritën nga Mbreti Charles III dhe Mbretëresha Camilla në Windsor Castle. Ata u shoqëruan nga Princi William dhe Princesha Kate në një kalim ceremonial me karrocë, duke theksuar traditën dhe bashkëpunimin mes dy familjeve mbretërore. 📚 Në ditën e dytë, Zonja e Parë Melania u shoqërua nga Mbretëresha Camilla dhe Princesha Kate në aktivitete kulturore dhe edukative. Ajo vizitoi Bibliotekën Mbretërore dhe Shtëpinë e Kukullave të Mbretëreshës Mary në Windsor Castle, ku u njoh me libra të rrallë dhe objekte të veçanta. Më pas, ajo u bashkua me Princeshën Kate dhe një grup fëmijësh për aktivitete në natyrë në Frogmore House, duke ndihmuar fëmijët të krijonin hotele për insekte dhe duke shpërndarë shenjën e "Go Wild". 🗣️ Gjatë pritjes dhe aktiviteteve, Presidenti Trump dhe Mbretëresha Camilla theksuan rëndësinë e miqësisë dhe bashkëpunimit mes dy kombeve. Ata shprehën mirënjohjen për mikpritjen dhe angazhimin për të forcuar marrëdhëniet diplomatike dhe kulturore. Veshjet e Melania-s dhe Mbretëreshës Camilla ishin të kujdesshme dhe të rafinuara, duke reflektuar respektin për ngjarjen dhe protokollin mbretëror. Melania u shfaq me një fustan të verdhë të ndritshëm dhe një brez rozë, duke tërhequr vëmendjen për elegancën e saj. Mbretëresha Camilla, nga ana tjetër, mbante një kostum të errët dhe një kapelë të madhe, duke ruajtur stilin e saj të zakonshëm mbretëror. Në ditën e fundit, Presidenti Trump dhe Melania u ndanë nga Mbreti Charles dhe Mbretëresha Camilla në një ceremoni lamtumire në Windsor Castle, e shoqëruar nga nderime ushtarake. Ky moment shënoi mbylljen e një vizite të suksesshme, e cila theksoi miqësinë dhe bashkëpunimin mes Britanisë dhe Shteteve të Bashkuara. Ky udhëtim ishte një mrekulli e jetuar, ku çdo hap, çdo fjalë dhe çdo veshje ishte një shprehje e respektit, miqësisë dhe kulturës. Ai na kujton se, përtej protokolleve dhe formaliteteve, janë lidhjet njerëzore ato që e bëjnë historinë të gjallë dhe të paharrueshme . https://youtu.be/1lYJqZIrz70?si=1FSJ_jTDqFwQL03M

Fshatari që e shndërroi drurin në luks dhe pushtoi elitën botërore A e dinit se François Pinault e la shkollën në moshën 16 vjeç, sepse njerëzit talleshin me rrobat e tij të konsumuara? Ai lindi në vitin 1936 në një fshat të vogël në Brittany, Francë. Familja e tij siguronte jetesën duke prerë dhe shitur dru. Fëmijëria e tij ishte e vështirë. Ai shkonte në shkollë duke veshur këpucë të konsumuara dhe rroba të arnuara. Shokët e tij të klasës, bijtë e sipërmarrësve dhe bankierëve, e tallnin. Në moshën 16 vjeç, i lodhur nga talljet, ai e la shkollën. Por ajo ditë nuk ishte një disfatë... ishte fillimi i një udhëtimi tjetër, i një njeriu që nuk kërkonte leje për të fituar. Ai filloi të punonte në sharrën e të atit. Ai mësoi nga afër vlerën e përpjekjeve, negociatave dhe numrave. Me kalimin e kohës, ai e transformoi biznesin e vogël familjar në një nga kompanitë më fitimprurëse të drurit në Francë. Por ai nuk u ndal me kaq. Në vitet 1980, ndërsa të tjerët luanin të sigurt, Pinault filloi të blinte kompani që dështonin. Ai kishte një talent pothuajse instiktiv për të parë diamante në baltë. Në vitin 1999, ai bëri lëvizjen e tij mjeshtërore: bleu grupin Gucci, kur askush nuk e mendonte. Ai u përball drejtpërdrejt me Bernard Arnault, mbretin e luksit francez, dhe jo vetëm që rezistoi... i mori postin. Pastaj erdhën Yves Saint Laurent, Balenciaga, Alexander McQueen, Bottega Veneta dhe të tjerë. Të gjitha nën grupin e tij Kering, sot një nga konglomeratet më të fuqishme të modës në botë. François Pinault është gjithashtu një nga koleksionistët më të mëdhenj të artit në botë. Ai ka investuar qindra miliona në kryevepra, muze dhe restaurime historike si Katedralja e Notre-Dame. Por gjëja më e habitshme është profili i tij i ulët: ai kurrë nuk ka kërkuar famë, nuk shfaqet në rrjetet sociale, nuk mban fjalime. Ai punon, ai vendos... dhe i lë veprimet e tij të flasin vetë. Sot, pasuria e tij i tejkalon 40 miliardë dollarë, por ajo që ai ka ndërtuar vërtet është diçka më e çmuar: Mbani mend: Mos lejoni që tallja t'ju përcaktojë. Le të ju shtyjë përpara. Sepse ai që qesh sot... mund të përfundojnë duke blerë markat tuaja nesër. François Pinault nuk trashëgoi luksin. Ai e krijoi atë nga tallashi në dysheme. Dhe e ngriti atë me vizion, duke rrezikuar dhe me karakter... Përktheu: Fatmir Shqarri./Revista Prestige

Inteligjenca Artificiale: Udhëzues i Plotë për Mësim dhe Karrierë Inteligjenca Artificiale (IA) është një nga fushat më revolucionare të teknologjisë moderne, e cila ka transformuar mënyrën se si jetojmë, punojmë dhe mësojmë. Ky udhëzues ofron një pasqyrë të qartë mbi çfarë është IA, aftësitë që ju nevojiten për ta mësuar, gjuhët e programimit të përdorura, mundësitë e karrierës dhe kurset më të mira online. Ai gjithashtu përshkruan të gjitha link-et e rëndësishme që ju ndihmojnë të eksploroni më tej këtë fushë premtuese. Një shpjegim i detajuar rreth Inteligjencës Artificiale (AI) në rreth 30 rreshta, duke përfshirë funksionin e saj, përfitimet dhe arsye pse nuk e zëvendëson mendjen njerëzore: --- Çfarë është Inteligjenca Artificiale (AI)? Inteligjenca Artificiale është një fushë e shkencës kompjuterike që zhvillon makina dhe programe të afta për të menduar, mësuar dhe marrë vendime si një njeri. AI synon të krijojë sisteme që mund të analizojnë të dhëna, të identifikojnë modele dhe të kryejnë detyra komplekse. AI përdor algoritme dhe rrjete neurale për të zgjidhur probleme që dikur konsideroheshin ekskluzivisht për njerëzit. Ajo gjendet në pothuajse çdo aspekt të jetës moderne, duke filluar nga asistentët virtualë si Siri dhe Alexa, te automjetet vetëdrejtuese dhe diagnostikimi mjekësor. Përdorimi i AI-së ndihmon në përpunimin e informacionit me shpejtësi dhe saktësi shumë më të madhe sesa një njeri mund ta bëjë. Ajo mund të analizojë miliona të dhëna në sekonda, të identifikojë modelet e fshehura dhe të parashikojë rezultate të ardhshme. Një nga keqkuptimet më të zakonshme është se AI do të zëvendësojë mendjen njerëzore.  Në fakt, AI është një mjet ndihmës, jo një zëvendësues. Ajo përmirëson aftësitë tona duke na liruar nga detyrat rutine dhe duke na dhënë kohë të mendojmë strategjikisht. AI nuk ka emocione, intuitë apo përvojë personale. Vendimet që merr bazohen në të dhëna dhe statistika, jo në gjykimin moral ose kreativ.  Kjo është arsyeja pse mendja njerëzore mbetet e pazëvendësueshme në situata që kërkojnë inovacion, empati dhe mendim kritik. Për shembull, në mjekësi, AI mund të ndihmojë mjekët të diagnostikojnë shpejt sëmundjet, por interpretimi i plotë dhe vendimi final mbetet përgjegjësi e profesionistit njerëzor.  Në biznes, AI mund të analizojë tendencat e tregut, por strategjitë dhe vendimet kryesore përcaktohen nga liderët. AI gjithashtu ndihmon në arsimin e personalizuar.  Ajo mund të përshtasë mësimet sipas nivelit të secilit student, duke rritur efikasitetin e të nxënit pa zëvendësuar mësuesin. Përveç kësaj, AI mund të identifikojë gabime dhe të sugjerojë përmirësime, duke rritur produktivitetin dhe cilësinë e punës.  Ajo lejon shkencëtarët dhe inxhinierët të përqendrohen në krijimtarinë dhe inovacionin, ndërsa proceset rutinë dhe të ndërlikuara menaxhohen nga sistemet inteligjente. Pra, AI nuk e dobëson mendjen njerëzore; përkundrazi, e forcon atë duke ofruar njohuri të shpejta, analizë të avancuar dhe mbështetje vendimmarrëse.  Ajo është një partner në zgjidhjen e problemeve, duke kombinuar fuqinë e kompjuterëve me kreativitetin dhe arsyetimin njerëzor. Në të ardhmen, roli i AI-së do të zgjerohet, por gjithmonë si një shtesë inteligjente dhe jo si një zëvendësues i mendjes njerëzore. Aftësitë njerëzore, intuita dhe empatia mbeten të pazëvendësueshme dhe gjithmonë do të jenë thelbësore për vendimmarrje efektive Inteligjenca Artificiale (IA) është një nga fushat më revolucionare të teknologjisë moderne, e cila ka transformuar mënyrën se si jetojmë, punojmë dhe mësojmë. Ky udhëzues ofron një pasqyrë të qartë mbi çfarë është IA, aftësitë që ju nevojiten për ta mësuar, gjuhët e programimit të përdorura, mundësitë e karrierës dhe kurset më të mira online. Ai gjithashtu përshkruan të gjitha link-et e rëndësishme që ju ndihmojnë të eksploroni më tej këtë fushë . Shpjegimi i të gjitha link-eve në tekstin e Inteligjencës Artificiale Per mesimin e saj. 1. Europe – Linku kryesor i faqes Europe.study . Shërben si hyrje për të eksploruar të gjitha përmbajtjet e ofruara nga platforma. 2. Home – Link për t’u kthyer direkt në faqen kryesore të platformës. Përdoret si referencë për navigim të shpejtë. 3. Python – Link drejt kursit ose informacionit për gjuhën Python. Përdoret sepse Python është një nga gjuhët kryesore të përdorura në Inteligjencën Artificiale. 4. C++ – Link drejt gjuhës C++. Përdoret sepse C++ është gjuhë e fuqishme për algoritme të avancuara të IA-së. 5. JavaScript – Link drejt kursit ose materialeve për JavaScript. Përdoret për të treguar përdorimin e saj në zhvillimin e aplikacioneve IA. 6. Introduction to ChatGPT - Europe.study – Link drejt kursit për ChatGPT nga edX. Përdoret për të mësuar bazat dhe funksionimin e ChatGPT-së. 7. Artificial Intelligence and Medical Robots - Europe.study – Kurs mbi IA dhe robotikën mjekësore, nga University of Leeds. Përdoret për të eksploruar aplikimet e IA-së në mjekësi. 8. Artificial Intelligence for Leaders - Europe.study – Kurs nga Babson College për liderët që duan të kuptojnë IA-në. Përdoret për menaxherët dhe drejtuesit. 9. Artificial Intelligence in Practice - Europe.study – Kurs nga Delft University of Technology që tregon aplikime praktike të IA-së. 10. Ethics in Artificial Intelligence and Big Data - Europe.study – Kurs nga The Linux Foundation mbi etikën në IA dhe Big Data. Përdoret për të kuptuar çështjet morale dhe ligjore të teknologjisë. 11. Artificial Intelligence with Python - Europe.study – Kurs nga Harvard University për të mësuar IA me Python. 12. Digital Skills: Artificial Intelligence - Europe.study – Kurs nga Accenture për zhvillimin e aftësive dixhitale në IA. 13. Top Countries› – Link për të eksploruar vendet kryesore ku ofrohen kurse dhe mundësi studimi. 14. USA, UK, Canada, Australia, Germany, France, Netherlands, Sweden, Switzerland, Spain – Linke të veçanta për informacion rreth mundësive të studimit dhe kurseve në secilin vend. 15. Language Learning› – Link për të parë kurse të ndryshme për gjuhë të huaja. 16. Chinese, English, French, German, Italian, Japanese, Korean, Portuguese, Spanish – Linke për mësimin e gjuhëve të ndryshme. 17. Top Subjects› – Link për listën e lëndëve kryesore dhe kurseve që ofron platforma. 18. Accounting, Artificial Intelligence, AWS, Cybersecurity, Data Science, Excel, Photography, Project Management, Python, Web Development – Linke për secilën lëndë përkatëse dhe materialet e saj online. 19. Jobs – Link për ofertat e punës. 20. Scholarships – Link për bursat e mundshme. 21. Articles – Link për artikujt edukativë dhe lajmet në fushën e studimeve dhe teknologjisë. 22. Privacy Policy – Politika e privatësisë e faqes. 23. Terms of Use – Kushtet e përdorimit të faqes. 24. Advertisement – Informacion për reklamat dhe mundësitë e reklamimit në faqen Europe.study .

