Search this site
Results found for empty search
- Arti është si frymë për aktoren e mirë Elida Janu
Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Albanianactress Professionist aktore e dashur qe na frymezon. Personazh Prestigji per Muajin Janar Arti Ă«shtĂ« si frymĂ« pĂ«r aktoren e mirĂ« Elida Janushi. NĂ« artin e Elida Janushit, fjala nuk Ă«shtĂ« gjithmonĂ« e nevojshme qĂ« tĂ« ndodhĂ« ndjenja. Ajo e ka mĂ«suar publikun shqiptar se forca e njĂ« aktoreje nuk matet me zĂ«rin, por me qetĂ«sinĂ« qĂ« ai lĂ« pas. NĂ« çdo rol, qoftĂ« nĂ« dritĂ«n e fortĂ« tĂ« skenĂ«s apo nĂ« kornizĂ«n e heshtur tĂ« filmit, Elida Janushi luan pĂ«r tĂ« treguar pĂ«r tĂ« kuptuar. Ajo shndĂ«rron çdo personazh nĂ« njĂ« rrugĂ«tim tĂ« brendshĂ«m, ku njeriu pĂ«rballet me vetveten, me kohĂ«n dhe me fatin. NĂ« sytĂ« e saj gjendet njĂ« qetĂ«si e lashtĂ«, njĂ« butĂ«si qĂ« pĂ«rzien ndjenjĂ«n me mendimin. Loja e saj Ă«shtĂ« e matur, e pastĂ«r, e mbĂ«shtetur nĂ« ritmin natyror tĂ« frymĂ«marrjes njerĂ«zore. KĂ«shtu, çdo rol bĂ«het njĂ« meditacion mbi jetĂ«n, mbi dashurinĂ«, mbi qĂ«ndresĂ«n. ajo Ă«shtĂ« aktore e dritĂ«s sĂ« brendshme â e atij momenti tĂ« padukshĂ«m kur njeriu ndalet, mendon dhe ndjen. PĂ«rmes figurave qĂ« ka krijuar. Elida Janushi ka skalitur njĂ« lloj arti tĂ« heshtur, por tĂ« pĂ«rjetshĂ«m: artin qĂ« nuk kĂ«rkon duartrokitje, por kujtesĂ«. Elida Janushi â Eleganca e heshtur e artit shqiptar Elida Janushi Ă«shtĂ« njĂ« nga figurat mĂ« fisnike tĂ« teatrit dhe kinematografisĂ« shqiptare. E lindur mĂ« 1 gusht 1953 nĂ« Devoll, ajo i pĂ«rket njĂ« brezi aktorĂ«sh qĂ« i dhanĂ« frymĂ« dhe ndjenjĂ« kohĂ«s sĂ« tyre, duke i dhĂ«nĂ« skenĂ«s shqiptare njĂ« stil tĂ« veçantĂ« â tĂ« pĂ«rmbajtur, tĂ« thellĂ« dhe poetik. NĂ« Teatrin KombĂ«tar ajo krijoi personazhe qĂ« mbetĂ«n nĂ« kujtesĂ«n e publikut pĂ«r ndjeshmĂ«rinĂ«, elegancĂ«n dhe sinqeritetin qĂ« i shoqĂ«ronin. NĂ« kinematografi, Janushi interpretoi role qĂ« shkonin nga drama e brendshme e gruas shqiptare te ironia e jetĂ«s sĂ« pĂ«rditshme, gjithnjĂ« me njĂ« natyrshmĂ«ri qĂ« e bĂ«nte figurĂ«n e saj tĂ« besueshme dhe tĂ« prekshme. Aktorja nuk kĂ«rkoi asnjĂ«herĂ« protagonizĂ«m; forca e saj qĂ«ndronte te qetĂ«sia, te mĂ«nyra si fjalĂ«t bĂ«heshin mendim dhe si heshtja merrte peshĂ« emocionale. Ajo Ă«shtĂ« njĂ« shembull i artit qĂ« flet me ndjenjĂ«, por mendon me dritĂ«. âBrazdatâ (1973) â Marta Roli i MartĂ«s Ă«shtĂ« simbol i femrĂ«s qĂ« mbart dhimbjen dhe shpresĂ«n e tokĂ«s shqiptare. Elida Janushi e luan kĂ«tĂ« figurĂ« me ndjeshmĂ«ri rurale dhe me njĂ« stoicizĂ«m tĂ« heshtur. Estetikisht, ajo krijon njĂ« harmoni midis trupit dhe peizazhit â si tĂ« ishte vetĂ« pjesĂ« e dheut qĂ« punon. Marta Ă«shtĂ« arketip i qĂ«ndresĂ«s dhe pĂ«rulĂ«sisĂ« ndaj fatit. âShoku ynĂ« Tiliâ (1981) â MĂ«suesja NĂ« kĂ«tĂ« rol, Janushi mishĂ«ron idealin etik tĂ« mĂ«suesit shqiptar tĂ« viteve â80. Ajo e interpreton figurĂ«n jo si autoritet, por si kujtesĂ« morale. Loja e saj Ă«shtĂ« e matur, me gjuhĂ« trupore tĂ« disiplinuar, qĂ« reflekton dritĂ«n e edukimit si akt dashurie dhe pĂ«rkushtimi. âEndĂ«rr pĂ«r njĂ« karrigeâ (1984) Ky rol shĂ«non kalimin e saj drejt ironisĂ« sociale. Elida sjell nĂ« ekran absurditetin e jetĂ«s burokratike me njĂ« realizĂ«m tĂ« thellĂ« psikologjik. Karrigia nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m objekt, por simbol i etjes pĂ«r pushtet dhe njohje. Ajo e shndĂ«rron çdo dialog nĂ« reflektim mbi jetĂ«n e pĂ«rditshme. âShokĂ« tĂ« njĂ« skuadreâ (1984) Loja e saj kĂ«tu Ă«shtĂ« kolektive, pa protagonizĂ«m tĂ« tepruar. Ajo spikat nĂ« autenticitetin e reagimeve dhe nĂ« heshtjet qĂ« mbartin mĂ« shumĂ« emocion se fjalĂ«t. Roli mbĂ«shtet idenĂ« e solidaritetit dhe bashkĂ«sisĂ« pĂ«rballĂ« rrezikut. âPallati 176â (1985) â Marjeta NjĂ« nga rolet mĂ« tĂ« dashura pĂ«r publikun. NĂ« kĂ«tĂ« komedi, Elida Janushi sjell njĂ« karakter tĂ« pĂ«rditshĂ«m, por me njĂ« finesĂ« qĂ« e shndĂ«rron banalitetin nĂ« art. Me mimikĂ« tĂ« saktĂ« dhe ritĂ«m tĂ« matur, ajo i jep personazhit njĂ« dimension njerĂ«zor e shoqĂ«ror, duke reflektuar marrĂ«dhĂ«niet mes njeriut dhe jetĂ«s urbane. âBotĂ« e padukshmeâ (1987) â DoktoreshĂ« Nora Roli prek etikĂ«n profesionale dhe pĂ«rgjegjĂ«sinĂ« morale. Elida Janushi sjell portretin e gruas intelektuale qĂ« pĂ«rballet me kufijtĂ« e njohjes dhe empatisĂ«. Loja e saj mbĂ«shtetet te minimalizmi emocional â njĂ« ndĂ«rtim delikat, i heshtur, por i mbushur me ndjenjĂ«. âTela pĂ«r violinĂ«â (1987) â BashkĂ«shortja e Kosma Ledhit NĂ« kĂ«tĂ« film, roli i saj Ă«shtĂ« mĂ« shumĂ« metaforik sesa narrativ. âTela pĂ«r violinĂ«â Ă«shtĂ« simbol i lidhjeve tĂ« brishta, dhe Elida e pĂ«rçon kĂ«tĂ« me zĂ« tĂ« butĂ« e me njĂ« melankoli tĂ« matur qĂ« prek rrĂ«njĂ«t e humanizmit. Dashuria shfaqet si tension mes lirisĂ« dhe detyrimit. âStolat nĂ« parkâ (1988) â Nora NjĂ« rol introspektiv dhe i brendshĂ«m. Nora Ă«shtĂ« njeriu qĂ« kĂ«rkon kuptim nĂ« heshtje. Loja e Janushit Ă«shtĂ« njĂ« dialog me zbrazĂ«tinĂ«, ku çdo pauzĂ« flet mĂ« shumĂ« se çdo fjalĂ«. Ajo pĂ«rfaqĂ«son teatrin e ndjenjĂ«s sĂ« thellĂ« dhe tĂ« mendimit njerĂ«zor. âKush e solli DoruntinĂ«nâ (1989) â NjĂ« nga vejushat NjĂ« rol episodik, por me simbolikĂ« tĂ« fortĂ«. Ajo Ă«shtĂ« pjesĂ« e korit tragjik qĂ« mishĂ«ron fatin kolektiv. Me pak fjalĂ«, shumĂ« ndjesi. NjĂ« zĂ« i grave shqiptare qĂ« presin, humbasin dhe sĂ«rish mbijetojnĂ«. âLamericaâ (1994) NĂ« kĂ«tĂ« film ndĂ«rkombĂ«tar, Elida Janushi pĂ«rfaqĂ«son kontaktin mes dy botĂ«ve: nostalgjinĂ« dhe ndryshimin. Roli i saj Ă«shtĂ« i shkurtĂ«r, por bart njĂ« melankoli qĂ« pĂ«rçon realitetin e transformimit shqiptar nĂ« vitet e tranzicionit. âPo vjen aiâ (1999) â Marjeta NjĂ« kthim nĂ« temĂ«n e pĂ«rditshmĂ«risĂ«, por me pjekuri tĂ« re. Marjeta e 1999-Ă«s Ă«shtĂ« e brendshme, me njĂ« lodhje tĂ« butĂ« qĂ« pĂ«rfaqĂ«son gruan e kohĂ«s sĂ« re. Estetikisht, Elida Janushi ka njĂ« gjuhĂ« tĂ« heshtur, tĂ« pĂ«rmbajtur, por tĂ« mbushur me ndjenjĂ« tĂ« thellĂ«. Elida Janushi Ă«shtĂ« njĂ« aktore qĂ« nuk flet pĂ«r tĂ« treguar, por pĂ«r tĂ« prekur. NĂ« çdo rol tĂ« saj ndihet pĂ«rulĂ«sia ndaj artit dhe dashuria pĂ«r njeriun. Ajo Ă«shtĂ« nga ato artiste qĂ« nuk ndjekin dritat e skenĂ«s, por dritĂ«n e brendshme tĂ« shpirtit. NĂ« heshtjen e saj ka elegancĂ«, nĂ« thjeshtĂ«sinĂ« e saj ka thellĂ«si, dhe nĂ« lojĂ«n e saj â njĂ« ndjesi e pĂ«rhershme e sĂ« bukurĂ«s qĂ« shndrit perherĂ«. © 2024â2025 Liliana Pere â Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.