Në horizontin e dijes shqiptare, rndriçon një drite, Proff. Shefkije Islamaj –një mëndje një shpirt i palodhshëm i albanologjisë. Ajo studion gjuhën; ajo zbërthen qenien e një kombi dhe ngjall identitetin në çdo rresht që shkruan. Prof. Islamaj është forca e mendjes dhe qetësia e shpirtit; Çdo libër i saj, si “Studime albanologjike” apo “Gjuha dhe letërsia shqiptare: Rrënjët dhe zhvillimet” është një pasqyrë e thellësisë së historisë dhe bukurisë së shqipes. Ajo është një titani i dijes, një arkitekte e kulturës, dhe një frymëzim i pakufishëm për studentë dhe studiues. Çdo fjali e saj flet me autoritet, çdo analizë shpalos universin e fjalës shqipe. Prof. Shefkije Islamaj është komunikim; ajo është qytet i shpirtit dhe harta e identitetit. Çdo studim i saj është një fener që ndriçon të kaluarën dhe të ardhmen, dhe çdo fjali është një kujtesë se dijet e thella nuk shuajnë vetëm dritën e mendjes, por ndezin edhe flakën e shpirtit. Ajo nuk lexon botën vetëm për të kuptuar fjalët, por për të kuptuar vetveten dhe kombin Ajo ka kryer studime të thelluara mbi historinë e gjuhës, zhvillimin e saj dhe ndikimin e institucioneve arsimore në kulturën shqiptare. Një nga kontributet më të rëndësishme të saj është studimi mbi Komisinë Letrare Shqipe (Shkodër, 1916–1918), ku analizon rolin e kësaj komisie në formësimin e gjuhës standarde dhe në praktikën arsimore të kohës. Përmes këtij studimi, Shefkija ka nxjerrë në pah rëndësinë e angazhimit të institucioneve arsimore dhe kulturore për ruajtjen dhe zhvillimin e gjuhës shqipe. Kontributet e saj akademike janë të pasura me analizë kritike, dokumentacion të detajuar dhe interpretim të qartë të ngjarjeve historike dhe gjuhësore. lexoni studimin te plotë i 109-të vjetorit të Komisisë Letrare Shqipe në Shkodër (1916-1918). KOMISIA LETRARE SHQIPE NË STUDIMET E GJUHËTARËVE SHQIPTARË (Shkëputur nga libri im "Gjuha, gjuhëtarët dhe shkrimtarët", Instituti Albanologjik, 2017. f. 13-34) Kërkesa e ngutshme për një gjuhë zyrtare, pas krijimit të shtetit shqiptar Më 1912, solli mbajtjen e një veprimtarie shumë të rëndësishme e shumë të nevojshme gjuhësore e kulturore, këtu e 100 vjet më parë, të quajtur Komisia Letrare Shqipe në Shkodër (1916-1918). E nxitur edhe nga faktorë jashtëgjuhësorë, politik e shoqërorë dhe e realizuar nga studiues e intelektualë të shquar të kohës në krye me Luigj Gurakuqin e pasuar nga emra të çmueshëm të albanologjisë dhe nga emra të kuptimshëm që lidhen me krijimin e shtetit shqiptar si Luigj Gurakuqi, Luigj Naraçi, Mati Logoreci, Sotir Peci, Ndue Ndoc Paluca, Gjergj Pekmezi, Hilë Mosi, Ndre Mjeda, Gjergj Fishta, Josif Haxhimima, Maksimiliam Lamberci, Ambroz Marlaskaj, Sali Nivica, Hafiz Ali Korça, Vinçenc Prendushi, Aleksandër Xhuvani, Rajko Nahtigali, kjo Komisi realizoi pritshmëritë e kohës dhe u bë institucion i rëndësishëm në rrugën e standardizimit të gjuhës shqipe. Ata që njohin historinë e krijimit të shtetit shqiptar, në të vërtetë që njohin mirë rrethanat politike, shoqërore, kulturore, pra edhe gjuhësore të fillimshekullit ‘20, e dinë mirë ç’vështirësi paraqiste mbajtja e një veprimtarie të tillë në atë kohë dhe ç’detyra e kërkesa të rëndësishme shtronte e pritej të zgjidhte kjo veprimtari asokohe. Akti i shpalljes së Pavarësisë më 28 nëntor 1912 si teksti i parë i qeverisë së posaformuar shqiptare u pasua edhe me institucionalizimin e gjuhës zyrtare një vit pas (1913), por edhe me përpjekjen që të niste puna jo vetëm në fushën e terminologjisë administrative e ligjore, ushtarake e të tjera, përmes krijimit të komisioneve përkatëse, po edhe me përpjekjen për zgjidhjen e çështjes së gjuhës zyrtare. Tre vjet pas, në rrethanat e vështirësuara që solli Lufta e Parë Botërore, nisi punën Komisia Letrare Shqipe në Shkodër dhe mund të thuhet se gjuhëtarët shqiptarë e të huaj kryen detyrën e tyre ndërgjegjshëm e përgjegjshëm. Roli dhe rëndësia e kësaj Komisie bashkë me Kongresin e Manastirit përçuan mesazhe e reflektime largvajtëse për proceset standardizuese të shqipes, që do të zhvillohen gjatë shekullit të kaluar. Ato hapën rrugën për vendime të rëndësishme të cilat do të ligjësohen më pas nga institucionet shtetërore, duke bërë që shqipja të ketë një variant standard me funksionin e një gjuhë zyrtare, “për më tepër, ajo funksionoi edhe në trevat e Kosovës, ku përcaktoi zhvillimet e mëpastajme pas përfundimit të Luftës II Botërore” (1). Në këtë Komisi, ideja për ta bërë gegërishten jugore, përkatësisht elbasanishten, gjuhë të shtetit të ri zuri vend dhe u materializua me Ortografinë e miratuar në këtë Komisi, me ligjësimin e saj si gjuhë zyrtare nga Kongresi Pedagogjik i Lushnjës (shkurt 1921), fillimisht për shtypjen e teksteve mësimore, si dhe me një vendim që nxori kryeqeveria në vitin 1923, me qëllim “që të përdorej “gjuha zyrtare” në shkollë e administratë” (2). Si u kuptua e si u trajtua kjo ngjarje e rëndësishme në studimet, trajtesat e në diskutimet e studiuesve gjuhësorë përgjatë këtyre njëqind vjetëve është temë mjaft e gjerë. Në këtë shkrim jemi përpjekur të paraqesim, në vështrim përgjithësues, trajtimin e Komisisë nga ana e studiuesve, si ngjarje e rëndësishme për proceset standardizuese shqipe të fillimshekullit ’20, por edhe për vetë rrjedhojat e kësaj ngjarjeje në zhvillimet që do të shënojnë historinë tonë të re kulturore, në përgjithësi, dhe gjuhësore, në veçanti. E para që bie në sy kur gjurmojmë të dhënat bibliografike për këtë ngjarje është numri i vogël i studimeve për Komisinë Letrare Shqipe, dukshëm më i vogël në raport me numrin e studimeve që kanë objekt trajtimi Kongresin e Manastirit ose Kongresin e Drejtshkrimit. Arsyet? Arsyet kujtoj se duhet t’i kërkojmë jo në kontestimin e rëndësisë a të seriozitetit që ka shoqëruar këtë ngjarje, krahasuar me dy të tjerat, por më shumë këto arsye duhet t’i lidhim me rrjedhojat dhe zgjidhjet që ofruan ato, më në fund edhe për vetë pranimet e gjithëmbarshme, që kanë prodhuar ato në historinë e pranimit të një alfabeti e të një gjuhe të përbashkët për gjithë shqiptarët. Studimet dhe artikujt e shqyrtuar për këtë trajtesë janë ndarë në dy grupe: Studime e artikuj që kanë për objekt trajtimi vetë Komisinë Letrare Shqipe si ngjarje, historikun, vendimet dhe, sidomos, ortografinë dhe zbatimin e saj etj., dhe Studime e artikuj që trajtojnë probleme të përgjithshme e të veçanta të gjuhës standarde shqipe të kohës, të proceseve standardizuese gjuhësore në përgjithësi, të cilat në një mënyrë a në një tjetër i referohen a lidhen edhe me Komisinë Letrare Shqipe. Të grupuara kështu këto shkrime ndihmojnë që të vështrohet më mirë kjo ngjarje e rëndësishme historiko-kulturore dhe të nxirren përfundime me vlerë për rëndësinë e standardizimit tonë gjuhësor. Nga materiali që kemi arritur ta shqyrtojmë del se shkrimet e grupit të parë janë dukshëm më të pakta sesa ato të grupit të dytë. E kuptueshme. E shikuar nga aspekte të ndryshme dhe e lidhur domosdoshmërisht edhe me çështje të tjera, në rend të parë me çështjen e një gjuhe të përbashkët për shqiptarët dhe për gjuhën standarde, kjo ngjarje është aktualizuar dhe do të aktualizohet pothuajse sa herë aktualizohen dhe trajtohen këto çështje dhe jo vetëm në përvjetorët shënues të saj dhe jo vetëm nga studiuesit gjuhësorë. Gjithmonë dhe gjithkund përcaktimi i një baze gjuhësore për krijimin e një standardi dhe rrjedhojat që mund të pasojnë nga zgjedhja e njërës apo tjetrës bazë mund të shtrohet e rishtrohet në kohë e në situata të ndryshme në jetën e një gjuhe standarde. Kështu ka ndo-dhur edhe në hapësirën tonë kulturore përgjatë gjithë shekullit 20. Shkrimet dhe diskutimet për një gjuhë të përbashkët janë shpeshtuar shumë në vitet 30’ e ’40 ashtu sikur edhe shkrimet për gjuhën standarde të sotme në këta dy a tre dhjetëvjetëshat e fundit, të cilat kanë trajtuar e aktualizuar çështje të ndryshme të zhvillimit të saj, përfshirë standardizimin e vlefshmërinë e këtij standardi, por jo rrallë edhe kontestimin e saj, duke e sjellë e risjellë në vëmendjen e studiuesve dhe të lexuesve në përgjithësi shpesh edhe Komisinë Letrare Shqipe, duke shtuar kështu numrin e studi-meve, të artikujve e të trajtesave të ndryshme të cilat i kemi futur në grupin e dytë. Është plotësisht e kuptueshme dhe e natyrshme që edhe më tej të studiohen dhe të rimerren shkencërisht proceset standardizuese të gjuhës shqipe dhe në këto studime ta zënë vendin e vetë të çmueshëm në historinë e gjuhës standarde shqipe edhe Komisia Letrare Shqipe në Shkodër. Çështjet që trajtohen në studimet e artikujt që kemi konsultuar lidhen me aspektin historik e infrastrukturor të Komisisë, me veprimtarinë saj pothuajse dyvjeçare, me rolin dhe rëndësinë e saj në zhvillimin e gjuhës, të letërsisë, dhe të arsimit, dhe, posaçërisht, me vendimet e saj, me ortografinë (pranimin a mospranimin, në të vërtetë zbatimin a moszbatimin e vendimeve të saj), si dhe me rrjedhojat për veprim¬taritë pasuese shkencore, letrare e arsimore sidomos në gjysmën e parë të shekullit ’20, por aktualizojnë edhe vlefshmërinë e saj në raport me ngjarjet e tjera dhe sidomos në raport me Kongresin e Drejtshkrimit. Duke qenë se është e pamundur këtu të paraqiten kronologjikisht të gjitha ato që janë shkruar për Komisinë Letrare Shqipe në këtë rreth të gjatë kohor, kam qenë e detyruar të bëj një përzgjedhje që ka pasur parasysh karakterin e rëndësinë e këtyre studime a shkrimeve. Kështu, në "Laime", që e botoi Komisia Letrare Shqipe, siç shihet në parafjalën drejtuar Kënduesvet, do të botohen të plota edhe "Parimet e rregullat mbi orthografin e gjuhës shqipe të shkrueme", mbi të cilat parime, “të shtueme e të përmirsueme”, janë themeluar nëntë rregulla, shoqëruar me lëndë konkretizuese me emërtimin " Radhue fjalësh". Edhe për arritjet e tjera në këtë drejtim, që dalin nga mbledhjet e shumta të Komisisë, kemi raporte të plota për çështjet e trajtuara gjuhësore, për diskutimet e shumta që u zhvilluan, për pjesëmarrësit në secilën mbledhje si dhe për letrat dërguar Kryekomandës austriake. Shkurt në "Laime" do të botohen në të vërtetë procesverbalet e sintetizuara dhe kjo ka ndihmuar që opinioni i interesuar të informohet gjerësisht sidomos me rrjedhën e punës dhe rezultatet e arritura në 63 mbledhjet e saj (1.9.1916 - 22.5.2018). (3) Vendimet e Komisisë u botuan edhe në gazetën "Posta e Shqypniës", vjeti I, Shkoder, 1917, f. 4. Para se të shqyrtojmë disa nga shkrimet që janë botuar në revistat e kohës nga studiues të gjuhës shqipe, e konsideroj të rëndësishme për temën në trajtim, që të risjell në kujtesën tonë një letër të gjatë përgëzuese të Sali Nivicës me titull "Nevoja e nji Akademis Letrare", dërguar "Hyllit të dritës" me rastin e botimit të numrit të saj të parë, e cila u shkrua më 23. 3. 1914, kurse u botua shtatë vjet pas (4), po në "Hyllin e dritës", në të cilën, ndër të tjera, parathuhen qartë ato që do të bëhen përpjekje të realizohen në Komisinë e Shkodrës, pjesëmarrës në të cilën do të jetë edhe vetë ai, Sali Nivica, në 7 mbledhje të saj. Shqiptarëve u duhet një akademi, si shkruan ai në këtë letër, që do të vendosë për: “a) Një alfabet me nji palë shkrola; b) Nji Fjaluer t’thjeshtë e t’mbaruem në gjith skâjet teknikë; c) Nji gramatikë t’thjesht e të përbashkme a se shqype; dhe d) Përkthimin e veprave t’poetëve e filozëve të huej ma t’nzashëm”. Letra përfundon: “... me bâ m’u themelue me t’vërtetë nji këso ndërteset në Shqypnië e me u krye kto punë mbarë, unë kisha me besue qi mrekullijat, s’qenkshin sall për profitat, por i bakan edhe Shqyptarët.” Kjo letër përfush qartë kontekstin shoqëror-historik e kulturor të shqiptarëve dhe idealin e veprimtarëve të mëdhenj shqiptarë për gjuhën shqipe e për shtetin shqiptar. Në vitet në vijim përpjekjet për një gjuhë zyrtare e për një ortografi të saj do të bëhen objekt shqyrtimi i studiuesve dhe i intelektualëve shqiptarë, shkrimet e të cilëve do t’i gjejmë të botuara në shtypin e kohës, si në "Posta e Shqypniës", "Hylli i dritës", "Albania", "Leka" dhe në vijim, sidomos në vitet ’30 e ’40 në gazetat e revistat "Shqipëri e re", "Demokratia", Minerva", "Përpjekja shqiptare", "Shkëndija", "Tomori", etj,, me autorë si Faik Konica, Gjergj Fishta, Mati Logoreci, Ambroz Marlaskaj, Justin Rrota, Namik Resuli, Selman Riza, Tajar Zavalani, Nebil Çika, Mustafa Kruja, Ernest Koliqi, Haki Stërmilli, Stavro Frashëri, Vangjel Koça e të tjerë. Në shkrimet e tyre u shtrua me ngulm sidomos kërkesa për një gjuhë të përbashkët letrare, por u trajtuan edhe probleme të ndryshme teorike-gjuhësore, probleme të kulturës së gjuhës, gjithnjë duke pasur referencë edhe Komisinë Letrare Shqipe në Shkodër dhe ortografinë e saj, por pati edhe shumë shkrime polemizuese ndër vite, sidomos për mënyrën si duhet të zgjidhet çështja e një gjuhe të përbashkët shqipe. Vlen të përmend se Faik Konica, që në numrin e parë të revistës "Albania", më 1897, pothuajse njëzet vjet para se të mbahej Komisia Letrare Shqipe, botoi shkrimin me titull “Për themelimin e një gjuhe letrare”, me vazhdime në disa numra vijues, ku artikulon qartë idenë e formimit të një gjuhe të përbashkët letrare. Edhe në shumë shkrime të tjera me karakter gjuhësor, që ka botuar ndër vite në "Albania", po edhe në revista të kohës, ai shtron çështjen e formimit të një gjuhe të përbashkët letrare dhe të shkrimit të saj. E kuptueshme sepse për Konicën, siç do të thoshte Namik Resuli, “çështja kombësi dhe çështja gjuhë ishin të pashkëputura njëra nga tjetra” (5) , sepse siç do të thoshte Faik Konica “vetëm Shqiptarët s’kanë një gjuhë të tillë (të përbashkët); edhe andej vjen që kemi mbetur të ndarë nga tjetri, andej kanë rrjedhur aqë të këqia për neve të mjerët. Është nevojë e shtrëngim të hedhim themelin e nja gjuhës letrarishte; nevojë dhe shtrëngim të shkruajmë të gjithë sa jemi, p.t. “bora” jo ndryshe, Pa pastaj le të themi xbora, vora, çvora, kjo s’bën gjësendi.” (6) Ndërkaq, tetë vjet më vonë Asdreni, po në "Albania" (7), në shkrimin që do të botojë këtu, shprehet se “… pasi të vendosim një alfabet të përgjithshëm, ndihet nevoja t’i jepet një drejtim edhe gjuhës, duke i bashkuar që të dy dialektet toskërishten dhe gegërishten…” . Njëra ndër revistat ku u botuan një numër jo i vogël shkrimesh gjuhësore e që do të kenë pikë vështrimi e pikë referimi Komisinë e Shkodrës është "Hylli i dritës". Duke qenë se në kohën kur filloi punën kjo Komisi, tashmë kishte dy vjet që ishte ndaluar e pushuar së botuari revista "Hylli i dritës", shkrimet rreth gjuhës shqipe dhe drejtshkrimit të saj, të cilat vështrohen në kontekstin edhe të Komisisë Letrare dhe të rrjedhojave që solli ajo me vendimet e saj, do t’i gjejmë në numrat vijues të kësaj reviste brenda viteve ‘21-‘24, kur rinis botimi i saj "Hylli i dritës", dhe midis viteve ’30 dhe ’44, që njihet si periudha e tretë e botimit të saj, pas ndalimit të dytë. Kështu në "Hyllin e dritës", që asokohe ishte njëra ndër revistat më të shquara e më të veçanta të publicistikës e të kulturës shqiptare, janë botuar mjaft studime, artikuj shkencorë gjuhësorë për historinë e gjuhës shqipe, për veprat e para të shqipes e deri për ngjarjet e rëndësishme kulturore siç janë Kongresi i Alfabetit, Kongresi Arsimor i Tiranës etj.; janë botuar, kështu, studime teorike e praktike gjuhësore, materiale leksikologjike e onomastike, shkrime kritike e polemizuese gjuhësore deri recensione për vepra e autorë të njohur të kohës, që mbajnë për autorë studiues e intelektualë të njohur të kohës, shqiptarë e të huaj, si: Eqrem Çabej, Norbert Jokli, Justin Rrota, Kolë Ashta, Pashkë Bardhi, Nikollë Gazulli, Pashko Gjeçi, Shtjefën Gjeçovi, Kolë Kamsi, Benedikt Dema, Prend Doçi, Nelo Dizdari, Injac Zamputi, Antonin Fishta, Filip Fishta, Kristo Floqi, Mithat Frashëri, Ernest Koliqi, Faik Konica, Georg Sted¬myller, Karl Gurakuqi, Henrik Bariqi, Fulvio Kordinjano, Donat Kurti, Mati Logoreci, Krist Maloki, Ambroz Marlaskaj, Mustafa Kruja, Ndre Mjeda, Osman Myderrizi, Filip Ndocaj, Ndoc Nikaj, Fan Noli, Bernardin Palaj, Gaspër Pali, Zef Pllumi, Rrok Zojzi, Vinçenc Prenushi, Lazër Shantoja, Gjon Shllaku, Marin Sirdani, Anton Harapi etj., natyrisht edhe vetë Fishta, i pari i "Hyllit të dritës". (8) Në "Hyllin e dritës" janë botuar, pos të tjerash, mjaft shkrime të nxitura pikërisht nga vendimet që kishte nxjerrë e miratuar kjo Komisi, në veçanti me zgjidhjet e miratuara ortografike shtatëpikëshe. Kështu Ambroz Marlaskaj (9), pjesëmarrës në Komisinë Letrare Shqipe në Shkodër, botoi në "Hyllin e dritës" më 1921 shkrimin me titullin 'Mbi orthografi të sotshme"(10). Shkrimi ka karakter kritik dhe duke marrë në vështrim ortografinë e miratuar në këtë Komisi sjell vërejtje të përgjithshme e të veçanta për disa nga rregullat e kësaj ortografie. Pas një analize të hollë dhe të argumentuar të disa problemeve të veçanta që lidhen me rregullat e ortografisë, ai i mëshon, ndër të tjera, edhe çështjes së përdorimit të disa tingujve dhe disa togjeve bashkëtingëllore (ë, mb, nd, ngj), çështjes së mbaresave foljore që u bashkëngjiten foljeve gjatë zgjedhimit, shpesh në përqasje me toskërishten, duke i dhënë rëndësi edhe etimonlogjisë. Mendimi i autorit, që mbështetet fort edhe në veprën e Kamardës, se ortografia duhet “të pëlqej me etimologji” përshkon gjithë shkrimin kritik Mbi orthografi të sotshme. Ndonëse, pra, edhe vetë pjesëmarrës në mbledhjet e Komisisë, Ambroz Marlaskaj shpreh qartë mospajtimin me disa nga zgjidhjet që ka ofruar kjo komisi: ”Parimet e zgjedhëne prejë Komisis literare, thotë ai, ende nuk janë asosh qi t’u përgjigjen nevojëve të gjuhës t’ynë, nuk po thamë plotsisht, por as kahë mâ të nevojshmet pikëpame. Ket mungesë e difto Komisija literare vetë në të IV & të parimeve të themelueme. Per me nzitë pra autoritet e ligjëshme qi t’u bien mbrapa këtyne mungesave kahë ana e nji ortografije t’arrsyeshme e të mjaftueshme, ka da me bâ do oroe mâ të nevojëshme mbi ortografin e Komisis literare shqype, do oroe, të cillat tuj u gjetë un në shkollë, ditë për ditë bien në sŷ edhe pa dashtë, në jetë praktike.” Artikulli përfundon me vërejtjen se rregullat e përgjithshme të gjuhës shqipe të përcaktuara prej Komisisë Letrare më 13 gusht 1917 “kanë nevojë të merren në dorë per së rì, per me bâ mâ të thjeshtë shkrimin e gjuhës.”(f. 24). Justin Rrota, 13 vjet pas mbajtjes së Komisisë, më 1931, në “Hyllin e dritës”, botoi me pseudonimin Iris shkrimin "Rreth problemit të gjûhës letrare" (11), ku aktualizon krijimin e një gjuhe letrare të përbashkët, duke nënvizuar qartë vështirësitë që shoqërojnë krijimin e një gjuhe të përbashkët, sidomos për kontekstin politik, shoqëror e kulturor shqiptar. Prej këtij shkrimi dalin përfundime si këto: “Gjuha letrare nuk gjindet gadi në popull”; ajo “nuk krijohet prej letrarvet, por do të zgjidhet prej krahinavet të ndryshme të mbarë Shqypnís”; “Zgjedhë nji herë si themel djalekti i shqypes s’Elbasanit, qi shênjon qandrren e Shqypnís së soçme, e dá kështu në parim çashtja e fonetikës, âsht të bieremi tue luftue per njanin a tjetrin djalekt a nendjalekt të sa vise¬ve të ndryshme, banue prej shqyptarësh.”, për të vazhduar më tej: “Me kaq s’don me thânë se do t’a mârrim shqypen mbyllasyzash prej djalektit të zgjedhun; por do ta këqyrim t’i kundrojmë trajtat e shtrembta e të pahijshme me ato mâ të ruejtuna e mâ të rregullta e mâ të bukrat e ndonji krahine tjeter.” Një tjetër autor, Donat Kurti, ka botuar, po në "Hyllin e dritës", shkrimin "Si ta shkruej?... (12) Shkrimi trajton në mënyrë përimtuese dhe qortuese disa mëdyshje gjuhësore në fushën e drejtshkrimit të disa trajtave të fjalëve që mbarojnë me el dhe er, err (gogel a goglë, vegel a veglë, Shkoder a Shkodrë (Shkoder/Shkoders a Shkodrë/ Shkodrës) etj., për të cilat mendon se janë rrjedhojë e zgjidhjes së pjesshme që ka dhënë Komisia Letrare Shqipe në Shkodër për këtë tip fjalësh. “Komisija e letrare e vj.1917-1918 në Shkodër, thotë autori Kurti, tuj parepâ këto mendime të ndryshme, po sidomos, si shprehet vetë (1), tuj dashtë m’u avitë me Toskë, s’bân tjetër veç lên qi seicilli të shkruej me mende të vet, pá e dá aspak çështjen”, për të vazhduar më tej: “A mirë – thotë (Komisia, SH.I.) - të shkruhet mas ethymologis Shkodrë; por nuk âsht krejt e paarsyeshme të shkruhet edhe Shkodër si mas shqyptimit, bile për lecim orthografije mund të shkruhet edhe Shkodr (2). Më diftoni, pyet autori i shkrimit, ç’u muer veshtë në kto të dame? Cillës ânë do t’i jepet arsye. Njéna nder kto trajta me deomos do të jetë mâ e përshtatuna natyrës së gjuhës e njiheri ma e arsyeshmja.” Për autorin më e drejtë është forma Shkoder dhe rrjedhimisht edhe format Shkoders e Shkodërn. Autori ka pikënisje shprehjen: “Po-pulli e bân gjuhën e jo gramatologu”. Konstantin Konaj, shkrimet e të cilit i gjejmë shpesh edhe në faqet e "Hyllit të dritës", në kontekstin e diskutimeve për një gjuhë të përbashkët nxitur që në Komisinë Letrare të Shkodrës dhe aktualizuar shumë në vitet në vijim, boton artikullin "Bisedim gjuhe. Shinime te vogla"(13), në të cilin shfaq mendime interesante lidhur me krijimin e gjuhës letrare. “Gjuha e jonë letrare ka për t’u formuar, âsht e ditun dalkadalë e me kohë. Por kush do ta formojë? Populli vetë jo. Ky ep vetëm lândën e papunueme, e cila duhet gdhêndun, latue e limue qi të mundet me u bâmë pasuni e gjuhës letrare”, thotë autori, për të vazhduar me tej: “Asnji djalekt, as ai i Elbasanit qi nji kongres i posaçëm e ka pasë pamë me udhë të merret si bazë e gjuhës letrare, as djalekti gegë përgjithsisht e as toskërishtja, nuk âsht pa gabime ashtu siç flitet prej populli. Të gjitha djalektet t’ona kanë të mêtat e të plotat e tyne, kanë trajta të drejta e të shtrêmbta e prandej duhet të qortojmë e të ndreqim njâni tjetrin, jo vetëm për t’i shërby trajtimit të gjuhës letrare të përbashkët, por edhe për t’i bâmë vetë secili nji djalekt letrar, per të pasun nji tosknishte e nji gegnishte letrare, qoftë fati shqipes letrare qi do të quhet gjuha nnjishme e kombit t’onë, këto dy djalekte do të mbesin pak gjâtë damë prej shoqishoqit.” Mendime si këto i gjejmë edhe në shkrimet e autorëve të tjerë të kohës, emrat e të cilëve i ndeshim në revistat e gazetat që botohen asokohe. Me pikëvështrim të përafërt është shkrimi tjetër i Donat Kurtit me titullin "Sa ma pak rregulla" (14). Në shkrim, autori vë në spikamë rolin e shkrimtarëve në zhvillimin dhe në normëzimin e gjuhës përmes veprave të tyre, duke u ndalur posaçërisht në përdorimin e pjesoreve (pjestoren e tashme, pjestoren substantive, pjestoren adjektive, kështu i quan autori) duke i argumentuar qëndrimet e tij me shumë shembuj dhe me përdorimin e tyre praktik e drejtshkrimor. Autori shpreh në mjaft raste mospajtime me zgjidhjet e ofruara nga Komisia Letrare Shqipe. Një shkrim-reagim tjetër i botuar në "Hyllin e dritës", i pa autor, me të njëjtin titull "Si ta shkruej?" (15), i cili mendoj se është i Konstantin Konajt, sepse në fund të shkrimit, njëjtë sikur edhe te shkrimi i tij "Bisedim gjuhe. Shinime të vogla", jepen shënimet: vendi Itali, data dhe shenjat ***: pra Itali, 23 kallnduer. Shkrimi është diskutim i nxitur prej shkrimit të parë të Donat Kurtajt me të njëjtin titull "Si ta shkruej?... "dhe shtron çështje të veçanta e të përgjithshme të ortografisë, duke pasur parasysh vendimet e KLSh-së. Pas një analize të konkretizuar me mjaft shembuj autori vë në diskutim çështjen e formave (varianteve) gjuhësore: qenë a kenë, gjysë, gjysmë a gjymsë, dëshirë, deshir a dishir, borë, dëborë, zborë, dvorë, vdorë a dorë, i pamë a i parë, i frymë a i fryrë, etj.), duke i dhënë epërsi anës fonetike, shoqëruar me sugjerimet se si duhet të veprohet kur të cak¬tohen rregullat drejtshkrimore. Autori, pos të tjerash, sjell edhe këtë mendim lidhur me çështjen që trajton: “... na Shqyptarët mâ të madhin mekat ndaj gjuhës t’onë e ndaj brezave e ardhshëm qi do t’ia lâmë trashigim, në qoftë se në shkrimin e saj biremi pas etymologjis. Gjuha e jonë, si gjuhë shkrimi, âsht tue u formue sot. Pra, duhet të marrë at trajtë qi i afrohet mâ fort fonetikës, edhe në qoftë se nuk mund ta trajtojmë nji shkrim qind për qind fonetik”. (16) Po në "Hyllin e dritës" Zef M. Harapi ka botuar shkrimin me titull "Mbi perdorimin e grupit “mb” n’orthografi" (`7), ku trajton përdorimin e grupit bashkëtingëllor mb në gjuhën shqipe në gjithë shtrirjen e tij dhe në të dyja dialektet të dëshmuar mirë edhe në shkrimet e hershme shqipe dhe përgjatë gjithë historisë së saj, sikundër edhe për bjerrjen e saj në disa areale gjuhësore të ngushta veriore. Shkrimi i jep mbështetje të fortë zgjidhjes që ka sjellë në këtë pikë Komisia Letrare Shqipe, me ç’rast tërheq vërejtjen se: “nuk kanë tager do krahina të kufîjzueme t’i imponohen mbarë Shqypnís e Shqyptarvet ta humbin krejt mb-en, per të vetmen arsye pse e kanë bjerrë vetë”, sepse, mendon autori me të drejtë, bjerrje të tilla të tingujve të ndryshëm kanë ndodhur edhe në të folme të tjera shqipe, jugore e veriore. Vlen të përmendet se është botuar edhe ndonjë shkrim qortues për shkrimtarët e të dy krahëve të shqipes për mospërfilljen që ua bëjnë ata vendimeve të Komisisë Letrare Shqipe në fushë të drejtshkrimit, sidomos në fushën e përkthimeve, që ishin gjallëruar sado pak në këtë kohë. Me këtë rast po përmend shkrimin e At Antonin Fishtës botuar në "Hyllin e dritës" me titull "Kush po na e shëmton gjuhën"(18), në të cilin autori tërheq vëmendjen edhe për gjuhën e gazetave, të të përkohshmeve, të teksteve shkollore, kurse qortimin e drejton më shumë kah shkrimtarët. Me shembuj konkretë nga tekstet letrare, autori i shkrimit paraqet shkelje të ndryshme të mospërfilljes së vendimeve të Komisisë, pra shkelje të normës drejt-shkrimore, po edhe të “normës” stilistike. Një shkrim tjetër po për mospërfilljen e vendimeve të Komisisë është ai i Mark Harapit botuar në revistën “Leka”, me titullin “Pse gegnisht Manzoni”(19). Ky është një shkrim polemizues me Skënder Pirron dhe Kolë Ashtën, të cilët ndonëse lavdërojnë përkthimin e veprës së Manzonit në shqipen, tërheqin vërejtjen për mospërfilljen e ortografisë së Komisisë së Shkodrës si nga shkrimtarët e Jugut ashtu edhe nga ata të Veriut. Shkrimi është i gjatë dhe në të spikat përpjekja për të arsyetuar autorin. Ndër të tjera autori shkruan: “Ndër toskë janë shkrimtarë: Asdreni, Lasgush Poradeci, Mehdi F'rashëri, Lumo Skendo, Shefik Selenica, Sotir Papahristo, Mitrush Kuteli, Pika (Tasi Miho), Fan Noli, Çekrezi, Faik Konica, etj. Cili nder ta shkruena ka shkrue në giuhë zyrtare? Asnjêni. Vall pse? Edhè këjo punë do t'a ket at psehin e vet .....”, për të vazhduar më tej: “Po Dom Ndreu vetë cilën gjuhë ka përdorë ndër shkrimet? Cila vepër, cila poezi, a cila prozë âsht e shkrueme në gjuhë zyrtare? Të gjitha në shkodranishten ma të plotë” (20), për të vazhduar: “Porse vjeten 1917 Dom Ndre Mjedja ka kenë nji nder pjestarë ma të kënun të Komisis Letrare per ortografin e shqipes së shkrueme!... Në parathane qi kanë Rregullat e caktueme per ortografi, lexojmë: «këjo mënyrë shkrimi, e diftueme me anë t'atyne rregullave, do të ketë fuqi zyrtare edhe do të shtihet perdorimi i kësaj pa kurrnji jashtërregullim, në të gjitha aktet." Mendimi i përgjithshëm i autorit është se “Bashkimi i Tosknis e i Gegnis me nji giuhë shkrimi të përbashkët asht vertetë punë e madhe, Por mjetet do të jenë të pershtatuna. Ky bashkim do të vijë natyrisht, per ndryshej del «nji letere e dekun me dekret»” Mendoj se, ashtu siç del edhe nga ky shkrim kritik e qortues, për ligjësimin a mosligjësimin e vendimeve të Komisisë në punë të drejtshkrimit, rol të rëndësishëm kanë pasur pikërisht shkrimtarët e të dy krahëve gjuhësorë të shqipes. Nuk është i vogël numri i atyre që do të shkruajnë në shtypin e kohës, prej kohës së zyrtarizimit të vendimeve të Komisisë e deri në mbarim të Luftës së Dytë Botërore, për çështje të ndryshme gjuhësore dhe sidomos për një gjuhë të përbashkët, për t’u intensifikuar sidomos pas krijimit më 1928 të Akademisë Letrare nga Ministria e Arsimit, e cila përbëhej prej studiuesve, filologë të njohur të kohës, si Mehdi Frashëri, Mithat Frashëri, Hilë Mosi, Karl Gurakuqi, Leonidha Naçi, Gaspër Beltoja etj., kur në shtypin e kohës iu bë jehonë e madhe kësaj ngjarjeje dhe kur u botuan numër i madh shkrimesh që problematizuan e riaktualizuan çështjen e njësimit të gjuhës zyrtare. Një shtysë të madhe diskutimeve për gjuhën e përbashkët, me referim vendimet e Komisisë së Shkodrës, e dha mbajtja e Kuvendit të Parë Albanologjik të Institutit të Studimeve më 1.1.1935, në të cilën morën pjesë gjuhëtarët më të mirë të kësaj kohe: Aleksandër Xhuvani, Eqrem Çabej, Dhimitër Berati, Mati Logoreci, Kolë Kamsi, Karl Gurakuqi, Namik Resuli, Beqir Sinani, Anton Paluca, Gjergj Kokoshi (21). Në atë kuvend luajti rol, sidomos, referati i Mustafa Krujës me titullin "Mendime mbi trajtimin e gjuhës letrare" (22), që nxiti sidomos reagimin e Namik Resulit që do ta shprehë në shkrimin e tij të shumëpërfolur "Gegërishtja apo toskërishtja?" (23). Numri i studiuesve që do të shkruajë gjatë kësaj kohe për një gjuhë të përbashkët gjithnjë duke pasur parasysh dhe Komisinë Letrare Shqipe dhe, posaçërisht, vendimet e saj, është shumë i madh. Shquajnë shkrimet e Aleksandër Xhuvanit (24), të Selman Rizës (25), të Ilia Dilo Sheperit (26),të Tajar Zavalanit (27), të Mustafa Krujës, ndër të tjera, edhe shkrimi i këtij të fundit "Kritikë e një kritike" (28), ato të Mati Logorecit (29), me theks të veçantë shkrimi i tij "Gjuha letrare", etj. Por, numri i atyre që do të shkruajnë për nevojën e një gjuhe të përbashkët zyrtare dhe për çështje ortografie është dukshëm i madh. Prej vitit ‘48 e tutje sidomos gjatë vitet ’50 e ’60 të shekullit të kaluar do të zhvillohen shumë veprimtari që lidhen me gjuhën shqipe, njësimin e saj dhe, sidomos, që lidhen me hartimin e rregullave të reja të drejtshkrimit. Studiuesit kryesorë që shënojnë këto veprimtari, në të vërtetë që janë bartës të këtyre veprimtarive përgjatë viteve ’50 e ’60 janë Aleksandër Xhuvani, Eqrem Çabej, Kostaq Cipo, Osman Myderrizi, Mahir Domi, Kolë Ashta, Aleks Buda, Dhimitër Shuteriqi, Androkli Kostallari, Lirak Dodbiba, Zijaudin Kodra, Zihni Sako, Spiro Floqi, Jup Kastrati, Shaban Demiraj, Pashko Geci, etj. Janë këto veprimtari që do t’i paraprijnë mbledhjeve historike të kulturës shqiptare - Konsultës Gjuhësore të Prishtinës (1968) dhe Kongresit të Drejtshkrimit (1972). Në studimet e dhjetëvjetëshave në vijim, në studimet e studiuesve si Shaban Demiraj, Idriz Ajeti, Androkli Kostallari, Mehmet Çeliku, Tomor Osmani, Xhevat Lloshi, Emil Lafe, Arshi Pipa, Bahri Beci, Kolec Topalli, Gjovalin Shkurtaj, Seit Mansaku, Rexhep Ismajli, Fadil Raka, Rahmi Memushaj, Isa Bajçinca, Miço Samara, Artan Haxhi, Tefë Topalli dhe të shumë të tjerëve, në studimet e tyre pra për gjuhën standarde shqipe, do të merren e rimerren shpesh edhe vendimet dhe ortografia e Komisisë Letrare Shqipe në Shkodër, bashkë me rrjedhojat e saj në ngjarjet pasuese, që do të përcaktojnë rrugën e standardizimit të shqipes. Në këtë kontekst patjetër se duhet të veçojmë studimet e Tomor Osmanit kushtuar Komisisë Letrare Shqipe në Shkodër (30), botuar së pari më 2004 e ribotuar e plotësuar disa herë deri sot. Autori ka arritur që në mbështetje të studimeve të sotme dhe të dokumenteve shoqëruese të kësaj veprimtarie kulturore, si procesverbalet e mbledhjeve dhe të broshurës "Laime të Komisisë", botuar më 1918 nga KLSH-ja, të cilat janë përfshirë të plota në botimin e fundit të këtij studimit më 2016, të hartojë një monografi të rëndësishme për veprimtarinë e kësaj Komisie, duke saktësuar në mënyrë faktografike jo vetëm aktivitetin e saj, po edhe organizmin, mbështetësit, madje edhe financuesit e saj, kohëzgjatjen, bartësit dhe protagonistët kryesorë, si dhe pjesëmarrjen e tyre në mbledhjet, numrin e mbledhjeve, diskutimet e tyre për gjuhën e përbashkët dhe për problemet e ndryshme drejtshkrimore, për hartimin e teksteve shkollore, për çështje terminologjike, deri edhe për diskutimet rreth zhvillimit të letërsisë shqipe. Vepra ka, pa dyshim, rëndësi të veçantë gjuhësore e historike. Një tjetër monografi për Komisinë Letrare të Shkodrës është ajo e Sheremet Krasniqit (31). Vlen të përmenden edhe studimet e Rexhep Ismajlit rreth proceseve standardizuese të shqipes. Si në veprën e tij "Gjuhë standarde dhe histori identitetesh" (2005) ashtu edhe në veprën Drejtshkrimet e shqipes - studime dhe dokumente (2005), po edhe në studime të tjera sigurisht ku trajton çështjen e gjuhës standarde, ai paraqet rrjedhën e zhvillimeve në fushën e standardizimit të shqipes në Prishtinë e nëTiranë duke ndriçuar aspekte të politikës dhe të planifikimit gjuhësor, të krijimi të gjuhës standarde e të statusit të saj në raport me variantet e tjera letrare dhe në raport me rrethanat e kushtet në kontekste të ndryshme politike, shoqërore e kulturore, duke e njohur lexuesin, njëkohësisht, me veprimtaritë kryesore dhe me protagonistë kryesorë të këtyre veprimtarive e në këtë mes edhe me Komisinë Letrare Shqipe në Shkodër. Me këtë rast e shoh të udhës se duhet të përmenden edhe këto vepra "Histori e shqipes letrare (1997), "Çështje të shqipes letrare" (1998) dhe "Normëzimi i shqipes nëpër shekuj" (2004) të Fadil Rakës, "Histori e gjuhës së shkruar shqipe" (1999) e autorëve Artan Haxhi e Tefë Topalli dhe "Histori e gjuhës letrare shqipe" (2000) të Miço Samarës, në të cilat i jepet vendi meritor Komisisë Letrare Shqipe, rolit dhe rëndësisë së saj në rrjedhën e përpjekjeve për një gjuhë të përbashkët shqipe dhe për një ortografi të njësuar për gjithë shqiptarët. Në vitin 1996 në organizim të USH “Luigj Gurakuqi”, në Shkodër u organizua një Konferencë shkencore në 80 vjetorin e Komisisë Letrare Shqipe, që është veprimtaria e parë shkencore për këtë ngjarje të rëndësishme historike-gjuhësore. Në Konferencë u lexuan 12 kumtesa që ndriçuan e vlerësuan shkencërisht këtë ngjarje, kurse materialet e saj u botuan një vit pas. Sivjet (2016) në 100 vjetorin e KLSH-së u mbajtën: në Shkodër, në qershor, një konferencë ndërkombëtare në të cilën morën pjesë një numër i madh studiuesish; në Prishtinë, në gusht, u mbajt një tryezë në kuadër të Seminarit Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare; dhe, po kështu, në Prishtinë, në shtator, në organizim të Institutit Albanologjik, u mbajt një konferencë shkencore, materialet e së cilës u botuan në revistën "Gjuha shqipe", 3/2016, IA, Prishtinë. Në përfundim mendoj se këtë shkrim duhet ta përmbledh me një mendim të përgjithshëm që del nga shumica e studimeve, e trajtesave dhe e artikujve të studiuesve shqiptarë që kanë objekt shqyrtimi Komisinë Letrare Shqipe në Shkodër dhe veprimtarinë e saj shumë të rëndësishme për gjuhën shqipe dhe për shkrimin e saj, e ai mendim është: Komisia Letrare Shqipe në Shkodër nuk mund të shikohet e shkëputur jashtë kontekstit gjuhësor e letrar e jashtë kontekstit kohor e hapësinor, sepse siç thotë studiuesi i njohur Xhevat Lloshi, ajo ka një parahistori dhe një histori gjuhësore e letrare dhe, po shtoj, ka edhe një pashistori gjuhësore e letrare. Ajo e ka nisur standardizimin edhe kodifikimin e shqipes së shkruar, për çka duhet të konsiderohet institucion i rëndësishëm historik e kulturor dhe rrjedhimisht edhe institucion kombëtar historik me rëndësi shumë të madhe sepse ravijëzoi procesin e pashmangshëm standardizues të shqipes - bashkimin tonë gjuhësor si përbërës qendror i njësisë sonë kombëtare. Kërkesa e ngutshme për një gjuhë zyrtare, pas krijimit të shtetit shqiptar, solli mbajtjen e një veprimtarie shumë të rëndësishme gjuhësore e kulturore, këtu e 100 vjet më parë, të quajtur Komisia Letrare Shqipe në Shkodër (1916-1918). E nxitur edhe nga faktorë jashtëgjuhësorë, politik e shoqërorë dhe e realizuar nga studiues e intelektualë të shquar të kohës në krye me Luigj Gurakuqin e pasuar nga emra të çmueshëm të albanologjisë dhe nga emra të kuptimshëm që lidhen me krijimin e shtetit shqiptar si Luigj Gurakuqi, Luigj Naraçi, Mati Logoreci, Sotir Peci, Ndue Ndoc Paluca, Gjergj Pekmezi, Hilë Mosi, Ndre Mjeda, Gjergj Fishta, Josif Haxhimima, Maksimiliam Lamberci, Ambroz Marlaskaj, Sali Nivica, Hafiz Ali Korça, Vinçenc Prendushi, Aleksandër Xhuvani, Rajko Nahtigali, kjo Komisi realizoi pritshmëritë e kohës dhe u bë institucion i rëndësishëm në rrugën e standardizimit të gjuhës shqipe. Ata që njohin historinë e krijimit të shtetit shqiptar, në të vërtetë që njohin mirë rrethanat politike, shoqërore, kulturore, pra edhe gjuhësore të fillimshekullit ‘20, e dinë mirë ç’vështirësi paraqiste mbajtja e një veprimtarie të tillë në atë kohë dhe ç’detyra e kërkesa të rëndësishme shtronte e pritej të zgjidhte kjo veprimtari asokohe. Akti i shpalljes së Pavarësisë më 28 nëntor 1912 si teksti i parë i qeverisë së posaformuar shqiptare u pasua edhe me institucionalizimin e gjuhës zyrtare një vit pas (1913), por edhe me përpjekjen që të niste puna jo vetëm në fushën e terminologjisë administrative e ligjore, ushtarake e të tjera, përmes krijimit të komisioneve përkatëse, po edhe me përpjekjen për zgjidhjen e çështjes së gjuhës zyrtare. Tre vjet pas, në rrethanat e vështirësuara që solli Lufta e Parë Botërore, nisi punën Komisia Letrare Shqipe në Shkodër dhe mund të thuhet se gjuhëtarët shqiptarë e të huaj kryen detyrën e tyre ndërgjegjshëm e përgjegjshëm. Roli dhe rëndësia e kësaj Komisie bashkë me Kongresin e Manastirit përçuan mesazhe e reflektime largvajtëse për proceset standardizuese të shqipes, që do të zhvillohen gjatë shekullit të kaluar. Ato hapën rrugën për vendime të rëndësishme të cilat do të ligjësohen më pas nga institucionet shtetërore, duke bërë që shqipja të ketë një variant standard me funksionin e një gjuhë zyrtare, “për më tepër, ajo funksionoi edhe në trevat e Kosovës, ku përcaktoi zhvillimet e mëpastajme pas përfundimit të Luftës II Botërore” . Në këtë Komisi, ideja për ta bërë gegërishten jugore, përkatësisht elbasanishten, gjuhë të shtetit të ri zuri vend dhe u materializua me Ortografinë e miratuar në këtë Komisi, me ligjësimin e saj si gjuhë zyrtare nga Kongresi Pedagogjik i Lushnjës (shkurt 1921), fillimisht për shtypjen e teksteve mësimore, si dhe me një vendim që nxori kryeqeveria në vitin 1923, me qëllim “që të përdorej “gjuha zyrtare” në shkollë e administratë”. Si u kuptua e si u trajtua kjo ngjarje e rëndësishme në studimet, trajtesat e në diskutimet e studiuesve gjuhësorë përgjatë këtyre njëqind vjetëve është temë mjaft e gjerë. Në këtë shkrim jemi përpjekur të paraqesim, në vështrim përgjithësues, trajtimin e Komisisë nga ana e studiuesve, si ngjarje e rëndësishme për proceset standardizuese shqipe të fillimshekullit ’20, por edhe për vetë rrjedhojat e kësaj ngjarjeje në zhvillimet që do të shënojnë historinë tonë të re kulturore, në përgjithësi, dhe gjuhësore, në veçanti. Fusnotat Xhevat Lloshi, "Zgjidhje që i qëndruan kohës në shërbim të kohës", në përmbledhjen “Akademia jubilare me rastin e 40 vjetorit të Kongresit të drejshkrimit”, Universiteti ”Fan Noli”, Korçë, 2012, f. 27. Xhevat Lloshi, po aty, f. 27. 3.Tomor Osmani, "Komisia Letrare Shqipe në Shkodër 1916 -1918", Shkodra Daily, 2.6.2014 (internet). Hylli i dritës, vj. i II-të, 1921, nr. 5, f. 41-52. Namik Resuli, "Faik Konitza në qindvjetorin e lindjes", “Jeta e re” 3, 1995, f. 367. Faik Konica, "Për themelimin e një gjuhe letrare", sipas Namik Resulit: "Faik Konitza në qindvjetorin e lindjes", “Jeta e re”, 3, 1995, f. 367. “Albania” 4, 1905. 8 Shih Shefkije Islamaj: “Hylli i dritës” dhe gjuha shqipe", botuar në përmbledhjen 100 vjet të revistës “Hylli i dritës”, “Studime” 22, USH “Luigj Gurakuqi”, Shkodër, 2015, f. 34 dhe në librin Shefkije Islamaj, "Gjuha – teksti dhe konteksti", IA, Prishtinë, 2014, f. 33. Sipas Tomor Osmanit, Ambroz Marlaskaj ka marrë pjesë në dhjetë mbledhje të Komisisë nga gjithsej 63, sa janë mbajtur e protokoluar sipas Procesverbalit të KLSH-së, që fillon më 1 shtator 1916 dhe përfundon më 22 maj 1918 e që ruhet në Arkivin e Shtetit Shqiptar. Tomor Osmani, "Komisia Letrare Shqipe në Shkodër (1916-1918)", Shkodër, 2012, f. 163-228. At Ambroz Marleskaj, "Mbi orthografi të sotshme", “Hylli i dritës” 3, 1921, f. 48; “Hylli i dritës” 2, 1922, f. 19. Iris (Justin Rrota), "Rreth problemit të gjûhës letrare",“Hylli i dritës” 3, 1931, f.1; J. Rrota ka botuar në “Hyllin e dritës” në rrethin kohor 1921-31, në vazhdime, studimin e rëndësishëm jo vetëm për kohën "Rreth gramatologjisë shqype". 12, At Donat Kurtit, "Si ta shkruej? ...," “Hylli i dritës” 1, 1931, f. 8. Konstantin Konaj, "Bisedim gjuhe. Shinime te vogla", “Hylli i dritës” 4, 1931, f. 23. At Donat Kurti, "Sa ma pak rregulla", “Hylli e dritës” 4, 1932, f. 9. Konstantin Konaj, "Si ta shkruej?", “Hylli i dritës” 2, 1931, f.12. Konstantin Konaj, po aty, f.12. Zef M. Harapit, "Mbi perdorimin e grupit “mb” n’orthografi", “Hylli i dritës”, 2, 1932, f. 17. At Antonin Fishta, "Kush po na e shëmton gjuhën", “Hylli i dritës” 1, 1933, f. 15. Mark Harapi, "Pse gegnisht Manzoni", "Leka" vj. xv. 1943 – xxj. n. vj. qershor 1943, Shkodër, f. 181. Mark Harapi, po aty, f. 19. Jup Kastrati, "Konvergjenca gjuhësore nga Komisia Letrare te Kongresi i Drejtshkrimit,". "25-vjetori i Kongresit të Drejtshkrimit", 1972-1997, Tiranë, 2000, f. 61. Mustafa Kruja, "Mendime mbi trajtimin e gjuhës letrare", “Shkëndija”, nr. 2, gusht, 1940, f. 5. Namik Resuli, "Gegërishtja apo toskërishtja?", “Shkëndija” 1, 1939. 24.Aleksandër Xhuvani, "Dy antologjijat shqipe", 1936. Selman Riza, "Tri monografina albanologjike", Tiranë, 1944. Ilia Dilo Sheperi, “Dielli” dhe gramatika", “Demokratia”, 1928. Tajar Zavalani, "Prishësit e gjuhës", “Minerva”, 1933. Shpend Bardhi (Mustafa Kruja), "Kritikë e një kritike", “Përpjekja shqiptare”, 1938. Mati Logoreci, "Gjuha letrare", “Tomori” 26 .7. 1940. Tomor Osmani, "Komisia Letrare Shqipe në Shkodër (1916-1918)", 1997, 2009, 2012, 2016, USH, Shkodër. Sheremet Krasniqi, "Komisia Letrare Shqipe e Shkodrës (1916-1918)", Prishtinë, “Rozafa”, 2004.

Roza i dedikon shkrim pas vdekjes Dhimitër ANAGNOSTIT: Dashuria ime By:Roza Anagnosti Dhimitër Anagnosti, artisti shumëdimensional, regjisor i kamerës, skenarist, regjisor dhe poet. Bashkëshorti im, dashuria ime. Mendje ndrituri, duarfloriri, zemërbardhi im. Dhimitri ishte artist në zemër e në shpirt. E donte vendin e tij pa kushte dhe kulturën e gjuhën shqipe i vlerësonte në maksimum. Dashuronte vendin ku lindi, Vunoin. Jali dhe deti ishin frymëzimi i tij. Ishte njeri me një modesti të paparë. Ishte me karakter të fortë, po me një ndjeshmëri dhe dashuri të madhe për njerëzit. Dhe këtë e ka treguar në të gjitha veprat e tij. Dashuronte pa masë familjen, mua, vajzat Juna dhe Era. “Duhet t’i bëjmë qytetare të mira – më thoshte – e kemi për detyrë”. Dhimitri ishte njeri i papërtuar. Lexonte dhe punonte shumë. Ishte organizator i përsosur. E vlerësonte njeriun e punës dhe thoshte: “Puna është kokëfortë”! Nuk ankohej për çdo situatë të krijuar në punë e shtëpi, mundohej të gjente zgjidhje. “Nuk i kam bërë asnjeriu keq – thoshte – dhe në qoftë se kam lënduar njeri, e kam bërë pa dashje”. Kohën e vlerësonte në maksimum. Dhimitri ishte inteligjent dhe i drejtpërdrejtë. Të ndihmonte njerëzit ishte motivi i tij. E donte jetën dhe mundohej t’i merrte më të mirën. Nuk ishte materialist. Thoshte: “Më shumë se e nevojshmja, është mëkat”. Jetuam në një apartament të thjeshtë e modest në Tiranë, e verës në konakun e Jalit. Veprave krijuese u jepte zemër e shpirt pa limit. Thoshte: “Më ka dhembur çdo plan e kuadër i çdo filmi”. Bashkëpunëtorët i vlerësonte në maksimum, por kryefjalë për Dhimitrin ishin aktorët që i adhuronte. Ishte magjistar i fjalës shqipe. E dinte që ka lënë vepra që do vlerësoheshin në kulturën shqiptare. Gjithmonë ishte prapa kamerës: “Te veprat jam edhe unë. Aty do më gjeni”. Siç thuhet në këngën kushtuar Anagnostit: “Kinemaja jote një atdhe në ekran, ku shpirti i Shqipërisë përjetë merr frymë pranë”. Ma mbajti krahun fort. Dashuria dhe respekti ishin motivi. E kam me vete në çdo moment. Iku fizikisht po me mua është në frymë, në zemër e shpirt derisa të bashkohemi. Faleminderit të gjithë shqiptarëve, në Shqipëri e Kosovë, e anë e mbarë botës, për vlerësimin, ndjeshmërinë e respektin që treguan për të artistin e të shtrenjtin tonë, Dhimitër Anagnosti! Shkrimi, posaçërisht për gazetën “Panorama”

E Bukura dhe e Madhërishmja Nga Liliana Pere Revista Prestige E bukura dhe e madhërishmja – dy pole që filozofi i madh Immanuel Kant i pa si dy yje binjakë, por me dritë të ndryshme. Ato nuk janë e njëjta gjë, edhe pse shpesh shfaqen dorë për dore në botën e ndjenjave dhe të artit. E bukura dhe e madhërishmja janë si dy instrumente të ndryshme në një simfoni: njëri sjell butësinë e violinës, tjetri fuqinë e trumbetës. Vetëm së bashku japin një pamje të plotë të estetikës. E bukura është si lulja që çel pa bujë në kopshtin e pranverës. Ajo nuk ka nevojë të jetë e madhe për të të pushtuar: një petal i brishtë, një buzëqeshje rinore, një melodi që tingëllon butë mjafton për të ndezur dashurinë. E bukura na fton pranë, na jep besim dhe ngrohtësi. Është dorë e ngrohtë që prek shpirtin, aromë e një luleje të njomë pas shiut. Ajo lidhet me rininë, me freskinë dhe gjallërinë e jetës. Ashtu si fytyra e një fëmije, e pastër dhe e dritshme, e bukura nuk të imponon, por të përkund me ëmbëlsi. Në art, e bukura është muzika e Mozartit që të mbush me gëzim, piktura e Renoirit ku ngjyrat lozin me dritën, apo një poezi e lirë e Naim Frashërit që të fton në dashuri e ëndrra. E bukura është si pasqyrimi i dritës në sipërfaqen e një liqeni të qetë – e thjeshtë, por e pafundësisht e këndshme. E madhërishmja, përkundrazi, nuk vjen me brishtësinë e petaleve, por me madhështi. Ajo është mali i mbuluar me borë që ngrihet krenar mbi horizont, deti i trazuar që të bën të ndjesh peshën e fuqisë së natyrës, apo qielli i pafund i yllëzuar që të lë pa fjalë. E madhërishmja nuk të thotë “më duaj”, por të imponon respekt dhe heshtje. Para saj, zemra jonë dridhet dhe mendja ndien kufijtë e saj. Ajo është thjeshtësi e pastër, pa stolisje, sepse madhështia nuk ka nevojë për zbukurime. Në art, e madhërishmja është Bethoveni me simfoninë e tij të nëntë, është katedralja gotike që ngrihet drejt qiellit me gurë të rëndë, është vargjet e Dantes që flasin për humnerën dhe lartësinë e shpirtit. E madhërishmja është si bubullima e largët që të kujton madhështinë e qiellit – e fuqishme, e pakapshme, imponuese. Njeriu bart brenda vetes këto dy cilësi. Rinia është lulja – plot gjallëri, ngjyra e stolisje; pleqëria është mali – i heshtur, i lartë, i mbuluar me thinja si borë. Një i moshuar i urtë, me shikim të thellë e fjalë të pakta, shpesh është më madhërishëm se një i ri i bukur. Sepse e madhërishmja flet me peshën e kohës dhe të urtës, ndërsa e bukura me freskinë e momentit. Pleqëria është dielli i mbrëmjes: nuk digjet me të njëjtën zjarrsi si në mesditë, por ngjyros horizontin me një madhështi të papërsëritshme. Ajo është si një lis i lashtë që qëndron krenar mes stuhive – i përkulur ndoshta nga koha, por i pathyeshëm në rrënjët e tij. Arti dhe estetika jetojnë në tensionin e këtyre dy poleve. Një pikturë mund të jetë e bukur si lulet e Van Gogh-ut, që të japin ngrohtësi, por edhe madhërishme si mali i Caspar David Friedrich-ut, që të lë pezull në peshoren mes njeriut të vogël dhe natyrës së pafund. Një poezi mund të të prekë me fjalë të buta dashurie, por edhe të ngrijë para pyetjeve të mëdha të ekzistencës. Një statujë klasike greke, e përkryer në proporcion, të fton me bukuri; një amfiteatër romak, që ngrihet madhështor mbi shekuj, imponon respekt. Një dramë e Shekspirit shpalos herë bukurinë e fjalës së butë, herë madhështinë e tragjedisë së njeriut përballë fatit. Prandaj, të bukurën duhet ta shohim si këngën që na mbush me dashuri, dhe të madhërishmen si heshtjen që na bën të ndjejmë respektin. Të dyja së bashku na japin këndvështrimin e plotë mbi jetën: dashuri dhe respekt, ngrohtësi dhe lartësi, petale dhe male, melodi dhe heshtje, rini dhe urtësi. Vetëm në bashkëjetesën e tyre zbulohet e vërteta e estetikës – që jeta është njëherazi poezi e butë dhe himn i fuqishëm, dritë që pasqyrohet mbi ujë dhe mal që ngrihet drejt qiellit. Autor Liliana Pere

Intervistë me Elda Gjana, bilbiografe dhe përkthyese në Biblotekën kombëtare. Hyrje Profil i shkurtër Në heshtjen e qetë të Bibliotekës Kombëtare, aty ku fjala e shkruar bëhet kujtesë e gjallë e një kombi, shfaqet figura e Elda Gjanës – bibliografe, përkthyese dhe studiueses së palodhur të gjuhësisë. Ajo është një ndër ato zëra të rrallë që i japin formë dijes, duke e renditur, ruajtur dhe përkthyer për brezat që vijnë. Rrënjët e saj shpirtërore ushqehen nga librat e trashëguar në familje dhe nga një dashuri e hershme për fjalën shqipe, ndërsa horizontet akademike i ka zgjeruar me studimet e thelluara mbi albanologët gjermanë e austriakë, të cilët shekuj më parë e panë në gjuhën tonë një thesar të pazbuluar. Në punën e saj, Elda Gjana nuk është thjesht një profesioniste e rregullit dhe skrupulozitetit, por një ndërtuese urash midis kulturave, një “rojtar i kujtesës” që e shikon librin si një monument shpirtëror. Si përkthyese, ajo sjell në shqip autorë të mëdhenj gjermanë, duke i dhënë lexuesit shqiptar zërin e Kafka-s, Horváth-it e të tjerëve, dhe duke dëshmuar se gjuha jonë ka fuqinë të përballojë universin e çdo letërsie të madhe. Figura e saj sintetizon tri dimensione që rrallë gjenden të bashkuara: rigorozitetin shkencor, finesën artistike të përkthimit dhe misionin e heshtur të një shërbyeseje të kujtesës kombëtare. Në këtë rrugëtim, ajo është njëkohësisht udhëtare e kujtesës, arkitekte e dijes dhe përkthyese e shpirtit njerëzor. Vazhdojmë me intervisten Pyetje. Edashur Elda; 1. Cilat kanë qenë rrënjët shpirtërore e familjare që ushqyen tek ju prirjen drejt gjuhës, librit dhe shkencës? A ka pasur në shtëpinë tuaj një kulturë të veçantë leximi dhe formimi? Përgjigje. Qysh në adoleshencën time të hershme pata fatin e madh të gjeja në bibliotekën e gjyshit nga ime më, me prejardhje nga Shkodra, librin me novela “Tregtar flamujsh” të Ernest Koliqit, botim i vitit 1935. Duke e lexuar, shijova leksikun e pasur të gjuhës shipe, muzikalitetin dhe një letërsi bashkëkohore në fillesat e saj. Ai libër, të cilit i rikthehem herë pas here, është shndërruar në një rrënjë shpirtërore në zhvillimin tim intelektual dhe gjuhësor. Më pas njohja me shkrimtarinë e jashtëzakonshme të figurave të tilla si Martin Camaj, Arshi Pipa, të cilët në forminin e tyre kanë patur të gërshetuar gjuhësinë, letërsinë, filozofinë, albanologjinë, më dhanë shtysa në këtë rrugëtim. Përherë kam qenë e rrethuar nga një bibliotekë cilësore familjare prej librash të mirë të letërsisë shqipe si dhe asaj të huaj të përkthyer mjeshtërisht në gjuhën shqipe. Gjithashtu falë xhaxhait tim, shkrimtarit, poetit dhe publicistit Myftar GJANA, ushqehesha gjithnjë me botime të Kosovës, të cilat për hir të së vërtetës asokohe ishin shumë bashkëkohore dhe pa censurë, krahasuar me botimet në Shqipëri. Pyetje 2. Rruga juaj arsimore nga shkollimi i hershëm deri në doktoraturë në fushën e gjuhësisë është një udhëtim i gjatë dhe kërkues. Nëse do ta përkufizonit me një fjalë këtë rrugëtim, cila do të ishte ajo? Përgjigje. Intelektualisht e përmbushur Rruga akademike dhe bibliografia Pyetje. 3. Në punën tuaj shkencore keni përqendruar vëmendjen tek autorët gjermanë dhe austriakë që studiuan gjuhën shqipe në shek. XIX–XX. Çfarë thotë ky interes i tyre për vendin tonë dhe si e lexoni sot, në retrospektivë, këtë marrëdhënie kulturore? Përgjigje. E tërë doktoratura ime, sjell në vëmendje gjurmimet gjuhësore të albanologëve më të shquar që kanë patur si objekt studimi gjuhën shqipe dhe prejardhjen e saj. Pasqyrohet interesi dhe vëmendja e jashtëzakonshme e këtyre gjuhëtarve për gjuhën dhe kulturën shqiptare. Kjo do të thotë se gjuha jonë, kombi ynë janë vlerësuar në mënyrë të veçantë nga akademikët më të mëdhenj të katedrave të universitetve gjermane dhe austriake. Ky inetersim duhet të na bëjë krenarë dhe të na nxisë që ta ruajmë e pasurojmë gjuhën dhe identitetin tonë kombëtar si një urë lidhëse me kombe dhe kultura që na çmojnë. Ata kanë gjurmuar dhe studiuar gjuhën dhe kulturën tonë në një kohë kur ne nuk kishim as gjuhëtarë e as studiues. Sot janë mundësitë që bashkëpunimet dhe hulmutimet gjuhësore të intesifikohen edhe më shumë, meqenëse ekzistojnë institucionet, studiuesit dhe shkencëtarët shqiptarë dhe të huaj. Kontributi shumë i çmuar i këtyre alobanologëve vijon edhe sot e kësaj dite, gjej rastin të përmend Prof. Dr. Oliver Jens Schmitt, i cili është një ndër figurat më të rëndësishme të albanologjisë dhe vlerësues i Shqipërisë e shqiptarëve. Pyetje. 4. Si bibliografe në Bibliotekën Kombëtare, ju i jepni “formë” kujtesës së shkruar të një kombi. A e ndjeni se përmes punës suaj bëheni pjesë e një procesi më të madh: mbrojtjes së identitetit dhe trashëgimisë sonë shpirtërore? Përgjigje. Po patjetër, jam e privilegjuar dhe kam një përgjegjësi shumë të madhe për të mbrojtur e ruajtur identitetin dhe trashëgiminë tonë shpirtërore. Përditë përpunoj materiale që i kushtohen gjuhës, historisë, etnografisë shqiptare në gjuhë të huaja. Falë përvojës dhe profesionalizmit tim si bibliografe prej 25 vitesh, së shpejti do të botohet katalogu “Vepra të autorëve dhe studiuesve gjermanofonë për Shqipërinë dhe shqiptarët”, autore e të cilit jam unë. Pyetje 5. Bibliografia shpesh shihet si një punë teknike, por në thelb ajo është një akt filozofik: zgjedhja, renditja dhe ruajtja e dijes. Si e kuptoni ju këtë mision? Përgjigje. Profesioni im si bibliografe përveçse kërkon profesionalizëm, kërkon edhe kulturë, skrupulozitet, saktësi. Si mision, është shumë i rëndësishëm, sepse nuk vlen vetëm për studiuesit, shtresën elitare, por edhe për lexuesin më të thjeshtë. Përkthimi dhe filozofia e gjuhës Pyetje 6. Si përkthyese e autorëve klasikë dhe modernë gjermanë, sa herë keni ndjerë se fjala e huaj nuk ka një “strehë” të plotë në gjuhën shqipe? Çfarë bën përkthyesi në këto raste: krijon, përshtat, apo hesht? Përgjigje. Tek unë nuk ekziston heshtja. Gjuha shqipe i ka të tëra mundësitë për të përballuar gjuhët e huaja, në këtë rast gjermanishten, e cila është një ndër gjuhët më të pasura në botë. Ne përkthyesit e gjermanishtes kemi një fat shumë të madh, sepse kemi një shkollë të fortë përkthimi të përfaqësuar nga Lasgush Poradeci, Skënder Luarasi, Robert Shvarci, Afrim Koçi, Aristidh Ristani, Shpëtim Çuçka, Ardian Klosi, ndër ta veçoj Afrim Koçin, mentorin tim. Këto figura me përkthimet e tyre mjeshtërore na kanë dhënë shembuj pafund, sesi të veprojmë për përkthime sa më cilësore. Sa më shumë përkthej, aq më shumë më përforcohet bindja se gjuha shqipe i ka të gjitha mundësitë të përballojë çfarëdolloj gjinie të letërsisë, filozofi, gjuhësi etj. Pyetje 7. A është përkthimi për ju një akt shërbimi ndaj lexuesit, apo një akt krijues i barabartë me shkrimin? Përgjigje. Sipas këndvështrimit tim, përkthimi është një akt krijues i barabartë me shkrimin. Pra është detyra ime që mos ta “tradhëtoj” autorin, por të jem zëri i tij në gjuhën shqipe. Pyetje 8. Në marrëdhënien mes gjermanishtes dhe shqipes, cilat janë pikat ku gjuhët takohen në thellësi, dhe cilat janë “humbëtirat” ku nuk arrijnë të përputhen? Përgjigje. Sigurisht secila ka karakterin e saj shoqëror, historik dhe ligjet e rregullat e veta të organizimit dhe të funksionimit, por mos të harrojmë që të dyja janë gjuhë indoevropiane. Sa për “humbëtirat” që duhen përmbushur, mendoj se është leksiku, në këtë rast shumë i pasur i gjermanishtes, dhe detyra jonë si përkthyes është që të rijetëzojmë fjalë, të cilat ekzistojnë në gurrën e shqipes. Kjo kërkon kulturë të gjerë, lexim të pandërprerë dhe disiplinë pune, njohje shumë të mirë të dy gjuhëve përkatëse. Pyetje 9. Ju keni sjellë në shqip Kafka-n, Zëeig-un, Horváth-in e shumë të tjerë. A ka një mesazh universalisht njerëzor që, sipas jush, përshkon veprat e tyre dhe që prek edhe lexuesin shqiptar? Përgjigje. Në konceptin tim unë nuk e ndaj lexuesin sipas kombësisë. Në një botë, ku komunikimi është gjithnjë e më i afërt, pa barriera, është bukur të flasim për një komunitet lexuesish, i cili sulmohet nga teknologjia. Dhe ajo që e bashkon këtë komunitet lexuesish janë pikërisht mesazhet njerëzore që përcillen nga shkrimtarë të tillë që përmendët ju. Jam e bindur që Kafka dhe autorët e lartpërmendur, jo vetëm që janë të gjithkohshëm, por edhe pa kombësi. Ata i drejtohen një lexuesi pa përkatësi kombëtare. Dhe sa më shumë modernizohet letërsia, aq më universale bëhet ajo. Pyetje 10. A mund të thuhet se përkthyesi është edhe një filozof i heshtur, i cili mediton mbi kufijtë e të shprehurit dhe të pashprehshmes? Përgjigje. Përkthyesi qëndron gjithmonë pas autorit dhe ky i fundit flet nëpërmjet përkthyesit. Si shkrimtari ashtu edhe përkthyesi gjithmonë përballen me sfidën e të shprehurit të së pashprehshmes, dhe këtu e kam fjalën për shkrimtarët lider të mendimit letrar. Procesi i meditimit patjetër duhet të sjellë një rezultat dhe hera – herës ky rezultat mund të jetë ajo që ju thoni, të shprehësh të pashprehshmen. Si rrjedhojë kemi një histori suksesi. Përvoja ndërkombëtare dhe përballja me kulturat Pyetje 11. Në udhëtimet tuaja shkencore dhe akademike në Gjermani, Austri, Zvicër, Maqedoni e Egjipt, keni vizituar biblioteka e institucione të ndryshme. Çfarë reflektimesh ju ka dhënë kjo për vendin tonë dhe nivelin e ruajtjes së dijes këtu? Përgjigje. Jo vetëm si lexuese, por edhe si bibliografe, sa herë kam patur mundësi kam shfrytëzuar rastin të vizitoj biblioteka në qytete të botës. Ajo që më ka bërë përshtypje është se bibliotekat vazhdojnë të jenë tempuj dijesh për studiues, studentë e më gjerë. Materialet janë lehtësisht të aksesueshme dhe ofrojnë komoditet për lexuesin, gjë që jo gjithmonë e ofrojnë bibliotekat në Shqipëri. Fondet e hapura janë një lehtësi e jashtëzakonshme për lexuesin, shkëmbimi dhe huazimi i materialeve midis bibliotekash realizohet shumë shpejt dhe pa pengesat e burokracive, materialet e digjituara që ofrohen online janë një lehtësi tjetër shumë e madhe për lexuesin. Përsa i përket ruajtjes së dijes në Bibliotekën Kombëtare, pohoj se përpjekjet e stafit të bibliotekës janë këmbngulëse në këtë drejtim. Sigurisht kjo në varësi të fondeve të paracaktuara nga shteti. Në lidhje me digjitimin e antikuarëve dhe disa periodikëve është bërë një punë e lavdërueshme nga punonjësit e Bibliotekës Kombëtare. Ofrohen fonde të hapura në Qendrën “Sotir Kolea”, e cila është një aneks i Bibliotekës Kombëtare. Gjithsesi krahasimi me biblioteka që kanë traditë shekullore, si ajo e Vjenës, Berlinit apo Aleksandrisë do të ishte një nxitje shumë e mirë për Bibliotekën Kombëtare Shqiptare për të arritur ato nivele. Pyetje. 12. A mendoni se përvoja ndërkombëtare nuk është vetëm një kualifikim profesional, por edhe një “pasqyrë” për të parë vetveten dhe kombin nga jashtë? Përgjigje. Sigurisht që përvoja ime profesionale jashtë vendit, ka përsosur dijen dhe njohuritë e mia. Përballja me përvojat më të mira botërore më kanë dhënë mundësinë të ngrihem më lart në kualifikimin tim profesional. Dhe besoj që në këtë mënyrë i shërbej më mirë Bibliotekës Kombëtare dhe fushës së përkthimit. Shqipëria është një vend në zhvillim, dinjitoz dhe aspak inferior ndaj vendeve të tjera. Pjesëmarrja ime në Konferenca të ndryshme është shndërruar në një shkëmbim dijesh midis të huajve dhe studiuesve shqiptarë. Pyetje 13. Në punën tuaj ndërkulturore, a keni ndjerë ndonjëherë se jeni ndërmjetëse mes dy botëve që nuk komunikojnë lehtë, por që ju i afroni përmes gjuhës dhe librit? Përgjigje. Ky është misioni im, të krijoj ura lidhëse midis dy botëve, dy kulturave dhe dy gjuhëve. Në këtë botë ku jetojmë, në të cilën teknologjia po bëhet gjithnjë e më dominuese, mënyrat e komunikimit (mediat, rrjetjet sociale, iteatri, arti në përgjithësi) janë të shumta, unë përmbush komunikimin përmes gjuhës, e cila është një dukuri që i shërben gjithë shoqërisë, si një mjet i marrëdhënieve midis njerëzish, si një mjet i shprehjes së mendimeve duke u dhënë mundësi njerëzve të merren vesh mes tyre. Kontributi shkencor dhe kumtet akademike Pyetje 14. Në konferencat dhe simpoziumet ku keni marrë pjesë, shpesh keni trajtuar çështjen e autoktonisë, të huazimeve, apo të përkimeve gjuhësore. Çfarë kuptimi filozofik ka, sipas jush, kërkimi i origjinës dhe rrënjëve në gjuhë? Përgjigje. Albanologët gjermanofonë, duke e bërë gjuhën shqipe objekt studimi, arritën në përfundimin shkencor, i cili tashmë është i padiskutueshëm, se gjuha shqipe është pjesë e gjuhëve indoevropiane. Pra përcaktuan familjen tonë të përbashkët të gjuhëve, duke përcaktuar kështu identitetin tonë evropian si pjesë e këtij kontinenti që i ka dhënë kaq shumë botës me kulturën e tij. Pyetje. 15. Shkenca albanologjike shpesh është bërë edhe një betejë identitare. Si e ruan studiuesi integritetin shkencor mes pasionit kombëtar dhe objektivitetit akademik? Përgjigje. Jemi një ndër popujt më të lashtë në Ballkan, ç’ka është vërtetuar tashmë shkencërisht si nga pikëpamja arkeologjike, historike dhe gjuhësore. Gjithçka mbështet mbi baza shkencore dhe jo mbi pasionin kombëtar, një albanolog apo studiues nuk duhet të përfshihet aspak nga pasionet nacionaliste, por të bazohet vetëm në dëshmi dhe fakte shkencore. Pyetje 16. A mendoni se bibliografia dhe albanologjia nuk janë thjesht fusha të specializuara, por pjesë e një “arkeologjie shpirtërore” që hulumton vetë qenien e shqiptarëve? Përgjigje. Pa diskutim që albanologjia, kjo degë ndërdisiplinore e shkencave humane, e cila ka për synim studimin e gjuhës, letërsisë, historisë, artit, kulturës dhe zakoneve të shqiptarëve, si rrjedhojë gjurmon edhe vetë qenien e tyre. Është detyrim kombëtar për shkencën shqiptare që ta thellojë e zhvillojë këtë degë, në institucionet e ngritura nga shteti shqiptar, ku studiues të disiplinave përkatëse merren me këtë fushë. Po kështu edhe departamenti ku unë punoj prej vitesh, kontribuon në këtë fushë, duke zbërthyer e përpunuar materiale studimore kushtuar kësaj fushe. Filozofia e punës dhe misioni personal Pyetje. 17. Puna juaj në Bibliotekën Kombëtare përfshin katalogim, digjitalizim, restaurim, por edhe përkthim. Nëse do ta shihnit gjithë këtë si një metaforë, cili do të ishte imazhi që ju përfaqëson: arkitekt i dijes, kopshtar i fjalës, apo udhëtar i kujtesës? Përgjigje. Më saktë do ta përcaktoja si përgjegjëse e ruajtjes së vlerave. Pyetje 18. Në epokën e “fake neës” dhe informacionit të shpejtë, çfarë kuptimi merr sot puna e bibliotekarit dhe bibliografit? A është kjo një formë rezistence ndaj harresës dhe sipërfaqësisë? Përgjigje. Jo vetëm kaq, është një formë e rezistencës për ruajtjen e kulturës së librit, në vendin tonë në veçanti dhe në botë në përgjithësi. Numri i lexuesve ulet gjithnjë e më shumë, ka më pak frekuentues në bibliotekë e në librari, por është detyra jonë, e çdo intelektuali të ruajë kulturën e lashtë të librit. Me mijëra shkrimtarë e studiues kanë kontribuar në këtë kulturë, krijimtaria e tyre ruhet në këto biblioteka. Ajo duhet të vazhdojë të ekzistojë edhe në epokën e teknologjisë, duhet të vazhdojmë ta ruajmë kënaqësinë e lexuesit përpara fletëve të një libri. Gjithashtu duhet të theksojmë faktin se ajo që gjendet nëpër biblioteka është një nga gjërat më me vlerë që raca njerëzore ka krijuar. Pyetje. 19. Si e shihni rolin e dijes dhe kulturës sot në shoqërinë shqiptare: si një nevojë thelbësore për të mbijetuar, apo si një luks që ende nuk është vlerësuar mjaftueshëm? Përgjigje. Jam e mendimit se njeriu ka një marrëdhënie personale me dijen dhe kulturën. Dija dhe kultura janë të hapura për çdokënd, duhet vullneti i njeriut tu afrohet atyre dhe të përthithen prej tij. Është nevojë që buron nga brenda. Njeriu nuk e merr kulturën dhe dijen që të vlerësohet nga të tjerët. Është vetë sistemi shoqëror që duhet të krijojë mekanizma, të cilat duhet tu vënë fre injorantëve, mediokërve dhe njerëzve pa kulturë për të mos u vendosur në poste drejtuese. Siç thotë Dritëroi i mençur: “Nuk duhet të vendosim gomarin përpara kalit”. Pyetje. 20. Cili është mesazhi juaj për brezat e rinj studiues, përkthyes dhe bibliotekarë që hyjnë në këtë rrugë? Çfarë duhet të ruajnë në shpirt për të mos humbur thelbin e misionit kulturor? Përgjigje. Secila prej këtyre fushave është e pafundme. Ndiq prirjen tënde natyrore drejt dijes! Ju faleminderit e dashur Elda Gjana. Ishte kënaqësi biseda me ju znj.Liliana. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore https://revistprestige.wixsite.com/prestige/post/intervistë-me-elda-gjana-bilbiografe-dhe-përkthyese-në-biblotekën

🎬 "Nuk ishte dashuri me shikim të parë… por ishte e përjetshme." – Kevin Costner për Whitney Houston “Nuk ishte një histori e shkruar nga fati. Por diçka brenda meje ndryshoi, herën e parë që pashë Whitney Houston. Po kërkonim protagonisten për Truprojën (The Bodyguard). Disa thoshin se ajo nuk ishte zgjedhja ideale. Por për mua… ishte e vetmja. M’u tha: ‘Nuk do të funksionojë. Publiku nuk do e pranojë.’ Por unë isha gati të prisja – aq sa të duhej. Gjatë xhirimeve, mes bisedave e pushimeve larg kamerave, zbulova një Whitney ndryshe nga ajo që njihte bota. Po, ajo ishte e ndritshme. Por edhe e brishtë. Mbante në vete pasiguri që pak mund t’i imagjinonin. Vendosëm të punonim pa ndihmës. I premtova: “Do të të mbroj.” Dhe e mbrojta, në set dhe jashtë tij. Ajo më besoi. Dhe pikërisht ky besim ishte sekreti i magjisë sonë në ekran. Nuk kemi qenë kurrë çift. Por ajo që ndamë… ishte e vërtetë. E thellë. E ndjerë. Kur në vitin 2012 Whitney u largua nga kjo botë… më kërkuan të flisja në varrimin e saj. Dhe aty, mes kujtimesh dhe këngës që ajo i dha përjetësi: 🎵 I Will Always Love You kuptova një të vërtetë që nuk e kisha pranuar më parë: E kam dashur. Dhe një pjesë e zemrës sime… ende i përket asaj. 🤍 – Kevin Costner #WhitneyHouston #KevinCostner #TheBodyguard #DashuriPaEmër #KujtimIPërjetshëm #NaIshteDikur #IWillAlwaysLoveYou #Ikona

Prof. Dr. Hëna Pasho, Përmetarja fisnike e jashtëzakonshme, e edukuar, e përkushtuar dhe e palodhur në punën e saj shkencore. Figura e saj përfaqësonte kombinimin unik të dijes, korrektësisë dhe pasionit për gjuhën shqipe, duke u shndërruar në një model të vërtetë akademik për brezat e rinj. Si studiuse e shquar e terminologjisë dhe e gjuhësisë shqiptare, ajo kontribuoi me pasion dhe rigorozitet në ndërtimin e fjalorëve, monografive dhe artikujve shkencorë që sot mbeten vlera të çmuara të dijes shqiptare. Por Hëna Pasho nuk ishte vetëm një akademike e respektuar; ajo ishte shoqe e çmuar, bashkëpunëtore e ndershme dhe një frymëzim për të gjithë ata që patën fatin të punojnë pranë saj. Trashëgimia e saj nuk matet vetëm me veprat shkencore, por edhe me ndikimin e saj të thellë mbi njerëzit, kolegët dhe komunitetin akademik. Largimi i saj krijon një zbrazëti të madhe, por kujtimi i punës, seriozitetit dhe fisnikërisë së saj do të mbetet gjithmonë i paharruar. Biografi Prof. dr. Hëna Pasho 1941-2025 Para pak ditësh u largua nga jeta gjuhëtarja e shquar, prof. dr. Hëna Pasho. Profesorja lindi në Përmet. Kreu shkollën e mesme pedagogjike “17 Nëntori”, Tiranë, dhe më pas studimet e larta në Universitetin e Tiranës, dega Gjuhë shqipe e letërsi, të cilat i përfundoi me rezultate shumë të larta në vitin më 1966. Për 3 vjet punoi si mësuese dhe si drejtuese shkolle në Përmet. Në vitin 1969 fillon punë në Institutin e Gjuhësisë dhe të Historisë, pranë Fakultetit të Historisë dhe të Filologjisë, Universiteti i Tiranës, kurse në vitin 1972 fillon punë në sektorin e terminologjisë pranë Institutit të Gjuhësisë dhe të Letërsisë, Akademia e Shkencave të Shqipërisë, ku punon deri në vitin 2009, kur del në pension. Prof. Hëna Pasho ka qenë një nga studiueset më të spikatura në Albanologji dhe në Institutin e Gjuhësisë deri në kohën që pensionohet, ishte e vetmja femër që mbante titullin “Profesor”. Ajo pati fatin e madh të punonte me akad. Eqrem Çabej, me akad. Mahir Domi, me akad. Androkli Kostallari, me akad. Jani Thomai, dhe me shumë dijetarë të tjerë, si prof. Lirak Dodbiba, prof. Ferdinand Leka, prof. Jorgji Gjinari prof. Miço Samara të tjerë, nga të cilët mësoi shumë. Ajo punoi në një mjedis pune e në një institucion shkencor elitar dhe aty u rrit dhe u maturua si shkencëtare e denjë. Prof. Hëna Pasho ishte skrupuloze në punë, korrekte deri në detaje, bashkëpunuese e kërkuese. Ndërtoi marrëdhënie shumë të mira me kolegët dhe dha ndihmesa të çmueshme në shumë drejtime të punës shkencore në Institut. Ajo kreu detyra të ndryshme, si: anëtare dhe sekretare shkencore e Këshillit Shkencor të Institutit, anëtare e redaksisë së revistës “Studime filologjike” dhe përgjegjëse e seksionit të terminologjisë. Prof. Hëna Pasho, në vitin 1988, ndoqi “Shkollën verore” të Vienës (INFOTERM), pranë Qendrës ndërkombëtare e terminologjisë, duke pasuruar e konsoliduar formimin e vet shkencor. Fusha saj e ngushtë e studimeve ishte terminografia dhe terminologjia e shkencave shoqërore. Ajo punoi në dhjetëra grupe pune me specialistë e gjuhëtarë për hartimin e 12 fjalorëve terminologjikë normues (shqip-gjuhë të huaja) për disiplinat e ekonomisë, të drejtësisë, të gjeografisë e të anatomisë, që janë vepra kolektive dhe ku ndihmesa e saj si drejtuese dhe si hartuese janë të vlerësuara shkencërisht. Po përmendim këtu vepra, si: Fjalor i termave të ekonomisë politike (shqip-rusisht-frëngjisht), Tiranë, 1983 (b/autore dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të statistikës (shqip-rusisht-frëngjisht),Tiranë, 1983 (b/ autor dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të financës dhe të kontabilitetit (shqip-rusisht-frëngjisht), Tiranë, 1985 (b/autore dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të planifikimit (shqip-rusisht-frëngjisht), Tiranë, 1988 (b/autore dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të tregtisë së brendshme (shqip-frëngjisht-rusisht), Tiranë, 1999 (b/autore dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të ekonomisë së transportit (shqip-anglisht-frëngjisht-rusisht), Tiranë, 2002 (b/autore dhe redaktore shkencore kryesore); Fjalor i termave të gjeografisë (shqip-rusisht-frëngjisht), Tiranë, 1975 (b/autore); Fjalor i termave të anatomisë (shqip-frëngjisht-rusisht), Tiranë, 1986 (b/autore); Fjalor i termave të së drejtës (shqip-frëngjisht-rusisht), Tiranë, 1986 (b/ autore); Fjalor i termave të bankës (shqip-frëngjisht-anglisht-italisht-rusisht) (b/ autore dhe redaktore shkencore kryesore). Prof. Hëna Pasho hartoi gjithashtu, dy monografi: “Terminologjia e ekonomisë në gjuhën shqipe nga Rilindja deri në vitet ’80 të shekullit XX” dhe “Togfjalëshi terminologjik në gjuhën shqipe”. Edhe pas daljes në pension, ajo nuk i ndërpreu asnjë çast marrëdhëniet me Institutin e Gjuhësisë dhe të Letërsisë. Në vitin 2017 Instituti botoi përmbledhjen e saj me artikuj “Probleme gjuhësore të terminologjisë në gjuhën shqipe”. Këta 4 vjetët e fundit ajo dha ndihmesë të çmuar në pasurimin e Korpusit elektronik për Fjalorin e Madh të Gjuhës shqipe (me 125.000 fjalë e që është në proces përfundimi) me terma nga fusha e financës, e ekonomisë, e bankës etj. Prof. Hëna Pasho ka publikuar mjaft artikuj e studime në revista shkencore brenda e jashtë vendit për probleme të terminologjisë, të lidhjeve të termit me gjuhën letrare apo për vepra të autorëve të ndryshëm etj. Ajo ka marrë pjesë në projektin ndërkombëtar për hartimin e një fjalori shumëgjuhësh me terma të bibliotekës, me cilësinë e konsulentes gjuhësore për termat shqip, projekt i drejtuar nga Resarch Development Department National and University Library, Ljubljana, Slovenia. Emri i prof. Hëna Pasho është përfshirë në “International Who’s in Translation Terminology/ Traduction et Terminologie-Répertoire biographique internacional”, 1995. Gjithashtu ajo është nderuar me Urdhrin “Naim Frashëri” të klasit III dhe me Medaljen “Për shërbime të shquara shtetërore dhe shoqërore”. Largimi i prof. Hëna Pasho nga jeta dhe kalimi në amshim krijon një zbrazëti që e ndiejnë jo vetëm të afërmit, por dhe ne ish-kolegët e saj të Institutit të Gjuhësisë e të Letërsisë. Nderim dhe respekt për figurën e saj, për punën e trashëgiminë e vyer shkencore që la pas!

Ese poetike mbi jetën dhe veprën e Sergej Eseninit Në qiellin e letërsisë ruse, ylli i Sergej Eseninit ndriçoi fuqishëm, por u shua shpejt, duke lënë pas një dritë që ende sot nuk venitet. Ai lindi më 3 tetor 1895, në fshatin Konstantinovo të Ryazanit, në një familje fshatare të thjeshtë. Babai i tij, Aleksandër Nikitich Esenin, ishte punëtor në Moskë, ndërsa nëna, Tatjana Fjodorovna, vinte nga një familje fshatare e lidhur fort me traditat popullore. Familja e ndau herët kujdesin për të: ai u rrit kryesisht me gjyshërit nga nëna, të cilët ia mbollën dashurinë për këngët popullore, përrallat dhe ritmin e gjuhës së thjeshtë ruse. Kjo lidhje me folklorin do ta shoqëronte gjithë jetën dhe do ta bënte poetin e zemrës së popullit. Qysh fëmijë, tregoi një ndjeshmëri të veçantë. Në moshën nëntëvjeçare nisi të shkruante poezi. Arsimin fillor e mori në shkollën e fshatit, ku u dallua për dashurinë ndaj letërsisë. Në vitin 1909, vazhdoi studimet në një shkollë kishtare të nivelit mesatar, ku përgatitej të bëhej mësues ose shërbyes i kishës. Por shpirti i tij poetik nuk mund të mbyllej brenda mureve të rrepta kishtare. Në vitin 1912, u shpërngul në Moskë. Punoi si korrektor teknik në një shtypshkronjë, për të siguruar jetesën, ndërkohë që vazhdonte të ushqente ëndrrën e vargjeve. Po atë vit u regjistrua si student i jashtëm në Universitetin Charnyavsky, ku studioi për një vit e gjysmë, duke u njohur më thellë me letërsinë klasike dhe bashkëkohore. Në vitin 1915, i ri e plot pasion, ai u zhvendos në Petrograd, ku hyri në qarqet letrare dhe u njoh me figura si Aleksandër Blok, Nikolai Klyuev, Andrei Bely e të tjerë. Blok e ndihmoi ta prezantonte në botën letrare, ndërsa Klyuev e afroi me lirikën popullore. Qysh atëherë, kritika nisi ta shihte si një zë të ri të veçantë, të lidhur ngushtë me shpirtin rus. Veprat Esenini botoi librin e tij të parë më 1916, me titull Radunitsa, një koleksion poezish lirike ku dominonte dashuria për natyrën dhe jetën e thjeshtë fshatare. Ky botim e vendosi menjëherë në qendër të vëmendjes së publikut. Gjatë viteve të mëvonshme, ai shkroi një sërë veprash poetike: Radunitsa (1916) Persian Motifs (1924), një cikël i frymëzuar nga udhëtimi i tij në Kaukaz Moskë e pijes (Москва кабацкая, 1924), ku pasqyronte jetën e tij të trazuar dhe shpirtin e tij të përhumbur mes dashurisë e vetmisë Poezi të dashurisë, të cilat i kushtoi grave që shënuan jetën e tij, si Augusta Miklashevskaya apo Nadezhda Volpin Poezia e fundit, Lamtumirë miku im, shkruar me gjakun e tij në dhomën e hotelit në Leningrad, më 1925. Në veprat e tij, Esenini ndërthurte melodinë e thjeshtësisë me dramën e shpirtit të përçarë. Ai i këndoi dashurisë, natyrës, fshatit, por edhe zhgënjimit të madh pas Revolucionit të Tetorit, të cilin fillimisht e kishte mbështetur. Poezitë si Tetori i ashpër më mashtroi tregojnë qartë dhimbjen e tij ndaj realitetit të ri. Kritika dhe trashëgimia Kritika e kohës e pa Eseninin si një poet të folkut rus, një zë që fliste me gjuhën e thjeshtë të fshatarit, por me një ndjenjë të lartë estetike. Ndërsa disa intelektualë e përçmuan për jetën e tij të çrregullt dhe sjelljen skandaloze, populli e adhuronte. Për shumëkënd, ai ishte poeti që i jepte zë shpirtit të tyre, poet i zemrës dhe i dhimbjes njerëzore. Pas vetëvrasjes së tij tragjike më 1925, u krijua një kult i vërtetë rreth figurës së tij. Shumë fansa, sidomos vajza të reja, ndoqën të njëjtën rrugë fatale. Regjimi sovjetik për një kohë e ndaloi veprën e tij, duke e quajtur të papërshtatshme, por në vitin 1966 poezitë e tij u ribotuan dhe u kthyen në pjesë të pandashme të letërsisë ruse. Sot, Esenini lexohet në shkolla, këndohet në këngë popullore dhe nderohet si një ndër poetët më të mëdhenj lirikë të shekullit XX. Përjetësia e një shpirti të trazuar Sergej Esenin ishte djali i thjeshtë i një familjeje fshatare, por u bë simbol i një kombi. Ai i dha zë dashurisë, dhimbjes, lirisë dhe përjetoi tragjikisht barrën e shpirtit të vet të madh. Kritika e pranon si poetin e ndjeshmërisë së përkryer, të cilin e mban gjallë jo vetëm fjala e shkruar, por edhe miti i jetës së tij të flijuar. Varri i tij në Moskë, me një monument mermeri të bardhë, mbetet vend pelegrinazhi për ata që besojnë se arti i vërtetë lind në dhimbje dhe se shpirti i një poeti nuk shuhet kurrë. Autor: Liliana Pere.

Europa Studion Inteligjenca Artificiale Mëso Inteligjencën Artificiale Ideja e Inteligjencës Artificiale u lind në gjysmën e dytë të shekullit të kaluar, por zhvillimi i saj i vërtetë ka nisur gjatë 20 viteve të fundit dhe ka bërë që jeta moderne të jetë e pamundur pa makina dhe pajisje që përdorin IA. Njerëzit madje nuk e kuptojnë sa shumë janë bërë të varur nga ky zhvillim teknologjik. Sot të gjithë përdorin IA në një mënyrë apo në një tjetër, pasi ajo është e pranishme në çdo fushë të jetës, nga asistentët virtualë deri te shkenca, biznesi dhe kujdesi shëndetësor. Kjo do të thotë se kërkesa për specialistë të IA-së po rritet vazhdimisht dhe për këtë arsye www.europe.study ka vendosur të tërheqë vëmendjen tuaj drejt mësimit të Inteligjencës Artificiale. Çfarë është Inteligjenca Artificiale? Inteligjenca Artificiale është një fushë e gjerë e shkencës kompjuterike që ka si qëllim të pajisë makinat me aftësinë për të kryer detyra që kërkojnë të menduar dhe të arsyetuar, të cilat dikur konsideroheshin të rezervuara vetëm për njerëzit. Falë zhvillimit të IA-së, sot kemi: makina që gjejnë rrugën vetë, makina që zgjidhin probleme duke përdorur inteligjencën dhe gjykimin e tyre, pajisje që ndihmojnë mjekët në diagnostikimin e problemeve shëndetësore dhe më shumë. Aftësitë e nevojshme për të mësuar Inteligjencën Artificiale Për të nisur mësimin e IA-së, duhet të jesh të paktën krijues dhe kurioz dhe të kesh njohuri fillestare në shkencën kompjuterike, duke përfshirë njohuri për disa gjuhë programimi të përdorura gjerësisht. Njohuri dhe përvojë në matematikë dhe shkenca në përgjithësi do të jenë të rëndësishme, pasi fusha e IA-së nuk kufizohet vetëm te kompjuterika. Ajo përfshin një spekter shumë më të gjerë disiplinash. --- Gjuhët e programimit të përshtatshme për Inteligjencën Artificiale Është e vështirë të përcaktohet një gjuhë që mund të quhet më e përshtatshme për programimin e IA-së, pasi zgjedhja varet nga shumë faktorë, si lloji i detyrës që një program specifik IA synon të realizojë ose qëllimi që ai do të shërbejë. Por një gjë është e qartë – gjuha e programimit duhet të lejojë krijimin e algoritmeve dhe rrjeteve të IA-së të afta për analizën e të dhënave. Lista e këtyre gjuhëve përfshin, por nuk kufizohet në: Python, R Language, C++, MATLAB, JavaScript, AIML, Prolog. Punët e lidhura me Inteligjencën Artificiale Sot ka një bollëk pozicionesh pune me paga konkurruese për specialistët në fushën e IA-së. Këto pozicione variojnë nga nivelet e ulëta deri tek ato më të larta, të ofruara nga një shumëllojshmëri e madhe kompanish, përfshirë gjigantë si Apple, Google, Amazon dhe IBM. Sigurisht, të kesh një diplomë në këtë fushë do të të bëjë një kandidat më premtues, por mund të gjesh një punë të mirë në çdo nivel të zotërimit të teknologjive IA, pasi ka një aplikim shumë të gjerë në industri të ndryshme brenda dhe jashtë fushës së shkencës kompjuterike. Kurse Online mbi Inteligjencën Artificiale Fusha e Inteligjencës Artificiale dhe Mësimit Makinerik lidhet ngushtë me shumë fusha të tjera të shkencës. Për t’u bërë një specialist i gjithanshëm i IA-së, mund të specializohesh edhe në disiplinat e mëposhtme: shkencën kompjuterike, kodim, NLP, shkencën e të dhënave, neuroscience dhe më shumë. Një shumëllojshmëri kursesh online mbi të gjitha këto fusha dhe më shumë është dizajnuar për të ndihmuar në zgjerimin e njohurive tuaja pa humbur shumë kohë. Për të lehtësuar zgjedhjen tuaj, www.europe.study po paraqet një përzgjedhje të kujdesshme të kurseve më të mira online për IA dhe fushat e lidhura për konsideratën tuaj. Introduction to ChatGPT - Europe.study – edX Artificial Intelligence and Medical Robots - Europe.study – University of Leeds Artificial Intelligence for Leaders - Europe.study – Babson College Artificial Intelligence in Practice - Europe.study – Delft University of Technology Ethics in Artificial Intelligence and Big Data - Europe.study – The Linux Foundation Artificial Intelligence with Python - Europe.study – Harvard University Digital Skills: Artificial Intelligence - Europe.study – Accenture ### Shtetet Kryesore› USA | UK | Canada | Australia | Germany | France | Netherlands | Sweden | Switzerland | Spain ### Mësimi i Gjuhëve› Chinese | English | French | German | Italian | Japanese | Korean | Portuguese | Spanish ### Lëndët Kryesore› Accounting | Artificial Intelligence | AWS | Cybersecurity | Data Science | Excel | Photography | Project Management | Python | Web Development Jobs | Scholarships | Articles Privacy Policy | Terms of Use | Advertisement ©2025 Europe.study Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Kjo poezi e Dritëro Agollit, “Kur ikja larg, drejt teje vija, kur vija afër, ikja larg”,   Ai përdor kontrastin midis largësisë dhe afërsisë për të shprehur një çrregullim emocioonal.  Stili poetik i Agollit është intim dhe i ndjeshëm, duke e bërë lexuesin pjesë të këtij përjetimi. Në fund, poezia flet për kompleksitetin e dashurisë, ku afërsia dhe largësia shpesh shkaktojnë një tension të pandalshëm. Poezia tregon dashuri të trazim te shpirtit Kontrasti larg–afër thekson pasigurinë. Simbolika e mjegullës shton misterin. Stili intim i bën emocionet të prekshme. Dashuria paraqitet si tension i pandalshëm. Kur ikja larg, drejt teje vija, kur vija afër, ikja larg Mjegulli e dashurisë Kur ikja larg, drejt teje vija Kur vija afër, ikja larg Për dreq më trembte largësia Dhe afërsia bëhej çark As e kuptoja si të desha Një mjegull pus, një çmenduri Si një poet që shkruan vjersha Dhe ndez një shkrepse, i bën hi Dhe ndoshta kjo ish dashuria E çakërdisur kuturu… Për dreq më trembte largësia Dhe afërsia gjithashtu.