- Mozaiku Lahuta i Saimir Stratit â TrashĂ«gimi, identitet dhe pĂ«rjetĂ«si
Mozaiku âLahutaâ i Saimir Stratit pĂ«rfaqĂ«son njĂ« kulm tĂ« ndĂ«rgjegjes artistike ku materia, memoria dhe filozofia e identitetit kombĂ«tar ndĂ«rthuren nĂ« njĂ« formĂ« tĂ« vetme vizuale. NĂ« kĂ«tĂ« vepĂ«r, Strati nuk e trajton mozaikun thjesht si teknikĂ« dekorative, por si gjuhĂ« mendimi, ku çdo tessera mermeri bĂ«het njĂ« njĂ«si kuptimi, njĂ« grimcĂ« kohe e ngurtĂ«suar nĂ« hapĂ«sirĂ«. Kompozicionalisht, figura e lahutarit Ă«shtĂ« e pĂ«rqendruar brenda njĂ« rrethi, formĂ« arketipale qĂ« simbolizon ciklin e pĂ«rjetĂ«sisĂ«, vazhdimĂ«sinĂ« dhe mbrojtjen e trashĂ«gimisĂ«. Rrethi nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m njĂ« zgjedhje estetike, por njĂ« kornizĂ« filozofike: ai mbyll brenda vetes universin e kĂ«ngĂ«s epike shqiptare, duke e ruajtur nga shpĂ«rbĂ«rja e kohĂ«s. Lahutari, i pĂ«rkulur lehtĂ« mbi instrument, krijon njĂ« raport intim mes trupit dhe lahutĂ«s, ku njeriu dhe objekti shndĂ«rrohen nĂ« njĂ« entitet tĂ« vetĂ«m. Kjo bashkimĂ«si sugjeron se identiteti kulturor nuk Ă«shtĂ« i jashtĂ«m, por i mishĂ«ruar, i jetuar dhe i transmetuar pĂ«rmes trupit dhe zĂ«rit njerĂ«zor. Trajtimi plastik i figurĂ«s shmang idealizimin klasik tĂ« tepruar dhe i afrohet njĂ« realizmi simbolik. Linjat janĂ« tĂ« forta, por jo agresive; kontrastet kromatike nĂ« tonet e tokĂ«s dhe tĂ« mermerit natyror krijojnĂ« njĂ« ndjesi graviteti dhe qetĂ«sie, duke evokuar lidhjen organike me tokĂ«n, malin dhe gurin â elemente themelore tĂ« epikĂ«s shqiptare. Drita, e ndĂ«rtuar pĂ«rmes variacioneve tĂ« ngjyrave tĂ« mermerit, nuk bie nga jashtĂ«, por duket sikur buron nga vetĂ« figura, çka i jep veprĂ«s njĂ« dimension meditativ, pothuaj sakral. Nga kĂ«ndvĂ«shtrimi filozofik, mozaiku i âLahutĂ«sâ Ă«shtĂ« njĂ« reflektim mbi marrĂ«dhĂ«nien mes kohĂ«s dhe kujtesĂ«s. Ndryshe nga kĂ«nga, e cila Ă«shtĂ« e pĂ«rkohshme dhe zhduket nĂ« çastin e interpretimit, mozaiku Ă«shtĂ« medium i qĂ«ndrueshmĂ«risĂ« absolute. Strati realizon kĂ«shtu njĂ« akt simbolik: ai e pĂ«rkthen artin efemer tĂ« zĂ«rit nĂ« art tĂ« pĂ«rjetshĂ«m tĂ« gurit. Ky transformim ngre pyetje thelbĂ«sore mbi mĂ«nyrĂ«n se si kulturat mbijetojnĂ« â jo vetĂ«m duke u pĂ«rsĂ«ritur, por duke u riformuluar nĂ« forma tĂ« reja shprehjeje. Lahuta, e njohur tashmĂ« si pasuri e TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Jomateriale tĂ« UNESCO-s, nĂ« kĂ«tĂ« mozaik fiton njĂ« status tĂ« dyfishtĂ«: ajo mbetet simbol i traditĂ«s gojore, por njĂ«kohĂ«sisht shndĂ«rrohet nĂ« objekt reflektimi bashkĂ«kohor. Vepra sugjeron se trashĂ«gimia nuk Ă«shtĂ« muzeale apo e ngrirĂ«, por njĂ« proces i vazhdueshĂ«m dialogu mes sĂ« shkuarĂ«s dhe sĂ« tashmes. NĂ« kĂ«tĂ« kuptim, Strati vepron si ndĂ«rmjetĂ«s mes brezave, duke i dhĂ«nĂ« formĂ« vizuale njĂ« kujtese kolektive qĂ« rrezikon tĂ« humbasĂ« nĂ« heshtjen moderne. NĂ« thelb, mozaiku âLahutaâ nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m portret i njĂ« lahutari, por njĂ« metaforĂ« e vetĂ« kulturĂ«s shqiptare: e pĂ«rkulur nga pesha e historisĂ«, por e palĂ«kundur nĂ« thelb; e ndĂ«rtuar nga fragmente tĂ« shumta, por e bashkuar nĂ« njĂ« harmoni tĂ« vetme. Me kĂ«tĂ« vepĂ«r, Saimir Strati arrin tĂ« krijojĂ« jo thjesht njĂ« imazh, por njĂ« hapĂ«sirĂ« mendimi, ku arti shndĂ«rrohet nĂ« filozofi dhe gurĂ«t flasin me gjuhĂ«n e kujtesĂ«s. Ator.Pub licist: Liliana Pere
- Silvana Mangano â Trupi qĂ« Erdhi nga varfĂ«ria dhe u bĂ« mendim
Rrevista Prestige #inspirationdaily #italianactress Silvana Mangano â Trupi qĂ« Erdhi nga varfĂ«ria dhe u bĂ« mendim âBukuria e njĂ« aktore nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m ajo qĂ« shikon syri, por ajo qĂ« ndjen shpirti i publikut.â âEleganca dhe talenti janĂ« dy gjuhĂ« qĂ« bĂ«jnĂ« tĂ« pavdekshĂ«m çdo rol nĂ« ekran.â âNjĂ« aktore e madhe nuk luan thjesht njĂ« personazh; ajo jep jetĂ« mendimeve, ndjenjave dhe Ă«ndrrave tĂ« audiencĂ«s.â Silvana Mangano ishte njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« shquara tĂ« kinemasĂ« italiane. Bukuria e saj natyrore dhe eleganca e pranishme nĂ« çdo lĂ«vizje e bĂ«nin unike. Ajo posedonte njĂ« nivel artistik tĂ« lartĂ«, ku çdo rol ishte i menduar dhe i ndjerĂ« me shpirt. Disiplina e hershme nĂ« vallĂ«zim i dha trupit njĂ« gjuhĂ« tĂ« fuqishme dhe tĂ« rafinuar. Fama e saj u fitua me talent, punĂ« tĂ« palodhur dhe zgjedhje tĂ« mençura artistike. Mangano bashkoi hijeshinĂ« me ndjeshmĂ«rinĂ« dhe profesionalizmin nĂ« ekran. Ajo frymĂ«zonte publikun me praninĂ« e saj magnetike dhe rolet qĂ« mbetĂ«n tĂ« paharrueshme. Karizma e saj nuk ishte vetĂ«m fizike, por edhe intelektuale dhe emocionale. Silvana ishte shembull i njĂ« aktoreje me nivel tĂ« lartĂ«, qĂ« dinte tĂ« lĂ«rĂ« gjurmĂ« tĂ« pĂ«rjetshme. Emri i saj mbetet sinonim i elegancĂ«s dhe kinemasĂ« italiane. Silvana Mangano lindi mĂ« 21 prill 1930, nĂ« RomĂ«, nĂ« njĂ« Itali ende tĂ« plagosur nga varfĂ«ria dhe trazirat sociale. Babai i saj, Amedeo Mangano, ishte punĂ«tor hekurudhash; nĂ«na, Ivy Webb, ishte angleze, shtĂ«piake, dhe jetonte nĂ« kushte tĂ« vĂ«shtira