Luciano Pavarotti: Zëri që rrëfen shpirtin Në Modena të Italisë, më 12 tetor 1935, lindi një djalosh që do t’i shndërronte tingujt në një rrëfim botëror. Babai i tij, Stefano, këndonte amatoresht, por për të voglin Luciano, çdo notë ishte si një yll që ndriçonte ëndrrat. Nëna Adele, me durimin dhe dashurinë e saj të heshtur, e mësoi se muzika nuk ishte thjesht argëtim, por një mënyrë për të kuptuar botën. Që në fëmijëri, zëri i tij dallonte. Në shkollën e Modenas, mësuesit e muzikës mbeteshin të habitur nga fuqia e jashtëzakonshme dhe ngrohtësia e timbrit të tij. Një nga momentet e hershme që la gjurmë ishte kur, vetëm 9 vjeç, ai këndoi në kishë, duke prekur zemrat e të gjithëve. Një fqinj do të thoshte më vonë: “Ai nuk këndonte, ai rrëfente gjithçka që ishte brenda shpirtit të tij.” Rruga drejt famës nuk ishte e lehtë. Pavarotti stërvitej me përkushtim, duke humbur orë e orë në mësime dhe prova. Debuti i tij profesional erdhi në vitin 1961 në Reggio Emilia, por momenti që e bëri të njohur globalisht ishte “La Bohème” në La Scala, Milano, 1963. Kritika shkruante se një zë i tillë nuk kishte dëgjuar më parë: “Një tenor që të bën të ndjesh çdo fjalë si tënde.” Një tjetër episode që do të mbetet në historinë e operës ishte shfaqja e tij e famshme në “Three Tenors” në Romë, 1990, bashkë me Plácido Domingo dhe José Carreras. Koncerti ishte për Botërorin e Futbollit dhe u transmetua për miliona shikues. Ky moment tregoi se Pavarotti nuk ishte thjesht një këngëtar operistik; ai ishte një urë mes artit të lartë dhe masave, duke afruar muzikën klasike tek publiku që nuk e kishte takuar kurrë më parë. Në jetën personale, Pavarotti gjeti lumturi dhe sfida. Ai u martua me Adua Veroni dhe pati tre vajza. Familja e tij ishte shpesh strehë nga dritëhijet e famës. Një moment i paharrueshëm ishte kur, pas një koncerti të vështirë, ai tha: “Nuk ka skenë më të bukur se shtëpia ime. Aty zëri im gjen qetësi.” Çdo sukses vinte me sfida: kritikat mbi koncertet komerciale apo bashkëpunimet me pop yjet shpesh e bënë objekt diskutimi. Por për Pavarottin, arti nuk ishte medalje, por dhuratë: dhuratë për të prekur shpirtin e njerëzve. Çdo koncert bamirësie, çdo performancë për paqe apo për fëmijë të sëmurë, ishte një pjesë e misionit të tij. Mes të gjitha interpretimeve, aria më e dashur për publikun mbetet “Nessun Dorma” nga Turandot e Puccinit. Zëri i tij në këtë pjesë nuk ishte vetëm tingull; ishte shpirti që ngrihej mbi sfida, që fitonte mbi dhimbjen dhe që sillte gëzim të pastër. Një copëz e këtij momenti, kur Pavarotti ngriti fjalën e fundit “Vincerò!”, nuk mund të harrohet – një triumf i artit mbi kohën. Dhe, megjithëse më 6 shtator 2007 ai u nda nga jeta, zëri i tij mbetet i gjallë. Çdo notë, çdo interpretim dhe çdo histori personale që la pas janë dëshmi se Luciano Pavarotti nuk ishte thjesht këngëtar; ai ishte një rrëfimtar i ndjenjave universale, një yll që vazhdon të ndriçojë shpirtin e botës. Në këtë version, përfshiva episodet historike, momentet e famës, çaste personale, repertorin e njohur, citate dhe momente ikonike të publikut. Nëse do, mund ta bëjmë edhe një version më emocional dhe figurativ, ku çdo copë historike shndërrohet në metaforë, dhe rrëfimi bëhet pothuajse si një poezi epike. Muzika është gjuha që kapërcen kohën dhe hapësirën, dhe zëri i Luciano Pavarottit ishte një fllad i përjetshëm i shpirtit njerëzor, me pasion dhe përkushtim do të bëhej një nga tenorët më të mëdhenj të shekullit të 20-të. Përmes sfidave dhe triumfeve, Pavarotti krijoi një trashëgimi që e tejkalon kohën dhe hapësirën. Karriera e tij, e ndërtuar mbi repertorin e Puccinit dhe Verdit, koncertet bamirëse, bashkëpunimet me artistë të tjerë dhe momentet ikonike si “Three Tenors”, tregojnë se fama e tij nuk ishte e rastësishme, por fryt i talentit, disiplinës dhe pasionit për të sjellë bukurinë tek njerëzit. Çdo interpretim, çdo copë historie personale, çdo citat i tij për muzikën dhe jetën, është një dëshmi se Luciano Pavarotti nuk ishte thjesht një këngëtar; ai ishte një rrëfimtar i emocioneve universale, një filozof i tingujve që bëri zërin të flasë për gjithçka që fjalët shpesh nuk arrijnë të shprehin. Sot, më shumë se 18 vite pas ndarjes nga jeta, zëri i Pavarottit mbetet i gjallë dhe frymëzues. Ai vazhdon të rrëfejë histori, të prekë shpirtin e njerëzve dhe të kujtojë se arti dhe pasioni janë forca më e madhe që kemi për të përjetuar jetën plotësisht. Luciano Pavarotti nuk do të harrohet; ai do të mbetet gjithmonë një simbol i përjetësisë së muzikës dhe bukurisë së shpirtit njerëzor. Autorja: Liliana Pere Botuese & Publiciste © 2025 Liliana Pere – Të gjitha të drejtat e rezervuara

Gjovalin Gjadri: Inxhinier, Shkrimtar dhe poet i shquar Gjovalin Gjadri (1899–1974) ishte një inxhinier i shquar dhe shkrimtar shqiptar, i njohur për ndihmesën e tij në ndërtimin e urave dhe infrastrukturës në Shqipëri.  Ai lindi në Shkodër dhe studioi në Vjenë, ku u diplomua si inxhinier.  Gjatë karrierës së tij, Gjadri kontribuoi në ndërtimin e disa urave të rëndësishme, përfshirë urën e Matit dhe urën mbi Dëshmorët e Kombit në Tiranë.  Pas Luftës së Dytë Botërore, ai u angazhua në zhvillimin e infrastrukturës shqiptare dhe u bë një figurë e njohur në fushën e inxhinierisë. Megjithatë, pas vdekjes së gruas së tij, Zejnep Toptani, Gjadri u tërhoq nga jeta publike dhe u përfshi në një periudhë të thellë reflektimi dhe dhimbjeje.  Gjatë kësaj periudhe, ai shkroi librin "Letra grues seme të vdekun", një koleksion letrash drejtuar gruas së tij të ndjerë, i cili shpreh dhimbjen, dashurinë dhe humbjen që ai ndiente.  Ky libër është një shembull i fuqishëm i shkrimit letrar që trajton tema të thella emocionale dhe ka një rëndësi të veçantë në letërsinë shqiptare. Letra grues seme të vdekun: Një Pasqyrë e Dhimbjes dhe Dashurisë “Letra grues seme të vdekun” nga Gjovalin Gjadri me hollësi, duke u përqendruar tek aspektet e tij letrare, historike dhe kulturore. “Letra grues seme të vdekun” është një botim që ka një vend të veçantë në literaturën shqipe, jo vetëm për temën që trajton, por edhe për formën dhe gjuhën e përdorur. Libri është një letërkëmbim imagjinar, por i thellë emocionalisht, ku autori i drejtohet gruas së tij të ndjerë. Ky lloj subjekti nuk është i zakonshëm në literaturën shqipe, dhe trajtimi i dhimbjes për humbjen e një figure të dashur i jep librit një peshë unike dhe intime. Tema qendrore është dhimbja dhe mungesa, por Gjovalin Gjadri e trajton këtë dhimbje jo thjesht si humbje personale, por si një fenomen universal që prek shpirtin njerëzor. Ai arrin të shndërrojë një tragjedi të vetme në reflektim mbi jetën, dashurinë, kujtimin dhe marrëdhëniet njerëzore. Libri është i ndërtuar si një letërkëmbim, një formë që sjell disa avantazhe të rëndësishme: Intimitet dhe afërsi: Letra bën që lexuesi të ndihet si një dëshmitar i brendshëm i ndjenjave të autorit, sikur po lexon mendimet e tij më intime. Dialog imagjinar me të ndjerën: Duke i drejtuar fjalët gruas së ndjerë, Gjadri nuk kërkon përgjigje, por një dialog shpirtëror dhe shpërthim emocional. Strukturë diagonale e narracionit: Sipas përshkrimit, autori përdor një mënyrë të veçantë për të shtrirë rrëfimin, ku shtresëzohen emocionet dhe reflektimet. Kjo i jep lexuesit ndjesinë e lëvizjes së thellë brenda shpirtit njerëzor. Gjovalin Gjadri njihet për pënën e tij të hollë dhe ndjeshmërinë e thellë. Ky libër përbën një shembull të shkëlqyer të këtij stili: Gjuha e pasur: Teksti është i pasur me imazhe, metafora dhe ndjesi që zgjojnë emocione. Gegërishte letrare elegante: Përkthimi i Ardian Ndrecës në gegnisht i jep librit një tingull të veçantë, duke ruajtur tërë nuancat e originalit dhe duke e bërë më të afërt për lexuesin shqiptar. Sinqeriteti emocional: Gjadri nuk e maskon dhimbjen, por e shpreh hapur dhe me elegancë. Kjo sinqeritet është ajo që e bën librin të prekë çdo lexues. Një nga veçantitë më të rëndësishme të librit është trajtimi i figurës së gruas. Në shoqërinë shqiptare, e cila shpesh ka pasur një qasje tradicionale ndaj grave, libri sjell një reflektim të thellë mbi rëndësinë dhe mungesën e respektit për gratë. Ai jo vetëm që përshkruan humbjen, por edhe zgjon ndjeshmërinë e lexuesit ndaj figurës femërore në jetën e përditshme. Kjo e bën librin të ketë jo vetëm një vlerë artistike, por edhe një vlerë edukative dhe emancipuar, duke ndihmuar në ndërgjegjësimin mbi rolin dhe rëndësinë e grave në shoqëri. Botimi i katërt i librit, që nga viti 2017, tregon qartë se ky libër ka gjetur një vend të rëndësishëm tek lexuesit. Nuk është thjesht një histori për një grua të ndjerë, por një përvojë e përbashkët emocionale që prek çdo lexues, duke krijuar admirim dhe respekt për mënyrën si trajtohet dhimbja dhe humbja. Gjuhë: Shqip, me stil gegërisht letrar. “Letra grues seme të vdekun” është një vepër e rrallë dhe e fuqishme që kombinon ndjeshmërinë, estetiken letrare dhe një reflektim të thellë mbi humbjen dhe figurën e gruas. Ai nuk është vetëm një libër për t’u lexuar, por për t’u ndjerë dhe reflektuar. Ky libër mund të konsiderohet një pasuri për letërsinë shqipe moderne dhe një udhërrëfyes emocional për çdo lexues. Libri Letra grues seme të vdekun i Gjovalin Gjadrit është një vepër e thellë letrare, ku autori shpreh dhimbjen dhe mallin për gruan e tij të ndjerë përmes letrave të sinqerta dhe të ndjera. Në këto letra, ai adreson ndjenjat e tij më të thella dhe përpiqet të ruajë lidhjen shpirtërore me të shoqen, Zejnep Toptanin. Disa episode dhe dialogje nga libri: 1. Dhimbja e humbjes: > “S’praj tue i thanë vetes se m’ka ndodhë nji padrejtësi e madhe dhe në fund të fundit, e ngarkoj Zotin me përgjegjësi për këtë fatkeqësi temen.” > “Aty është dhe shtëpia, që e patën ndërtuar bashkë, dhoma e saj, dollapi me rrobat e saj që dëshmojnë dëshirën për jetë, rrobat që nuk ka më kush t’i Dialogu me të shoqen e ndjerë: > “Ti ban gjumin e nji bukuroshes së fjetun të trishtueshme. Asnji princ në botë nuk ka me të zgjue… mrekullitë e përrallave nuk ndodhin më: vetëm tragjikja e jetës shkon përtej çdo shëmbëlltyre të dhimbjes…” Në këtë pjesë, Gjovalini i drejtohet gruas së tij të ndjerë, duke e përshkruar atë si një bukurosh të fjetur që nuk do të zgjohet më. Ai thekson se mrekullitë e përrallave nuk ndodhin më, dhe se vetëm tragjedia e jetës është ajo që mbetet. "Letra grues seme të vdekun" është një libër që përmbledh letrat e Gjovalin Gjadrit drejtuar gruas së tij të ndjerë, Zejnep Toptani.  Nëpërmjet këtyre letrave, Gjadri shpreh dhimbjen e thellë për humbjen e saj dhe përpjekjen e tij për të ruajtur lidhjen shpirtërore me të. Libri është një reflektim i thellë mbi dashurinë, humbjen dhe kujtimin, dhe është një shembull i fuqishëm i shkrimit letrar që trajton tema universale. Kapitulli 1: Hidhërimi i Pashuar Në këtë kapitull, Gjadri shpreh dhimbjen e tij për humbjen e gruas së tij dhe përpjekjen e tij për të përballuar jetën pa të. Ai shkruan: > “S’praj tue i thanë vetes se m’ka ndodhë nji padrejtësi e madhe dhe në fund të fundit, e ngarkoj Zotin me përgjegjësi për këtë fatkeqësi temen.” Ky fragment tregon se si Gjadri përjeton humbjen si një padrejtësi dhe e drejton zemërimin e tij ndaj Zotit, duke kërkuar kuptim për tragjedinë që ka ndodhur Kapitulli 2: Kujtimet e Dashurisë Në këtë kapitull, Gjadri kujton momentet e lumtura që ka kaluar me gruan e tij dhe shpreh mallin për të. Ai shkruan: > “Aty është dhe shtëpia, që e patën ndërtuar bashkë, dhoma e saj, dollapi me rrobat e saj që dëshmojnë dëshirën për jetë, rrobat që nuk ka më kush t’i veshë.” Ky fragment tregon se si Gjadri kujton jetën e përbashkët me Zejnepin dhe boshllëkun që ka lënë pas vdekjes së saj. Kapituli 3.Dialogu me Të Ndjerën Në këtë kapitull, Gjadri zhvillon një dialog imagjinar me gruan e tij të ndjerë, duke i drejtuar fjalët e tij asaj. Ai shkruan: > “Ti ban gjumin e nji bukuroshes së fjetun të trishtueshme. Asnji princ në botë nuk ka me të zgjue… mrekullitë e përrallave nuk ndodhin më: vetëm tragjikja e jetës shkon përtej çdo shëmbëlltyre të dhimbjes…” Ky fragment tregon se si Gjadri e përjeton humbjen si një gjumë të përjetshëm të gruas së tij dhe si ai përpiqet të përballojë realitetin e hidhur të jetës pa  ✨️✨️ Libri "Letra grues seme të vdekun" është një shembull i fuqishëm i shkrimit letrar që trajton tema të thella emocionale. Nëpërmjet letrave të tij, Gjadri shpreh se si dashuria dhe dhimbja janë forca që e lidhin atë me gruan e tij të ndjerë, duke e bërë atë të përjetojë një lidhje shpirtërore të përjetshme me të.  Një Vepër e Paharrueshme "Letra grues seme të vdekun" është një libër që ofron një pasqyrë të thellë të ndjenjave dhe mendimeve të një njeriu që ka humbur dashurinë e jetës së tij.  Nëpërmjet këtij libri, Gjadri na tregon se si dashuria dhe kujtimi mund të jenë forca që na ndihmojnë të përballojmë dhimbjen e humbjes dhe të ruajmë lidhjen me ata që kemi. Libri të detyron të ndalesh dhe të mendosh për humbjet e tua personale. Përmes dhimbjes së Gjovalin Gjadrit për gruan e tij të ndjerë, lexuesi: Ndjen emocione të ngjashme për personat e humbur në jetën e vet. Kupton se dhimbja nuk është vetëm një emocion i dhimbshëm, por edhe një udhë për rritje personale dhe reflektim. Mesazhi kryesor është se dhimbja nuk shuhet, por mund të transformohet në kujtim dhe dashuri të përjetshme.  Ndjeshmëria dhe vlerësimi i marrëdhënieve Përmes kujtimeve të përbashkëta dhe letrave të Gjadrit, lexuesi: Fillon të vlerësojë më shumë momentet e thjeshta të jetës së përditshme me njerëzit e dashur. Kupton rëndësinë e komunikimit të ndjenjave, jo vetëm në momentin e lumturisë, por edhe në dhimbje. Ndërgjegjësohet mbi figurën e gruas ose të dashurit në jetën e vet, duke zgjuar respekt dhe ndjeshmëri. Libri e bën lexuesin të ndalet për të menduar mbi kohën dhe përkohshmërinë e jetës: Vdekja e personazhit të dashur e bën të qartë se çdo moment është i çmuar. Ndihmon të reflektohet mbi prioritetet e jetës, dhe se çfarë vërtet ka vlerë: dashuria, kujtimi, dhe lidhjet njerëzore. Një nga mesazhet më të fuqishme të librit është dashuria që mbetet edhe pas vdekjes: Lexuesi kupton se lidhjet emocionale nuk shuhen me largimin fizik të personave të dashur. Përmes dialogut imagjinar të Gjadrit me gruan e tij, kuptojmë se kujtesa dhe dashuria janë forma të përjetësisë. Libri ka një ndikim edhe në vlerësimin e figurës femërore dhe respektit ndaj saj: Përmes dhimbjes dhe kujtimit të gruas, lexuesi reflekton mbi përqendrimin dhe vlerësimin e grave në shoqëri. Ky reflektim i jep lexuesit një ndjeshmëri sociale dhe kulturore për marrëdhëniet dhe respektin ndaj tjetrit. Nxjerr në pah emocione të fshehura dhe kujtime personale.  Rrit ndjeshmërinë ndaj dhimbjes dhe lumturisë së të tjerëve. Sfidon lexuesin të reflektojë mbi jetën, kohën dhe prioritetet personale.  Forcon lidhjen shpirtërore me të dashurit e humbur. Inspiron respekt dhe vlerësim për marrëdhëniet dhe figurat femërore. Ky libër  është  një udhëtim shpirtëror që të bën të ndalesh, të mendosh dhe të ndjesh, duke e bërë lexuesin më të ndërgjegjshëm dhe të ndjeshëm ndaj jetës dhe njerëzve përreth tij. © 2024–2025 Liliana Pere –  Drejtuese, Botuese, Autore

Tematika e poezive të Mjedës Poezitë e Ndre Mjedës, si “Vaji i Bylbylit”, “Gjuha Shqype” dhe “Liria”, tregojnë dashurinë për atdheun, për gjuhën shqipe dhe për lirinë kombëtare. Ai përdor imazhe natyrore dhe figurative për të shprehur fatin e kombit dhe shpresën për të ardhmen. Në “Vaji i Bylbylit”, bilbili i kafazit simbolizon shqiptarin e shtypur, ndërsa peizazhi i lulëzuar shpreh shpresën dhe rigjallërimin. Në “Gjuha Shqype”, gjuhës i jep një rol qendror si mjet bashkimi dhe forcimi i vetëdijes kombëtare. Në “Liria”, Mjeda përqendrohet tek aspiratat për liri dhe drejtësi, duke e lidhur historinë dhe traditën me luftën për pavarësi. Mjeda përdor kryesisht varg të gjatë epiko-lirik me ritëm të lirë, por shpesh të strukturuar me rime të kryqëzuara ose çift rime, që i japin poezisë një melodi të brendshme dhe i forcojnë mesazhet patriotike dhe lirike. Stili i tij është një ndërthurje romantizmi dhe klasicizmit, ku lirizmi personal bashkohet me reflektimin historik dhe kombëtar. Kritika letrare e ka cilësuar Ndre Mjedën si një nga poetët më të rëndësishëm të letërsisë shqiptare të shekullit XIX–XX. Ai njihet për thellësinë lirike, mjeshtërinë e vargut dhe fuqinë e mesazhit patriotik. Shkrimtarë dhe historianë të letërsisë e vlerësojnë për aftësinë e tij për të bashkuar elemente romantike me temat kombëtare dhe shoqërore, si dhe për kontributin e tij në afirmimin e gjuhës shqipe dhe edukimin kulturor të rinisë. Poezitë e tij konsiderohen jo vetëm si krijime artistike, por edhe si mjet edukativ dhe mobilizues për çështjen kombëtare Vaji i Bylbylit > Po shkrihet bora, Dimni po shkon; Bylbyl i vorfën, Pse po gjimon? > Pushoi murlani Me duhi t'vet; Bylbyl i vorfën, Çou mos rri shkret. > Gjith; fushët e malet Blerim e mbëloj; Livadhi e pema Gjithkah lulzoj. --- Gjuha Shqype > Përmbi za që lshon bylbyli, gjuha shqipe m'shungullon; përmbi er' që jep zymbyli, pa da zemren ma ngushllon. > Nji kjo gjuhë që jam tue ndie, jan' të bukra me themel; por prap' kjo, si diell pa hije, për mue t'tanave iu del. Liria > O shqipe, o zogjt' e maleve, kallzoni: A shndrit rreze lirie n'ato maja; mbi bjeshk' t'thepisuna e n'ograja, ku del gurra e gjëmon përmallshëm kroni? Ndre Mjeda lindi në 1866 në Shkodër, një qytet i njohur për jetën kulturore dhe fetare, ku tradita e dijes dhe e letërsisë ishin të pranishme që në fëmijëri. Ai erdhi në një familje modeste: babai i tij vdiq kur ai ishte shumë i vogël, ndërsa nëna punonte me përkushtim për të mbajtur familjen. Këto kushte formuan një ndjeshmëri të thellë ndaj vuajtjeve dhe përpjekjeve të përditshme, element që më vonë do të pasqyrohej në poezinë dhe mendimin e tij social. Që i ri, Mjeda tregoi talent të jashtëzakonshëm dhe intelekt të mprehtë. Jezuitët e qytetit e vunë re dhe e përgatitën për rrugën e priftërisë. Arsimi i tij ishte ndër më të plotë në kohën: kreu studimet fetare në Spanjë, Itali dhe Poloni, duke u njohur me gjuhët e huaja, letërsinë klasike dhe kulturën evropiane. Eksperiencat e hershme të emigrimit e zgjeruan horizontin e tij kulturor dhe i dhanë mundësi të krijonte një botëkuptim të gjerë, që do të pasqyrohej në poezinë e tij. Pas përfundimit të studimeve, ai u kthye në Shkodër dhe shërbeu si prift në krahinat përreth qytetit, duke i kushtuar jetën shërbimit fetar dhe edukimit të rinisë. Në fshatin Kukël (1906–1907), Mjeda shkroi edhe disa nga poezitë e tij më të njohura, duke integruar lirizmin me përkushtimin ndaj çështjeve sociale dhe kombëtare. Përveç veprimtarisë fetare, Mjeda ishte mësues dhe edukator i pasionuar. Ai i kushtoi kohë të rinjve, duke i mësuar gjuhën dhe kulturën shqiptare dhe duke i frymëzuar të ruanin traditën dhe identitetin kombëtar. Ai gjithashtu themeloi Shoqërinë Kulturore “Agimi”, mori pjesë në kongrese gjuhësore dhe u bë një zë kritik ndaj pushtimit osman dhe mbylljes së shkollave shqipe. Si poet, Mjeda shquhet për lirizmin, mjeshtërinë e vargut dhe ndjeshmërinë patriotike. Poemat e tij të hershme, si “Vaji i bylbylit” (1881), përdorin simbole natyrore për të treguar vuajtjet dhe shpresën e kombit. Poezitë më të mëvonshme, përfshirë “Liria” (1937), “Lisus” dhe “Scodra”, bashkojnë romantizmin me realizmin historik, duke glorifikuar figurat heroike shqiptare dhe duke frymëzuar ndjenjën e përgjegjësisë kombëtare. Për Mjedën, poezia nuk ishte vetëm art, por edhe mjet për edukimin dhe vetëdijesimin e popullit. Ai e quante krijimtarinë poetike një mjet të fuqishëm për bashkimin dhe ngritjen shpirtërore të shqiptarëve, duke i dhënë zë aspiratave për liri dhe përparim. Kritika e ka vlerësuar si një nga poetët më të rëndësishëm të Rilindjes dhe letërsisë së Pavarësisë, duke e quajtur mjeshtër të lirikës dhe epikës patriotike. Ai njihet si “zëri i ndjeshëm i shpirtit kombëtar”, për aftësinë e tij të bashkonte emocionin personal me tragjedinë dhe shpresën e popullit shqiptar. Ndre Mjeda vdiq më 1 gusht 1937 në Shkodër, por trashëgimia e tij mbetet e gjallë. Poezitë e tij, me vargjet e ndjeshme, metaforat e thella dhe frymën patriotike, vazhdojnë të frymëzojnë breza shqiptarësh dhe të ruajnë urën mes traditës dhe aspiratave për liri, dijeni dhe  atdgedashuri

Titulli: Seamus Heaney – Poezia si rrënjë dhe ylber i shpirtit Përmbledhje: Seamus Heaney (1939–2013) është një nga figurat më të ndritura të letërsisë irlandeze dhe një nga poetët më të respektuar të shekullit të XX. Fitues i Çmimit Nobel për Letërsinë në vitin 1995, ai e ngriti poezinë në një udhëtim ndërthurës midis kujtesës personale, traditës kulturore dhe reflektimit moral. Poezia e tij është një mozaik ku jeta fshatare, historitë e komunitetit dhe meditimi mbi ekzistencën bashkohen në një rrjedhë të pandërprerë metaforash dhe imazhesh lirike. Ja përkthimi në shqip i artikullit kryesor: --- Fituesi irlandez i Nobelit, Heaney, ka vdekur DUBLIN – Agence France-Presse Shkrimtari dhe poeti irlandez Seamus Heaney, i cili fitoi Çmimin Nobel për Letërsi në vitin 1995, ndërroi jetë më 30 gusht në moshën 74-vjeçare, njoftoi familja e tij. Ai u shua në një spital në Dublin pas një sëmundjeje të shkurtër. Heaney u nderua me çmimin Nobel “për veprat e tij me bukuri lirike dhe thellësi etike, të cilat madhërojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” I lindur në Irlandën e Veriut, Heaney botoi koleksionin e tij të parë madhor me poezi, “Vdekja e një natyralisti”, në vitin 1966 dhe vazhdoi të bëhej një nga poetët kryesorë të gjuhës angleze. Ai shërbeu si profesor i poezisë në Universitetin e Oksfordit nga viti 1989 deri në vitin 1994. Dy vite më parë, ai dhuroi një koleksion të madh me dorëshkrime dhe dokumente të tij letrare në Bibliotekën Kombëtare të Irlandës. --- Historiku i jetës dhe familja: Seamus Heaney lindi më 13 qershor 1939 në fshatin Mossbawn, në Ulster, si djali i një fermeri. Fëmijëria e tij u ndërtua mbi tokën e ndezur dhe erën e fushave, ku ai mësoi vlerën e punës dhe lidhjen me natyrën. Kjo përvojë do të bëhej themeli i poezisë së tij, ku kujtesa e fshatit dhe rrënjët kulturore shndërrohen në metafora të fuqishme të jetës dhe identitetit. Ai kishte tre vëllezër dhe një motër, dhe familja e tij mbeti një burim i vazhdueshëm frymëzimi dhe moraliteti. --- Arsimi dhe veprat: Heaney studioi në Queen’s University, Belfast, ku u rrit në njohuri klasike dhe bashkëkohore. Pas diplomimit, ai punoi si mësues, ndërkohë që krijonte poezinë e tij të hershme. Vepra e tij e parë e madhe, "Death of a Naturalist" (1966), përshkruan fëmijërinë, natyrën dhe përjetimet e para të brishtësisë morale. Ndër veprat e tij më të njohura janë: "North" (1975) – ku përshkruhet historia dhe dhuna e Irlandës së Veriut përmes imazheve arkeologjike. "Field Work" (1979) – meditime mbi humbjen, dashurinë dhe traditën. "Station Island" (1984) – reflektime mbi kujtesën, historinë dhe sakrificën morale. "The Spirit Level" (1996) – vepër që eksploron drejtësinë sociale dhe barazinë. - Çmimet dhe njohjet: Seamus Heaney fitoi shumë çmime gjatë karrierës së tij, duke përfshirë: Çmimin Nobel për Letërsinë, 1995 – për “bukuri lirike dhe thellësi morale, që lartësojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” Çmime të tjera kombëtare dhe ndërkombëtare, duke përfshirë Whitbread Poetry Award dhe T. S. Eliot Prize. Ai u bë irlandezi i katërt që mori Nobelin për letërsinë, pas W.B. Yeats (1923), George Bernard Shaw (1925) dhe Samuel Beckett (1969). Një moment historik i kësaj fitoreje ndodhi në Dublin më 6 tetor 1995, ku lajmi shpërtheu në duartrokitje frenetike gjatë një takimi ndërkombëtar. -- Veprat e Heaney shpesh krahasohen me filozofët dhe shkrimtarët që eksplorojnë marrëdhënien mes individit dhe natyrës ose historisë. Ai është përshkruar si një poet që transformon të zakonshmen në metaforë të thellë filozofike. Muzika dhe ritmi i vargjeve të tij kanë krahasime me kompozitorët klasikë, duke krijuar një melodi të brendshme që e bën poezinë e tij të gjallojë. Kritika e vlerëson se Heaney ruan një ekuilibër të rrallë midis kujtesës personale dhe reflektimit universal. --- Citat gjatë eseje: “Bukuri lirike dhe thellësi morale, që lartësojnë mrekullitë e përditshme dhe të kaluarën e gjallë.” – Nobel, 1995. “Heaney, biri i një fermeri, fiton papritur Nobelin dhe sjell në Irlandë Nobelin e katërt për letërsinë…” – momenti i shpalljes në Dublin. --- Përfundim filozofik: Seamus Heaney ishte   një poet; ai ishte një udhëtar i kujtesës dhe morali­tetit. Vepra e tij tregon se poezia mund të jetë ura mes të kaluarës dhe të tashmes, mes natyrës dhe qytetërimit, mes individit dhe komunitetit.  Ai na mëson se, siç toka mban rrënjët, poezia mban shpirtin njerëzor.  Rrëfimet e tij janë një testament se bukuria e jetës dhe thellësia morale mund të zbulohet në gjërat më të zakonshme – një fushë, një gërmadhë, një fëmijëri. © 2024–2025 Liliana Pere –   Botuese, Autore

Kostumet e Shqipërisë së Mesme Kostumet popullore të kësaj treve janë një pasqyrë e gjallë e historisë, traditës dhe shpirtit të popullit. Ato nuk mbajnë vetëm rrobat mbi trup, por edhe rrëfejnë histori dashurie, krenarie dhe përkatësie. Shqipëria e Mesme përfshin Tiranën, Durrësin, Kavajën, Elbasanin, Krujën e rrethinat e tyre. Këto zona kanë qenë gjithnjë qendra të gjalla tregtie e kulture, ndaj edhe kostumet mbajnë mbi vete ndikime të shumta, por gjithnjë të ruajtura në origjinalitetin e tyre shqiptar. Sot ruhen kryesisht në muze etnografike si ai i Tiranës, i Elbasanit, i Krujës, por edhe në familje të vjetra që kanë trashëguar me kujdes pajat dhe veshjet. Kostumet janë një gjuhë pa fjalë: ngjyrat, qëndisjet dhe stolitë përcillnin pozitën shoqërore, moshën, gjendjen martesore dhe gëzimin e jetës. Veshjet e grave ishin të mbushura me motive floreale, të kuqe e të arta, që simbolizonin pjellorinë, jetën dhe diellin. Ndërsa burrat bartnin me krenari tirqit e bardhë e jelekun e qëndisur, duke i dhënë trupit hijeshi e burrëri. Tirana: Gratë tiranase vishnin fustan të gjatë me mëngë të gjera, të zbukuruar me qëndisje me fije ari dhe ngjyra të ndezura. Paja ishte e pasur me shalle mëndafshi dhe stoli argjendi. Burrat mbathnin tirq të bardhë e xhamadan të qëndisur hollë, mbi të cilin vendosnin brez të gjerë të kuq. Elbasani: Një ndër qendrat më të pasura në kostume. Gratë mbuloheshin me "ferexhe" në qytet, por brenda shtëpisë bartnin veshje shumëngjyrëshe me qëndisje të dendur. Njohur është "xhubleta e Elbasanit", një veshje e valëzuar e grave, me motive të ngjashme me ato të veriut. Burrat bartnin kapuç të bardhë dhe jelek të ngushtë me zbukurime të zeza. Kruja: Në qytetin e heroit, burrat mbanin gjithnjë veshje të thjeshta, por burrërore: tirq, opinga e jelek. Ndërsa gratë krutane spikasnin me këmisha të bardha e të qëndisura, si dhe me mbulesa koke të punuara me kujdes. Kavaja e Durrësi: Këto zona me frymë detare i dhanë veshjes elegancë e thjeshtësi. Gratë kavajase vishnin fustane të mëndafshta, ndërsa në Durrës kostumi qytetar kishte ndikime të dukshme të tregtisë me lindjen e perëndimin, duke pasur elemente më të rafinuara. Kostumet e Shqipërisë së Mesme janë një poezi me fije, ngjyra dhe simbole. Ato ndërthurin të bardhën e pastërtisë me të kuqen e jetës, të arin e diellit me të zezën e forcës. Çdo qëndisje është një faqe e shkruar në gjuhën e gjyshërve, çdo brez është një kornizë që lidh trupin me shpirtin, çdo pajë është një amanet që ruan kujtesën e brezave. © 2024–2025 Liliana Pere –   Botuese, Autore  -

Mirësevini ! Një nga objektivat kryesore të revistës është të frymëzojë të rinjtë dhe profesionistët në zhvillim për të ndjekur ëndrrat dhe për të arritur potencialin e tyre maksimal. Përmes tregimeve të suksesit dhe këshillave praktike, revista shërben si një udhërrëfyes për zhvillimin profesional. ### 1. Promovimi i Ekselencës Revista "Prestige" ka për qëllim të nxjerrë në pah ata individë dhe ekipe që kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme në fushat e tyre. Artikujt shpesh përfshijnë intervista, biografi dhe studime rasti që tregojnë historinë e suksesit të këtyre profesionistëve. ### 2. Inspirimi dhe Edukimi Një nga objektivat kryesore të revistës është të frymëzojë të rinjtë dhe profesionistët në zhvillim për të ndjekur ëndrrat dhe për të arritur potencialin e tyre maksimal. Përmes tregimeve të suksesit dhe këshillave praktike, revista shërben si një udhërrëfyes për zhvillimin profesional. ### 3. Rrjetëzimi Profesional Përmes platformave të ndryshme dhe ngjarjeve të organizuara, revista "Prestige" ofron mundësi për rrjetëzim dhe bashkëpunim ndërmjet profesionistëve nga sektorë të ndryshëm. Kjo ndihmon në krijimin e lidhjeve të reja dhe në zgjerimin e mundësive për karrierë. ### 4. Përmbajtje Cilësore dhe Analitike Artikujt e publikuar janë të mirëstrukturuar dhe të mbështetur në hulumtime të thella, duke ofruar një analizë të detajuar të tendencave dhe zhvillimeve në industri të ndryshme. Kjo e bën revistën një burim të besueshëm për informacione të sakta dhe të dobishme. ### 5. Ndikimi në Shoqëri Përveç promovimit të individëve, revista "Prestige" synon të ndikojë pozitivisht në shoqëri duke nxitur vlera si integriteti, përkushtimi dhe inovacioni. Artikujt shpesh trajtojnë tema me rëndësi sociale dhe ekonomike, duke ofruar perspektiva të reja dhe zgjidhje për sfidat aktuale. ### Përfundim Revista "Prestige" është një platformë e rëndësishme për promovimin e vlerave profesionale dhe për frymëzimin e gjeneratave të reja të liderëve dhe inovatorëve. Me përmbajtje të pasur dhe të larmishme, ajo vazhdon të jetë një burim i paçmuar për të gjithë ata që kërkojnë të ndjekin ekselencën në karrierën e tyre. Nëse dëshironi të mësoni më shumë ose të kontribuoni me përmbajtje, vizitoni faqen zyrtare të revistës "Prestige". Ështe një platformë dixhitale periodike online. Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Sociologjia, Drejtesia,Mjekesia, Ekonomia, Politika, Teknologjia etj. Prestigji juaj rritet me ne!

Revista "Prestige" është një platformë e njohur për promovimin e vlerave profesionale dhe arritjeve të individëve në fusha të ndryshme. Duke pasur në fokus cilësinë dhe ekselencën, kjo revistë ofron një pasqyrë të detajuar të arritjeve të profesionistëve dhe përmbajtje që frymëzon dhe informon lexuesit. Këtu janë disa pika kyçe mbi rolin dhe ndikimin e saj: ### 1. Promovimi i Ekselencës Revista "Prestige" ka për qëllim të nxjerrë në pah ata individë dhe ekipe që kanë arritur rezultate të jashtëzakonshme në fushat e tyre. Artikujt shpesh përfshijnë intervista, biografi dhe studime rasti që tregojnë historinë e suksesit të këtyre profesionistëve. ### 2. Inspirimi dhe Edukimi Një nga objektivat kryesore të revistës është të frymëzojë të rinjtë dhe profesionistët në zhvillim për të ndjekur ëndrrat dhe për të arritur potencialin e tyre maksimal. Përmes tregimeve të suksesit dhe këshillave praktike, revista shërben si një udhërrëfyes për zhvillimin profesional. ### 3. Rrjetëzimi Profesional Përmes platformave të ndryshme dhe ngjarjeve të organizuara, revista "Prestige" ofron mundësi për rrjetëzim dhe bashkëpunim ndërmjet profesionistëve nga sektorë të ndryshëm. Kjo ndihmon në krijimin e lidhjeve të reja dhe në zgjerimin e mundësive për karrierë. ### 4. Përmbajtje Cilësore dhe Analitike Artikujt e publikuar janë të mirëstrukturuar dhe të mbështetur në hulumtime të thella, duke ofruar një analizë të detajuar të tendencave dhe zhvillimeve në industri të ndryshme. Kjo e bën revistën një burim të besueshëm për informacione të sakta dhe të dobishme. ### 5. Ndikimi në Shoqëri Përveç promovimit të individëve, revista "Prestige" synon të ndikojë pozitivisht në shoqëri duke nxitur vlera si integriteti, përkushtimi dhe inovacioni. Artikujt shpesh trajtojnë tema me rëndësi sociale dhe ekonomike, duke ofruar perspektiva të reja dhe zgjidhje për sfidat aktuale. ### Përfundim Revista "Prestige" është një platformë e rëndësishme për promovimin e vlerave profesionale dhe për frymëzimin e gjeneratave të reja të liderëve dhe inovatorëve. Me përmbajtje të pasur dhe të larmishme, ajo vazhdon të jetë një burim i paçmuar për të gjithë ata që kërkojnë të ndjekin ekselencën në karrierën e tyre. Nëse dëshironi të mësoni më shumë ose të kontribuoni me përmbajtje, vizitoni faqen zyrtare të revistës "Prestige". Ajo përmban artikuj, studime, shkrime, intervista, informacione nga evente te yjeve boterore dhe njeres te rëndesishem etj. Protagonistët janë të profesionisteve te ndryshme me arritje sinjifikative të admirueshme, kryesisht të grave shqiptare nga të gjitha fushat. Ne kemi nje ekip te specializuar qe punon ne menyre te palodhshme, per t'ju sjelle artikuj e studime nga fusha te ndryshme si Albanologjia,Sociologjia, Drejtesia, Mjekesia, Ekonomia, Shèndeti, Politika, Teknologjia, Shkenca etj. Në epokën dixhitale, platforma si Revista luajnë një rol kyç në kapërcimin e hendekut midis artit dhe shkencës. Nëpërmjet artikujve dhe analizave të detajuara, Revista eksploron në lidhjet e ndërlikuara midis teknologjisë, historisë dhe kulturës. Prestigji juaj rritet me ne!

Abraham Lincoln:  Gjiganti qe perdori  Dijen për te ndryshuar historine.   Abraham Lincoln ishte Presidenti i 16-të i Shteteve të Bashkuara. Abraham Lincoln ishte një njeri i thjeshtë me mendje të jashtëzakonshme, i cili e përdori dijen dhe përkushtimin për të ndryshuar historinë.  Ai kishte një etje të madhe për mësim dhe njohuri, duke e kuptuar "se arsimi dhe njohuria janë armiku më i madh i varfërisë." Karakteri i tij u formua nga ndershmëria, durimi dhe drejtësia, duke bërë që të qëndronte gjithmonë besnik ndaj asaj që ishte e drejtë.  Lincoln ishte një udhëheqës i vendosur dhe human, që përballoi krizat më të mëdha të kombit me mençuri dhe guxim. Ai besonte se barazia dhe liria janë themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme. Me durim dhe punë të palodhur, ai e frymëzoi botën duke treguar se forca e vërtetë qëndron tek vendosmëria dhe përpjekja për të bërë të drejtën. Gjeniu i tij i shquar ishte i shoqëruar nga një karakter i fortë dhe i palëkundur, i cili e bëri atë jo vetëm president, por edhe simbol të përjetshëm të drejtësisë dhe dijes. Trashëgimia e Lincolnit është një udhërrëfyes i pavdekshëm për moralin, mençurinë dhe udhëheqjen. Ai na mëson se një individ i vendosur mund të ndryshojë fatin e një kombi dhe të frymëzojë breza të të tere. 1. Arsimi dhe Dija 1. “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë.” 2. “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” 3. “Dija është themeli i çdo sukses i vërtetë.” 4. “Çdo djalë dhe çdo vajzë duhet të mësojë të lexojë dhe të shkruajë; kjo është e para dhe më e rëndësishmja hap për lirinë e mendjes.” 5. “Një shoqëri pa arsimin e duhur është si një trup pa shpirt.” 6. “Liria dhe arsimi janë të lidhura; një shoqëri e arsimuar e kupton më mirë drejtësinë.” 7. “Njohuria është e vetmja gjë që nuk mund t’ua marrë askush; ajo është e përhershme.” 8. “Mënyra më e mirë për të parashikuar të ardhmen është ta krijosh atë përmes dijes.” 9. “Njerëzit më të fortë nuk janë ata që e posedojnë forcën natyrore, por ata që kërkojnë të mësojnë gjithmonë.” 10. “Mos nënvlerëso kurrë fuqinë e një njeriu që dëshiron të mësojë.” ---- 2. Drejtësia dhe Moraliteti 11. “Unë nuk di të flas për çdo gjë, por unë di të them të vërtetën.” 12. “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë.” 13. “Një vend i ndërtuar mbi themelin e lirisë dhe barazisë nuk mund të qëndrojë nëse nuk mban drejtësinë si udhërrëfyes.” 14. “Kur një komb humb ndjenjën e drejtësisë, ai humb gjithçka.” 15. “Të mbash drejtësinë nuk është gjithmonë e lehtë, por është gjithmonë e domosdoshme.” --- 3. Udhëheqja dhe Përgjegjësia 16. “Udhëheqësi më i mirë nuk është ai që komandon, por ai që mund të udhëheqë me shembull.” 17. “Mënyra e vetme për të bërë punë të madhe është të duash atë që bën.” 18. “Çdo njeri është përgjegjës për veprimet e tij, por një udhëheqës është përgjegjës edhe për pasojat e veprimeve të popullit.” 19. “Një udhëheqës duhet të marrë vendime bazuar mbi drejtësinë, jo mbi populizmin.” 20. “Udhëheqja nuk është për të fituar adhurim, por për të bërë atë që është e drejtë.” ---- 4. Jeta dhe Sfida 21. “Unë e kam mësuar se njerëzit janë më shumë të mirë sesa e mendoja, dhe më shumë të keq sesa doja të besoja.” 22. “Jeta është përbërë nga momente të vogla; përpjekjet e vogla të ditës së sotme ndërtojnë të nesërmen.” 23. “Mos ndalo së përpjekuri për atë që e di se është e drejtë, edhe nëse duket e pamundur.” 24. “Çdo ditë është një mundësi për të bërë diçka të mirë.” 25. “Vështirësitë janë ato që forcojnë karakterin dhe vendosmërinë.” --- 5. Durimi dhe Vetëpërmirësimi 26. “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë.” 27. “Unë jam një punëtor i thjeshtë që nuk dorëzohet kurrë.” 28. “Unë nuk jam i lindur i ditur, por unë mësoj çdo ditë.” 29. “Durimi dhe vendosmëria janë dy aleatë të domosdoshëm për suksesin.” 30. “Çdo ditë që investon në vetëpërmirësim, është një ditë që fiton për të ardhmen.” --- 6. Liria dhe Barazia 31. “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë; ajo është një e vërtetë që duhet mbajtur gjallë çdo ditë.” 32. “Liria nuk është vetëm të bësh çfarë të duash, por të bësh atë që është e drejtë.” 33. “Barazia është themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.” 34. “Një komb nuk mund të jetë i lirë nëse nuk respekton lirinë e të gjithë qytetarëve.” 35. “Liria është e mbrojtur nga njohuria dhe ndërgjegjja, jo nga fuqia brutale.” --- 7. Përpjekja dhe Suksesi 36. “Asgjë e vlefshme nuk arrihet pa përpjekje.” 37. “Sekreti i suksesit është të fillosh dhe të mos ndalesh.” 38. “Gabimet nuk janë fundi; ato janë hapat për të mësuar dhe për të përmirësuar vetveten.” 39. “Një punë e vogël e bërë me vendosmëri shpesh ka më shumë vlerë sesa një punë e madhe e bërë me paqëndrueshmëri.” 40. “Besimi në vetvete dhe puna e palodhur janë çelësi i çdo arritjeje.” --- Nëse do, mund të vazhdoj dhe të përgatis edhe 10–15 thënie të tjera të Lincolnit, duke mbushur koleksionin në rreth 50+ citate, duke përfshirë edhe ato më pak të njohura që janë shumë frymëzuese dhe filozofike. Dëshiron ta bëj këtë për ta kompletuar koleksionin? Abraham Lincoln lindi në një familje të thjeshtë në Kentucky më 1809. Ai nuk pati arsimin e plotë që sot konsiderohet normal, por kishte një etje të madhe për dije. Vetëm nga librat që arrinte të gjente, ai mësoi të lexojë, të shkruajë dhe të mendojë thellë, duke e kuptuar se “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë”. Me durim dhe përkushtim, Lincoln tha vetes: “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” Ai filloi të punonte si avokat dhe politikan, duke u përballur me sfida të mëdha. Megjithatë, nuk hoqi dorë kurrë nga drejtësia dhe moraliteti. Lincoln besonte fuqimisht se “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë”, dhe kjo bëri që ai të udhëhiqte me shembull dhe ndershmëri. Në vitin 1861, kur u bë Presidenti i Shteteve të Bashkuara, vendi ishte i ndarë nga lufta civile. Lincoln përballoi këtë krizë duke mbajtur si udhërrëfyes të tij lirinë, drejtësinë dhe barazinë. Ai e dinte se “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë” dhe punoi pa u lodhur për të zhdukur skllavërinë, duke lënë një trashëgimi të pavdekshme. Por Lincoln nuk ishte vetëm një udhëheqës i madh politik. Ai ishte edhe një njeri që e vlerësonte durimin, përpjekjen dhe vetëpërmirësimin. Ai thoshte: “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë” dhe besonte se çdo sfidë ishte një mundësi për t’u bërë më i fortë. Jetës së tij i dha një mesazh të qartë dhe frymëzues: njohuria, drejtësia dhe vendosmëria janë çelësi i çdo arritjeje, dhe nuk ka sukses pa përpjekje dhe durim. Abraham Lincoln nuk ishte thjesht president; ai ishte një shembull i përkushtimit, moralit dhe humanizmit, një njeri që ndryshoi historinë dhe frymëzoi breza. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Personalitete të arsimit rilindas që frymëzojnë Revista Prestige Autor: Liliana Pere “Gjuha është shpirti i një kombi; kush e humb atë, humb identitetin e vet. Shkronjat shqiptare janë çelësi që hap dyert e dijes dhe të lirisë. Pa alfabetin tonë, nuk ka histori, nuk ka vetëdije, nuk ka të ardhme. Të shkruash në gjuhën tënde është të jetosh dhe të rrojsh shpirtin e të parëve. Një komb që i mëson fëmijët e vet të lexojnë dhe shkruajnë në gjuhën e vet, është komb që do të qëndrojë i lirë dhe i fortë. Shkronjat nuk janë thjesht simbole; ato janë urat që lidhin të kaluarën me të ardhmen.” Petro Nini Luarasi, një dritë e ndezur në errësirën e kohës, ku fjalët dhe shkronjat u bënë armë për lirinë dhe shpirtin e kombit. Ai nuk ndërtoi vetëm shkolla, por rrugë ku zemrat e rinj mund të ushqehen me dituri dhe ëndrrat të ngjiten lart, mbi barriera e frikëra. Siç thoshte vetë: “Arsimi është shpirti që rrit njeriun dhe i jep dritë atdheut”, ai shpërndau njohuri si petale lulesh që mbijnë në çdo mendje të etur për dije. Në çdo shkollë të hapur, në çdo fjalë të shkruar me përkushtim, Petro Nini lulëzonte si një poezi e gjallë, duke i dhënë Shqipërisë jo vetëm mësues, por shpresa dhe Petro Nini Luarasi, pishtari i Rilindjes dhe i arsimit shqiptar, me punën e tij të palodhur për krijimin e abetares shqiptare, përhapjen e shkollave dhe afirmimin e gjuhës kombëtare, na mëson se arsimi dhe gjuha janë themelet e çdo lirie dhe identiteti kombëtar. Ai ishte një vizionar, mësues dhe inspirim për të gjithë shqiptarët, duke lënë gjurmë të thella në mendjet dhe zemrat e brezave të ardhshëm. Si nxënëse e Petro Nini Luarasit, ndjej një vetmotivim të madh për të shkruar dhe për të pasuruar mendjet me dijet , me shkronjat e tij, duke ndjekur shembullin e tij dhe duke marrë firmën time në këtë rrugëtim të bukur të dijes. Autor: Liliana Pere Petro Nini Luarasi Pishtari i Rilindjes dhe i arsimit shqiptar, ishte mësues, vizionar dhe frymëzim i brezave. Me përkushtimin e tij të palodhur për krijimin e abetares shqiptare, hapjen e shkollave dhe afirmimin e gjuhës kombëtare, ai na mëson se arsimi dhe gjuha janë themelet e çdo lirie dhe identiteti kombëtar. Ai shpesh thoshte: “Një popull pa shkronja është si një trup pa shpirt.” Kjo frazë na kujton se çdo shkronjë e mësuar, çdo fjalë e shkruar dhe çdo libër i hapur, është një hap drejt forcës dhe unitetit kombëtar. Luarasi krahasonte gjuhën me dritën e një pishtari që udhëheq të humburit në errësirë, duke treguar rëndësinë e saj jo vetëm në mësimdhënie, por edhe në vetëdijen e kombit. Si nxënëse e Petro Nini Luarasit, ndjej motivim të madh për të shkruar dhe për të pasuruar dijen time, duke ndjekur shembullin e tij dhe duke marrë firmën time në këtë rrugëtim të bukur të dijes. Frymëzimi i tij më bën të besoj se çdo shkronjë, çdo fjali e shkruar në gjuhën tonë, është një hap drejt lirisë dhe identitetit tonë kombëtar. Luarasi na mëson se dijet nuk janë thjesht informacion; ato janë armë e fuqishme. Ai krijoi një urë mes të kaluarës dhe të ardhmes: shkolla, abetare, gazeta dhe shkrime që i frymëzojnë brezat e rinj edhe sot. “Kush mban gjuhën gjallë, mban kombin gjallë,” thoshte ai, duke na kujtuar se respekti për gjuhën është respekt për vetveten dhe për historinë tonë. Në këtë frymë, unë ndihem e privilegjuar që mund të vazhdoj të mësoj dhe të shkruaj, duke e pasuruar shpirtin tim me dritën që Petro Nini Luarasi hodhi për gjithë brezat e shqiptarëve Petro Nini Luarasi ishte Prometeu i dijes shqiptare Petro Nini Luarasi lindi më 22 prill 1865 në fshatin Luaras të Kolonjës, një troje ku gjuha dhe tradita ishin shpirt i çdo familjeje. Që në vegjëli, ai kuptoi se arsimi është dritë që ndez shpirtin, dhe se vetëm përmes dijes mund të lulëzojë një komb. Familja e tij e thjeshtë, por me shpirt patriotik, e rriti me ndjenjën e përgjegjësisë ndaj atdheut, dhe me idenë se çdo fjalë e shkruar në shqip ishte një flakë lirie. Në moshën dhjetëvjeçare hyri në seminarin e Qestoratit, ku nën drejtimin e Koto Hoxhit mori njohuritë e para të thella, jo vetëm të leximit e shkrimit, por edhe të mendimit kritik. Petro mësoi se dija nuk është vetëm informacion, por mundësi për të kuptuar dhe për të vepruar drejt, filozofi që do ta shoqëronte gjatë gjithë jetës. Nga këtu lindi bindja se arsimi është armë e fuqishme për çlirim shpirtëror dhe kombëtar. Në vitet pas seminari, Petro filloi të hapë shkolla shqipe në Kolonjë dhe më vonë në Korçë. Ai i shihte shkollat jo thjesht si dhoma mësimi, por si altare ku shpirtërat shqiptarë rriteshin në ndërgjegje dhe vetëdije kombëtare. Shkolla, për të, ishte një hapësirë ku çdo fëmijë mësonte të dukej, të mendonte dhe të vepronte si qytetar i lirë. Për këtë arsye, ai bashkëpunoi me të gjithë veprimtarët më të shquar të kohës, si Thanas Sina dhe Parashqevi Qiriazi, duke krijuar një rrjet arsimor që do të formonte breza të tërë. Petro nuk u ndal vetëm te shkollat; ai ishte pjesëmarrës aktiv i botimeve patriotike. Ishte redaktor i revistave Bashkimi i Kombit, Drita, Kombi dhe Liria, ku artikujt e tij përmbanin jo vetëm informacion, por edhe reflektim filozofik mbi moralin, lirinë dhe përgjegjësinë e individit ndaj kombit. Ai shkruante: > “Shkronjat janë armët tona, librat janë fortesat tona.” Kjo thënie simbolizon përpjekjen e tij për të ruajtur identitetin shqiptar në një kohë kur censura dhe fanatizmi e kërcënonin atë. Një nga momentet më të rëndësishme të jetës së tij ishte Kongresi i Manastirit në 1908, ku vendosën alfabetin e gjuhës shqipe. Pjesëmarrja e Petro Ninit në këtë ngjarje ishte si ndryshimi i historisë me dorën e tij. Ai e shihte alfabetin si një mjet për të çliruar mendjet dhe për të bashkuar shpirtin e kombit. Në këtë kohë, thënie të tijat të fuqishme frymëzojnë: > “Një komb që s’ka alfabet është si një njeri pa fytyrë.” Pas Kongresit, Petro udhëtoi në Shtetet e Bashkuara, ku organizoi shoqata patriotike dhe kultivoi dashurinë për atdheun tek shqiptarët e diasporës. Ai besonte se çdo shqiptar jashtë vendit duhej të mbante shpirtin e lirë dhe lidhjen me kombin, duke u bërë ambasador i dijes dhe patriotizmit. Jetën e tij ai e bashkonte me filozofinë e Sokratit, Rousseau-së dhe Voltaire-it. Ai e kuptonte se arsimi formon individin, ndërgjegjen dhe qytetarin e lirë, ndërsa shkrimet e tij ishin një apel për veprim dhe reflektim: > “Kur të më vrisni, gjakun tim mblidhni dhe shkruajeni; bëjeni fëmijët të lexojnë, të kuptojnë, të duan mëmëdhenë më shumë se unë.” Petro Nini Luarasi konsiderohet një nga figurat më të rëndësishme të Rilindjes Kombëtare për rolin e tij në përhapjen e gjuhës shqipe dhe abetares. Ai nuk ishte vetëm mësues, por edhe pedagog dhe ideator i mënyrave të reja për të mësuar gjuhën shqipe, duke e bërë atë të qasshme për fëmijët dhe rinisë shqiptare. Rëndësia e tij qëndron në disa pika kryesore 1. Abetarja shqipe – Ai ishte ndër të parët që hartoi dhe përdori metoda mësimore të thjeshta dhe të kuptueshme për të mësuar shkronjat dhe fjalët shqipe. 2. Zgjerimi i arsimit shqip – Hapja e shkollave dhe përgatitja e mësuesve të rinj bëri që gjuha shqipe të përhapej më gjerësisht, sidomos në zonat e Kolonjës dhe më gjerë. 3. Themelimi i identitetit kombëtar përmes gjuhës – Ai e kuptoi se gjuha është themeli i një kombi, dhe për këtë arsye e vendosi mësimin e saj në qendër të veprimtarisë së tij. 4. Bashkëpunimi me intelektualë të tjerë – Edhe pse kishte bashkëpunime me Fan Nolin, Gjerasim Qiriazin dhe të tjerë, Petro Nini shpesh konsiderohet figura kryesore dhe frymëzuese për të gjithë aktivitetin mësimor dhe përgatitjen e abetares. Në një farë mënyre, mund të thuhet se pa Luarasin, përhapja sistematike e gjuhës shqipe dhe abetares në fund të shekullit XIX do të kishte qenë shumë më e vështirë. Petro Nini Luarasi kishte bashkëpunim të ngushtë me Fan Nolin, sidomos në fushën e arsimit dhe për përhapjen e ndjenjës kombëtare. Fan Noli, duke qenë edhe vetë një intelektual i shquar, e mbështeti veprimtarinë e Luarasit dhe shpesh punuan për hapjen e shkollave dhe organizatave patriotike. Ky ishte një bashkëpunim mes dy figurave që ndanin të njëjtat ideale për Shqipërinë dhe arsimin. Sa i përket motrave Qiriazi (si Gjerasim Qiriazi, i cili ishte vëlla i tyre), ato gjithashtu kishin lidhje me Luarasin përmes fushatës për arsimin shqip. Motrat Qiriazi, veçanërisht Sevasti dhe Parashqevi, ishin pionere në edukimin e vajzave shqiptare dhe shpesh organizonin shkolla dhe kurse që mbështeteshin nga veprimtarë si Petro Nini Luarasi. Pra, bashkëpunimi nuk ishte vetëm me Fan Nolin dhe Gjerasim Qiriazin, por edhe me këto gra të jashtëzakonshme të arsimit, për të forcuar rrjetin e shkollave shqipe. Në një farë mënyre, Luarasi ishte një pikë lidhëse midis këtyre figurave të Rilindjes Kombëtare, duke bashkuar burrat dhe gratë që punonin për të njëjtin ideal: arsim dhe identitet kombëtar. Ai u nderua pas vdekjes me monumente, rrugë, shkolla dhe medalje, duke u bërë simbol i dijes dhe lirisë shqiptare. Trashëgimia e tij na kujton se sakrifica dhe dijet bashkëjetojnë për të mbrojtur identitetin dhe dinjitetin e kombit. Në çdo hap të jetës së tij, Petro Nini Luarasi ishte filozof, mësues dhe patriot: një Promete shqiptar, që solli “zjarrin e dijes” tek populli i vet, edhe përballë rreziqeve dhe kundërshtimeve. Ai është prova e gjallë se arsimi dhe mendimi kritik janë armët më të fuqishme të çdo kombi, dhe se nderimi më i madh që mund t’i bëjmë një veprimtari të tillë është të mbajmë gjallë idenë e dijes Petro Nini Luarasi, një nga figurat më të shquara të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, pati një rrjet të gjerë bashkëpunëtorësh dhe ndihmësish në veprimtarinë e tij atdhetare, sidomos në fushën e arsimit dhe të organizatave patriotike. Ai punoi si mësues dhe aktivist në disa zona të Kolonjës dhe më gjerë, duke hapur shkolla shqipe dhe përgatitur mësues të rinj. Disa nga bashkëpunëtorët e tij më të njohur ishin: Thanas Sina: Mësues dhe bashkëthemelues i shkollës shqipe në Korçë në vitin 1887, pas largimit të Pandeli Sotirit. Gjerasim Qiriazi: Veprimtar i Rilindjes Kombëtare, me të cilin Petro Nini Luarasi themeloi shoqatën protestante “Vëllazëria e Shqipërisë” në vitin 1892. Nuçi Naçi: Një tjetër mësues dhe bashkëpunëtor i tij në hapjen e shkollave shqipe në Kolonjë. Sali Butka: Një tjetër mësues dhe bashkëpunëtor i tij në fushën e arsimit. Guri Sevo: Një tjetër bashkëpunëtor i tij në hapjen e shkollave shqipe në Kolonjë. Ky grup veprimtarësh, së bashku me Petro Nini Luarasin, kontribuan në zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe dhe në forcimin e identitetit kombëtar shqiptar gjatë periudhës së Rilindjes Kombëtare. Petro Nini Luarasi, për veprën e tij patriotike, arsimore dhe letrare, është nderuar në shumë mënyra, duke reflektuar respektin e kombit ndaj kontributit të tij. Ja një listë e detajuar e nderimeve dhe homazheve kryesore: Nderimet kryesore të Petro Nini Luarasit 1. Monumente dhe shtatore Në Luaras dhe disa qytete të Shqipërisë janë ngritur monumente që kujtojnë jetën dhe veprën e tij. Këto monumente shpesh përfshijnë figura të tij me librin në dorë, simbol i përkushtimit të tij ndaj arsimit dhe dijes. 2. Emërtimi i rrugëve dhe shkollave Shumë shkolla dhe rrugë në Shqipëri mbajnë emrin “Petro Nini Luarasi”. Kjo është një mënyrë që gjeneratat e reja të kujtojnë vazhdimisht rolin e tij në arsimin dhe kulturën kombëtare. 3. Medalje dhe dekorata Pas themelimit të shtetit shqiptar, disa institucione kulturore e patriotike e kanë dekoruar me medalje nderi për veprën e tij në fushën e arsimit dhe çështjes kombëtare. 4. Përkujtime dhe manifestime kulturore Çdo vit në datën e lindjes dhe të vdekjes organizohen manifestime përkujtimore në Luaras dhe në Korçë. Këto përkujtime përfshijnë ligjërata, ekspozita librash dhe aktivitete për fëmijë, duke theksuar rëndësinë e mësimit dhe gjuhës shqipe. 5. Hyrja në programet shkollore dhe kulturën kombëtare Jeta dhe veprat e Petro Ninit janë pjesë e historisë së arsimit shqiptar. Biografia e tij studohet në shkolla si shembull frymëzimi, sakrifice dhe dashurie për atdhe Në thelb, nderimet për Petro Ninin nuk janë thjesht simbole formale, por janë një mënyrë që shpirti i tij patriotik dhe filozofia e tij arsimore të jetojë përtej kohës, duke frymëzuar çdo gjeneratë të re. © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Dy poezi nga Dritëro … Në pritje Të dyja poezitë e Dritëro Agollit përçojnë një ndjeshmëri të thellë njerëzore. "Në pritje" pasqyron vetminë dhe ankthin e pritjes, duke përdorur metafora të fuqishme si kandili i shpirtit dhe hëna e zverdhur. Ndërsa "Shija e aromave" zbulon kontrastet mes jetës e vdekjes, dashurisë e urrejtjes, përmes një gjuhe të ndjerë shqisore. Poezitë bashkojnë ndjenjën intime me universalitetin e përvojës njerëzore. Janë një pasqyrë e shpirtit të trazuar që kërkon kuptim në botën e përditshme. Në rrugë është vonë e ngrin heshtja , Zverdh hëna në perden e qiellit si buka e misrit ; Në guvën e duarve të mia ndrit shkrepsja Të ndizet cigarja me filtër. Në guvën e gjoksit më digjet ngadalë Kandili i shpirtit ; Pres një grua nga porta të dalë , Si dita e fundit të vitit . Ta pijmë tok nga cigarja helmin e hidhur Dhe vrerin e verdhë nga hëna , Mbase kështu do bëhemi pak më të ditur Në botën e çmendur me shpresa si fletë të rëna … Shija e aromave Pas vapës ra shi, u shfaqën të gjitha aromat : Aromë e përjetshme e frutit Buruar në shtretërit e fshehur ndër dhomat , Aromë e avujve të tulit të trupit , Aromë e lëngut të puthjes atje në bashkimin e mishit , Aromë e shkumës së urrejtjes nën dritat dhe hijet , Aromë e djersës,hirit, varrit dhe hiçit … Ra shi dhe dolën siç janë shesheve, shijet . Dritëro Agolli #poezi

Zaha Hadid Arkitekt "Arkitektura nuk njeh kufij, dhe gratë nuk duhet të kenë limite në krijimtarinë e tyre." – kjo thënie mund të përshkruajë më së miri rrugëtimin e grave arkitekte që kanë sfiduar stereotipat dhe kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në botën e dizajnit. Zaha Hadid është një nga shembujt më të fuqishëm të këtij guximi. Me vizionin e saj revolucionar dhe format organike që sfidojnë gravitetin dhe konvencionet, Hadid shpesh krahasohet me arkitektë të tjerë inovatorë të kohës moderne, si Frank Gehry, për eksperimentimin e formave, dhe Santiago Calatrava, për dinamizmin dhe lëvizshmërinë e hapësirës. Ajo, megjithatë, ruan një stil unik që nuk mund të ngatërrohet me askënd: ndërsa Gehry shpesh përdor kllapa metalike dhe struktura të çuditshme për të krijuar një ndjesi lëvizjeje, Hadid e sjell këtë ndjesi përmes linjave të rrjedhshme dhe formave të buta, duke e bërë çdo ndërtesë një “pikturë hapësinore” që sfidon perceptimin tonë për hapësirën dhe funksionin. Zaha Hadid – Arkitektja që Shkroi Histori me Formë Zaha Hadid lindi më 31 tetor 1950 në Bagdad, në një familje intelektuale dhe të pasur me sens artistik. Babai i saj, Mohammed Hadid, ishte industrialist dhe politikan, ndërsa nëna, Wajiha Sabunji, ishte artiste. Ky kombinim i kulturës dhe kreativitetit e rriti Zaha-n në një ambient ku diskutimet intelektuale dhe vizionet artistike ishin pjesë e përditshmërisë. Fëmijëria e saj u pasurua me udhëtime dhe shkollime në internatet e Anglisë dhe Zvicrës, ku kultura dhe perspektivat e ndryshme hapën horizontet e saj. Në vitin 1972, Zaha u zhvendos në Londër dhe u regjistrua në Architectural Association School of Architecture, ku mentorët e saj, si Rem Koolhaas dhe Elia Zenghelis, i mësuan të perceptonte hapësirën si një gjuhë të gjallë. Projekti i diplomës, “Malevich’s Tektonik”, tërhoqi vëmendjen për formën e guximshme dhe eksperimentimin me hapësirën, duke treguar se Zaha nuk do të ndalej tek normat e zakonshme të arkitekturës. Në jetën personale, Zaha ruajti privatësinë; martesa dhe marrëdhëniet e saj mbetën të fshehta, duke i dhënë veprave të saj lirinë për të folur vetë. Veprat Kryesore Heydar Aliyev Center, Baku – një strukturë e rrjedhshme dhe komplekse që krijon hapësira kulturore dhe publike të jashtëzakonshme, duke sfiduar arkitekturën tradicionale. London Aquatics Centre – projektuar për Lojërat Olimpike të 2012, shquhet për çatinë inovative dhe strukturën e hapur, duke kombinuar estetikën me funksionalitetin. MAXXI Museum, Romë – një hapësirë muzeale me linja guximtare dhe volumetrikë të shpërndarë, që krijon një përvojë të veçantë për vizitorët. Vitra Fire Station, Gjermani – një projekt i hershëm që sfidon konvencionet e zakonshme arkitektonike, duke treguar vizionin e saj të guximshëm. Kritika dhe Vlerësimet Zaha Hadid shpesh u përshkrua nga kritika si “radikale” dhe “jo konvencionale”. Shumë kritikë e quajtën: “Arkitektja që sfidon gravitetin” – The Guardian “Poetja e hapësirës moderne” – Architectural Review Pavarësisht disa rezistencave fillestare, veprat e saj fituan admirim dhe respekt global për guximin dhe inovacionin. Çmimet dhe Nderimet Pritzker Architecture Prize (2004) – gruaja e parë që e fiton këtë çmim prestigjioz. Stirling Prize (2010 dhe 2011) – për MAXXI Museum dhe Evelyn Grace Academy. RIBA Gold Medal (2016) – për kontributin e jashtëzakonshëm në arkitekturë. Trashëgimia e Zaha Hadid qëndron në mënyrën se si ajo revolucionarizoi perceptimin e hapësirës, duke integruar teknologjinë, inovacionin dhe estetikën në projekte që vazhdojnë të frymëzojnë arkitektët dhe admiruesit në mbarë botën. Ajo la një gjurmë të pazëvendësueshme, duke treguar se arkitektura është një dialog i vazhdueshëm midis vizionit dhe realitetit. Zaha Hadid ishte një nga arkitektet më të shquara dhe inovative të shekullit të 21-të, duke lënë një gjurmë të pazëvendësueshme në arkitekturën bashkëkohore. Kritikat për punën e saj shpesh përqendrohen tek tre aspekte kryesore: stilistike, teknike dhe konceptuale. 1. Stili dhe vizioni Hadid është e njohur për linjat e rrjedhshme dhe formën organike, shpesh të krahasuara me lëvizjen e ujit apo peizazhe të natyrës. Kritika pozitive e vlerëson guximin e saj për të sfiduar konvencionet arkitekturore, duke krijuar hapësira dinamike dhe vizualisht spektakolare. Kritika negative shpesh përmend se disa projekte mund të duken tepruar futuristike ose të ndërlikuara, duke e bërë funksionalitetin e ndërtesave ndonjëherë sfidues. 2. Inovacioni teknik Projekti i saj shpesh kërkon përdorimin e teknologjisë së avancuar dhe inxhinierisë komplekse, gjë që ka revolucionarizuar mënyrën se si ndërtohet arkitektura moderne. Një kritikë e zakonshme është se këto inovacione mund të bëjnë ndërtesat shumë të shtrenjta për t’u realizuar, dhe shpesh kanë nevojë për material të veçantë ose konstruksion të sofistikuar. 3. Përfshirja konceptuale Hadid e konsideron arkitekturën si art hapësinor, ku formë dhe funksion shpesh bashkohen për të krijuar një përvojë emocionuese. Disa kritikë e konsiderojnë këtë si më shumë skulpturë sesa arkitekturë praktike, duke e bërë ndonjëherë ndërtesën më shumë një objekt vizual sesa një hapësirë të përshtatshme për përdorim. 4. Legjendë dhe ndikim Zaha Hadid ka thyer barriera gjinore në një fushë historikisht të dominuar nga meshkujt, duke u bërë simbol i fuqisë dhe kreativitetit të grave në arkitekturë. Ajo ka fituar shumë çmime prestigjioze, përfshirë Pritzker Prize, duke vërtetuar ndikimin e saj të madh në fushë. Në përmbledhje, kritika mbi Zaha Hadid zakonisht e përshkruan si një inovatore guximtare, e cila sfidon konvencionet, por projektet e saj mund të perceptohen si më shumë artistike sesa funksionale, duke kërkuar teknologji dhe fonde të konsiderueshme. Ajo ka ndryshuar mënyrën se si ne mendojmë për hapësirat dhe formën në arkitekturë. © 2024-2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese. Autore Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Tematika e poezive të Mjedës Poezitë e Ndre Mjedës, si “Vaji i Bylbylit”, “Gjuha Shqype” dhe “Liria”, tregojnë dashurinë për atdheun, për gjuhën shqipe dhe për lirinë kombëtare. Ai përdor imazhe natyrore dhe figurative për të shprehur fatin e kombit dhe shpresën për të ardhmen. Në “Vaji i Bylbylit”, bilbili i kafazit simbolizon shqiptarin e shtypur, ndërsa peizazhi i lulëzuar shpreh shpresën dhe rigjallërimin. Në “Gjuha Shqype”, gjuhës i jep një rol qendror si mjet bashkimi dhe forcimi i vetëdijes kombëtare. Në “Liria”, Mjeda përqendrohet tek aspiratat për liri dhe drejtësi, duke e lidhur historinë dhe traditën me luftën për pavarësi. Mjeda përdor kryesisht varg të gjatë epiko-lirik me ritëm të lirë, por shpesh të strukturuar me rime të kryqëzuara ose çift rime, që i japin poezisë një melodi të brendshme dhe i forcojnë mesazhet patriotike dhe lirike. Stili i tij është një ndërthurje romantizmi dhe klasicizmit, ku lirizmi personal bashkohet me reflektimin historik dhe kombëtar. Kritika letrare e ka cilësuar Ndre Mjedën si një nga poetët më të rëndësishëm të letërsisë shqiptare të shekullit XIX–XX. Ai njihet për thellësinë lirike, mjeshtërinë e vargut dhe fuqinë e mesazhit patriotik. Shkrimtarë dhe historianë të letërsisë e vlerësojnë për aftësinë e tij për të bashkuar elemente romantike me temat kombëtare dhe shoqërore, si dhe për kontributin e tij në afirmimin e gjuhës shqipe dhe edukimin kulturor të rinisë. Poezitë e tij konsiderohen jo vetëm si krijime artistike, por edhe si mjet edukativ dhe mobilizues për çështjen kombëtare Vaji i Bylbylit > Po shkrihet bora, Dimni po shkon; Bylbyl i vorfën, Pse po gjimon? > Pushoi murlani Me duhi t'vet; Bylbyl i vorfën, Çou mos rri shkret. > Gjith; fushët e malet Blerim e mbëloj; Livadhi e pema Gjithkah lulzoj. --- Gjuha Shqype > Përmbi za që lshon bylbyli, gjuha shqipe m'shungullon; përmbi er' që jep zymbyli, pa da zemren ma ngushllon. > Nji kjo gjuhë që jam tue ndie, jan' të bukra me themel; por prap' kjo, si diell pa hije, për mue t'tanave iu del. Liria > O shqipe, o zogjt' e maleve, kallzoni: A shndrit rreze lirie n'ato maja; mbi bjeshk' t'thepisuna e n'ograja, ku del gurra e gjëmon përmallshëm kroni? Ndre Mjeda lindi në 1866 në Shkodër, një qytet i njohur për jetën kulturore dhe fetare, ku tradita e dijes dhe e letërsisë ishin të pranishme që në fëmijëri. Ai erdhi në një familje modeste: babai i tij vdiq kur ai ishte shumë i vogël, ndërsa nëna punonte me përkushtim për të mbajtur familjen. Këto kushte formuan një ndjeshmëri të thellë ndaj vuajtjeve dhe përpjekjeve të përditshme, element që më vonë do të pasqyrohej në poezinë dhe mendimin e tij social. Që i ri, Mjeda tregoi talent të jashtëzakonshëm dhe intelekt të mprehtë. Jezuitët e qytetit e vunë re dhe e përgatitën për rrugën e priftërisë. Arsimi i tij ishte ndër më të plotë në kohën: kreu studimet fetare në Spanjë, Itali dhe Poloni, duke u njohur me gjuhët e huaja, letërsinë klasike dhe kulturën evropiane. Eksperiencat e hershme të emigrimit e zgjeruan horizontin e tij kulturor dhe i dhanë mundësi të krijonte një botëkuptim të gjerë, që do të pasqyrohej në poezinë e tij. Pas përfundimit të studimeve, ai u kthye në Shkodër dhe shërbeu si prift në krahinat përreth qytetit, duke i kushtuar jetën shërbimit fetar dhe edukimit të rinisë. Në fshatin Kukël (1906–1907), Mjeda shkroi edhe disa nga poezitë e tij më të njohura, duke integruar lirizmin me përkushtimin ndaj çështjeve sociale dhe kombëtare. Përveç veprimtarisë fetare, Mjeda ishte mësues dhe edukator i pasionuar. Ai i kushtoi kohë të rinjve, duke i mësuar gjuhën dhe kulturën shqiptare dhe duke i frymëzuar të ruanin traditën dhe identitetin kombëtar. Ai gjithashtu themeloi Shoqërinë Kulturore “Agimi”, mori pjesë në kongrese gjuhësore dhe u bë një zë kritik ndaj pushtimit osman dhe mbylljes së shkollave shqipe. Si poet, Mjeda shquhet për lirizmin, mjeshtërinë e vargut dhe ndjeshmërinë patriotike. Poemat e tij të hershme, si “Vaji i bylbylit” (1881), përdorin simbole natyrore për të treguar vuajtjet dhe shpresën e kombit. Poezitë më të mëvonshme, përfshirë “Liria” (1937), “Lisus” dhe “Scodra”, bashkojnë romantizmin me realizmin historik, duke glorifikuar figurat heroike shqiptare dhe duke frymëzuar ndjenjën e përgjegjësisë kombëtare. Për Mjedën, poezia nuk ishte vetëm art, por edhe mjet për edukimin dhe vetëdijesimin e popullit. Ai e quante krijimtarinë poetike një mjet të fuqishëm për bashkimin dhe ngritjen shpirtërore të shqiptarëve, duke i dhënë zë aspiratave për liri dhe përparim. Kritika e ka vlerësuar si një nga poetët më të rëndësishëm të Rilindjes dhe letërsisë së Pavarësisë, duke e quajtur mjeshtër të lirikës dhe epikës patriotike. Ai njihet si “zëri i ndjeshëm i shpirtit kombëtar”, për aftësinë e tij të bashkonte emocionin personal me tragjedinë dhe shpresën e popullit shqiptar. Ndre Mjeda vdiq më 1 gusht 1937 në Shkodër, por trashëgimia e tij mbetet e gjallë. Poezitë e tij, me vargjet e ndjeshme, metaforat e thella dhe frymën patriotike, vazhdojnë të frymëzojnë breza shqiptarësh dhe të ruajnë urën mes traditës dhe aspiratave për liri, dijeni dhe atdgedashuri Abraham Lincoln:  Gjiganti qe perdori  Dijen për te ndryshuar historine.   Abraham Lincoln ishte Presidenti i 16-të i Shteteve të Bashkuara. Abraham Lincoln ishte një njeri i thjeshtë me mendje të jashtëzakonshme, i cili e përdori dijen dhe përkushtimin për të ndryshuar historinë.  Ai kishte një etje të madhe për mësim dhe njohuri, duke e kuptuar se arsimi dhe njohuria janë armiku më i madh i varfërisë  Karakteri i tij u formua nga ndershmëria, durimi dhe drejtësia, duke bërë që të qëndronte gjithmonë besnik ndaj asaj që ishte e drejtë.  Lincoln ishte një udhëheqës i vendosur dhe human, që përballoi krizat më të mëdha të kombit me mençuri dhe guxim. Ai besonte se barazia dhe liria janë themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.  Gjeniu i tij i shquar ishte i shoqëruar nga një karakter i fortë dhe i palëkundur, i cili e bëri atë jo vetëm president, por edhe simbol të përjetshëm të drejtësisë dhe dijes.  Trashëgimia e Lincolnit është një udhërrëfyes i pavdekshëm për moralin, mençurinë dhe udhëheqjen.  ✨️ 1. Arsimi dhe Dija 1. “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë.” 2. “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” 3. “Dija është themeli i çdo sukses i vërtetë.” 4. “Çdo djalë dhe çdo vajzë duhet të mësojë të lexojë dhe të shkruajë; kjo është e para dhe më e rëndësishmja hap për lirinë e mendjes.” 5. “Një shoqëri pa arsimin e duhur është si një trup pa shpirt.” 6. “Liria dhe arsimi janë të lidhura; një shoqëri e arsimuar e kupton më mirë drejtësinë.” 7. “Njohuria është e vetmja gjë që nuk mund t’ua marrë askush; ajo është e përhershme.” 8. “Mënyra më e mirë për të parashikuar të ardhmen është ta krijosh atë përmes dijes.” 9. “Njerëzit më të fortë nuk janë ata që e posedojnë forcën natyrore, por ata që kërkojnë të mësojnë gjithmonë.” 10. “Mos nënvlerëso kurrë fuqinë e një njeriu që dëshiron të mësojë.” ---- ✨️✨️ 2. Drejtësia dhe Moraliteti 11. “Unë nuk di të flas për çdo gjë, por unë di të them të vërtetën.” 12. “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë.” 13. “Një vend i ndërtuar mbi themelin e lirisë dhe barazisë nuk mund të qëndrojë nëse nuk mban drejtësinë si udhërrëfyes.” 14. “Kur një komb humb ndjenjën e drejtësisë, ai humb gjithçka.” 15. “Të mbash drejtësinë nuk është gjithmonë e lehtë, por është gjithmonë e domosdoshme.” --- ✨️✨️✨️ 3. Udhëheqja dhe Përgjegjësia 16. “Udhëheqësi më i mirë nuk është ai që komandon, por ai që mund të udhëheqë me shembull.” 17. “Mënyra e vetme për të bërë punë të madhe është të duash atë që bën.” 18. “Çdo njeri është përgjegjës për veprimet e tij, por një udhëheqës është përgjegjës edhe për pasojat e veprimeve të popullit.” 19. “Një udhëheqës duhet të marrë vendime bazuar mbi drejtësinë, jo mbi populizmin.” 20. “Udhëheqja nuk është për të fituar adhurim, por për të bërë atë që është e drejtë.” ---- 4. Jeta dhe Sfida 21. “Unë e kam mësuar se njerëzit janë më shumë të mirë sesa e mendoja, dhe më shumë të keq sesa doja të besoja.” 22. “Jeta është përbërë nga momente të vogla; përpjekjet e vogla të ditës së sotme ndërtojnë të nesërmen.” 23. “Mos ndalo së përpjekuri për atë që e di se është e drejtë, edhe nëse duket e pamundur.” 24. “Çdo ditë është një mundësi për të bërë diçka të mirë.” 25. “Vështirësitë janë ato që forcojnë karakterin dhe vendosmërinë.” --- 5. Durimi dhe Vetëpërmirësimi 26. “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë.” 27. “Unë jam një punëtor i thjeshtë që nuk dorëzohet kurrë.” 28. “Unë nuk jam i lindur i ditur, por unë mësoj çdo ditë.” 29. “Durimi dhe vendosmëria janë dy aleatë të domosdoshëm për suksesin.” 30. “Çdo ditë që investon në vetëpërmirësim, është një ditë që fiton për të ardhmen.” --- 6. Liria dhe Barazia 31. “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë; ajo është një e vërtetë që duhet mbajtur gjallë çdo ditë.” 32. “Liria nuk është vetëm të bësh çfarë të duash, por të bësh atë që është e drejtë.” 33. “Barazia është themeli i çdo shoqërie të qëndrueshme.” 34. “Një komb nuk mund të jetë i lirë nëse nuk respekton lirinë e të gjithë qytetarëve.” 35. “Liria është e mbrojtur nga njohuria dhe ndërgjegjja, jo nga fuqia brutale.” --- 7. Përpjekja dhe Suksesi 36. “Asgjë e vlefshme nuk arrihet pa përpjekje.” 37. “Sekreti i suksesit është të fillosh dhe të mos ndalesh.” 38. “Gabimet nuk janë fundi; ato janë hapat për të mësuar dhe për të përmirësuar vetveten.” 39. “Një punë e vogël e bërë me vendosmëri shpesh ka më shumë vlerë sesa një punë e madhe e bërë me paqëndrueshmëri.” 40. “Besimi në vetvete dhe puna e palodhur janë çelësi i çdo arritjeje.” --- Abraham Lincoln lindi në një familje të thjeshtë në Kentucky më 1809. Ai nuk pati arsimin e plotë që sot konsiderohet normal, por kishte një etje të madhe për dije. Vetëm nga librat që arrinte të gjente, ai mësoi të lexojë, të shkruajë dhe të mendojë thellë, duke e kuptuar se “Arsimi është armiku më i madh i varfërisë”. Me durim dhe përkushtim, Lincoln tha vetes: “Unë nuk jam i lindur inteligjent; unë thjesht qëndroj më gjatë duke mësuar.” Ai filloi të punonte si avokat dhe politikan, duke u përballur me sfida të mëdha. Megjithatë, nuk hoqi dorë kurrë nga drejtësia dhe moraliteti. Lincoln besonte fuqimisht se “Mënyra më e sigurt për të mos humbur është të bësh atë që di të jetë e drejtë”, dhe kjo bëri që ai të udhëhiqte me shembull dhe ndershmëri. Në vitin 1861, kur u bë Presidenti i Shteteve të Bashkuara, vendi ishte i ndarë nga lufta civile. Lincoln përballoi këtë krizë duke mbajtur si udhërrëfyes të tij lirinë, drejtësinë dhe barazinë. Ai e dinte se “Të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë” dhe punoi pa u lodhur për të zhdukur skllavërinë, duke lënë një trashëgimi të pavdekshme. Por Lincoln nuk ishte vetëm një udhëheqës i madh politik. Ai ishte edhe një njeri që e vlerësonte durimin, përpjekjen dhe vetëpërmirësimin. Ai thoshte: “Shumica e njerëzve kanë më shumë forcë për të duruar sesa mendojnë” dhe besonte se çdo sfidë ishte një mundësi për t’u bërë më i fortë. Jetës së tij i dha një mesazh të qartë dhe frymëzues: njohuria, drejtësia dhe vendosmëria janë çelësi i çdo arritjeje, dhe nuk ka sukses pa përpjekje dhe durim. Abraham Lincoln nuk ishte thjesht president; ai ishte një shembull i përkushtimit, moralit dhe humanizmit, një njeri që ndryshoi historinë dhe frymëzoi breza. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Botuese, Autore