ekonomike. VarfĂ«ria nuk i mĂ«son fĂ«mijĂ«t tĂ« Ă«ndĂ«rrojnĂ«; i mĂ«son tĂ« mbijetojnĂ«. Dhe mbijetesa, shpesh, Ă«shtĂ« forma mĂ« e hershme e inteligjencĂ«s. Vitet 1939â1945 â FĂ«mijĂ«ria gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore GjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore, Mangano pĂ«rjetoi urinĂ«, pasigurinĂ« dhe shpĂ«rbĂ«rjen familjare. PrindĂ«rit u ndanĂ«, dhe ajo u rrit kryesisht nga nĂ«na, nĂ« varfĂ«ri ekstreme. Kur fĂ«mijĂ«ria humbet qetĂ«sinĂ«, shpirti mĂ«son tĂ« heshtĂ« para se tĂ« flasĂ«. Heshtja do tĂ« bĂ«hej mĂ« vonĂ« arma e saj artistike. Vitet 1942â1946 â Arsimi trupor dhe vallĂ«zimi NĂ« adoleshencĂ«, Silvana studioi vallĂ«zim klasik dhe modern, pĂ«r rreth 7 vite. VallĂ«zimi nuk ishte luks, por disiplinĂ« fizike dhe shpirtĂ«rore. Trupi i saj u formua si instrument shprehjeje, jo si dekor. NjĂ« trup i stĂ«rvitur nuk kĂ«rkon vĂ«mendje; ai kĂ«rkon kuptim. VallĂ«zimi e mĂ«soi Silvana Mangano-n tĂ« fliste pa zĂ«. 1946 â Miss Roma NĂ« moshĂ«n 16 vjeç, mĂ« 1946, Silvana Mangano fitoi titullin Miss Roma. Ky ishte momenti i parĂ« publik qĂ« i hapi dyert drejt kinemasĂ« italiane. Bukuria, kur lind nga nevoja, nuk Ă«shtĂ« narcizĂ«m; Ă«shtĂ« strategji pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar. 1947 â Miss Italia dhe debutimi filmik NĂ« 1947, ajo konkurroi nĂ« Miss Italia, pĂ«rkrah emrave qĂ« do tĂ« bĂ«heshin legjenda: Gina Lollobrigida dhe Lucia BosĂš. Po atĂ« vit, Mangano debutoi nĂ« film me role tĂ« vogla, pĂ«rfshirĂ« âLâelisir dâamoreâ (1947). Debutimi nuk Ă«shtĂ« kurrĂ« fillim; Ă«shtĂ« prova e parĂ« nĂ«se njeriu mund ta mbajĂ« peshĂ«n e fatit. 1949 â âRiso Amaroâ dhe shpĂ«rthimi ndĂ«rkombĂ«tar Viti 1949 shĂ«noi kthesĂ«n historike: roli kryesor nĂ« âRiso Amaroâ, me regji tĂ« Giuseppe De Santis. Filmi u bĂ« ikonĂ« e neorealizmit italian, dhe Silvana Mangano simbol i gruas punĂ«tore, sensuale, tragjike. Me kĂ«tĂ« film, trupi i saj nuk ishte mĂ« objekt dĂ«shire, por terren lufte sociale. Bukuria u bĂ« dĂ«shmi. 17 korrik 1949 â Martesa me Dino De Laurentiis MĂ« 17 korrik 1949, ajo u martua me producentin e madh Dino De Laurentiis. Ăifti pati katĂ«r fĂ«mijĂ«: Veronica De Laurentiis Raffaella De Laurentiis Francesca De Laurentiis Federico De Laurentiis (vdiq tragjikisht nĂ« 1981, nĂ« njĂ« aksident ajror) Familja pĂ«r tĂ« nuk ishte strehĂ« nga arti, por pesha e tij mĂ« e rĂ«ndĂ«. 1951â1954 â Konsolidimi artistik Filma si: âAnnaâ (1951) â regji Alberto Lattuada âLâoro di Napoliâ (1954) â regji Vittorio De Sica e shndĂ«rruan Mangano-n nga ikonĂ« sensuale nĂ« aktore me thellĂ«si morale dhe shpirtĂ«rore. Kur bukuria fillon tĂ« dyshojĂ« nĂ« vetvete, lind arti. 1963 â Ămimi David di Donatello NĂ« 1963, ajo fitoi David di Donatello pĂ«r Aktoren MĂ« tĂ« MirĂ« pĂ«r filmin âIl processo di Veronaâ (The Verona Trial), ku interpretoi Edda Mussolini Ciano. Kur njĂ« grua portretizon pushtetin me dhimbje, historia pushon sĂ« qenĂ« propagandĂ«. 1967â1972 â Kulmi i vlerĂ«simit kritik 1967 â David di Donatello pĂ«r âLe stregheâ 1972 â David di Donatello pĂ«r âLo scopone scientificoâ BashkĂ«punoi me: Pier Paolo Pasolini â Teorema (1968) Luchino Visconti â Morte a Venezia (1971) Michelangelo Antonioni KĂ«tu Mangano nuk luan mĂ« role; ajo luan mendime. 1983â1988 â Ndarja dhe heshtja NĂ« 1983, ajo u nda nga Dino De Laurentiis. Procedurat e divorcit nisĂ«n mĂ« 1988. Mangano u tĂ«rhoq gradualisht nga jeta publike. Disa gra largohen nga skena jo sepse janĂ« harruar, por sepse e kanĂ« kuptuar. 1987 â Roli i fundit i madh NĂ« 1987, ajo luajti nĂ« âOci Ciornie (Dark Eyes)â, me regji tĂ« Nikita Mikhalkov. Ishte njĂ« pĂ«rshĂ«ndetje e qetĂ«, e denjĂ«, melankolike. Lamtumira e vĂ«rtetĂ« nuk bĂ«het me zĂ« tĂ« lartĂ«. 16 dhjetor 1989 â Vdekja Silvana Mangano vdiq mĂ« 16 dhjetor 1989, nĂ« Madrid, nga kanceri i mushkĂ«rive, nĂ« moshĂ«n 59-vjeçare. Disa ikona nuk plaken kurrĂ«, sepse koha nuk guxon tâi prekĂ«. âą Bukuria pa mendim Ă«shtĂ« zhurmĂ«; mendimi me bukuri Ă«shtĂ« art. âą Trupi i disiplinuar ruan kujtesĂ«n e varfĂ«risĂ« edhe kur vesh mĂ«ndafsh. âą Silvana Mangano nuk ishte yll â ishte epokĂ« qĂ« mendonte. Autor Publicist. Liliana Pere.
- Lord Byron Poezi.
Rrevista Prestige #inspirationdaily #poetry.#LordByron Poezi byron Ajo ecĂ«n nĂ« bukuri (PĂ«rkthim nĂ« shqip) Ajo ecĂ«n nĂ« bukuri, si nata E qiellit yllplotĂ«, pa re; Dhe gjithçka mĂ« e mirĂ«, dritĂ« e hije, Takohen nĂ« pamjen dhe nĂ« sytĂ« e saj, TĂ« zbutura nĂ« atĂ« dritĂ« tĂ« Ă«mbĂ«l QĂ« qielli ditĂ«s sĂ« zhurmshme ia mohon. NjĂ« hije mĂ« shumĂ«, njĂ« rreze mĂ« pak, Do tâi dĂ«mtonte hirin pa emĂ«r QĂ« valĂ«vitet nĂ« çdo flok qerpiku tĂ« zi Apo ndez butĂ« mbi fytyrĂ«n e saj; Ku mendime tĂ« qeta, tĂ« Ă«mbla tregojnĂ« Sa e pastĂ«r Ă«shtĂ« zemra ku banojnĂ«. Dhe nĂ« atĂ« faqe, dhe mbi atĂ« ballĂ«, Ka aq butĂ«si, qetĂ«si, elokuencĂ«; BuzĂ«qeshjet qĂ« fitojnĂ«, ngjyrat qĂ« ndrisin, Flasin pĂ«r ditĂ« tĂ« mbushura me mirĂ«si, PĂ«r njĂ« mendje nĂ« paqe me botĂ«n mbarĂ«, PĂ«r njĂ« zemĂ«r qĂ« dashuron pafajshĂ«m. Poezi e Byron-it.
- Pashk PĂ«rvathi â Poeti i BukurisĂ« qĂ« pikturon me dritĂ«.
Rrevista Prestige #inspirationdaily #artpainting Rubrika: Artist piktor qĂ« na shlodh dhe na frymezon Personazh i RevistĂ«s Prestige muaji Janar. Pashk PĂ«rvathi â Poeti i BukurisĂ« qĂ« pikturon me DritĂ« NĂ« peizazhin e artit shqiptar, Pashk PĂ«rvathi shfaqet si njĂ« zĂ« i rrallĂ« i qetĂ«sisĂ« dhe i dritĂ«s. Ai nuk Ă«shtĂ« thjesht piktor, por njĂ« poet i natyrĂ«s, njĂ« filozof i heshtjes dhe njĂ« krijues qĂ« e pĂ«rjeton botĂ«n pĂ«rmes ngjyrave. Si Monet-i qĂ« kĂ«rkonte dritĂ«n e pĂ«rkohshme tĂ« agimit apo Van Gogh-u qĂ« e dĂ«gjonte shpirtin e diellit nĂ« çdo fushĂ« gruri, PĂ«rvathi Ă«shtĂ« ai qĂ« e gjen pĂ«rjetĂ«sinĂ« nĂ« momentin kalimtar. Lindur mĂ« 27 shkurt 1958, nĂ« Manati tĂ« LezhĂ«s, ai u rrit nĂ« njĂ« hapĂ«sirĂ« ku deti, mali dhe drita pĂ«rqafohen nĂ« qetĂ«si. Aty ku natyra nuk ka nevojĂ« pĂ«r fjalĂ«, ai mĂ«soi tĂ« dĂ«gjonte ritmin e saj. > NĂ« origjinĂ«n e tij Ă«shtĂ« gjeneza e çdo tabloje â njĂ« lidhje e thellĂ« midis njeriut dhe natyrĂ«s, si ajo qĂ« Monet e ndiente me ujin apo Tolstoi me tokĂ«n. NĂ« vitin 1976, pĂ«rfundoi ShkollĂ«n e Mesme tĂ« KulturĂ«s nĂ« degĂ«n âMĂ«sues vizatimiâ, duke u nisur nĂ« rrugĂ«n e parĂ« tĂ« pĂ«rballjes me artin si mision edukues. > NĂ« mĂ«simdhĂ«nie ai gjeti mĂ«nyrĂ«n pĂ«r ta parĂ« bukurinĂ« si akt ndarjeje â sepse, siç thoshte Plotini, âE bukura ekziston vetĂ«m kur shpĂ«rndahetâ. NĂ« vitet 1986â1990, ndoqi AkademinĂ« e Arteve nĂ« TiranĂ«, nĂ« degĂ«n âPikturĂ« monumentaleâ, ku mĂ«soi tĂ« bashkojĂ« pĂ«rmasĂ«n shpirtĂ«rore me atĂ« vizuale. > Monumentaliteti qĂ« mĂ«soi aty nuk ishte vetĂ«m nĂ« madhĂ«si, por nĂ« ndjesi â pĂ«rvijimi i sĂ« pĂ«rditshmes nĂ« njĂ« gjuhĂ« universale. --- Liria dhe veprimtaria QĂ« nga viti 1994, ai Ă«shtĂ« piktor nĂ« profesion tĂ« lirĂ«, duke zgjedhur lirinĂ« si hapĂ«sirĂ«n e vetme tĂ« krijimit. PĂ«rvathi e di se arti lind vetĂ«m kur dora Ă«shtĂ« e udhĂ«hequr nga shpirti, jo nga urdhri. > NĂ« kĂ«tĂ« ai i ngjan Nietzsche-s, qĂ« besonte se krijuesi i vĂ«rtetĂ« nuk ndjek, por shpik rrugĂ«n e vet tĂ« dritĂ«s. PĂ«rvathi ka shĂ«rbyer si mĂ«sues vizatimi, shpjegues nĂ« Muzeun Etnografik tĂ« LezhĂ«s, pĂ«rgjegjĂ«s i GalerisĂ« sĂ« Arteve tĂ« LezhĂ«s dhe pĂ«rgjegjĂ«s i KulturĂ«s sĂ« rrethit tĂ« LezhĂ«s. > NĂ« çdo detyrĂ« ai nuk ka qenĂ« thjesht funksionar i kulturĂ«s, por misionar i saj. Ai ka kĂ«rkuar tĂ« mĂ«sojĂ« njerĂ«zit jo vetĂ«m tĂ« shohin artin, por ta jetojnĂ« atĂ«. --- Stili dhe filozofia e pikturĂ«s PĂ«rvathi njihet si âPoet i BukurisĂ« sĂ« NatyrĂ«sâ. NĂ« peizazhet e tij nuk gjen dramĂ«, por pĂ«rhumbje; nuk gjen zhurmĂ«, por dritĂ« qĂ« flet me qetĂ«si. Ai Ă«shtĂ« ithtar i peizazhit, por njĂ« peizazh qĂ« jeton, qĂ« merr frymĂ«, qĂ« tĂ« vĂ«shtron. > NĂ« çdo penelatĂ« ka njĂ« meditacion. Si Van Gogh, ai kĂ«rkon shpirtin e dritĂ«s. Si Monet, ai ndjek pulsimin e çastit qĂ« zhduket. Si njĂ« filozof stoik, ai gjen qetĂ«sinĂ« nĂ« tĂ« pĂ«rkohshmen. --- Ekspozitat dhe rrugĂ«timi artistik Pashk PĂ«rvathi Ă«shtĂ« autor i dhjetĂ«ra ekspozitave personale, brenda dhe jashtĂ« ShqipĂ«risĂ«. Ădo ekspozitĂ« e tij Ă«shtĂ« njĂ« udhĂ«tim drejt vetes dhe njĂ« ftesĂ« pĂ«r tĂ« tjerĂ«t qĂ« tĂ« ecin me tĂ« nĂ«pĂ«r dritĂ«. > Ekspozitat e tij janĂ« si sonata tĂ« heshtura â ngjyrat tingĂ«llojnĂ«, dritat vallĂ«zojnĂ«, dhe shikuesi bĂ«het bashkĂ«udhĂ«tar i shpirtit tĂ« piktorit. --- Nderimet dhe çmimet Krijimtaria e tij Ă«shtĂ« vlerĂ«suar me disa nga çmimet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« artit shqiptar: Urdhri âNaim FrashĂ«ri i ArtĂ«â, akorduar nga Presidenti i RepublikĂ«s mĂ« 6 dhjetor 2006; Ămimi âAbdurahim Buzaâ nĂ« pikturĂ«, fituar nĂ« tetor 2010; Urdhri âMjeshtĂ«r i Madhâ, akorduar mĂ« 28 dhjetor 2016; dhe titulli âArtisti mĂ« i mirĂ« i veriutâ, nga agjencia âBuna 1â nĂ« vitin 2019. > KĂ«to nderime janĂ« dĂ«shmi se arti i tij nuk Ă«shtĂ« vetĂ«m personal, por kombĂ«tar â njĂ« pasuri qĂ« rrjedh si dritĂ« nga veriu drejt shpirtit tĂ« çdo shqiptari. --- Pashk PĂ«rvathi dhe filozofia e bukurisĂ« NĂ« çdo pikturĂ« tĂ« tij, Pashk PĂ«rvathi i afrohet njĂ« ideje qĂ« i pĂ«rket filozofisĂ« sĂ« Plotinit dhe Nietzsche-s: bukuria nuk Ă«shtĂ« objekt, por pĂ«rjetim shpirtĂ«ror. Ashtu si Nietzsche qĂ« kĂ«rkonte tĂ« kapte jetĂ«n nĂ« kulmin e saj, PĂ«rvathi kĂ«rkon dritĂ«n nĂ« çastin kur ajo lind e shuhet. Si Monet-i qĂ« pikturonte tĂ« njĂ«jtĂ«n skenĂ« nĂ«n dritĂ« tĂ« ndryshme, edhe ai kthehet tek i njĂ«jti motiv pĂ«r tĂ« gjetur ndjesinĂ« e pĂ«rhershme qĂ« fsheh e pĂ«rkohshmja. > Arti i tij Ă«shtĂ« dialog midis shpirtit dhe horizontit, midis heshtjes dhe tingullit tĂ« dritĂ«s. --- Pashk PĂ«rvathi mbetet njĂ« nga ata krijues qĂ« i japin kuptim fjalĂ«s âart shqiptarâ. Ai i pĂ«rket njĂ« brezi qĂ« kĂ«rkon pĂ«rjetĂ«sinĂ« jo nĂ« fjalĂ« tĂ« mĂ«dha, por nĂ« heshtje qĂ« ndriçojnĂ«. > NĂ« fund, si Van Gogh nĂ« fushat e Arles-it apo si filozofĂ«t e lashtĂ« qĂ« meditonin mbi natyrĂ«n, edhe PĂ«rvathi na kujton se arti nuk Ă«shtĂ« ikje nga jeta â Ă«shtĂ« mĂ«nyra mĂ« e bukur pĂ«r ta jetuar atĂ«. --- DĂ«shiron qĂ« kĂ«tĂ« version ta pĂ«rgatis nĂ« format editorial tĂ« âRevista Prestigeâ, me citate tĂ« veçuara, paragrafĂ« tĂ« shkurtĂ«r dhe krahasimin (me Monet, Van Gogh, Nietzsche) tĂ« theksuar vizualisht pĂ«r botim? Mund ta bĂ«j gati pĂ«r faqosje menjĂ«herĂ«. Ja disa nga pikturat mĂ« tĂ« spikatura tĂ« Pashk PĂ«rvathit Disa nga veprat tĂ« veçanta âRrugic nĂ« LukovĂ«â â Kjo vepĂ«r pĂ«rshkruhet si njĂ« nga punimet origjinale tĂ« PĂ«rvathit ku ai kap atmosferĂ«n bregdetare tĂ« LukovĂ«s, me kontrast tĂ« ngjyrave dhe ndriçim tĂ« fortĂ«. âVjeshtĂ« nĂ« Vithkuqâ â NjĂ« pikturĂ« e realizuar mĂ« 2022, nĂ« stilin karakteristik tĂ« peizazhit vjeshtĂ«sor qĂ« Ă«shtĂ« âmotivi i dashurâ i artistit. âBelshiâ â PĂ«rmendet nga media si âpiktura e ditĂ«sâ nga duart e PĂ«rvathit, ku ai pasqyron bukurinĂ« natyrore tĂ« zonĂ«s sĂ« Belshit me ngjyra tĂ« ndezura dhe nuanca tĂ« thella. Serieja