Atje, o mik, është shqipëria ime...!🇦🇱 Atje, në tokën time, mes shkëmbinjëve rrethuar Pranverës, trëndelina, mbush me erë dynjanë... Atje, ku shqiponjat me flamur, ndër duar... Si shigjeta qiellit fluturojnë, anë e mbanë! Atje, o mik, është toka ime... e bukura, toka ime! Atje, ku në pyll zogjtë këndojnë, mijëra simfoni... Atje, ku shpirti im ka lënë veç gëzime, Atje, ku pemet pranverës, çelin lastarë të rinjë! Atje, tej fushës, ku gjarpëron lumi... atje tej Fëmijëria ime qëndron e pret ashtu pafaj, Kur vendlindjes largohem, kokën pas e kthej... Përmalluar kujtimesh, ulem mbi gur e qaj! Atje, mik, në çati ngrinte akulli dimrit, me acar Trumcakët çukisnin dritareve, çdo mëngjes! Atje, ku mërgimtarët, kthehen çdo behar... Atje, nënën ulur vetëm, shkallëve do ta gjesh! Atje, mik, është toka ime, shekujve larë me gjak! Ku shtëpia e vjetër më duket mbretëri, Mbetëm shpërndarë botës, njëri- tjetrit larg... Nuk e thërras vend, por të Zotit mrekulli! Atje, o mik, është vendi im... Shqipëria ime, Ndoshta e varfër, ndoshta pak e mjerë... Shpirti të më dalë lëndinave të tokës sime, Amanet do t’ua lë brezave të tjerë! -Anita Hoxha-

Sami Frasheri Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet manifest shpirteror Në horizontin e historisë shqiptare, pak libra kanë pasur peshën e një manifesti shpirtëror dhe politik si vepra e Sami Frashërit: “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet”.  Botuar në Bukuresht më 1899, ky libër nuk ishte vetëm një tekst i thjeshtë programatik – ai u bë një flakadan ideali, një testament kombëtar i shkruar në kohë rreziku, një udhërrëfyes për një popull që kërkonte dritën e vet. Historia e veprës dhe fshehtësia e saj Në mars të vitit 1899, Samiu, i frymëzuar nga jehona e manifestit të Vaso Pashë Shkodranit, përfundoi këtë libërth ku shtjellonte me guxim idetë e tij për çështjen shqiptare. Shkrimi i tij nuk mund të qarkullonte lirshëm brenda Perandorisë Osmane – përmbajtja e tij ishte e rrezikshme për pushtetin e kohës. Prandaj ai u botua fshehtas, pa emrin e autorit, në Bukuresht, me ndihmën e botuesve austro-hungarezë dhe me financimin e albanologëve të njohur Ippen dhe Nopça. Pas vdekjes së Samiut, më 17 nëntor 1904, publicisti Shahin Kolonja zbuloi autorësinë e këtij manifesti. Që atëherë, ai nuk i përkiste më vetëm një mendimtari – i përkiste gjithë kombit. Përmbajtja dhe struktura Libri është i ndarë në tre pjesë, sipas vetë titullit: Ç’ka qenë Shqipëria – Samiu pohon me krenari se shqiptarët janë një ndër kombet më të vjetër të Europës, duke i përmendur rrënjët pellazgjike dhe figurën titanike të Skënderbeut. Ai shpjegon kontributin e shqiptarëve në historinë e Perandorisë Osmane dhe shtrinë kufijtë e kombit në një hartë të vetëdijes kombëtare. Ç’është Shqipëria – një tablo e zymtë, ku përshkruhet gjendja e mjeruar e vendit: mungesa e shkollave shqipe, shtypja e gjuhës amtare, ndarjet krahinore e fetare që pengonin bashkimin. Në këtë pjesë, Samiu ngre një kritikë të hidhur ndaj 20 viteve të humbura pa progres. Ç’do të bëhet Shqipëria – pjesa më e ndritur, ku ai shpalos vizionin e tij për një komb të lirë, të bashkuar e të arsimuar. Ai shikon të ardhmen me sytë e shpresës: një Shqipëri të pavarur, ku dallimet fetare dhe krahinore treten përpara flamurit të përbashkët. Botime dhe jehona Ky libër nuk mbeti në errësirë. U përkthye më 1903 në greqisht nga Fan Noli, gjatë qëndrimit të tij në Egjipt, me ndihmën e Thanas Tashkos dhe Jani Vruhos. U ribotua në Sofje më 1907, në shtypshkronjën Mbrothësia. Më vonë, në Shqipëri, u botua nga shtëpia botuese “Naim Frashëri” në vitet 1962 dhe 1978 (me disa ndryshime të diktuara nga politika e kohës). Në vitin 1999, u ribotua sërish në Tiranë, sipas botimit të parë të 1899-ës. Vepra e Samiut është më shumë se politikë – ajo është poezi e mendimit kombëtar. Në faqet e saj, historia kthehet në kujtesë, kujtesa në dhimbje, dhimbja në mision, e misioni në shpresë. Nëse këtë libër do ta krahasonim me muzikë, ai do të ishte si një himn i Beethoven-it, i madh, i dhimbshëm dhe triumfues. Nëse do ta krahasonim me letërsi, do të ishte si një epope homerike, ku kombi i vogël shqiptar paraqitet si një protagonist i madh i historisë. Ky manifest u quajt nga studiuesit “bibla e nacionalizmit shqiptar”. Ai frymëzoi Rilindësit, i dha forcë intelektualëve të kohës, e hodhi urën midis ideve të shekullit XIX dhe pavarësisë së vitit 1912. aNë qarqet shqiptare, ai u prit me emocion dhe entuziazëm; në qarqet e huaja, me shqetësim dhe respekt. Ky libër mbetet edhe sot një pasqyrë ku shqiptarët shohin veten: të kaluarën e lashtë, të tashmen e vështirë, të ardhmen e ëndërruar. “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet” është një klithmë e ndërgjegjes kombëtare. Është fjalë dhe zjarr, është filozofi dhe poezi, është testament dhe profeci. Përmes këtij manifesti, Sami Frashëri u bë jo vetëm mendimtar i madh i kombit shqiptar, por edhe një filozof i shpresës universale: se asnjë popull nuk është i destinuar të shuhet, për sa kohë që ruan gjuhën, kujtesën dhe dashurinë për liri. © 2024–2025 Liliana Pere –   Botuese, Autore

Kristina Gentile Mandala. Shkrimtarja e pare Arbereshe. Kristina Gentile Mandala – Gruaja që shkroi me shpirtin e kombit Në historinë e letërsisë shqiptare, disa emra nuk shuhen kurrë, sepse nuk janë vetëm fjalë mbi letër, por zëra që vijnë nga thellësitë e një kombi. Një ndër këta zëra është Kristina Gentile Mandala (1856–1919), shkrimtarja e parë arbëreshe, një grua e jashtëzakonshme që, me penë e shpirt, ruajti gjuhën, zakonet dhe kujtesën e një populli të mërguar, por jo të harruar. Ajo lindi në Piana degli Albanesi, një fshat i mrekullueshëm në zemër të Siçilisë, ku gjuha shqipe dhe traditat e arbëreshëve ruheshin me fanatizëm brez pas brezi. Familja e saj ishte arbëreshe, rrënjët e së cilës shkonin deri te ata shqiptarë që, në shekullin XV, u shpërngulën nga atdheu për t’i shpëtuar pushtimeve osmane, duke marrë me vete gjuhën, këngët dhe kostumet e tyre si një thesar të shenjtë. E rritur në një mjedis ku krenaria kombëtare ishte frymëmarrje, Kristina u edukua në Kolegjin e Shën Marisë në Piana degli Albanesi. Aty ajo u njoh me veprat e Girolamo de Rada dhe Demetrio Camarda, figurave të mëdha të Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Këto lexime u bënë për të dritare nga ku shihte një botë më të madhe, por edhe thirrje për të shërbyer me talentin e saj në ruajtjen e kulturës shqiptare. Gjininë e krijimtarisë së saj mund ta përkufizojmë si poezi lirike me motive kombëtare dhe folklorike, por ajo ishte gjithashtu një mbledhëse dhe ruajtëse e letërsisë gojore arbëreshe. Brenda jetës së saj të përkushtuar, botoi dy vepra poetike madhore: Pugare (1887) Fatmeni (1887) Por kontributi i saj nuk u ndal këtu. Ajo mblodhi dhe dokumentoi përralla popullore arbëreshe, duke i kthyer në një pasuri të përhershme për kulturën shqiptare. Shkrimet e saj u botuan në revista të kohës, si Flamuri i Arbërit dhe pasardhësi i tij Arbri i Ri, ku zëri i saj u bë frymëzim për të gjithë ata që kërkonin ta shihnin gjuhën shqipe të lulëzonte. Kritika letrare e ka cilësuar Kristina Gentile Mandalën si një “zë të pastër e të guximshëm të shpirtit shqiptar”, duke vlerësuar ndjeshmërinë e saj poetike, gjuhën e pasur figurative dhe besnikërinë e pathyeshme ndaj motiveve kombëtare. Studiuesit e kanë parë si një urë mes letërsisë arbëreshe dhe asaj shqiptare të Rilindjes, një shembull që i tregoi botës se edhe gratë mund të jenë prijëse të mendimit kombëtar. Në rrugën e saj krijuese, ajo pati bashkëpunëtorë të shquar si Girolamo de Rada, Demetrio Camarda dhe Francesco Crispi në rrafshin kulturor. Ndër figurat që e frymëzuan thellësisht ishte edhe Dora d’Istria (Elena Gjika), me të cilën Kristina ndante dashurinë për kulturën, për emancipimin e gruas dhe për çështjen shqiptare. Përtej penës, Kristina kishte edhe shpirt artisti në forma të tjera: qëndiste me mjeshtëri motive tradicionale arbëreshe, këndonte këngë popullore dhe mbante ditarë personalë ku ruante mendimet, ëndrrat dhe shpresat e saj. Sot, emri i saj mbetet një gur themeli në historinë e letërsisë shqiptare. Kristina Gentile Mandala është jo vetëm një pionere e letrave shqipe, por edhe një simbol i dashurisë dhe përkushtimit ndaj identitetit kombëtar. Ajo dëshmoi se fjala mund të jetë armë, se vargu mund të jetë flamur dhe se një grua, me guximin e saj, mund të shkruajë jo vetëm poezi, por edhe historinë e një populli.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Bruges: Një Udhëtim në Kohë dhe Histori Bruges është një qytet i mrekullueshëm që flet me bukuri dhe histori të thella, një perle e vërtetë e Belgjikës, që ka mbetur e pandryshuar dhe magjepsëse për shekuj me radhë. I vendosur në rajonin e Flandrës, në pjesën veriperëndimore të Belgjikës, Bruges është një nga qytetet më të ruajtura të mesjetës dhe një destinacion i preferuar për ata që kërkojnë një udhëtim nëpër histori, art dhe kulturë. Historia dhe Dështimi i Pasur i Qytetit Historia e Bruges është një udhëtim që shkon përtej një mijëvjeçari. Nga shekulli i 11-të, Bruges ishte një qendër tregtare kryesore në Evropën veriperëndimore, një qytet i njohur për pasurinë dhe lavdinë e tij. Por pas një periudhe të lulëzimit, shekulli i 14-të solli rënien. "Zija e bukës", një krizë ushqimore që goditi Evropën, e pasuar nga "Vdekja e Zezë", i la Bruges në një periudhë të errët, duke bërë që kanalet të mbusheshin me baltë dhe të humbnin lidhjet e drejtpërdrejta me detin. Pavarësisht këtyre, qyteti ruajti bukurinë dhe elegancën e tij të vjetër, që sot i jep çdo udhëtari një mundësi për të udhëtuar në kohë. Bruges dhe UNESCO Në vitin 2000, qendra historike e Bruges u shpall pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Ky titull është një dëshmi e ruajtjes së jashtëzakonshme të qytetit, që ka mbajtur pothuajse të paprekura rrugët e tij me kalldrëm, kanalizimet e tij të lashta dhe fasadat karakteristike të shtëpive të tij mesjetare. Katedrala e Shën Salvadorit dhe Kambaniera e Bruges janë dy nga monumentet që i japin qytetit një aurë të veçantë. Kultura dhe Traditat e Qytetit Bruges është një qytet i pasur me kulturë, me muze të shumtë, galeri arti dhe festivale që tërheqin vizitorë nga e gjithë bota. Një ndër ato është festivali i "Fyerjeve të Hanës" që mbledh artistë dhe publikum çdo vit. Gjithashtu, festivali i muzikës dhe artizanaleve është një ngjarje që promovon traditat lokale dhe bën që qyteti të rrezatojë më shumë se kurrë. Një tjetër element kulturor i veçantë është pasuria e kuzhinës së Bruges, e njohur për pijet e saj të shijshme, siç është çokollata, birra belge dhe patatja e skuqur që shërbehet me majonezë, që është një shije tradicionale e qytetit. Bursa e Bruges dhe Ekonomia Një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë së Bruges ishte hapja e Bursa e parë në botë në vitin 1309. Ky ishte një hap i madh për tregtinë ndërkombëtare dhe e bëri Bruges një qendër ekonomike të fuqishme, që tërhoqi tregtarë dhe investitorë nga të gjitha anët e Evropës. Ky treg ishte një motor i zhvillimit ekonomik dhe vazhdoi të jetë një element që e bëri qytetin të njohur në periudha të ndryshme. Arti dhe Arkitektura Bruges është gjithashtu një qytet i pasur me arkeologji dhe art. Katedrala e Shën Salvadorit dhe Kishat e tjera mesjetare janë monumente që janë restauruar dhe ruajtur me kujdes. Kjo arkitekturë e lashtë, e shoqëruar me rrugët e ngushta, kalldrëmet dhe kanalet e kristaltë, e bën qytetin një nga më të vizituarit në Belgjikë dhe në Evropë. Popullsia dhe Jetesa e Qytetit Sot, Bruges ka një popullsi prej rreth 120,000 banorësh, por kjo shifër rritet shumë gjatë sezonit të turizmit, kur qyteti mbushet me vizitorë të interesuar për të parë bukuritë e tij mesjetare dhe për të shijuar atmosferën e tij romantike dhe të qetë. Shumë vizitorë thonë se kalimi nga një rrugicë e ngushtë në tjetrën është si një udhëtim nëpër kohë, një eksperiencë që të bën të harrosh përkohësisht jetën moderne. Gjykatat dhe Autoritetet Historike Një tjetër aspekt i rëndësishëm i qytetit është historiku i gjykatave të tij. Bruges ka pasur një sistem ligjor të zhvilluar që mbështeste zhvillimin e tregtisë dhe mbrojtjen e të drejtave të qytetarëve. Gjykatat dhe ndërtesat administrative të qytetit, shumë prej të cilave kanë mbijetuar deri më sot, janë dëshmi e një rendi të fortë dhe një shoqërie të orientuar drejt drejtësisë dhe zhvillimit ekonomik. Zija e Bukës dhe Dëshmia e Varfërisë dhe Rilindjes Një nga momentet më të errëta të historisë së Bruges ishte periudha e "Zijës së Bukës", një krizë e ushqimit që goditi qytetin dhe të gjithë Evropën në mes të shekullit të 14-të. Kjo përjetësi vuajtjesh ishte pasuar nga "Vdekja e Zezë", një pandemi që e shkatërroi pjesën më të madhe të popullsisë. Sidoqoftë, varfëria që mbajti Bruges të larguar nga zhvillimi i tepërt urban dhe ndërtimi i ri, e ndihmoi atë të ruajë bukurinë e saj të lashtë dhe autenticitetin mesjetar, i cili sot e bën qytetin të duket si një muze i gjallë. Një Vështrim i Përshtatshëm për të Kuptuar Bruges Bruges, me historinë dhe bukurinë e saj të pakrahasueshme, është një qytet që flet nëpërmjet çdo guri të kalldrëmit, çdo kanali dhe çdo ndërtese të lashtë. Kjo është një qytet që mbart një histori të pasur, ku pasiguria dhe bukuria shkrirë së bashku, e ku kalimi i kohës është një mundësi për të përjetuar një dimension tjetër të së kaluarës.

Irene Papas – Një legjendë e kinemasë me rrënjë shqiptare Irene Papas, e lindur si Eirini Lelekou më 3 shtator 1926 në Chiliomodi të Korinthit, Greqi, ishte një nga aktoret më të shquara të shekullit XX.  Me një karrierë që përfshin mbi 90 filma, ajo u bë e njohur ndërkombëtarisht për rolet e saj në filma si Zorba the Greek, The Guns of Navarone, dhe Electra.  Ajo gjithashtu interpretoi Penelopën në serialin italian Odissea, krah aktorit shqiptar Bekim Fehmiu.  Në vitin 2022, ajo u nda nga jeta në moshën 96-vjeçare.  Irene Papas lindi në Chiliomodi, një fshat i vogël pranë Korinthit.  Ajo ishte e bija e Eleni Prevezanou, një mësuese, dhe Stavros Lelekos, një mësues i dramës klasike.  Në një intervistë, Papas ka deklaruar se babai i saj mund të ketë origjinë shqiptare, duke thënë: "Mund të jem shqiptare, ose gjysmë shqiptare. Peloponezi është plot me shqiptarë."   Në moshën 7-vjeçare, familja e saj u transferua në Athinë, ku Irene filloi studimet në Shkollën e Dramës të Teatrit Kombëtar të Greqisë në moshën 15-vjeçare.  Ajo u diplomua në vitin 1948 dhe filloi karrierën e saj teatrale, duke interpretuar role si Elektra dhe Lady Macbeth.  Irene Papas ka luajtur në mbi 90 filma, duke përfshirë:  Zorba the Greek (1964): Një film i njohur ndërkombëtarisht, ku ajo luajti krah Anthony Quinn.  The Guns of Navarone (1961): Një film aksion i vitit 1961, ku ajo luajti një rol të rëndësishëm.  Electra (1962): Një adaptim i veprës së Euripidit, ku ajo luajti rolin e Elektras. Filmi fitoi çmime në Festivalin e Filmit në Cannes dhe në Festivalin e Filmit në Selanik.  Odissea (1968): Një serial televiziv italian, ku ajo interpretoi Penelopën krah Bekim Fehmiut.  Çmimi i Aktorit më të Mirë në Festivalin e Filmit në Selanik për rolin e saj në Electra. Nomimim për Çmimin AFI në Festivalin e Filmit të Hamptons për filmin Island (1989). 🏆 Çmime dhe Nderime Gjatë karrierës së saj, Irene Papas ka marrë disa çmime dhe nderime, duke përfshirë:  Çmimi i Aktorit më të Mirë në Festivalin e Filmit në Selanik për rolin e saj në Electra. Nomimim për Çmimin AFI në Festivalin e Filmit të Hamptons për filmin Island (1989). Ajo gjithashtu ka marrë vlerësime për kontributin e saj në artin e kinemasë, duke u konsideruar një nga aktoret më të mëdha të shekullit XX.  Irene Papas ka lënë një trashëgimi të pasur në botën e kinemasë.  Ajo ka interpretuar role të paharrueshme që kanë pasuruar artin e filmit dhe kanë ndikuar në breza të tërë aktorësh.  Origjina e saj shqiptare ka qenë një pjesë e rëndësishme e identitetit të saj, dhe ajo ka qenë gjithmonë krenare për rrënjët e saj.  Jeta e Irene Papas mund të krahasohet me një udhëtim të gjatë dhe të pasur nëpër detin e kinemasë, ku çdo film është një ishull i veçantë me histori dhe emocione të ndryshme.  Si një udhërrëfyes i mençur, ajo ka udhëhequr shikuesit nëpër këto ishuj, duke i ndihmuar ata të kuptojnë më mirë natyrën njerëzore . © 2024–2025 Liliana Pere –   Botuese, Autore

Naim Frashëri – Apostulli i Rilindjes Kombëtare Naim Frashëri është një nga figurat më të shquara të Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe njihet si poeti kombëtar i Shqipërisë.  Me veprat e tij, ai kontribuoi në zhvillimin e gjuhës dhe letërsisë shqipe, duke u bërë një simbol i unitetit dhe identitetit kombëtar.  Naim Frashëri ishte poet, shkrimtar, intelektual dhe veprimtar i shquar i Rilindjes Kombëtare Shqiptare.  Ai ishte një nga udhëheqësit e lëvizjes për pavarësinë dhe bashkimin e shqiptarëve, duke përdorur letërsinë si mjet për të zgjuar ndërgjegjen kombëtare.  Naim Frashëri lindi më 25 maj 1846 në Frashër, një fshat në jug të Shqipërisë.  Ai ishte i biri i Halit beut dhe Emine hanëmit.  Në fëmijërinë e tij, Naimi mori mësime në Teqenë Bektashiane të Frashërit, ku nisi të mësonte turqishten, arabishten dhe persishten.  Arsimi dhe Formimi: Në vitin 1865, familja e tij u shpërngul në Janinë, ku Naimi ndoqi gjimnazin "Zosimea".  Gjatë kësaj periudhe, ai u njoh me letërsinë dhe filozofinë klasike greke dhe romake, si dhe me idetë e Revolucionit Francez.  Veprimtaria Kombëtare: Në vitin 1878, Naimi mori pjesë në Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, një ngjarje kyçe në lëvizjen për pavarësinë e shqiptarëve.  Ai u angazhua për mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve dhe për zhvillimin e arsimit në gjuhën shqipe.  Jetesa në Stamboll: Në vitin 1882, Naimi u vendos në Stamboll, ku punoi si anëtar i Komisionit Arsimor të Inspektimit dhe Kontrollit.  Ai kontribuoi në përpjekjet për përhapjen e arsimit dhe kulturës shqiptare.  ✨️✨️✨️ Naim Sami Abdyl Frashëri –  Rrjeti i Rilindjes .  Ai lindi më në Frashër të Dangëllisë, në një familje të njohur bejlerësh, ku drita e diturisë bashkëjetonte me zakonet e vjetra të vendit.  Te tre bijt e Halit beut dhe Emine hanëmit, u rritëb në një mjedis ku bashkëjetonin besimi, kultura dhe dashuria për atdheun.  Tre vëllezërit Frashëri – Abdyli, Samiu dhe Naimi – do të bëheshin në histori një treshe e shenjtë, që la themele në politikë, në shkencë e në letërsi. Abdyli, vëllai më i madh, ishte udhëheqësi politik. Ai i dha jetë Lidhjes së Prizrenit më 1878, duke u bërë flamurtar i kërkesës për autonominë e Shqipërisë.  Ndërkohë, Samiu, mendimtari dhe enciklopedisti, shkroi veprën e pavdekshme “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është dhe ç’do të bëhet”, ku vizatoi hartën e një Shqipërie të lirë e të bashkuar. Dhe më pas erdhi Naimi, poeti i kombit, i cili, me vargje të ndritura, u fut në zemrat e shqiptarëve si një profet i shpirtit kombëtar. Në këtë mënyrë, të tre vëllezërit plotësonin njëri-tjetrin: njëri udhëhiqte, tjetri mendonte, e tjetri frymëzonte. Lidhjet e Naimit me rilindasit e tjerë janë një rrëfim më vete. Ai nuk veproi i vetëm. Ishte pjesë e një rrjeti të madh intelektualësh, ku secili kishte rolin e vet, por që të gjithë bashkoheshin në një ideal: Shqipërinë. Kur u hap Mësonjëtorja e Korçës më 1887, shkolla e parë kombëtare në gjuhën shqipe, pas dyerve të saj ishte edhe hija e butë e Naimit. Si zyrtar në Ministrinë e Arsimit në Stamboll, ai shfrytëzoi ndikimin e vet për të siguruar lejen e sulltanit për këtë shkollë. Ajo u bë një dritare për djemtë shqiptarë dhe një ogur i madh për ardhmërinë e arsimit. Pandeli Sotiri, drejtori i parë i shkollës, ishte zbatuesi i asaj ëndrre që Naimi mbillte me penë. ✨️ Në krah të tyre ishin edhe Petro Nini Luarasi, një mësues i përkushtuar, i cili përhapte abetaren dhe hapte shkolla shqipe në fshatra, duke i çuar në praktikë idealet e Naimit. Po ashtu, Kostandin Kristoforidhi, gjuhëtari i madh, përktheu Biblën në shqip dhe punoi për të përbashkuar dialektet. Naimi e adhuronte punën e tij, sepse e shihte gjuhën si themelin e kombit. Kristoforidhi e pasuroi gjuhën me themel, ndërsa Naimi e lartësoi me poezi. ✨️✨️ Një kapitull të veçantë hapin motrat Qiriazi, Sevasti dhe Parashqevi. Ato themeluan shkollën e parë të vajzave në Korçë në vitin 1891. Kjo ishte një guxim i madh në kohën kur arsimi i femrave shihej si luks i panevojshëm. Por Naimi e kuptonte se kombi nuk mund të ngrihej pa edukimin e nënave të ardhshme. Me mbështetjen e tij, motrat Qiriazi i hapën dyert e diturisë për vajzat shqiptare, duke vendosur një gur themeli në emancipimin shoqëror. ✨️✨️ Në këtë udhëtim të madh të Rilindjes, përveç Qiriazëve, Sotirit, Kristoforidhit e Luarasit, ishin edhe figura të tjera si Pandeli Qirjazi dhe bashkëpunëtorë të shumtë që punuan në terren për të realizuar atë që Naimi shkruante nga Stambolli. Të gjithë ishin fijet e një rrjete që lidhej e ngurtësohej rreth flamurit të diturisë. ✨️✨️ Naimi dhe Fan Noli nuk u takuan kurrë, sepse Naimi u shua në vitin 1900, para se Noli të hynte në arenën kombëtare. Por lidhja e tyre është shpirtërore dhe e pashkëputur. Fan Noli e quajti Naimin poetin kombëtar dhe mësuesin shpirtëror të brezit të tij. Ai e ngriti varrin monumental në Tiranë më 1937 dhe në ligjëratat e tij e vendosi pranë figurave më të ndritura të botës. Noli ishte trashëgimtari i frymës së Naimit: nëse poeti predikoi lirinë me vargje, Noli e vazhdoi atë me politikë, kishë e diplomaci. 🌟 Kështu, Naim Frashëri është nyja që lidh gjithë këta emra të mëdhenj: vëllezërit e tij Abdylin dhe Samiun, mësuesin Petro Nini, gjuhëtarin Kristoforidhi, Pandeli Sotirin dhe Pandeli Qirjazin, motrat Qiriazi, e deri te Fan Noli. Ata janë yje të të njëjtit qiell, dhe drita e tyre buron nga një diell i përbashkët: dashuria për Shqipërinë. Poezia “Dituria” (nga “Lulet e verës”, 1890) Dituria është dritë, është diell për njerinë, është shkëlqim edhe jetë, është mëma e miqësisë. Ajo mbjell dashuri, lidhje, vëllazëri, bashkon zemrat dhe shpirtërat, i bën njerëzit njerëzi. Këto vargje të thjeshta, por plot madhështi, janë një testament i shpirtit rilindas të Naimit. Për të, dija ishte arma më e fuqishme për çlirimin e kombit. Në një kohë kur Shqipëria ishte e shtypur nga analfabetizmi dhe mungesa e shkollave, Naimi e përshkruan dijen si “dritë” dhe “diell”, duke i dhënë asaj vlerë hyjnore. Ajo nuk është thjesht mjet njohurie, por një forcë që sjell miqësi, dashuri dhe vëllazëri mes njerëzve. Në këto vargje shihet qartë se Naimi nuk e mendonte diturinë vetëm si shkollë, por si një moral të ri shoqëror. Një popull i ditur do të bëhej një popull i bashkuar, i lirë dhe i qytetëruar. Ky është vizioni i tij i madh: pa dituri nuk ka liri, pa arsim nuk ka komb. Poezia është shkruar me vargje të shkurtër e të kthjellët, që kujtojnë ligjërimin e urtësive popullore. Naimi e afron idenë e dijes me gjuhën e zemrës, duke e bërë atë të kuptueshme për çdo shqiptar, edhe për atë që sapo hidhte hapat e parë drejt shkollës. Naim Frashëri nuk na la vetëm poezi, por një program kombëtar të ndritjes shpirtërore dhe arsimore. Ai u bë jo vetëm poet, por një apostull i dritës, i cili edhe sot e kësaj dite na kujton se “dituria është mëma e lirisë”. Vdekja dhe Trashëgimia: Naim Frashëri vdiq më 20 tetor 1900 në Stamboll.  Mbretëresha Zogu e solli trupin e tij në Shqipëri në vitin 1937, dhe ai u varros në Memorialin e Rilindjes në Tiranë.  Naim Frashëri është një përfaqësues i Rilindjes Kombëtare Shqiptare dhe i romantizmit në letërsinë shqipe.  Veprat e tij shquhen për përmbajtjen patriotike, filozofike dhe përpjekjen për zhvillimin e gjuhës shqipe.  Naim Frashëri ka lënë një pasuri të madhe letrare, përfshirë poezi, ese dhe përkthime.  Disa nga veprat e tij më të njohura janë: "Bagëti e Bujqësi" (1886): Një poezi që përshkruan jetën e thjeshtë dhe natyrën e bukur të Shqipërisë.  "Lulet e Verës" (1890): Një koleksion poezish me tema patriotike dhe filozofike.  "Histori e Skënderbeut" (1898): Një poezi epike që lavdëron heroizmin e Gjergj Kastriotit, Skënderbeut.  "Fletore e Bektashinjëve" (1895): Një vepër që pasqyron besimin dhe filozofinë Bektashiane.  "Gjuha Jonë" (1899): Një poezi që thekson rëndësinë e përdorimit të gjuhës shqipe.  Veprat e Naim Frashërit janë vlerësuar për pasurinë e gjuhës dhe për mesazhet e forta patriotike dhe filozofike.   Ai përdori letërsinë për të zgjuar ndërgjegjen kombëtare dhe për të promovuar unitetin e shqiptarëve. Poezi të tij Një nga poezitë e tij më të njohura është: Oh malet e Shqipërisë, Oh pemët e larta, Fushat e gjëra me lule, Ditë e natë ju shikoj. Cilat ishin më pikante? Poezitë e Naim Frashërit që kanë lënë më shumë gjurmë janë ato me tema patriotike dhe filozofike, si "Bagëti e Bujqësi", "Lulet e Verës" dhe "Histori e Skënderbeut".  Kritika letrare e ka quajtur Naim Frashërin si "Apostull të Rilindjes Kombëtare" dhe "Poet Kombëtar", për shkak të kontributit të tij të jashtëzakonshëm në zhvillimin e letërsisë dhe kulturës shqiptare.  Naim Frashëri mund të krahasohet me nobelistët shkrimtarë filozofë për thellësinë e mendimit dhe mesazhet e tij të fuqishme.  Si dhe ata, ai përdori letërsinë për të reflektuar mbi shoqërinë, kulturën dhe identitetin kombëtar.  Naim Frashëri mbetet një figurë kyçe në historinë e letërsisë dhe kulturës shqiptare.  Veprat e tij vazhdojnë të lexohen dhe vlerësohen për mesazhet e tyre të fuqishme dhe për pasurinë e gjuhës shqipe.  Autor: Liliana Përe studiuese e letërsisë shqiptare dhe pasionante e veprës së Naim Frashërit.