âWhitenessâ â NjĂ« koleksion prej 29 veprash ku tema kryesore Ă«shtĂ« bora dhe transformimi i qyteteve shqiptare nĂ«n petkun e tĂ« bardhĂ«s. Ekspozita âAdriatiko Jonianeâ â NjĂ« cikĂ«l prej 50 peizazhesh kushtuar deteve Adriatiko-Joniane, ku pĂ«rfshihen pamje nga ShĂ«ngjini tek DhĂ«rmiu, me fokus nĂ« lojĂ«n e dritĂ«s dhe shkĂ«mbinjtĂ«. Pse kĂ«to veprime janĂ« veçanĂ«risht tĂ« rĂ«ndĂ«sishme Peizazhi Ă«shtĂ« motivi dominues tek PĂ«rvathi: Ai e pĂ«rvetĂ«son natyrĂ«n si subjekt, jo thjesht si sfond. Shembujt mĂ« lart tregojnĂ« kombinime tĂ« veçanta tĂ« dritĂ«s, ngjyrave dhe formĂ«s natyrore. Ai eksperimenton dhe me tema tĂ« ndryshme: nga vjeshta, deti, bora, te peizazhe tĂ« brendshme (rrugicĂ«, lagje) â kjo tregon gamĂ« artistike tĂ« zgjeruar dhe thellĂ«si nĂ« trajtim. TĂ« veçanta janĂ« edhe koleksionet me temĂ« tĂ« qartĂ« (si âWhitenessâ pĂ«r borĂ«n) qĂ« e pĂ«rforcojnĂ« identitetin e artistit dhe e bĂ«jnĂ« veprĂ«n tĂ« dallueshme. Referenca 1. Top Channel (2022) â âPashk PĂ«rvathi sjell âVjeshtĂ«n e Vithkuqitâ, e pikturon me shumĂ« LezhĂ«n e artkandâ. đ https://top-channel.tv/video/pashk-pervathi-sjell-vjeshten-e-vithkuqit-e-pikturon-me-shume-lezhen-artkand 2. Gazeta Tema (2023) â âPiktura e ditĂ«s: âBelshiâ, nga dora e mjeshtrit Pashk PĂ«rvathiâ. đ https://www.gazetatema.net/kulture/piktura-e-dits-belshi-nga-dora-e-mjeshtrit-pashk-pervathi-i495858 3. The Bali Collect (2024) â âRrugic nĂ« LukovĂ«â â koleksion privat, pĂ«rshkrim dhe analizĂ« estetike e veprĂ«s. đ https://www.thebalicollect.com/shop/p/rrugic-ne-lukov 4. Invest in Albania (2018) â âPashk PĂ«rvathiâs Whiteness painting exhibition showcased in Tirana.â đ https://invest-in-albania.org/pashk-pervathis-whiteness-painting-exhibition-showcased-in-tirana 5. DashArt (2025) â âPashk PĂ«rvathi dhe 50 peizazhet AdriatikoâJonianeâ. đ https://www.dashart.al/2025/04/03/pashk-pervathi-dhe-50-peizazhet-adriatiko-joniane 6. Agjencia âBuna 1â (2019) â Shpallja âArtisti mĂ« i mirĂ« i Veriutâ. Publikuar nĂ« buletinin vjetor tĂ« artit bashkĂ«kohor verior. 7. Presidenca e RepublikĂ«s sĂ« ShqipĂ«risĂ« (2006, 2016) â Dekretet pĂ«r akordimin e Urdhrit âNaim FrashĂ«ri i ArtĂ«â dhe Urdhrit âMjeshtĂ«r i Madhâ. Regjistruar nĂ« Arkivin e Dekoratave tĂ« Shtetit. © 2024â2025 Liliana Pere â Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. -
- 'Na tregon diçka rreth mënyrës se si elitat kërkojnë të ruajnë pushtetin e tyre': Si i sulmoi Leopardi i Lampedusës
Romani i LampedusĂ«s i mesit tĂ« shekullit tĂ« 20-tĂ«, âLeopardiâ, u bĂ« bestseller, pastaj njĂ« film i respektuar - dhe tani Ă«shtĂ« njĂ« serial luksoz i Netflix-it. Reagimi i tij i ashpĂ«r ndaj tĂ« metave dhe hipokrizive tĂ« shoqĂ«risĂ« ende prek shumĂ« njerĂ«z sot. "TĂ« vdisje pĂ«r dikĂ« ose pĂ«r diçka, kjo ishte krejtĂ«sisht normale, sigurisht: por personi qĂ« po vdes duhet ta dijĂ«, ose tĂ« paktĂ«n tĂ« ndihet i sigurt, se dikush e di pĂ«r kĂ« ose pĂ«r çfarĂ« po vdes." KĂ«to janĂ« disa nga vargjet hapĂ«se tĂ« librit "Leopardi" tĂ« Giuseppe Tomasi di Lampedusa, botuar nĂ« vitin 1958, vetĂ«m njĂ« vit pasi autori vdiq nga kanceri. KĂ«to fjalĂ« janĂ« nga protagonisti i romanit, Princi Fabrizio, kreu i njĂ« familjeje aristokratike siciliane. Ai kujton zbulimin e trupit tĂ« njĂ« ushtari tĂ« panjohur nĂ«n njĂ« nga pemĂ«t e limonit tĂ« vilĂ«s sĂ« tij parajsore. ĂshtĂ« njĂ« imazh qĂ« pĂ«rmbledh shpirtin ekzistencial tĂ« romanit: poshtĂ« bukurisĂ«, ka kalbje. Lampedusa nuk u botua kurrĂ« gjatĂ« jetĂ«s sĂ« tij. Romani i tij i vetĂ«m pĂ«rshkruan fatin e familjes Salina, tĂ« vendosur nĂ« sfondin e Risorgimentos: njĂ« lĂ«vizje shoqĂ«rore dhe politike pĂ«r bashkimin italian qĂ« çoi nĂ« krijimin e njĂ« mbretĂ«rie tĂ« re tĂ« ItalisĂ« nĂ« vitin 1861, gjatĂ« njĂ« periudhe revolucionesh mĂ« tĂ« gjera evropiane. NdĂ«rsa idetĂ« pĂ«r demokracinĂ«, liberalizmin dhe socializmin u pĂ«rhapĂ«n nĂ« tĂ« gjithĂ« kontinentin, punĂ«torĂ«t u tĂ«rbuan kundĂ«r fisnikĂ«risĂ« pronare tĂ« tokĂ«s, tĂ« cilĂ«n e konsideronin pĂ«rgjegjĂ«se pĂ«r pĂ«rkeqĂ«simin e kushteve tĂ« punĂ«s dhe varfĂ«rinĂ« e pĂ«rhapur. Periudha pĂ«rfundoi nĂ« vitin 1870 me aneksimin e pjesĂ«ve tĂ« gadishullit italian, bashkimin e ItalisĂ« dhe kapjen e RomĂ«s. Libri âLeopardiâ i Giuseppe Tomasi di LampedusĂ«s u botua nĂ« vitin 1958 â njĂ« vit pasi ai vdiq nga kanceri (Krediti: Alamy) NĂ« veprĂ«n âLeopardiâ, njĂ« pronar tokash i tillĂ«, Fabrizio, harton strategji bazuar nĂ« atĂ« qĂ« beson se do tĂ« fitojĂ« nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ« tĂ« trazuar pĂ«r aristokracinĂ«. Ai orkestron martesĂ«n midis nipit tĂ« tij tĂ«rheqĂ«s, Tancredi Falconeri, dhe tĂ« pasurĂ«s sĂ« re, Angelica Sedara â kundĂ«r dĂ«shirave tĂ« vajzĂ«s sĂ« Fabrizios, Concetta, e cila Ă«shtĂ« e dashuruar me Tancredin. KonservatorĂ«ve nuk u pĂ«lqeu sepse Ă«shtĂ« shumĂ« i pahijshĂ«m pĂ«r KishĂ«n dhe Ă«shtĂ« mjaft cinik pĂ«r aristokratĂ«t⊠Krahut tĂ« majtĂ« nuk u pĂ«lqeu sepse nuk portretizon njĂ« pikĂ«pamje pozitive pĂ«r klasĂ«n e zakonshme punĂ«tore â David Laven I konsideruar si njĂ« nga veprat mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« letĂ«rsisĂ« italiane, âLeopardiâ u pĂ«rshkrua nga historiania e kulturĂ«s Lucy Hughes-Hallett si âromani mĂ« i dashur dhe mĂ« i admiruar i shkruar ndonjĂ«herĂ« nĂ« italishtâ. NdĂ«rkohĂ«, autori britanik EM Forster, nĂ« parathĂ«nien e tij tĂ« kujtimeve tĂ« papĂ«rfunduara tĂ« autores italiane âVendet e foshnjĂ«risĂ« simeâ (1971), shkroi: âLampedusa ka qenĂ« kaq shumĂ« pĂ«r mua saqĂ« e kam tĂ« pamundur ta paraqes atĂ« formalisht⊠Leximi dhe rileximi i saj mĂ« ka bĂ«rĂ« tĂ« kuptoj se sa shumĂ« mĂ«nyra ka pĂ«r tĂ« qenĂ« gjallĂ«.â Duke shĂ«nuar vetĂ«m adaptimin e dytĂ« tĂ« romanit â dhe versionin e parĂ« tĂ« serializuar â njĂ« serial i ri nĂ« Netflix paraqet njĂ« argument tĂ« ri pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« e âLeoparditâ nĂ« shekullin e 21-tĂ«, mĂ« shumĂ« se 60 vjet pas filmit klasik tĂ« Luchino Visconti-t. NjĂ« goditje e papritur PavarĂ«sisht zgjuarsisĂ« historike dhe historisĂ« epike tĂ« dashurisĂ«, romani i LampedusĂ«s fillimisht nuk pati sukses me botuesit italianĂ«. Dy shtĂ«pi tĂ« mĂ«dha botuese, Arnoldo Mondadori Editore dhe Einaudi, e refuzuan shpejt dorĂ«shkrimin e LampedusĂ«s tĂ« vitit 1956. Modernisti dhe redaktori me ndikim Elio Vittorini pretendoi se ishte shumĂ« "tradicional" krahasuar me lĂ«vizjen eksperimentale avangarde qĂ« pĂ«rfshiu letĂ«rsinĂ« italiane nĂ« atĂ« kohĂ«. "KonservatorĂ«ve nuk u pĂ«lqeu sepse Ă«shtĂ« shumĂ« i paedukatĂ« pĂ«r KishĂ«n dhe Ă«shtĂ« mjaft cinik pĂ«r aristokratĂ«t", i thotĂ« BBC-sĂ« David Laven, njĂ« konsulent historik pĂ«r adaptimin e Netflix. "Krahut tĂ« majtĂ« nuk u pĂ«lqeu sepse ai nuk portretizon njĂ« pikĂ«pamje pozitive pĂ«r klasĂ«n e zakonshme punĂ«tore." Pas vdekjes sĂ« LampedusĂ«s, libri i tij ra nĂ« duart e agjentes letrare Elena Croce dhe pĂ«rfundimisht pĂ«rfundoi nĂ« tavolinĂ«n e botuesit Feltrinelli. Romani pati kritikĂ« tĂ« zĂ«shĂ«m, pĂ«rfshirĂ« Vittorini-n dhe autorin antifashist Alberto Moravia, tĂ« cilĂ«t tĂ« dy dyshonin nĂ« atĂ« qĂ« besonin se ishte konservatorizmi i romanit, njĂ« dekadĂ« pas pĂ«rmbysjes sĂ« udhĂ«heqĂ«sit fashist Benito Mussolini nĂ« vitin 1943. Siç shkroi Rachel Donadio nĂ« The New York Times nĂ« vitin 2008, Leopardi "nĂ« fillim u pa si i çuditshĂ«m dhe reaksionar, njĂ« rikthim barok nĂ« kulmin e neorealizmit nĂ« kinema dhe vetĂ«dijes klasore nĂ« tĂ« gjitha artet". MegjithatĂ«, kur u botua, u bĂ« njĂ« bestseller i pabesueshĂ«m, duke kaluar nĂ«pĂ«r 52 botime marramendĂ«se nĂ« mĂ« pak se gjashtĂ« muaj. Ndoshta rezonoi me njĂ« brez tĂ« zhgĂ«njyer qĂ« jetonte mirĂ« pas Risorgimentos, por qĂ« vlerĂ«sonte atĂ« qĂ« autori marksist francez Louis Aragon e pĂ«rshkroi si njĂ« kritikĂ« "tĂ« pamĂ«shirshme" dhe "tĂ« krahut tĂ« majtĂ«" tĂ« klasave tĂ« larta. LampedusĂ«s iu dha pas vdekjes Ămimi prestigjioz Strega dhe reputacioni i tij si njĂ« i madh letrar shpejt do t'i tejkalonte bashkĂ«kohĂ«sit e tij. NjĂ« pjesĂ« e asaj qĂ« e bĂ«ri âLeopardinâ tĂ« vĂ«shtirĂ« pĂ«r tâu pĂ«rballur nga kaq shumĂ« njerĂ«z ishte toni i tij i ashpĂ«r, i aplikuar nĂ« mĂ«nyrĂ« tĂ« barabartĂ« nĂ« tĂ« gjitha cepat e shoqĂ«risĂ« italiane. VetĂ« Lampedusa lindi nĂ« aristokraci nĂ« vitin 1896 dhe jetoi nĂ« njĂ« pallat tĂ« madh shumĂ« tĂ« ngjashĂ«m me atĂ« nĂ« romanin e tij - por kjo nuk e pengoi atĂ« tĂ« tallte tĂ« vetĂ«t. Biografi i tij David Gilmour shkroi nĂ« âLeopardi i Funditâ (1988) se njĂ« pjesĂ« e asaj qĂ« e pengoi LampedusĂ«n tĂ« shkruante deri nĂ« njĂ« moshĂ« kaq tĂ« vonĂ« ishte ajo qĂ« ai besonte tĂ« ishte teprica e klasĂ«s sĂ« tij. Brenda faqeve tĂ« para tĂ« romanit, Lampedusa pĂ«rçmon gruan dhe shtatĂ« fĂ«mijĂ«t e Fabrizios dhe pĂ«rshkruan audiencĂ«n e tij tĂ« vĂ«shtirĂ« me Mbretin Francis I (Mbret i Dy Siçilive) si tĂ« pĂ«rballur me: "kĂ«tĂ« monarki qĂ« mbante shenjat e vdekjes nĂ« fytyrĂ«n e saj". Larg nga besimi se kjo e bĂ«n atĂ« njĂ« shkallĂ« mbi tĂ« tjerĂ«t, megjithatĂ«, Fabrizio i lodhur Ă«shtĂ« po aq i metĂ«: i paskrupullt, duke braktisur familjen e tij. NjĂ« rrĂ«fim zhgĂ«njimi dhe frike nga vjetĂ«rimi mes njĂ« dinastie nĂ« shkĂ«rmoqje, Leopardi shqen tĂ« metat dhe hipokrizitĂ« e pranishme nĂ« tĂ« gjithĂ« shoqĂ«rinĂ« italiane. "Miti i madh i bashkimit italian Ă«shtĂ« se ishte njĂ« lĂ«vizje nga poshtĂ« lart, se italianĂ«t u zgjuan papritur nĂ« mĂ«ngjes dhe me tĂ« vĂ«rtetĂ« donin tĂ« pĂ«rmbysnin regjimet nĂ« tĂ« cilat jetonin", thotĂ« Laven. "ShumĂ« aristokratĂ« nuk e pĂ«lqejnĂ« mĂ«nyrĂ«n se si po shkon bota, por ata e kuptojnĂ« se duhet tĂ« pĂ«rshtaten me njĂ« botĂ« nĂ« ndryshim pĂ«r tĂ« ruajtur statusin e tyre. Leopardi na tregon diçka rreth mĂ«nyrĂ«s se si elitat kĂ«rkojnĂ« tĂ« ruajnĂ« pushtetin e tyre." MegjithĂ«se âLeopardiâ pĂ«rmban pasaktĂ«si tĂ« vogla historike, Lampedusa ka kapur thelbin e kohĂ«s. Ndryshe nga veprat e gjigantĂ«ve tĂ« letĂ«rsisĂ« historike si Leo Tolstoy ose Viktor Hugo, autori lundron nĂ« botĂ«n e lartĂ« tĂ« Fabrizios me kursim dhe zgjuarsi virtuoze. PesĂ« vjet pas botimit, statusi i âLeoparditâ si njĂ« pikĂ« referimi e letĂ«rsisĂ« italiane u çimentua nga njĂ« adaptim filmik i vlerĂ«suar, me regji nga Visconti, njĂ« marksist i cili, ashtu si Lampedusa, rridhte nga njĂ« familje fisnike. NĂ« tĂ« luanin Burt Lancaster si Fabrizio dhe Alain Delon si nipi i tij Tancredi. Filmi mbante tĂ« njĂ«jtĂ«n pikĂ«pamje djegĂ«se cinike dhe megjithatĂ« elegjiake mbi nivelet e larta tĂ« shoqĂ«risĂ« italiane. Filmi pĂ«rmban njĂ« skenĂ« luksoze 25-minutĂ«she nĂ« njĂ« sallĂ« vallĂ«zimi, e cila Ă«shtĂ« konsideruar nga kritikĂ«t si njĂ« nga sekuencat mĂ« tĂ« bukura tĂ« filmit. Fabrizio i Lancasterit ka njĂ« ndjenjĂ« tĂ« thellĂ« tĂ« vdekshmĂ«risĂ«, duke menduar pĂ«r fundin e tij. Seriali i ri i Netflix i kufizuar nxjerr nĂ« pah rĂ«ndĂ«sinĂ« e Leopardit edhe nĂ« shekullin e 21-tĂ«, duke lidhur temat historike tĂ« rĂ«nies sĂ« aristokracisĂ« me ndarjet dhe krizĂ«n politike bashkĂ«kohore, duke e bĂ«rĂ« romanin mjaft tĂ«rheqĂ«s pĂ«r njĂ« audiencĂ« moderne. Siç shprehet njĂ« nga krijuesit e serialit, Richard Warlow: "Leximi i Leopardit mĂ« bĂ«ri tĂ« mendoj pĂ«r idetĂ« e kombĂ«sisĂ«, natyrĂ«n e rrĂ«njosur tĂ« jetĂ«s sonĂ« dhe si Ă«shtĂ« ta ndryshosh papritur kĂ«tĂ«." Edhe pse ngjarjet historike ndodhen mĂ« shumĂ« se 150 vjet mĂ« parĂ«, pasojat e Risorgimentos ende ndihen thellĂ« nĂ« shoqĂ«rinĂ« italiane, veçanĂ«risht kundĂ«r ndarjes politike dhe ekonomike midis veriut dhe jugut. Slogan politik i romanit: "nĂ«se duam qĂ« gjĂ«rat tĂ« qĂ«ndrojnĂ« ashtu siç janĂ«, gjĂ«rat do tĂ« duhet tĂ« ndryshojnĂ«" mbetet aktual edhe sot. Leopardi ka dalĂ« nĂ« Netflix mĂ« 5 mars 2025
- âLiria nuk jepet â ajo fitohet.â Guximi Ă«shtĂ« themeli i çdo veprimi tĂ« madh.â â Hannah .