Revista Prestige Rubrika Personalitete që frymëzojnë “Ekselenca Shqiptare në Arenën Globale: Udhëtimi i Mendimtarit Ditmir Bushati drejt Harvardit” Ditmir Bushati – Udhëtimi i një mendimtari që shndërron dijen në shërbim publik. Sot, ai shihet jo vetëm si një diplomat i përmasave ndërkombëtare, por edhe si një mendimtar i kthjellët që përfaqëson një elitë të re politike e intelektuale, ku graviteti moral dhe vizioni strategjik janë busulla të pashkëputura. Ditmir Bushati vjen nga Shkodra, qytet me një traditë të jashtëzakonshme kulturore e intelektuale, që ka dhënë poetë, dijetarë e udhëheqës. Ai është pjesë e familjes historike Bushati, një derë e njohur që ka lënë gjurmë të pashlyeshme në shekuj – nga pashallarët e Shkodrës, te diplomatët e kohëve moderne si Petrit Bushati, apo figurat historike si Maliq Bushati. Kjo trashëgimi nuk është thjesht një emër, por një kapital moral që e ka shoqëruar Ditmirin në çdo hap, duke i dhënë përmasën e një figure që nuk u shfaq rastësisht në skenën publike, por si vazhdimësi e një historie shërbimi e përkushtimi ndaj dijes e diplomacisë. Ai e nisi udhëtimin e dijes në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit të Tiranës, ku spikati mes bashkëmoshatarëve dhe u diplomua në vitin 1999 me rezultate të shkëlqyera. Kjo diplomë nuk ishte thjesht një dokument, por një pasaportë drejt botës. Në Leiden të Holandës, një nga universitetet më prestigjioze të Europës, Bushati përfundoi Masterin në Drejtësi Ndërkombëtare Publike (LL.M), duke hyrë në ligjërimin akademik global. Studimi mbi drejtësinë ndërkombëtare e bëri të shikonte marrëdhëniet mes shteteve jo si lojë shifrash dhe interesash, por si arkitekturë të vlerave universale. Më tej, horizonti i tij u thellua me eksperienca studimi në Harvard University, në American and International Law Academy (Dallas), si edhe në Abo Akademi University (Finlandë). Secili institucion i dha një dritë të re vizionit të tij: Harvard i dha reflektimin mbi lidershipin dhe fuqinë e ideve, Dallas mbi drejtësinë ndërkombëtare praktike, dhe Finlanda mbi dimensionin nordik të demokracisë dhe paqes. Ky itinerar akademik nuk e shkëputi kurrë nga Shqipëria, përkundrazi e pajisi me aftësinë për të përkthyer në realitet vizionin se vendi ynë mund të jetë pjesë e dinamikave më të mëdha botërore. Rruga e tij nuk nisi me pushtet, por me shërbim. Si bashkëthemelues i European Movement Albania, Bushati u bë një prej zërave më të rëndësishëm të shoqërisë civile, duke treguar që politika nuk duhet parë si rrugë për privilegj, por si instrument për ndryshim. Në Ministrinë për Integrimin Europian, ai ishte një prej arkitektëve të Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit me BE-në, duke harmonizuar ligjet shqiptare me ato europiane. Ishte një punë e gjatë, shpesh e padukshme, por me ndikim të madh për të ardhmen e vendit. Aristoteli thoshte: “Ne jemi ajo që bëjmë në mënyrë të përsëritur. Ekselenca nuk është një akt, por një zakon.” Ekselenca e Bushatit ka qenë gjithnjë përkushtimi sistematik dhe puna me vizion afatgjatë. Në Parlament, ai u dallua për fjalën e matur dhe analizën e kthjellët, duke e kthyer debatin politik nga retorikë e zbrazët në argument të ndërtuar mbi dije. Si kryetar i Komisionit për Integrimin Europian dhe anëtar i delegacionit Shqipëri-BE, ai solli një kulturë debati që shpesh mungonte në politikën shqiptare. Kulmi i karrierës së tij erdhi me postin e Ministrit të Punëve të Jashtme (2013–2019). Në këtë periudhë, ai konsolidoi partneritetin strategjik me SHBA, avancoi procesin e integrimit europian dhe përfshiu Shqipërinë në nisma rajonale si Procesi i Berlinit. Bushati ishte pjesë e samitit të parë në Berlin (2014), ku kancelares Merkel i paraqiti vizionin që Shqipëria të bëhej kontribuese e vërtetë në stabilitetin rajonal. Në vijim, në Vjenë (2015) dhe Paris (2016), ai mbrojti projektet strategjike të Shqipërisë dhe solli rezultate konkrete si financimi i linjës hekurudhore Tiranë–Durrës–Rinas. Në Trieste (2017), ai nënshkroi marrëveshjen historike për krijimin e Zyrës së Bashkëpunimit Rajonal për të Rinjtë (RYCO), me qendër në Tiranë – një model i frymëzuar nga bashkëpunimi franko-gjerman pas Luftës së Dytë Botërore. Në Sofie (2018), ai doli në mbrojtje të perspektivës europiane të Ballkanit, me një fjalë të cituar gjerësisht: “Ballkani nuk është periferia e Europës, por zemra e saj e pazgjidhur.” Një tjetër episod i rëndësishëm ishte hapja e negociatave të vështira me Greqinë për çështjet e detit, minoritetit dhe ligjit të luftës, duke dëshmuar se diplomacia kërkon guxim dhe vizion afatgjatë. Në partneritetin me SHBA, Bushati firmosi marrëveshjen për transformimin e bazës ajrore të Kuçovës në një bazë taktike të NATO-s, duke e futur Shqipërinë në hartën e sigurisë euroatlantike. Po ashtu, në forumet e OKB-së, ai mbrojti Shqipërinë si një zë të besueshëm për paqen dhe multilateralizmin, duke theksuar rolin e vendit tonë në misionet paqeruajtëse. Nën drejtimin e tij, Shqipëria fitoi respekt të ri në arenën ndërkombëtare. Shërbimet konsullore u modernizuan, arkivat u digjitalizuan dhe u vendosën standarde meritokratike për diplomatët shqiptarë. Për kontributin e tij në diplomaci, Bushati është nderuar me dekorata të larta, ndër të cilat Grand Cross of the Order pro Merito Melitensi nga Urdhri i Maltës në vitin 2016. Sot, ai vijon të jetë i ftuar në ceremoni dhe forume ndërkombëtare prestigjioze, ku vlerësohet për kontributin e tij në konsolidimin e marrëdhënieve ndërkombëtare dhe promovimin e paqes në Europën Juglindore. Pas vitit 2019, karriera e Bushatit mori një dimension të ri. Edhe pse nuk mbante më poste qeveritare, ai mbeti një zë i fuqishëm në debatin publik, akademik dhe diplomatik. Ai iu rikthye botës së shoqërisë civile dhe akademisë, duke ligjëruar në universitete ndërkombëtare dhe duke botuar analiza e opinione mbi proceset gjeopolitike që po përfshinin Europën dhe Ballkanin. Artikujt e tij në media prestigjioze si Financial Times, Politico Europe, Euractiv dhe revista të specializuara në marrëdhënie ndërkombëtare, u cituan gjerësisht për qartësinë analitike dhe vizionin afatgjatë. Në këtë periudhë, Bushati botoi edhe libra dhe studime mbi integrimin europian, marrëdhëniet transatlantike dhe transformimin e Ballkanit Perëndimor. Vepra e tij “Shqipëria në marrëdhëniet ndërkombëtare: sfida dhe mundësi” u përkthye në disa gjuhë dhe përdoret si referencë në studimet rajonale. Po ashtu, ai mbajti ligjërata të ftuara në universitete si Oxford, Cambridge, Georgetown dhe Sciences Po Paris, ku u vlerësua për qasjen ndërdisiplinore që ndërthurte diplomacinë praktike me reflektimin teorik. Në nivel ndërkombëtar, ai u përfshi në forume të rëndësishme si Munich Security Conference, Brussels Forum i German Marshall Fund, si edhe në takimet e European Council on Foreign Relations, ku është anëtar i bordit. Ai gjithashtu u zgjodh anëtar i disa këshillave akademikë dhe organizatave që merren me zhvillimin e politikave të jashtme dhe të sigurisë. Në Shqipëri, Bushati vijoi të ishte aktiv në nisma sociale dhe intelektuale, duke themeluar fondacione që mbështesin të rinjtë dhe duke nxitur kulturën e dialogut qytetar. Nëpërmjet mentorimit dhe leksioneve publike, ai u bë një model për studentët dhe profesionistët e rinj, duke treguar se politika dhe diplomacia mund të ndërthuren me etikën dhe kulturën e shërbimit. Ky angazhim i vazhdueshëm i dha figurës së tij një përmasë të re: jo vetëm si ish-ministër, por si një mendimtar global, i pranishëm në tryezat më të rëndësishme ndërkombëtare. Pikërisht kjo rrugë e çoi drejt Harvardit në vitin akademik 2024–2025, duke i hapur një kapitull të ri në udhëtimin e tij intelektual dhe diplomatik. Për Ditmirin hapet një kapitull i ri në Harvard. Për vitin akademik 2024–2025, Ditmir Bushati i është bashkuar Qendrës për Marrëdhënie Ndërkombëtare të Harvardit – një institucion i themeluar nga Henry Kissinger dhe Robert Bowie në vitin 1958, që mbetet qendra kërkimore më e madhe në këtë fushë. Në Harvard, ai do të marrë pjesë në projekte kërkimore dhe do të mbajë cikle leksionesh me studentë, pedagogë dhe studiues mbi rolin e marrëdhënieve SHBA-BE në paqen dhe prosperitetin e Europës Juglindore. Për Bushatin, kjo është një eksperiencë e vyer ku ai jo vetëm do të kontribuojë me përvojën e tij, por edhe do të mësojë nga të tjerët. Nuk është hera e parë që ai kthehet në këtë universitet prestigjioz, por këtë herë me një mision më të gjerë: të ndajë përvojën e një diplomati që ka qenë pjesë e vendimmarrjeve historike për Shqipërinë dhe rajonin. Si e shohin elitat sot figurën e Ditmir Bushatit? Në qarqet akademike dhe diplomatike, Bushati perceptohet si një mendimtar politiko-diplomatik i rrallë, që kombinon reflektimin teorik me përvojën praktike. Profesorë ndërkombëtarë e kanë cilësuar si “një nga mendjet më të kthjellëta të Ballkanit për të kuptuar raportin BE–SHBA në rajon”. Në një shoqëri ku politika shpesh reduktohet në arenë polemikash të vogla, figura e tij shihet si përjashtim – një intelektual që ruan gravitetin e fjalës publike dhe që e ndërton karrierën mbi dije e integritet. Elitat e shohin si një përfaqësues të denjë të Shqipërisë moderne, si një urë mes Tiranës, Brukselit dhe Uashingtonit, dhe si një figurë që ka ende shumë për të dhënë në arenën globale. Për brezat e rinj, ai është shembull se si një shqiptar i formuar mes Shkodrës dhe Harvardit mund të ndikojë në fatet e rajonit e më gjerë. Nëse do ta shihnim jetën e Ditmir Bushatit përmes syve të filozofëve, ai është mishërim i konceptit aristotelian të “polis-it”: qytetari që nuk jeton vetëm për fatin e vet, por për fatin e komunitetit. Sot, kur bota po përballet me kriza të reja ndërkombëtare, figura e tij del si simbol i ekuilibrit mes idealizmit dhe pragmatizmit, mes dijes dhe veprimit. Ditmir Bushati nuk është thjesht një diplomat. Ai është një mendimtar me vizion global, një udhëheqës intelektual dhe një figurë që frymëzon. Në rrugëtimin e tij shohim jo vetëm historinë e një individi, por edhe dëshminë se Shqipëria mund të japë liderë që flasin me gjuhën e botës, pa harruar rrënjët e tyre. © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese. Autore -- Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Kënga "Margjelo" është një këngë tradicionale arbëreshe, që përfaqëson kulturën dhe trashëgiminë e popullsisë arbëreshe, që është një komunitet shqiptar që jeton kryesisht në Itali, pas migrimit të paraardhësve të tyre nga Shqipëria dhe territore të tjera shqiptare gjatë periudhës së Mesjetës. Historia e këngës: Kënga "Margjelo" ka një lidhje të fortë me traditën e maleve dhe jetën rurale të shqiptarëve, përkatësisht të arbëreshëve. Ajo përshkruan një histori dashurie dhe mallëngjimi, ndërsa shpreh emocionet dhe lidhjen e ngushtë me natyrën dhe kulturën e maleve. Përmes këngës, figura e "Margjelos" bëhet simbol i dashurisë dhe krenarisë për traditat e pasura të arbëreshëve. Përmbajtja e këngës: Kënga tregon një bisedë mes një djaloshi dhe një vajze, të cilët janë të lidhur me natyrën dhe traditën e jetës malore. Teksti i këngës shpreh dëshirën për t'u bashkuar dhe punuar së bashku në fushë, duke kënduar dhe duke ndarë dashurinë dhe mallit. Të dy ata janë pjesë e një kulture të thellë dhe kanë një lidhje të fortë me bukurinë e natyrës dhe traditën e popullit të tyre. Në lidhje me datën e krijimit të këngës, nuk ka informacion të saktë se kur është krijuar, por mund të thuhet se ajo ka origjinë të thellë në periudhën e emigrimeve të shqiptarëve në Itali dhe ka kaluar brez pas brezi, duke u ruajtur si pjesë e trashëgimisë kulturore të arbëreshëve. Margjelo Muzikën e këngës e kompozoi Prenk Jakova, ndërsa teksti është realizuar nga Filip Ndocaj. Teksti :: Song Lyrics Moj margjel mori malsore ku po shkon me at kosore ku po shkon moj tuj vrapue a po me pret o vash dhe mue bashke te shkojm me punue bashk te korrim tuj kendue Margjelo mori Margjel cilma synin qe me ke mshel O Margjela e malsis thuja kangve te cobanis Margjelo mori Margjel cilma syrin qe m`ke mshel O Margjela e malsis thuja kangve te cobanis Moj margjel mori fisnike bija e malsis kreshnike mos t`lshoj zemra ble sonjike trim i mir qe shkon si er mendjen kthyer ka gjithher e tash kthen sot behet vere margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke mshel o margjela e malsis thuja kangve qe mban ise margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke mshel o margjela e malsis thuja kangve qe mban ise margjelo mori margjel cilma syrin qe m`ke cel Kënga "Margjelo," e cila është kompozuar nga Prenk Jakova, ndërsa teksti është shkruar nga Filip Ndocaj. Kënga ka një tonalitet tradicional shqiptar dhe përshkruan tema të dashurisë, natyrës dhe mallëngjimit. Në tekst përmendet figura e Margjelos, e cila shprehet me admirim dhe dëshirë për t'u bashkuar. Kënga ka një ton melankolik dhe poetik, duke krijuar një imazh të bukurisë së maleve dhe emocioneve që lidhen me tokën dhe njerëzit. Pergatiti. Liliana Pere

Vangjush Mio – Drita e Pikturës Shqiptare Hyrje Në çdo epokë, arti ka një zë që ngrihet mbi të tjerët, për të sjellë një frymë të re. Për Shqipërinë e shekullit XX, ai zë ishte i Vangjush Mios – piktorit që solli dritën e impresionizmit në një vend ku arti ende kërkonte të gjente udhën e vet. Me penelin e tij, ai nuk pikturoi vetëm peizazhe, por krijoi poezi me ngjyra, duke i dhënë natyrës shqiptare një dimension të përjetshëm. Ashtu si Beethoven që i vesh tingujt me madhështi, Mio i veshi kodrat, fushat dhe rrugët e Korçës me tingujt e dritës dhe të ngjyrave, duke e bërë peizazhin shqiptar një simfoni të gjallë për sytë dhe shpirtin. Jeta Vangjush Mio lindi më 17 mars 1891 në Korçë, qytet i njohur për kulturë dhe art, i cili do të mbetej gjithmonë një skenë frymëzimi për të. Talenti i tij për vizatim u shfaq qysh në fëmijëri dhe e çoi drejt Akademisë së Arteve të Bukura në Romë, ku studioi pikturë dhe restaurim. Gjatë studimeve, Mio u nderua me dy çmime prestigjioze italiane: një për mjeshtërinë e peizazhit dhe një tjetër për aftësinë në restaurim artistik, duke e afirmuar si një talent të jashtëzakonshëm. Këto nderime i hapën rrugë për të sjellë frymën e artit modern evropian në Shqipëri. Pas kthimit, Mio u bë mësues vizatimi, më pas artist i lirë, duke iu përkushtuar tërësisht pikturës. Korça mbeti vendi ku ai krijoi, jetoi dhe la gjurmët e tij të pavdekshme. Stili dhe vepra Mio ishte i pari që solli impresionizmin në artin shqiptar. Ai u largua nga formalizmi akademik dhe iu dha lirisë së dritës, ngjyrës dhe natyrës. Peizazhet e tij janë të mbushura me dritë të butë, ngjyra të shkrira dhe një poezi që e dallon si një vizionar të ndjeshmërisë artistike. Vepra të njohura: Peizazh i Dardhës Vjeshtë në Korçë Bulevardi i Korçës Lumi i Devollit Peizazh me borë Sheshi i Korçës Peizazh i Voskopojës Korçë, dimër Në këto tablo, shohim jo thjesht pamje natyrore, por një muzikë ngjyrash që rrjedh si një simfoni. Ashtu si Beethoven ngriti muzikën në një lartësi universale përmes tingujve, edhe Mio ngriti peizazhin shqiptar në një poezi pamore që tejkalon kufijtë e kohës dhe hapësirës. Çmimet Çmimi i Peizazhit në Akademinë e Arteve të Bukura, Romë Çmimi i Restaurimit Artistik në Akademinë e Arteve të Bukura, Romë Këto nderime janë dëshmi e talentit të jashtëzakonshëm të Mios dhe e vlerësimit ndërkombëtar që ai fitoi që në fillimet e karrierës. Ekspozitat dhe prania ndërkombëtare Me një krijimtari të gjerë prej më shumë se 500 pikturash, 200 vizatimesh dhe 80 bocetesh, Mio nuk mbeti i mbyllur në Shqipëri. Ai ekspozoi në Itali, Rumani, Greqi, Egjipt, Turqi, Kinë, Rusi dhe ish-Jugosllavi. Kështu, piktura shqiptare mori për herë të parë një dimension ndërkombëtar, përmes penelit të tij. Kritika dhe vlerësimi Kritika shqiptare dhe ndërkombëtare e ka cilësuar Mion si themeluesin e artit modern shqiptar. Historianët e artit theksojnë se ai çliroi pikturën nga kornizat e ngurta dhe i hapi udhë frymës evropiane të impresionizmit. Në periudhën e realizmit socialist, arti i tij u konsiderua një hapësirë liridashëse, një dritare nga ku brezat e rinj shihnin përtej skemave ideologjike. Sot, kritikët e vendosin Mion pranë figurave më të mëdha të artit evropian të kohës, duke e parë si një krijues që i dha Shqipërisë një identitet të qartë në hartën e impresionizmit. Një kritik francez e ka përshkruar artin e tij si “një poezi me penel, ku drita është muzika dhe peizazhi është vargu”. Trashëgimia Trashëgimia e Vangjush Mios është e pasur dhe e çmuar: qindra piktura ruhen sot në Shtëpinë-Muze “Vangjush Mio” në Korçë, ndërsa shumë të tjera gjenden në koleksione private. Punimet e tij janë ndër më të kërkuarat në tregun e artit shqiptar dhe përbëjnë një thesar kombëtar. Ai mbetet një figurë kyçe e artit shqiptar – një artist që e dokumentoi natyrën dhe jetën shqiptare me sy të lirë dhe me shpirt të ndjeshëm. Përmbledhje Vangjush Mio nuk ishte vetëm një piktor, por një filozof i ngjyrës dhe i dritës. Ai i dha artit shqiptar një dimension të ri, duke e ngritur peizazhin në art të lartë, ashtu siç filozofët ngritën mendimin njerëzor në dritë, apo muzikantët e mëdhenj i dhanë njerëzimit melodi që nuk shuhet kurrë. Në dritën e pikturave të tij, Shqipëria e shekullit XX gjallon ende sot – poetike, e gjallë dhe e pavdekshme. --- ✍️ Autor: Liliana Pere © Copyright

Bujar (Babis) Arizi: Ngjyra që Flasin, Forma që Jetojnë Në rrugicat e Tiranës, mes dritës së mëngjesit dhe hijeve që vallëzonin mbi muret e qytetit, lindi Bujar Arizi.  Familja e tij, e thjeshtë dhe e edukuar me dashuri për kulturën, i dha hapësirë për të parë botën jo thjesht si pamje, por si histori që duhet treguar. Që fëmijë, ai ndjeu një tërheqje të veçantë për bojën dhe kanavacën, ku çdo goditje furçe ishte një fjalë e fshehtë e shpirtit, një muzikë vizuale që vetëm ai dinte ta dëgjonte. Formimi Artistik: Tirana dhe Firenze Rruga e tij drejt artit nisi në Akademinë e Arteve, Tiranë, ku vizatimi dhe poezia e bojës u bënë gjuhë e tij e parë. Pas diplomimit, Firenze, Itali, u bë një shkollë e re për dritën dhe perspektivën: aty ai mësoi të bashkonte ngjyrën me formën, të krijonte lëvizje brenda kanavacës dhe të shndërrohej çdo tablo në një hapësirë të frymëzuar nga emocioni dhe tradita evropiane. Studimet e tij pasuniversitare i hapën horizontet e një ekspresionizmi të lirë, ku çdo ton dhe kontrast kishte një kuptim të brendshëm. Emigrimi: Athina dhe Sfida e Identitetit Në 1993, pas ekspozitës së parë në Galerinë e Arteve, Tiranë, Arizi vendoset në Athinë, duke nisur një kapitull të ri si artist i lirë. Ai përjetoi emigrimin jo vetëm fizikisht, por edhe shpirtërisht: sfida e të qenit artist emigrant e forcoi identitetin e tij, duke e bërë artin më të thellë dhe autentik. “Një artist emigrant nuk pritet si një artist vendas… duhet të ruash personalitetin origjinal për të vlerësuar veten,” thotë vetë Arizi. Stili dhe Rryma Artistike Arizi krijon nën hijen e ExpresioFauvismit, një rrymë që bashkon ekspresionizmin dhe fovizmin, duke i dhënë ngjyrës fuqi dhe formës lëvizje. Ngjyra nuk është thjesht tonalitet; ajo rrjedh si lumë që përshkon shpirtin, ndriçon çdo formë dhe krijon atmosferë. Forma plastike merr frymë dhe hapësira bëhet dialog. Kritiku George Sergianos e përshkruan stilin e tij: > “Ngjyra shpërthejnë si lumë që rrjedh lirshëm, format fluturojnë me një lehtësi të papritur, dhe çdo vepër është e sinqertë dhe e mbushur me emocione të pastërta.”  Bujar Harizi ngjason me Matisse-in,   për mënyrën se si Arizi përdor ngjyrën për të dhënë jetë dhe energji, duke i shtuar një dimension unik të përvojës së tij personale dhe mesdhetare. Ai është vlerësuar me shume  Çmime dhe Ekspozitat Kryesore. Karriera e tij është e pasur me vlerësime që dëshmojnë talentin dhe përkushtimin: 2000 – Çmim për distinguim 2001 – Ekspozitë personale në Bashkinë e Athinës 2002 – Çmimi UNESCO dhe pjesëmarrje në ekspozitën kombëtare të Greqisë 2010 – Çmimi i Dytë në Ekspozitën Kombëtare të Pikturës 2011 – Çmimi i Parë dhe përfaqësimi i Greqisë në Bienalen e Firences 2012 – Pjesëmarrje në ekspozitën ndërkombëtare të Chelsea, New York Çmimet nuk janë thjesht trofe; ato janë dëshmi e një rrugëtimi emocional kembengules,, i një pasioni që shpërthen në çdo tablo. Trashëgimia e ti dhe Prezenca në Institucione është me  Disa nga veprat e tij qe ruhen në koleksione institucionale, përfshirë Godinën e Presidencës së Republikës, ku u falënderua nga Presidenti Konstantinos Stephanopoulos në 2002. Ekspozita “Painting Greece and Albania” në Muzeun Historik Kombëtar, Tiranë (2013), pasqyron përvojën e emigrimit dhe dialogun mes ngjyrës dhe kujtesës. Reflektim Eseistik: Fryma dhe Ngjyra Bujar Arizi qe  tiefon në shpirt, ku ngjyra reflektojne dinamizem dhe forma merr frymë si qytet që zgjohet në mëngjes.  Ai sjell histori emigrimi, sfidën e krijimit të vetës dhe forcën e lirisë artistike.  Origjinaliteti i tij është guxim, spontanitet dhe sinqeritet, duke e vendosur mes artistëve ndërkombëtarë, por gjithmonë me një tingull unik shqiptar. Çdo tablo e tij është një dialog i heshtur me shikuesin, një poezi vizuale ku ngjyra, forma dhe drita flasin pa fjalë, duke na kujtuar se arti është frymë, histori dhe liri. © 2024-2025 Liliana Pere  – Themeluese, Botuese. Autore   Revista Prestige

Revista Prestige, anëtare e Academie Edu, është një platformë kulturore ku ndërthuren në mënyrë harmonike teknologjia, arti dhe diplomacia. Ajo përfaqëson një hapësirë të veçantë, ku gjen intervista te personazheve te sukseshem, në shqiperi dhe ne bote, shkrime qe hartohen ne menyre kreative, duke nxjere vlerat e verteta dhe edukim mesazhe mbi keto modele, studime dhe kërkime të thelluara, duke sjellë thelb dhe kuptim të ri për sfidat dhe zhvillimet bashkëkohore. Si dhe analiza dhe analogji te figurave ikonike Revista Prestige Liliana bashkepunon me studiues dhe kerkues shkencore te fushave te ndryshme, me te cilet edhe keshillohet per mbarevajtjen e Revistes Prestige. Nje nga bashkepunetoret dhe keshilltaret e saj ështe Aurela Anastasi dhe disa bashkepunetore te tjera. Në faqet e saj prezantohen portrete të profesionistëve të shquar shkencetare diplomate nobeliste politikane presidente te SHBA, dhe ikonave, personalitete që frymëzojnë artistë dhe krijues nga Shqipëria dhe bota. Revista sjell gjithashtu intervista të veçanta, rubrika të dedikuara personazheve të njohur dhe tema që nxisin reflektim dhe frymëzim. Liliana Pere, themeluese, drejtoreshë, koordinatore autore dhe botuese e Revista Prestige, Ajo ka një eksperiencë të gjatë korrekte dhe të pasur në fushën e telekomunikacioneve. Ajo është këshilltare në një mision diplomatik ndërkombëtar dhe presidente e organizatës “Gruaja Shqiptare në Botë”. Liliana ka hartuar aplikacione dhe platforma dixhitale free, me qëllim fuqizimin e grave, sidomos publicisteve dhe agjensive te udhetimit , sekretarive per te ndihmuar grate Me një vizion të qartë dhe të përkushtuar, ajo promovon një edukim jo vetëm shpirtëror, por edhe intelektual dhe kulturor, bazuar në vlera të forta. Revista Prestige nuk është vetëm një revistë; ajo është një mision për krijimin e potencialeve të reja, hapjen e horizonteve të gjera të dijes dhe frymëzimin e brezave të ardhshëm për të ndjekur rrugën e edukimit dhe zhvillimit të vazhdueshëm. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese, Drejtore, Botuese Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Pablo Pikaso – Magjia e Formave dhe Ngjyrave Pablo Pikaso, një nga emrat më të mëdhenj të artit modern, lindi më 25 tetor 1881 në Malaga të Spanjës, dhe që në fëmijëri tregoi një dhunti të rrallë për vizatimin dhe pikturën. Babai i tij, një mësues pikture, e njohu talentin e vogëlushit dhe e udhëhoqi drejt mjeshtërisë së vizatimit realist. Por, përkundër fillimeve të disiplinuara, shpirti i Pikasos kërkonte të shprehte emocionet dhe botën përtej formave tradicionale. Ai mori arsimimin formal në Akademinë e Artit të Barcelonës dhe më vonë në Madrid, ku njohu mjeshtrit e artit klasik dhe modern. Por Pikaso nuk iu bind kurrë kufijve të akademisë; ai kërkoi të thyente rregullat, të eksploronte pikturën në mënyra të reja dhe të krijonte një gjuhë vizuale unike. Kështu, ai kaloi nga periudha e “Blu” dhe “Rozë” tek epoka e famshme kubiste, duke bashkëpunuar me Georges Braque. Veprat e tij më të njohura mund të përmblidhen në disa pika të rëndësishme: 1. Les Demoiselles d’Avignon – kjo pikturë revolucionare është një shpërthim i guximit dhe modernitetit. Figura të shpërndara në mënyrë dramatike dhe linja kënde të forta sfidojnë perceptimin tonë të trupit dhe hapësirës, duke shndërruar kanavacën në një tension të gjallë emocional. 2. Guernica – një protestë e fuqishme kundër luftës dhe padrejtësisë. Ngjyrat e errëta dhe figurat e deformuara krijojnë një atmosferë dhimbjeje universale, duke bërë që secili shikues të ndjejë terrorin dhe trishtimin e një qyteti të shkatërruar. 3. Periudha e “Blu” – pikturat e kësaj periudhe janë të mbushura me melankoli, ku portretet e vetmuara dhe tonalitetet e kaltërta japin një ndjesi të thellë dhe intime për vuajtjen njerëzore. 4. Periudha e “Rozë” – më e ngrohtë, më e lehtë dhe shpesh humoristike, kjo periudhë tregon një Pikaso të ndjeshëm, të lidhur me artin cirkues dhe jetën e përditshme. Pikaso dallohej nga të tjerët jo vetëm për mjeshtërinë teknike, por për guximin e tij të jashtëzakonshëm për të eksperimentuar. Ai nuk pranoi kurrë të ndjekë trendet; në vend të kësaj, ai krijoi trendet. Ai e shihte artin si një reflektim të shpirtit dhe si një mënyrë për të zhvendosur perceptimin njerëzor. Përmes kubizmit, ai e shpërndau realitetin në fragmente, duke sfiduar mënyrën se si shohim botën. Nga këndvështrimi filozofik, Pikaso e shihte artin si një urë midis brendësisë dhe botës së jashtme. Ai na mëson se çdo formë dhe çdo ngjyrë ka një histori, një emocion të fshehur që pret të zbulohet. Kritika e tij, si dhe adhurimi i botës së artit, e vendosin Pikason jo vetëm si një piktor, por si një mendimtar dhe shpikës i pafund i estetikës së re. Romantizmi i tij nuk qëndronte vetëm në tematikë, por në mënyrën se si ai lidhte ndjenjat me penelat dhe bojërat. Ai e shihte jetën si një kanavacë të hapur, ku çdo eksperiencë, çdo dhimbje dhe çdo lumturi mund të përkthehej në art. Pikaso na kujton se arti është i pafund, i lirë dhe i fuqishëm, dhe se madhështia qëndron në aftësinë për të parë botën jo si është, por si mund të jetë. Pablo Pikaso konsiderohet nga shumë kritikë dhe dashamirës të artit si një nga piktorët më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Ai përfaqëson rrymën e kubizmit, por gjithashtu kaloi përmes periudhave të ndryshme stilistike si periudha e “Blu” dhe “Rozë”. Ai u frymëzua nga artistë të mëdhenj si El Greco, Diego Velázquez, Henri Toulouse-Lautrec dhe Paul Cézanne, të cilët e ndihmuan të zhvillonte vizionin e tij unik. Pikaso bëri famë me pikturën “Les Demoiselles d’Avignon”, një kryevepër revolucionare që ndryshoi perceptimin e artit modern. Gjatë karrierës së tij, ai pati bashkëpunime të rëndësishme, sidomos me Georges Braque, me të cilin zhvilloi kubizmin, dhe u ndikua nga artistët e tjerë të kohës, duke ndarë ide dhe eksperimentuar forma të reja. Këto marrëdhënie artistike pasuruan krijimtarinë e tij dhe e vendosën Pikason si një qendër të pandashme të artit modern. Pablo Pikaso nuk jeton më; ai ndërroi jetë më 8 prill 1973 në Mougins, Francë, duke lënë pas një trashëgimi të pasur dhe të paharrueshme që frymëzon artistët dhe admiruesit e artit edhe sot.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore--Revista PrestigeTë gjitha të drejtat e rezervuara.

Mjerimi ka vulën e vet të shëmtueme asht e neveritshme, e keqe, e turpshme balli që e ka, syt që e shprehin, buzët që më kot mundohen ta mshefin. Janë fëmitë e padijes e flitë e përbuzjes, të mbetunat e flliqta rreth e përqark tryezës mbi të cilën hangri darkën një qen i pamshirshëm me bark shekulluer, gjithmon i pangishëm‼ ▫️▫️▫️MIGJENI Ky fragment  është një poezi nga Migjeni (Millosh Gjergj Nikolla), i cili është i njohur për stilin e tij të ashpër, realist dhe shpesh të hidhur në pasqyrimin e botës dhe të qenies njerëzore. Poezia përshkruan një mjerim të thellë dhe fytyrën e shëmtuar të varfërisë, padijes dhe përbuzjes, duke përdorur figura të forta dhe imazhe të qarta: balli, sytë, buzët që nuk mund ta fshehin shëmtinë; fëmijët e padijes; tryeza e shëmtuar mbi të cilën ka ngrënë një qen i pangjishëm. Stili i Migjenit shpesh shpreh revoltë dhe neveri ndaj padrejtësisë sociale dhe të shëmtuarës morale, duke krijuar një atmosferë të rëndë, pothuajse groteske, që trazon lexuesin dhe e bën të ndjejë pasiguri dhe dhimbje për gjendjen njerëzore. "Lule të mjerimit" është një nga veprat më të rëndësishme dhe më të njohura të shkrimtarit të madh shqiptar, Migjenit (Millosh Gjergj Nikolla). E botuar për herë të parë në vitin 1936, ky vëllim me tregime shënon një kthesë të madhe në letërsinë shqiptare, duke sjellë një frymë të re realizmi social. ​Përmbajtja dhe tematika ​Vëllimi përmban 13 tregime të shkurtra dhe novela, të cilat përshkruajnë me një stil të fortë e prekës jetën e shtresave më të varfra dhe të margjinalizuara të shoqërisë shqiptare të asaj kohe. Migjeni trajton tema të rënda si: ​ Varfëria dhe mjerimi: Ai shpalos botën e njerëzve të harruar, të cilët luftojnë çdo ditë për mbijetesë. Personazhet e tij janë punëtorë të pashpresë, lypsarë, prostituta dhe të mjeruar që jetojnë në skamje të plotë. ​ Pabarazia sociale: Migjeni vë në kontrast pasurinë e vogël me varfërinë e thellë, duke kritikuar hapur padrejtësinë e shoqërisë. Ai ishte një zë i fuqishëm për të paprivilegjuarit. ​ Dëshpërimi dhe pashpresa: Shumë prej tregimeve nuk kanë një fund të lumtur. Ato pasqyrojnë një ndjenjë të fortë dëshpërimi dhe pafuqie, duke theksuar se shpresa është një luks që këtyre personazheve u mungon. ​ Hipokrizia e moralit: Shkrimtari kritikon ashpër moralin e dyfishtë të shoqërisë, veçanërisht atë që i dënon njerëzit e varfër për zgjedhjet që detyrohen të bëjnë për të mbijetuar. ​Stili i Migjenit ​Në "Lule të mjerimit" , stili i Migjenit është i drejtpërdrejtë, i fortë dhe shpeshherë sarkastik. Ai përdor një gjuhë realiste dhe shpërthimet emocionale të personazheve janë të sinqerta dhe të dhimbshme. Përdorimi i ironisë dhe i një lloj humori të zi e bën narracionin e tij edhe më efektiv, duke e bërë lexuesin të reflektojë thellë mbi atë që lexon. ​Disa nga tregimet më të njohura të këtij vëllimi janë: ​ "Zeneli" ​ "Historia e një njeriu që shkon për të mbledhur gjethe" ​ "Bukuria që vret" ​ "Studenti në shtëpi" ​"Lule të mjerimit" mbetet një vepër themelore në letërsinë shqiptare, jo vetëm për vlerat e saj artistike, por edhe për ndikimin e saj të fuqishëm social dhe humanitar. © 2024-2025 Liliana Pere  – Themeluese, Botuese. Autore   Revista Prestige