Rrevista Prestige #inspirationdaily #movementmatters âLiria nuk jepet â ajo fitohet.â âGuximi Ă«shtĂ« themeli i çdo veprimi tĂ« madh.â â Hannah Arendt âDemokracia lind nga zĂ«ri i njeriut qĂ« thotĂ«: mjaft.â â Alexis de Tocqueville âRinia ka privilegjin e madh tĂ« mos i pranuar gjĂ«rat siç janĂ«.â â Albert Camus KĂ«to fjalĂ« tĂ« lashta dhe moderne marrin kuptim tĂ« ri sa herĂ« kujtojmĂ« 8 Dhjetorin 1990âditĂ«n kur studentĂ«t shqiptarĂ«, tĂ« frymĂ«zuar mĂ« shumĂ« nga ndjenja e dinjitetit sesa nga organizimi, ndezĂ«n shkĂ«ndijĂ«n e ndryshimit qĂ« do tĂ« hapte njĂ« epokĂ« tĂ« re pĂ«r vendin. 8 Dhjetori 1990 ndodhi nĂ« njĂ« ShqipĂ«ri tĂ« lodhur nga izolimi, nga mungesat dhe nga heshtja e gjatĂ« shoqĂ«rore. NĂ« atĂ« mbrĂ«mje tĂ« ftohtĂ« dimri, rreth 300 studentĂ« tĂ« Qytetit Studenti dolĂ«n nĂ« rrugĂ« pĂ«r tĂ« protestuar kundĂ«r kushteve tĂ« rĂ«nda tĂ« jetesĂ«s: mungesa e dritave, uji i ngrohtĂ«, ngrohja dhe higjiena. Por brenda pak orĂ«sh protesta kaloi kufijtĂ« e pakĂ«naqĂ«sisĂ« praktike dhe mori dimensionin e njĂ« lĂ«vizjeje morale. NĂ« ditĂ«t qĂ« pasuan, numri i protestuesve u rrit me mijĂ«ra. StudentĂ«t e fakulteteve tĂ« ndryshme u bashkuan, pedagogĂ«t dolĂ«n pĂ«rkrah tyre dhe qytetarĂ« tĂ« TiranĂ«s iu shtuan marshimeve. Brenda tri ditĂ«sh, lĂ«vizja studentore ishte bĂ«rĂ« njĂ« forcĂ« shoqĂ«rore e padiskutueshme. Arsyet pse ndodhi â RrĂ«njĂ«t e njĂ« shpĂ«rthimi tĂ« pashmangshĂ«m Edhe pse kĂ«rkesat e para ishin thjesht kushte jetese, burimi i vĂ«rtetĂ« ishte shumĂ« mĂ« i thellĂ«: ShqipĂ«ria ishte vendi mĂ« i izoluar i EuropĂ«s pĂ«r mĂ« shumĂ« se 45 vjet. Rinia jetonte larg informacionit, kulturĂ«s botĂ«rore dhe ideve tĂ« reja. Shpresat e njĂ« brezi ishin mbyllur brenda mureve tĂ« konvikteve tĂ« ftohta. Jeta e pĂ«rditshme ishte e varfĂ«r, e kontrolluar, e pashpresĂ«. NĂ« filozofi, njĂ« situatĂ« e tillĂ« pĂ«rshkruhet si moment i ndĂ«rgjegjes kolektive, kur njĂ« shoqĂ«ri kupton se heshtja e mĂ«tejshme Ă«shtĂ« e barabartĂ« me mohimin e vetvetes. StudentĂ«t u bĂ«nĂ« zĂ«ri i kĂ«tij ndĂ«rgjegjĂ«simi. 8 Dhjetori nuk nisi si nismĂ« politike. Nisi nga studentĂ« tĂ« zakonshĂ«m, nga rinia qĂ« kĂ«rkonte kushte mĂ« tĂ« mira dhe pak dinjitet. MĂ« pas, me rritjen e protestave, u bĂ« e qartĂ« se kĂ«rkesat sociale sâmund tĂ« zgjidheshin pa ndryshime mĂ« tĂ« mĂ«dha. NdĂ«r figurat qĂ« u shquan si zĂ«dhĂ«nĂ«s apo organizatorĂ« nĂ« ditĂ«t nĂ« vijim ishin: Azem Hajdari Shenasi Rama Arben Imami Tefalin Malshyti Por merita reale i takon mijĂ«ra studentĂ«ve e pedagogĂ«ve qĂ« e bĂ«nĂ« lĂ«vizjen tĂ« mundur me praninĂ« e tyre fizike. Nuk ishte njĂ« lĂ«vizje partiake, por u shndĂ«rrua nĂ« njĂ« kĂ«rkesĂ« pĂ«r hapje dhe liri, sepse realiteti nuk ofronte rrugĂ« tjetĂ«r. Fillimi: rreth 300 studentĂ«. Brenda 48 orĂ«sh: mijĂ«ra studentĂ« nĂ« rrugĂ«. Deri mĂ« 11 dhjetor: njĂ« lĂ«vizje masive, me pĂ«rfshirjen e qytetarĂ«ve tĂ« TiranĂ«s. Rritja e menjĂ«hershme tregon se shumĂ« njerĂ«z mbanin tĂ« njĂ«jtat shqetĂ«sime, por prisnin njĂ« shkĂ«ndijĂ« tĂ« parĂ«. Ngjarja ka peshĂ« tĂ« jashtĂ«zakonshme pĂ«r disa arsye: a) Filloi transformimi politik i ShqipĂ«risĂ« Ishte momenti qĂ« çoi drejt pluralizmit dhe hapjes sĂ« vendit. Pa 8 Dhjetorin, ShqipĂ«ria do tĂ« kishte ecur shumĂ« mĂ« ngadalĂ« drejt botĂ«s moderne. b) Rinia u vendos nĂ« qendĂ«r tĂ« ndryshimit StudentĂ«t treguan se brezi i ri ka fuqinĂ« ta çojĂ« kombin pĂ«rpara kur autoritetet nuk e bĂ«jnĂ«. c) U thye psikologjia e frikĂ«s NdonĂ«se sistemi ishte i fortĂ«, frika njerĂ«zore kishte filluar tĂ« çahej. Me 8 Dhjetorin, ajo u thye pĂ«rgjithmonĂ«. d) U ringrit vlera e tĂ« drejtĂ«s pĂ«r tĂ« folur NjerĂ«zit kuptuan se zĂ«ri i tyre ka peshĂ«. Kjo Ă«shtĂ« zemra e çdo demokracie. 8 Dhjetori Ă«shtĂ« shembull i asaj qĂ« filozofia e quan âlindja e subjektit historikâ: momenti kur individĂ«t e zakonshĂ«m bĂ«hen autorĂ« tĂ« fatit tĂ« tyre. Rinia e 1990-Ă«s mishĂ«roi disa ide universale: Etja pĂ«r liri Ă«shtĂ« shtysa mĂ« e thellĂ« e njeriut. Revolta morale â sipas Camus, lind kur padrejtĂ«sia tejkalon kufijtĂ« e durimit. Aksioni si akt vetĂ«dijeje â Arendt thotĂ« se veprimi Ă«shtĂ« prova e ekzistencĂ«s sĂ« njeriut nĂ« histori. StudentĂ«t nuk donin pushtet; donin kuptim, dritĂ«, dinjitet. Dhe pĂ«r kĂ«tĂ« arsye, lĂ«vizja e tyre u kthye nĂ« njĂ« prej momenteve mĂ« tĂ« pastĂ«rta tĂ« historisĂ« sonĂ«. 8 Dhjetori 1990 Ă«shtĂ« ngjarje qĂ« nuk festohet vetĂ«m si memorje, por si mĂ«sim. MĂ«sim se liria nuk Ă«shtĂ« e dhĂ«nĂ«, por e fituar. Se guximi i njĂ« brezi mund tĂ« hapĂ« rrugĂ« tĂ« reja. Se demokracia Ă«shtĂ« vepĂ«r e pĂ«rditshme, jo dhuratĂ«. Se rinia Ă«shtĂ« forca qĂ« e çon historinĂ« pĂ«rpara. Ajo ditĂ« na kujton se njĂ« komb ndryshon atĂ«herĂ« kur njerĂ«zit e tij besojnĂ« se ndryshimi Ă«shtĂ« i mundur.
- Vivien Leigh â Gruaja qĂ« ndezi zjarrin e pĂ«rjetshĂ«m tĂ« Scarlett OâHara.
Rrevista Prestige #inspirationdaily #artist.#Actress Vivien Leigh â Gruaja qĂ« ndezi zjarrin e pĂ«rjetshĂ«m tĂ« Scarlett OâHara: NjĂ« dashuri, njĂ« tragjedi, njĂ« legjendĂ«, flaka e pĂ«rjetshme e Hollivudit. Vivien Leigh, aktorja e bukur qĂ« solli nĂ« jetĂ« Scarlett OâHara nĂ« Gone with the Wind (1939), Ă«shtĂ« njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« ndritura dhe mĂ« magjepsĂ«se nĂ« historinĂ« e kinemasĂ«. Me njĂ« bukuri klasike, elegancĂ« britanike dhe njĂ« intensitet emocional qĂ« ndriçonte çdo skenĂ«, ajo e shndĂ«rroi Scarlett-in nĂ« njĂ« personazh tĂ« pavdekshĂ«m â tĂ« ndĂ«rlikuar, krenar dhe thellĂ«sisht njerĂ«zor. Leigh lindi nĂ« Indi mĂ« 1913 dhe u rrit nĂ« Angli, ku zhvilloi njĂ« karrierĂ« tĂ« suksesshme teatrale pĂ«rpara se tĂ« fitonte famĂ« ndĂ«rkombĂ«tare me rolin e saj nĂ« Gone with the Wind. Ajo u pĂ«rzgjodh mes mijĂ«ra aktoreve, por regjisori David O. Selznick e pa menjĂ«herĂ« se kishte gjetur âScarlett-in e vĂ«rtetĂ«â â njĂ« grua me shkĂ«lqim, forcĂ« dhe delikatesĂ« nĂ« tĂ« njĂ«jtĂ«n kohĂ«. PĂ«r interpretimin e saj, Leigh fitoi Oscar-in e parĂ« pĂ«r Aktoren mĂ« tĂ« MirĂ«, duke e ngulitur emrin e saj nĂ« historinĂ« e artit. MĂ« vonĂ«, ajo do tĂ« fitonte njĂ« tjetĂ«r Oscar pĂ«r rolin e Blanche DuBois nĂ« A Streetcar Named Desire (1951), duke dĂ«shmuar se bukuria e saj ishte e barabartĂ« me talentin e jashtĂ«zakonshĂ«m dramatik. MegjithatĂ«, pas shkĂ«lqimit tĂ« saj fshihej njĂ« shpirt i ndjeshĂ«m. Vivien Leigh luftoi gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s me çrregullime tĂ« shĂ«ndetit mendor (sot tĂ« njohura si bipolaritet), qĂ« shpesh e bĂ«nte tĂ« brishtĂ« edhe pse nĂ« ekran dukej e pathyeshme. Historia e saj personale, dashuria e zjarrtĂ« me Laurence Olivier, triumfet dhe tragjeditĂ«, e bĂ«n figurĂ«n e saj edhe mĂ« magjepsĂ«se. Bukuria