Art Kinematografi  Analizë Anna Maria Pierangeli, me nënshkrimin e autores Liliana Pere për Revista Prestige.  Kjo analize përfshin historinë e jetës së saj, formimin, rolet më të rëndësishme në kinematografi, psikologjinë e figurës së saj artistike, si dhe një analizë krahasuese midis kinemasë italiane dhe asaj amerikane: Ka figura që ndriçojnë për pak në horizontin e artit, por që lënë gjurmë të pashlyeshme në ndjeshmërinë e brezave. E tillë ishte Anna Maria Pierangeli – ose thjesht Pier Angeli – një aktore që nuk i përkiste vetëm kinemasë italiane, por shpirtit të një epoke të artë, ku arti dhe ndjeshmëria lëviznin dorë për dore. Fëmijëria dhe formimi – një yll që ngrihej ngadalë Anna Maria lindi më 19 qershor 1932, në Cagliari të Sardenjës, një nga vendet më të egra e poetike të Italisë. Që fëmijë tregoi një prirje të pazakontë për artin, ndonëse rrethanat historike të Italisë në prag dhe pas Luftës së Dytë Botërore nuk ishin aspak të favorshme për një vajzë e re të rritet në paqe dhe ëndrra. Ajo studioi artin dramatik në Centro Sperimentale di Cinematografia në Romë, një institucion prestigjioz që ka formuar emrat më të mëdhenj të ekranit italian. Zëri i saj i ëmbël, fytyra e pastër, tiparet e pafajshme dhe mënyra e të folurit me theks të butë sard dominuan që në fillim rolet e saj të para në ekran. Kishte diçka tek ajo që i ngjante më shumë një pikture të Rafaelit se një vajze të zakonshme. Shkëlqimi i hershëm – Teresa dhe Hollywood-i Karriera ndërkombëtare e Pier Angeli nisi fuqishëm me filmin “Teresa” (1951) të Fred Zinnemann, një dramë që preku thellë publikun amerikan. Me këtë rol ajo fitoi Golden Globe Award për aktoren më të mirë debutuese – një sukses i rrallë për një aktore joanglishtfolëse në atë kohë. Roli i Theresës, një vajze italiane emigrante që martohet me një ushtar amerikan, nuk ishte vetëm një histori dashurie, por një reflektim i pasojave të luftës, i ndryshimeve sociale dhe i krizës identitare që mbartnin shumë gra evropiane të kohës. Pas këtij suksesi, Hollywood-i i hapi dyert. Ajo luajti përkrah aktorëve të mëdhenj si Kirk Douglas, Paul Newman, Vic Damone (me të cilin u martua) dhe pati lidhje romantike me legjendën James Dean. Rolet më të paharrueshme Përtej “Teresa”-s, Pier Angeli luajti në: The Silver Chalice (1954) – ku luajti përkrah Paul Newman, në një film historik që trajtonte rrënjët e krishterimit. Zonjusha Nitush – ku ajo shkëlqen përkrah Fernandel, në një film komik e muzikor që ka mbetur i dashur për shumë breza shqiptarësh. Somebody Up There Likes Me (1956) – një nga filmat më të mirë të dramës sportive të Hollywood-it, ku ajo interpreton gruan e boksierit Rocky Graziano. Por çfarë e bënte unike Pier Angeli në ekran?  Ishte ajo përzierje e rrallë e ndjeshmërisë, e trishtimit të heshtur, e buzëqeshjes së paqes dhe syve që flisnin më shumë se fjalët. Ajo s’ishte thjesht një aktore – ajo ndiente çdo rol, e përjetonte, e mishëronte. Psikologjia e një shpirti të thyer Ajo që e dallon Pier Angeli në art nuk është thjesht bukuria – por introspektimi i thellë, melankolia e përhershme, dhe sensibiliteti emocional që ajo sjell në çdo rol. Rrallëherë ajo shfaqet si protagoniste ekstreme, si femme fatale – përkundrazi, ajo është figura e ndrojtur, e përkushtuar, e ndjeshme, që përfaqëson një Itali që digjet përbrenda. Në shumë aspekte, ajo është më shumë personazh neorealist, edhe kur luan në produksione të mëdha amerikane. Në psikologji do të thuhej se Pier Angeli ishte një person me dominancë të lartë të ndjeshmërisë empative dhe të melankolisë poetike – çka ndikoi edhe në fatin e saj tragjik. Martesa e trazuar, presioni i nënës së saj, ndarja nga James Dean dhe boshllëku emocional e çuan në depresion dhe më vonë në overdozë barbituratesh, që i mori jetën në moshën 39-vjeçare. 🌟🌟Kinemaja italiane vs. kinemaja amerikane – një reflektim Kinemaja italiane e epokës së Pier Angeli kishte një karakter të veçantë: neorealizmi – një rrëfim i thjeshtë, human, i bazuar në realitetin e pasluftës. Filmat italianë nuk kishin nevojë për efekte speciale – ata ishin më shumë poezi vizuale, ku historia dhe ndjenja ishin boshti i artit. Kinemaja amerikane, nga ana tjetër, ndërtonte yje, ndërtonte mitologji. Aktorët ishin pjesë e një makinerie të madhe që përpunonte imazhin, promovonte ikonat dhe kërkonte përsosmërinë jashtë njeriut. Pier Angeli qëndronte në mes: mishërimi i ndjeshmërisë italiane me ëndrrën amerikane. Ajo nuk përshtatej plotësisht në asnjë prej tyre – dhe pikërisht kjo është ajo që e bënte të veçantë. Ishte italiane me shpirt, por e huaj në të dy botët. 🌟🌟Pse ende pëlqehet kinemaja italiane? Sepse kinemaja italiane nuk gënjen. Ajo flet për njeriun. Për trishtimin. Për dashurinë. Për shpresën. Sepse gjithçka është e vërtetë, edhe kur është fiction. Ajo është një pasqyrë e ndjenjave, jo një skenografi e iluzioneve. Dhe aktore si Pier Angeli janë dëshmi e kësaj ndershmërie estetike. Në kohën tonë, ku gjithçka komercializohet dhe shpejtohet, kthimi te aktoret si Pier Angeli është një formë meditimi, një kthim te ajo art që fliste me heshtje dhe buzëqeshje të hidhura. 🕰️ Jeta dhe karriera e Pier Angeli – Një kronologji e ndjeshme dhe e ndriçuar 1932 – LINDJA E NJË SHPIRTI ARTISTIK 19 qershor 1932 – Lindi në Cagliari, në ishullin piktoresk të Sardenjës, në Itali. Ishte motra binjake e aktorja Marisa Pavan, por ndryshe nga motra, Pier kishte një butësi që nuk të lejonte ta harroje. > Sardenja i dha natyrën: e egër, e bukur, e thellë. Familja i dha rregullin. Bota do t’i jepte dhimbjen. Vitet ’40 – E RINIA MES LUFTËS DHE ëNDRRËS Në fund të Luftës së Dytë Botërore, familja Pierangeli u zhvendos në Romë, ku ajo u regjistrua në Centro Sperimentale di Cinematografia – akademia më e rëndësishme e filmit në Itali. > Në një kohë kur gratë në Itali kërkonin dinjitet në një shoqëri të rrënuar, ajo kërkoi artin si strehë. 1950 – DEBUTIMI NË KINEMANË ITALIANE Luajti rolin e saj të parë në filmat italianë, ku menjëherë ra në sy për prani të brendshme, më shumë se pamje të jashtme. Shumë kritikë thoshin: "Ajo nuk aktron, ajo jeton çdo skenë." 1951 – TRIUMFI NË HOLLYWOOD Roli i Teresa-s në filmin amerikan me të njëjtin emër shënoi një kthesë historike: E para aktore italiane që debutoi me një rol kryesor në një film të madh amerikan. Fitoi Golden Globe si “Aktorja më e mirë debutuese”. > Pier nuk interpreton një emigrante italiane. Ajo e përfaqëson atë – në brengë, dashuri, përulësi dhe krenari. Është më shumë dokument sesa film. 1954 – DASHURIA, DEAN DHE NDALIMI I SË VËRTETËS Gjatë xhirimeve në Hollywood, ra në dashuri me James Dean. Por nëna e saj konservatore nuk e pranonte një dhëndër protestant dhe i ndaloi martesën. Kjo ndërhyrje shënoi një kthesë emocionale në jetën e saj. > Jetën e saj nuk e shkatërroi Hollivudi, por një botë ku dashuria duhej të kalonte nga dogana morale. 1954–1956 – PËRPARIMI DHE ROLI I GRUAS IDEALE Luajti në disa filma të njohur si: The Silver Chalice (përkrah Paul Newman) Mam'zelle Nitouche (Zonjusha Nitush) përkrah Fernandel Somebody Up There Likes Me – si grua e boksierit Rocky Graziano > Roli i gruas së ndjeshme, mbështetëse, por me integritet të brendshëm e shoqëroi gjithmonë – ajo e përfaqësonte më mirë se kushdo tjetër epokën e heshtur të gruas së fortë, që nuk bërtet. 1956–1960 – MARTESA DHE JETË FAMILJARE E LODHUR U martua me këngëtarin Vic Damone dhe pati një djalë, por martesa u prish për shkak të xhelozisë, konflikteve dhe presioneve publike. > Ndonëse në ekran luante gruan ideale, në jetë ajo ishte vetëm një shpirt që kërkonte prehje, por nuk e gjente. 1960–1970 – RËNIA E NGADALTË DHE LARGIMI NGA SKENA Me kalimin e viteve, rolet filluan të zvogëloheshin. Kinemaja ndryshoi. Bukuria e qetë e viteve ’50 nuk ishte më në modë. Hollivudi kishte nevojë për “diva” ekspresive, jo për trishtim të brendshëm. > Ishte si një violinë klasike që mbeti në kohën kur muzika u bë më elektronike. 1971 – NJË ROL I HUMBUR NË “THE GODFATHER” Ishte përzgjedhur për një nga rolet në filmin “The Godfather”, por jeta pati tjetër plan. 10 shtator 1971, në moshën vetëm 39 vjeç, ajo vdiq në apartamentin e saj në Beverly Hills, pas një overdoze të barnave. > Ironikisht, vdiq para se të merrte rolin që do t’i kthente hijen e vjetër. Në vend të ekranit, zgjodhi përjetësinë. 📽️ Analiza: Çfarë e bënte Pier Angelin ndryshe nga të tjerat? Element Komenti Analitik Fizikisht Nuk kishte sharmin e zjarrtë të Sophia Lorenit apo tërheqjen seksuale të Gina Lollobrigidës. Ishte më shumë “vajza që mund ta dashurosh përgjithmonë” – e pastër, e butë, e brishtë. Aktorisht Ajo nuk aktronte për efekt, por për ndjesi. Rol i saj i vërtetë ishte heshtja. Ishte më shumë “emotion translator” se interpretuese. Psikologjikisht Bartëse e një shpirti empatik dhe melankolik, që nuk duroi dot presionin e dy botëve: të artit dhe të moralit. Në kontekst evropian vs. amerikan ✨️✨️Në Evropë ajo do të ishte një aktore autore, e vlerësuar për ndjeshmërinë. Në Amerikë, në kohën e saj, kërkohej më shumë glamur se shpirt. Kjo kontradiktë e tretur në shpirtin e saj. > "Pier Angeli: jo thjesht një aktore, por një epokë në formën e një gruaje" Çfarë e bënte Pier Angelin ndryshe nga të tjerat? Nuk ishte diva tipike. Pier Angeli nuk kishte hijen klasike të një "femme fatale", as magnetizmin ekspozues që përfaqësonte, fjala vjen, Sophia Loren apo Gina Lollobrigida. Ajo nuk synonte të sundonte skenën – ajo thjesht e mbushte atë me ndjeshmëri. Fytyra e saj ishte delikate, shpesh me një hije trishtimi që të kujtonte portretet renascentiste. Sytë i flisnin më shumë se çdo fjalë. Kishte një lloj bukurie të padukshme në shikim të parë, por që rrinte gjatë në mendje dhe zemër. Nuk interpretonte rolet – ajo i përjetonte. Në film, Pier Angeli nuk donte të dëshmonte se ishte aktore e madhe. Ajo nuk kishte nevojë për gjeste të mëdha. Ishte minimaliste në shprehje, por maksimale në ndjenjë. Kur luante gruan e përulur, të dashuruar, të lënduar apo të heshtur – ajo nuk e "bënte" këtë rol: ajo ishte ajo grua. Prekja e saj e butë artistike krijonte lidhje të drejtpërdrejtë me publikun, pa efekt dramatik. Mishërim i një elegance morale. Ajo refuzoi martesën me James Dean – jo nga mungesë dashurie, por për respekt ndaj nënës dhe bindjeve të saj fetare. Në një kohë kur rebelimi ishte në modë, ajo qëndroi besnike një kodi të brendshëm. Kjo e bënte më të thellë, më të ndërlikuar, më njerëzore. Publiku e shihte si vajzën që, përtej glamurit, vuante, zgjidhte dhe gabonte si të gjithë ne. Një shpirt që nuk bënte kompromis me ndjenjat. Nuk e dëshiroi famën me çdo kusht. U lodh nga presioni i imazhit, nga jeta që i diktohej nga studiot dhe tabloidet. Ajo nuk mund të shtirej gjatë. Ishte ndjeshmëri e pastër në një industri që shpejt po e humbiste këtë cilësi. Simbol i gruas së brishtë në një botë të zhurmshme. Ndryshe nga aktoret që kërkonin të ishin zë i fortë në ekran, ajo ishte zëri i brendshëm i shumë grave që s’mund të flisnin. Pier Angeli përfaqësonte atë tipologji gruaje që ekziston në art, por rrallë në jetë: e bukur pa vetëdije, e dashuruar pa fjalë, e fortë pa u dukur. Prania e saj ishte muzikë e heshtur. Në një kohë ku kinemaja kërkonte ndriçim të jashtëm, ajo solli dritë të brendshme. Në vend të llambave të studios, mjaftonte prania e saj në një kornizë filmi dhe e gjithë skena ngrohej. Ishte ajo që në psikologji do ta quaje një figurë qetësuese – “the calming presence” – që krijonte ekuilibër edhe kur vetë ndodhej në trazim. Për këtë ajo nuk mund të harrohet. Pier Angeli nuk u bë mit. Ajo mbeti kujtim. Dhe kujtimet e pastra, ato që nuk shiten, janë më të rrallat në historinë e kinemasë. Nëse dëshiron, këtë seksion mund ta titullojmë edhe: 🔹 "Pier Angeli – Zëri që fliste pa folur" ose 🔹 "E brishta që sfidoi ekranin me butësi" Trashëgimia Ndonëse vdiq e re, Pier Angeli la pas një trashëgimi të qetë, por të fortë – një kujtim të një elegance që nuk bërtet, një feminiteti që nuk provokon, një trishtimi që nuk kërkon mëshirë. Liliana Pere Revista Prestige

“Drita e Një Talenti të Vërtetë: Rrjedhja e Emocionit, Ikona e Ndjeshmërisë” Gëzuar ditëlindjen, Marjeta! 🌹 Shëndet, gëzim dhe shumë momente të bukura që ndriçojnë jetën tënde siç ti ndriçon artin dhe zemrat tona. Në mes të skenës dhe jetës, ekziston një dritë që ndricon :  Marjeta Ljarja.  Talenti dhe aftësia  e saj prek me talent, delikatesë dhe mendje të kulturuar çdo shikues.  Një ikonë e bukur , e cila nuk jeton vetëm në filma dhe teatro, por në ndjesinë që lë pas çdo rol, çdo fjalë, çdo heshtje.  Me butësinë e saj njerëzore dhe forcën e artit,  Marjeta është një përfytyrim i së bukurës që prek, që mendon, që jeton – një aktore që ndricon me rolet e saj, kulturen dhe natyralitetin e mrekulkueshem. Në fillim ishte drita e Pogradecit, më 3 shtator 1955, kur lindi Marjeta Ilo. Fëmijëria e saj u bë rrënjë e ëndrrës, që më pas do ta çonte drejt Institutit të Lartë të Arteve, dega Dramatike në Tiranë. Viti 1977 i hapi dyert e një skene që do të shndërrohej në tempullin e saj shpirtëror. Në vitin 1978, ndërsa xhirohej “Në pyjet me borë ka jetë”, fati ndërthuri dy shpirtra – një aktore e re, me sytë plot ëndrra, dhe një regjisor e aktor që kishte fuqinë e vizionit: Rikard Ljarja.  Aty u ndez sinergjia, dhe më vonë u kurorëzua dashuria. Martesa e tyre nuk ishte thjesht lidhje, por një bashkim artistik dhe jetësor. Rikardi u bë bashkëshorti, miku, partneri i artit, e më vonë kujtim i paharrueshëm pas 20 prillit 2020, kur ai u shua fizikisht, por jo kurrë në kujtesë. Marjeta Ljarja shkëlqeu si aktore në Teatrin e Pogradecit dhe pastaj në Teatrin Kombëtar të Tiranës që nga fundi i viteve ’70. Roli i saj u bë mishërim i dramës, natyralizmit, dhimbjes dhe shpresës. Nga “Visitë e plakës së pasur”, “Richard III”, “Dy Zogj të Virgjinë”, te “Këmbanat e muzgut”, ajo krijoi portrete të pashlyeshme. Në kinema, me mbi 15 role kryesore, Marjeta la gjurmë: Debutimi në “Në pyjet me borë ka jetë” (1978). “Vajzat me kordele të kuqe” (1978) – ku fitoi Kupën si Aktorja më e mirë në Festivalin e II-të, 1979. “Kur xhirohej një film” (1981) – lojë mes realitetit e artit. “Fillim i vështirë” (1986) – Zana, që i solli nderim në Festivalin e VII-të (1987). “Rrethi i kujtesës” (1987) – roli i Margaritës, kulmi i karrierës, i shpërblyer me çmim të tretë. E më pas “Lamerica” (1994), “Viktimat e Tivarit” (1996), “Koha e kometës” (2007), dhe shumë të tjera. Rrugëtimi i saj nuk u ndal me filmin: ajo u bë drejtore artistike në Ministrinë e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve (1995–1997). Pastaj emigroi në Greqi (1997–2003), për t’u kthyer sërish në atdhe, ku për 10 vjet drejtoi programe për fëmijë në televizion. Nderimet nuk munguan: “Artiste e Merituar” në Shqipëri – një titull që vulos respektin institucional për një artiste që jeton në memorien kolektive. Në fytyrën e saj, publiku sheh një reflektim të brishtë, por të fortë. Në secilin rol, Marjeta nuk ishte thjesht aktore, por rrëfimtare e shpirtit shqiptar. Ajo shfaqej si Meryl Streep në natyralitet, si Irène Jacob në thellësi psikologjike, si Judi Dench në diversitetin e skenës. Por mbi të gjitha, ajo ngelet gjysma e një çifti që mbeti model i përkryer – Rikard & Marjeta. Ai, regjisor e aktor me zë të fuqishëm, ajo aktore me ndjeshmëri të kristaltë.  Ata jetuan artin bashkë, krijuan kujtime bashkë, luftuan kohën bashkë. Pas humbjes së tij në 2020, Marjeta mbart jo vetëm trashëgiminë e saj, por edhe të Rikardit – si një dëshmi e dashurisë që nuk shuhet. > Dy shpirtra të lidhur nga arti, nga fjala, nga ekrani. Një martesë  një testament i harmonisë mes dashurisë humanizmit dhe artit.  Një çift që mbeti ikonë e kinemasë dhe e teatrit shqiptar. Dhe sot, më 3 shtator 2025, kur Marjeta Ljarja mbush 70 vjeç, ajo është jo vetëm aktore, por kujtesë e një brezi, simbol i një dashurie që shndrit edhe përtej ekranit.  © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore-- Revista Prestige.

Çfarë është ADHD-ja? “Pyet mjekun” është rubrika më e re, një platformë që bën të mundur kontaktin ndërmjet mjekut dhe pacientit. Nëse keni ndonjë pyetje, për gjithçka që ju shqetëson në shëndetin tuaj, këtu do të merrni përgjigje nga mjekë me eksperiencë, pa rezervime takimesh dhe duke shmangur radhët e gjata. Pacienti: Çfarë është ADHD-ja? Mjeku: Çrregullimi i hiperaktivitetit të deficitit të vëmendjes (ADHD) është njohur me një mori emrash të ndryshëm gjatë viteve: nxitje organike, mosfunksionim minimal i trurit, hiperkinezë, sindromë hiperaktive, çrregullim të deficitit të vëmendjes dhe ADHD. ADHD-ja fillimisht mendohej si “mosfunksionim minimal i trurit”, sipas studiuesit Robert Erk. Në vitet 1940, “mjekët arritën në përfundimin se për shkak se shumë fëmijë me çrregullim të deficitit të vëmendjes dhe hiperaktivitetit shfaqnin disa nga të njëjtat simptoma si fëmijët me encefalit ( p.sh ., hiperaktivitet, mosvëmendje, çorganizim), këta fëmijë ndoshta kishin njëfarë mase dëmtim minimal të trurit.” Për dy dekadat e ardhshme, shkencëtarët do t’i lidhnin çrregullimet e sjelljes me dëmtimin e trurit. Në vitin 1961, Ritalina u miratua për trajtimin e “problemeve të sjelljes” tek fëmijët. Nga fundi i viteve 1960, “mosfunksionimi minimal i trurit” ishte ndarë në kategori më të vogla që përfshinin “disleksinë”, “çrregullimet e trurit” dhe “hiperaktivitetin”. “Hiperaktiviteti” lidhej me fëmijët e moshës shkollore, të identifikuar kryesisht në bazë të performancës dhe sjelljes në klasë. Publikimi me ndikim i DSM-III nga Shoqata Amerikane e Psikiatrisë në vitin 1980 zgjeroi përkufizimin e ADHD (atëherë i quajtur thjesht “ADD”) për të përfshirë adoleshentët. Diagnoza u nda më tej në dy kategori: ADD me hiperaktivitet dhe ADD pa hiperaktivitet. Në vitin 1987, këto nëntipa u hoqën dhe çrregullimi më në fund u bë i njohur si ADHD. Deri në vitet 1990, diagnozat e ADHD-së ishin rritur ndjeshëm. Përdorimi iu stimulantëve te fëmijët me ADHD u rrit katërfish mes viteve 1987 dhe 1996. Kjo rritje mund të jetë lehtësuar nga vendimi për ta përfshirë ADHD-në si një paaftësi të mbrojtur sipas Aktit Amerikan të Aftësive të Kufizuara të vitit 1990. Ndërsa diagnozat u rritën, si rrjedhojë u rrit edhe shtytja sociale: në artikullin e tyre të vitit 1996, “A po bëhet ADHD-ja një diagnozë e dëshiruar?” mësuesit Richard Smelter, Bradley Rasch, Jan Fleming, Pat Nazos dhe Sharon Baranowski u shqetësuan për këtë “medikalizim sjelljeje të keqe”. “Të bësh një gjë “të keqe” nënkupton përgjegjësi dhe faj, si edhe nevojën për disa veprime ndëshkuese nga ana e bashkëmoshatarëve të dikujt,” argumentuan ata. “Por të kesh një “mosfunksionim” nuk mbart një stigmë të tillë sociale.” Megjithatë, në kontekstin e klasës, disa mësues ishin të shqetësuar se diagnoza e ADHD-sëpo bëhej një justifikim i përshtatshëm për djemtë që dukeshin “dembelë” ose “impulsivë”. Një tjetër zgjerim i diskutueshëm i diagnozës së ADHD-së erdhi në vitet 1990. “Fytyra e re e çrregullimit përfshinte një grup të ri “të rriturish me ADHD” të cilët erdhën për të riinterpretuar problemet e tyre aktuale dhe të mëparshme të sjelljes në dritën e një diagnoze të ADHD-së,” shkruajnë sociologët Grace Potter dhe Peter Conrad. Ata përshkruajnë një kopertinë të revistës Time të vitit 1994, e cila “lëshoi një thirrje të qartë për të rriturit me ADHD: “Të çorganizuar? Të hutuar? Të shpërqendruar?Mjekët thonë se mund të keni ÇRREGULLIME TË DEFICITITTË VËMENDJES. Nuk e kanë vetëm fëmijët.” Në dekadat në vijim, erdhi gjithashtu një kuptim në rritje se ADHD-ja nuk ishte vetëm për djemtë e bardhë. “Djemtë kanë gati dy herë e gjysmë më shumë gjasa se vajzat për të marrë një diagnozë formale,” shkruan psikologët Jessica Stephens dhe Dana Byrd në vitin 2017. Përveç kësaj, djemtë kishin “2-3 herë më shumë gjasa për të marrë trajtim për çrregullimin sesa një vajzë.” Gratë me ADHD “shpesh shfaqin më shumë simptoma në fushat e vendosjes së qëllimeve dhe përfundimit të detyrave”, shpjeguan gjithashtu autorët. Si rrjedhojë, ata kishin më shumë gjasa të diagnostikoheshin me varietetin më delikat të çrregullimit. Njerëzit me ngjyrë gjithashtu luftojnë për të marrë diagnozat e ADHD-së. Krahasuar me fëmijët e bardhë, “shanset për t’u diagnostikuar me ADHD ishin pothuajse 70% më të ulëta për fëmijët me ngjyrë, 50% për fëmijët latinë dhe 46% më të ulëta për fëmijët e racave të tjera”, shkruan sociologu Myles Moody. Gjatë njëzet viteve të fundit, rritja e diagnozave të ADHD-sëishte më e theksuar te grupet minoritare. Sikleti i vazhdueshëm rreth ADHD-së ndoshta është për faktin se ka pak konsensus shkencor rreth çrregullimit, argumenton studiuesja Susan Hawthorne. “Me gjithë dekadat që ka rafinuar kategorinë e saj diagnostikuese,” shkruan ajo, “aspektet e kuptimit dhe praktikës [mjekësore, shkencore dhe sociale] mbeten të pazgjidhura ose të diskutueshme.” Deri më sot, shkencëtarët debatojnë nëse çrregullimi është një formë e mosfunksionimit biologjik apo thjesht një mjekim i devijimit normal, i promovuar nga kompanitë farmaceutike për t’i shitur ilaçe popullsive gjithnjë e më të mëdha. Dhe për fat të keq, shkruan Hawthorne, “diskutimet mbi paqartësinë e kufijve të kategorisë, mungesën aktuale të konsensusit mbi etiologjinë dhe materializmin (ose jo) të ADHD-së” shpesh “transformohen në debate nëse ADHD-ja është “reale” dhe në shqetësimet në lidhje me diagnostikimin e pamjaftueshëm ose të tepërt.

Enxhi Nini – Violinistja e Skenave Botërore, Yll i La Scala-s Si një nimfë muzikore që zbret nga tempujt e Apolonit, Enxhi Nini e shndrit skenën me violinën e saj, duke i dhënë jetë tingujve që ngrihen lart si valët e një oqeani artistik. Ajo është Penelopa e melodive, që me durim e mjeshtëri end fijet e artë të notave në tapetin e përjetësisë. Me duart që ngjajnë me ato të një skulptoreje që gdhend ajrin me harkun e saj, ajo bën që Stradivari i saj të këndojë me një gjuhë qiellore. Si një Orfe femër, ajo nuk kthen kokën pas, por ecën përpara, duke e mahnitur botën me interpretimin e saj magjepsës. E lindur për të ndriçuar skenat më prestigjioze, ajo është Medea e pasionit muzikor, por pa tragjedinë e saj – vetëm triumfi i artit të pastër. La Scala, tempulli i muzikës, e ka pranuar si priftëreshën e tij, ndërsa publiku e sheh si një Venus që lëshon dritë nga çdo notë që prek. Në një botë ku tingulli mund të jetë heshtje dhe heshtja muzikë, Enxhi Nini është zëri i violinës që flet me shpirtin e kohës. Gruaja e vitit? Jo vetëm kaq. Ajo është muzika vetë. Enxhi Nini është një artiste shqiptare e njohur për kontributin e saj si këngëtare dhe violiniste. Ajo lindi më 9 shkurt 1977 në Tiranë. Arsimi dhe Karriera: Pasioni i Enxhi Ninit për muzikën filloi në moshën 6-vjeçare. Ajo u diplomua në Konservatorin e Santa Cecilias në Romë për violinë. Në vitin 2010, pas një konkursi ndërkombëtar, u bë pjesë e orkestrës së Radio Televizionit Italian (RAI). Gjithashtu, ka interpretuar në skenën prestigjioze të La Scala-s në Milano. Familja: Enxhi Nini është vajza e Dorian Ninit dhe Violeta Gjokës. Nje vajze mjaft e edukuar dge e talentuar. Ajo është e martuar dhe ka dy vajza, Mia dhe Adele. Në një intervistë, ajo ka ndarë emocionet e saj rreth martesës dhe familjes, duke theksuar rëndësinë e tyre në jetën e saj. Aktiviteti Aktual: Aktualisht, Enxhi Nini vazhdon karrierën e saj muzikore në Itali, duke kontribuar në projekte të ndryshme artistike dhe duke performuar në skena prestigjioze. https://revistprestige.wixsite.com/prestige/post/enxhi-nini-violinistja-e-orkestrave-më-të-famshme-italiane-1

Revista Prestige – Një urë mes teknologjisë, inteligjencës, dijes dhe kujtesës njerëzore Jam thellësisht mirënjohëse ndaj platformës shkencore Academia.edu, me qendër në San Francisko, për vlerësimin dhe pozicionimin që i jep Revistës Prestige në hartën ndërkombëtare të institucioneve me reputacion. Sipas njoftimeve më të fundit, nga Academia edu rreth 297 dokumente akademike referojnë Revistën Prestige si burim të besueshëm për kërkime dhe referenca. Kjo nuk është thjesht statistikë, por një reflektim i thellë mbi seriozitetin dhe përkushtimin që e ka karakterizuar këtë platformë që nga fillimi. Revista Prestige, tashmë pjesë e komunitetit global të Academia.edu me mbi 270 milionë përdorues, u ngrit me qetësi dhe konsistencë. Ajo nuk kërkoi asgje, skena të mëdha, por u bë vetë tribunë e mendimit, shpirtit dhe vlerave. Themeluar nga Dr. IT Liliana Pere, një vizionare që e konceptoi teknologjinë jo vetëm si kod apo sistem, por si urë lidhjeje mes njerëzve, dijes, kulturës dhe identitetit. Platforma bashkoi katër shtylla kryesore: 🟡 kërkimin, 🟣 studimin, 🔵 promovimin, 🟢 publicitetin – duke krijuar një hapësirë që kultivon mendimin dhe frymën intelektuale, jo thjesht konsumon përmbajtje. Revista Prestige nuk ndjek modat e përkohshme, por i paraprin atyre, duke shërbyer edukimit, historisë dhe ndihmon e motivon ne krijimin e potencialeve te reja Me mbi 700 artikuj të botuar, dhe 297. cpërmendje akademike të Revista Prestige në Academia.edu, ajo është një referencë e njohur per te gjithe studiuesit në fushën e dijes bashkëkohore. Në rrjetin e saj, lexuesi takohet me filozofë, nobelistë, shkencëtarë, Mjekë prof humanistë dhe figura të rendesishme te historisë e diplomacisë, si dhe artistë nga Shqipëria dhe bota. Kjo është një hapësirë ku dija nuk përkthehet thjesht në informacion, por në kuptim të thellë, që edukon dhe frymëzon brezat e rinj. Dija është themeli i reflektimit dhe transformimit; edukimi nuk është vetëm transmetim i njohurive, por formim i vetëdijes intelektuale. Dhe kete e bën mesemiri Revista Prestige Falënderoj lexuesit,intervistuesit bashkëpunëtorët për çdo kontribut. Çdo fjalë dhe mendim përbën një gur të çmuar në ndërtimin e këtij tempulli dijesh dhe vlerash. Revista Prestige është një platformë që përcon dije duke e kthyer fjalën ne art në mjet njohjeje dhe reflektimi. Themeluese dhe botuese Revistës Prestige eshtë Liliana Pere. Liliana Pere – Themeluese Botuese Koordinatore Percjelll Inovacion, Dije Teknollogji dhe Publiciteti me Vlera Puna e saj flet me përmbajtje, me artin e fjales, me vlerat me te mira. . Durimi i thellë, puna e palodhur dhe qetësia mendore ben qe ajo te sjelle më të miren, dritë në çdo rrugëtim të jetës. Mishërimi dhe përkushtimi me vlera të qëndrueshme që ndikojnë jo vetëm tek familja dhe rrethi i saj i afërt, por përhapen si valë në komunitet dhe në të gjithë shoqërinë shqiptare e përtej saj. Në çdo rresht, faqe tregohet se si një grua ja del te jete e fortë, e urtë , te jete e motivuar pa interes te motivoje, dhe të jetë model i vërtetë i lidershipit, duke frymëzuar të tjerët të besojnë tek forca e tyre e brendshme dhe tek fuqia transformuese e dijes dhe e punës. Rrugetimi profesional e jetesor i saj nisi në administratën shtetërore në Drejtorine eTelekomit shqiptar, ku Liliana përballoi me dinjitet sfidat e para profesionale. Nga pozicioni i finances, ajo kaloi me vendosmëri drejt fushës së inxhinierisë informatike, duke demonstruar talent, aftësi të avancuara teknike dhe një vizion të qartë për inovacionin. Një një sektor IT që ndryshon me vrull, ajo ka qenë gjithnjë një hap me kohen dhe evolucionin teknologjik , duke e përdorur teknologjinë jo thjesht si qëllim, por si mjet për përmirësim, për eficiencë dhe për shërbim ndaj qytetarit. Puna e saj është vlerësuar për ndikimin konkret në ngritjen e infrastrukturës dhe modernizimin e sistemeve të shërbimit publik. Me qëllim fuqizimin ekonomik të grave, ajo ka ndërtuar aplikacione praktike dhe faqe interneti dedikuar grave sipërmarrëse dhe bizneseve të vogla, duke u ofruar atyre mjete dixhitale për menaxhim, promovim dhe lidhje me tregun. Këto platforma janë kthyer në ura të fuqishme për zhvillimin e qëndrueshëm dhe pavarësinë ekonomike të shumë grave. Por për Lilianën, përvoja teknologjike ishte vetëm themeli mbi të cilin do të ndërtonte misionin e saj më të gjerë – misionin njerëzor. Si themeluese e organizatës “Gruaja Shqiptare në Botë”, ajo ngriti një rrjet të fuqishëm solidariteti që lidh gra nga Shqipëria me ato në diasporë, duke ndarë përvojë, mundësi dhe vizion. Nëpërmjet kësaj platforme, ajo u bë zëri i gruas që nuk kërkon vetëm barazi, por kuptim, dinjitet dhe hapësirë për të ndërtuar. Liliana është gjithashtu pjesë e Internacionales së Grave WIN, me president Kristin Envig, një komunitet global që përfaqëson lidershipin femëror në karrierë, në shoqëri dhe në vizion. Përmes këtij rrjeti, ajo ka sjellë praktika të mira në vendin tonë dhe ka krijuar ura bashkëpunimi ndërkombëtar, duke kontribuar në avancimin e ideve të progresit me shpirt njerëzor. Në një moment të veçantë, ajo komunikoi drejtpërdrejt me Presidentin Obama, përmes një korrespondence që solli në vëmendje çështje jetike "Nënë Çilja" për të drejtat e grave. Përgjigjja e tij inkurajuese nuk ishte vetëm një nder – ishte një konfirmim se zëri që buron nga vlera arrin gjithmonë larg. Ajo eshte ka shërbyer si këshilltare në misionin diplomatik, duke kontribuar në ndërtimin e urave të bashkëpunimit ndërkulturor dhe ndërinstitucional me përfaqësi të huaja dhe organizata ndërkombëtare. Kjo ndjesi e forcës së heshtur u përforcua edhe më tej kur Liliana u nderua me titullin “Doctor IT” nga AGPU- Organizata e Kombeve të Bashkuara, si një njohje e denjë për kontributin e saj në teknologji e qindra shkrime per vlerat e arritjet profesionale dhe në mbrojtjen e të drejtave të grave në shkallë globale. Në të njëjtën frymë, ajo ndërtoi dhe vazhdon të drejtojë me përkushtim Revistën Prestige, ku është themeluese, botuese dhe koordinatore kryesore. Kjo revistë – është një platformë që frymëzon, nxit mendimin kritik, promovon dijen dhe ndriçon figura që përndryshe do të mbeteshin në heshtje. Ajo ka krijuar një hapësirë publike ku publiciteti nuk është konsum, por komunikim me qëllim dhe shpirt. Në një kohë kur mediat ndonjëherë humbasin thelbin, ajo i ka dhënë Prestige një fytyrë të ndershme dhe një mision të qartë: të jetë një fener që ndriçon rrugën e grave, të rinjve dhe komunitetit në tërësi. Në mënyrë të natyrshme, kjo prani dhe ndikim është zgjeruar edhe në botën akademike. Liliana është një nga anëtaret aktive shqiptare në platformën ndërkombëtare Academia.edu, ku ka publikuar dhe shpërndarë materiale, ese dhe reflektime që prekin teknologjinë, arsimin, barazinë historine dhe mendimn e shpirtin njerëzor. Revista Prestige si me poshte, përmenden në mbi 296 artikuj dhe botime akademike, kulturore dhe publike – një tregues i fortë i kontributit të saj në rrjetin global të dijes dhe mendimit kritik. Për Lilianën, dija nuk është thjesht instrument profesional, por një akt dashurie dhe përgjegjësie. Siç thotë ajo vetë: > “Nëse një grua ndriçon me dije, ajo nuk ndriçon vetëm veten – por rrugën për të gjithë të tjerët që vijnë pas saj.” Ka ndërtuar vlerë edukim promovim. Mirekuptimi dhe bashkepunim. Dhe në heshtje, ka vendosur gur pas guri themelet e një Shqipërie dhe bote me më shumë ndjeshmëri, më shumë drejtësi dhe më shumë dritë. > Dr. IT / Accredited USA & BE Themeluese, Botuese dhe Koordinatore e Revistës Prestige Anëtare e WIN – International Women's Network Këshilltare në Misionin Diplomatik Anëtare e Academia edu © 2024–2025 Liliana Pere Themeluese, Drejtore, Autore Revista Prestige Të gjitha të drejtat e rezervuara.

Rrevista Prestige #personality #DhimitërAnagnost Në moshën 89 - vjeçare, ndroi jetë artisti dhe regjizori i madh Dhimiter Anagnosti duke lënë pas nje trashëgimi tè vyer. Dhimitër Anagnosti - një artist, regjizor, mjeshtër që ngriti kinemanë shqiptare në majat më të larta të artit global. Një humbje e thellë për familjen, kinematografinë dhe publikun. Kinemaja shqiptare humbi një udhëheqës të rrallë, një vizionar që me çdo film i dha jetë emocioneve, historive dhe shpirtit të publikut. Ai realizoi filma që janë gurthemel i historisë së kinemasë shqiptare dhe frymëzojnë ende sot breza të tërë. Lulëkuqet mbi mure, Përrallë nga e kaluara, Gjoleka, djali i Abazit, Komisari i dritës, Dueli i heshtur, Debatik, Toka jonë dhe Gurët dekorativë. etj. Secili film ishte një kryevepër e rrallë, e mbushur me mjeshtëri, ndjeshmëri të thellë dhe një vizion guximtar, që e vendos Anagnostin në majën e kinemasë shqiptare. Ai nuk ishte vetëm një regjisor – ishte një skenarist brilant, shkrimtar i thellë dhe mendimtar i guximshëm. Çdo projekt që realizonte ishte një talent dhe kreativitet i tij i rrallë. Studimet i kreu në Institutin Kinematografik “VGIK” të Moskës, ku u diplomua për kinooperator me rezultate të shkëlqyera. Për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në art dhe kulturë, u nderua me titullin “Artist i Popullit” dhe fitoi shumè çmime që dëshmojnë shkëlqimin e rrallë të karrierës së tij. Ai ishte ideator dhe kryetar i Fondacionit për Artin dhe Kulturën “Fan Noli”, duke mbështetur kulturën shqiptare dhe intelektualët më aktivë, duke e bërë artin shqiptar të njohur dhe të respektuar në gjithë botën. Së bashku me Viktor Gjikën, Dhimitër Anagnosti xhiroi si punë diplome filmin “Njeriu kurrë nuk vdes”, një ekranizim i tregimit të Ernest Heminguejt, i cili u vlerësua me Çmimin e Parë në Festivalin Botëror të Shkollave Kinematografike, që u zhvillua në Holandë më 1961. Më 1966, ai dhe Viktor Gjika realizuan si regjisorë filmin “Komisari i dritës”, ndërsa një vit më vonë Anagnosti vazhdoi të punojë si regjisor i vetëm me filmin “Dueli i heshtur”. Në botën e kinemasë, pak regjisorë kanë arritur ndikim kaq të thellë si Federico Fellini ne Itali, dhe Akira Kurosawa.Japoni Si ata, Anagnosti krijoi një stil të papërsëritshëm, një kombinim të mjeshtërisë vizuale, ndjeshmërisë dhe guximit artistik që e vendos në piedestalin e legjendave globale. Trashëgimia e tij matet vetëm me emocionin, frymën dhe magjinë që filmat dhe vizioni i tij vazhdojnë të zgjojnë në zemrat e të gjithëve. Ai ishte një dritë udhëheqëse, një yll i shndritshèm që do të mbetet gjithmonë simbol i madhështisë, pasionit dhe kreativitetit. I lindur në Vuno më 23 janar 1936, Anagnosti do të mbahet mend si një ndër regjisorët më të mirë të shekullit XX. Me një krijimtari mbi 40-vjeçare, la pas një trashëgimi të pasur me 14 filma artistikë e 10 dokumentarë, për të cilët u vlerësua me çmime të rëndësishme kombëtare dhe ndërkombëtare. Ja lista e filmave të Dhimitër Anagnostit 1. Njeriu kurrë nuk vdes (1961) 2. Komisari i dritës (1966) 3. Duel i heshtur (1967) 4. Plagë të vjetra (1968) 5. Parafabrikatet (1970) 6. Malet me blerim mbuluar (1971) 7. Motive nga dita e diel (1973) 8. Përjetësi (1974) 9. Cuca e maleve (1974) 10. Kur hiqen maskat (1975) 11. Lulëkuqet mbi mure (1976) 12. Monumenti (1977) 13. Në shtëpinë tonë (1979) 14. Vëllezër dhe shokë (1982) 15. Kujtime nga Gjirokastra (1983) 16. Gurët e shtëpisë sime (1985) 17. Përrallë nga e kaluara (1987) 18. Kthimi i ushtrisë së vdekur (1989) 19. Gjoleka, djali i Abazit (2006) Anagnosti konsiderohej frymëzim për bashkëshorten e tij, partneren në jetë dhe skenë, Artisten e Merituar, Roza Anagnostin dhe për artistët e rinj. Me profesionalizmin në art dhe fabulën që e ngrinte në nivelin më të lartë provoi zhanre të ndryshëm në kinematografi. Ndërsa, pas viteve ’90 u angazhua në jetën politike krah PD-së. Në 1992 u emërua ministër i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve. Në artin shqiptar u prezantua edhe si shkrimtar. Në një përsiatje për jetën, me veprën e fundit të tij të fundit Treni ADN, që gati gati duket si testament, u shfaq jo thjesht si mendimtar e eseist, por mbi të gjitha si poet e krijues i hollë. Lamtumirë, Dhimitër Anagnosti – regjisori ynë i madh, mjeshtri i pakrahasueshëm i kinemasë shqiptare!🙏 Autor: Liliana Pere