e Vivien Leigh nuk ishte vetĂ«m fizike; ajo buronte nga inteligjenca, eleganca dhe thellĂ«sia emocionale qĂ« sillte nĂ« çdo rol. Edhe sot, dekada mĂ« vonĂ«, ajo mbetet njĂ« ikonĂ« e pĂ«rjetshme e gruas sĂ« fortĂ« dhe delikate njĂ«kohĂ«sisht, njĂ« yll qĂ« nuk shuhet kurrĂ« nĂ« horizontin e Hollivudit klasik. tre episode mbresĂ«lĂ«nĂ«se nga jeta e Vivien Leigh qĂ« tregojnĂ« bukurinĂ«, forcĂ«n dhe tragjedinĂ« e saj tĂ« brendshme: Vivien Leigh dhe aktori britanik Laurence Olivier u njohĂ«n nĂ« skenĂ«n teatrale nĂ« fund tĂ« viteve â30. TĂ« dy ishin tĂ« martuar me partnerĂ« tĂ« tjerĂ«, por rĂ«nia e tyre nĂ« dashuri ishte e menjĂ«hershme dhe e papĂ«rmbajtshme. Ata u bĂ«nĂ« njĂ« nga çiftet mĂ« tĂ« famshme tĂ« artit â njĂ« âmbret dhe mbretĂ«reshĂ« e teatrit britanikâ. Por pasioni i madh u shoqĂ«rua edhe me xhelozi, ankth dhe pĂ«rplasje, veçanĂ«risht pĂ«r shkak tĂ« çrregullimit mendor tĂ« Leigh. Dashuria e tyre ishte si njĂ« tragjedi shekspiriane, e bukur por e destinuar tĂ« digjej. Ata u ndanĂ« nĂ« vitin 1960, por Olivier e kujtoi gjithmonĂ« me mall. Audicioni legjendar pĂ«r âGone with the Windâ Kur u njoftua se po kĂ«rkohej aktorja pĂ«r rolin e Scarlett OâHara, mbi 1,400 gra morĂ«n pjesĂ« nĂ« audicione. AsnjĂ«ra nuk e bindi producentin David O. Selznick⊠deri sa Vivien Leigh u shfaq papritur nĂ« xhirimet e skenĂ«s sĂ« djegies sĂ« AtlantĂ«s. Ajo u prezantua si âScarlett-i juajâ nga agjenti britanik i saj. NĂ« momentin qĂ« e pa, Selznick tha: > âZoti im⊠ajo ĂSHTĂ Scarlett!â Vivien fitoi rolin dhe e shndĂ«rroi atĂ« nĂ« njĂ«rĂ«n nga interpretimet mĂ« tĂ« famshme nĂ« historinĂ« e filmit, duke marrĂ« Oscar-in e parĂ« tĂ« saj. PavarĂ«sisht suksesit, Vivien Leigh vuajti gjatĂ« gjithĂ« jetĂ«s nga çrregullimi bipolar dhe tuberkulozi. Kishte periudha tĂ« errĂ«ta, shpĂ«rthime emocionale dhe momente izolimi. MegjithatĂ«, ajo gjithmonĂ« kthehej nĂ« skenĂ« me dinjitet dhe pasion tĂ« rrallĂ«. NĂ« vitin 1967, ndĂ«rsa po pĂ«rgatitej pĂ«r njĂ« rol tĂ« ri teatror, sĂ«mundja iu rikthye. NjĂ« natĂ«, gjatĂ« gjumit, ajo humbi jetĂ«n. Kur Laurence Olivier mori lajmin, shkoi nĂ« shtĂ«pinĂ« e saj dhe qĂ«ndroi pranĂ« trupit tĂ« saj pĂ«r disa orĂ«, duke recituar vargje nga Shekspiri â njĂ« lamtumirĂ« e denjĂ« pĂ«r njĂ« mbretĂ«reshĂ« tĂ« artit. © 2024â2025 Liliana Pere â Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine
- Mitologjia shqiptare është një pjesë shumë e vjetër e kulturës sonë
Rrevista Prestige #inspirationdaily #AlbanianMitologji Mitologjia shqiptare Ă«shtĂ« njĂ« pjesĂ« shumĂ« e vjetĂ«r e kulturĂ«s sonĂ«, plot me tregime, besime dhe figura legjendare qĂ« rrjedhin nga koha para krishterimit. Ajo na tregon se si kanĂ« jetuar dhe menduar tĂ« parĂ«t tanĂ«, si e kanĂ« shpjeguar natyrĂ«n, fatin, tĂ« mirĂ«n dhe tĂ« keqen. NĂ« mitologjinĂ« shqiptare gjenden qenie si Zana, Ora, E Bukura e Dheut, Kulshedra, Dragoi, Shtojzovallet, tĂ« cilat pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« forcĂ«n, fatin, natyrĂ«n dhe mbrojtjen. KĂ«to mite tregohen nĂ« legjenda, kĂ«ngĂ« popullore dhe pĂ«rralla. PĂ«r mitologjinĂ« shqiptare kanĂ« punuar shumĂ« studiues, si Gjergj Fishta, At Bernardin Palaj, At Zef Valentini, Mark Tirta, Eqrem Ăabej dhe shumĂ« folkloristĂ« tĂ« tjerĂ« qĂ« kanĂ« mbledhur e studiuar traditat tona. Robert Elsie (1950â2017) Ă«shtĂ« studiuesi qĂ« sistemoi nĂ« pĂ«rmasĂ« bashkĂ«kohore shumĂ« nga materialet kryesore anglisht-folĂ«se pĂ«r mitologjinĂ«, besimet dhe folklorin shqiptar. Vepra e tij mĂ« e pĂ«rdorur si burim Ă«shtĂ« A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture (si dhe pĂ«rmbledhje tĂ« tregimeve popullore), ku ai grumbulloi, klasifikoi dhe komentoi qindra emra, terma dhe motive tĂ« folklorit shqiptar. Kjo punĂ« mbetet referenca mĂ« e plotĂ« dhe mĂ« e qasshme pĂ«r lexuesin e huaj dhe studjuesin shqiptar. Parime tĂ« pĂ«rgjithshme tĂ« mitologjisĂ« shqiptare (sipas Elsie) Mitologjia shqiptare pĂ«rmbledh elemente pagane para-kristiane qĂ« mbijetuan si pĂ«rfytyrime tĂ« natyrĂ«s, krijesa hyjnore dhe shpirtra vendi. Ajo Ă«shtĂ« e fragmentuar â çdo rajon ka variacione â por disa tipare tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta janĂ«: lidhja e fortĂ« me natyrĂ«n (male, burime, pyje), figura femĂ«rore tĂ« fuqishme qĂ« vendosin fatin ose mbrojnĂ« hapĂ«sirat (zanat, orĂ«t), krijesa monstruoze qĂ« pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« katastrofa natyrore (kulshedra), njĂ« cikĂ«l heroik (trimĂ«ria, drangoi) qĂ« lufton forcat e errĂ«ta, dhe njĂ« sĂ«rĂ« besimesh pĂ«r shpirtrat e tĂ« vdekurve dhe shenjat e fatit. Elsie diskuton se shumĂ« prej kĂ«tyre motiveve lidhen edhe me trashĂ«giminĂ« ilire dhe ndikimet greke, romake e sllave. Figurat kryesore â pĂ«rshkrim i hollĂ«sishĂ«m, funksion, variacione dhe kuptim simbolik 1) ZANA PĂ«rshkrimi: Zana Ă«shtĂ« shpirt i maleve dhe i natyrĂ«s â femĂ«r e bukur, por e fortĂ« dhe ndonjĂ«herĂ« e papĂ«rmbajtshme. Jeton nĂ« male, shpella, lisa dhe burime. Mund tĂ« mbrojĂ« luftĂ«tarĂ«t dhe tâu japĂ« atyre fuqi ose tĂ« hakmerret ndaj atyre qĂ« shkelin vendin e saj. Funksioni mitik: mbrojtĂ«se e hapĂ«sirave tĂ« egra dhe e energjisĂ« jetĂ«sore; arketipi i ânĂ«nĂ«s-krijueseâ dhe âyllit mbrojtĂ«sâ i natyrĂ«s. Variacione: Zana e malit, zana e lĂ«ndinĂ«s, zanat qĂ« lidhen me njĂ« vend tĂ« caktuar. SimbolikĂ«: forcĂ« e papĂ«rkulshme e natyrĂ«s qĂ« shpĂ«rbleu ose ndĂ«shkon sipas respektit qĂ« i tregohet. Elsie rrĂ«fen se emri mund tĂ« lidhet etymologjikisht me Diana-n romake, por figura mori trajta lokale. 2) ORA (ORĂT / FATI) PĂ«rshkrimi: OrĂ«t janĂ« femra tĂ« fatit; nĂ« disa rrĂ«fime janĂ« si parashikuese tĂ« jetĂ«s sĂ« njeriut, tĂ« lidhura me lindjen dhe fatin. Ka orĂ« tĂ« mira dhe tĂ« kĂ«qija. Ădo njeri shpesh thuhet se ka âorĂ«nâ e vet, njĂ« forcĂ« qĂ« pĂ«rcakton ngjarjet mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« jetĂ«s. Funksioni mitik: kontrollojnĂ« rrjedhĂ«n e jetĂ«s dhe ligjet morale tĂ« botĂ«s; shpesh janĂ« arbitre tĂ« drejtĂ«sisĂ« mitike. Variacione: nĂ« disa folklorĂ« ato janĂ« tĂ« lidhura me zilezĂ«n e fĂ«mijĂ«s, me rito propitiative, ose me shenjat qĂ« paralajmĂ«rojnĂ« njĂ« fat tĂ« madh. 3) KULSHEDRA PĂ«rshkrimi: NjĂ« krijesĂ« e frikshme, shpesh e pĂ«rshkruar si gjarpĂ«r ose dragua me shumĂ« koka. Ajo sjell fatkeqĂ«si si zjarre, pĂ«rmbytje, thatĂ«si dhe tĂ«rmete; nĂ« folklor kĂ«rkon nderime ose flijime. Funksioni mitik: personifikim i forcave shkatĂ«rruese natyrore dhe e keqes qĂ« duhet mposhtur pĂ«r tĂ« rikthyer rendin. Variacione: numri i kokave, fuqia e saj dhe mĂ«nyra e dobĂ«simit ndryshojnĂ« sipas zonave; shpesh mposhtet nga njĂ« hero ose njĂ« dragua tjetĂ«r. SimbolikĂ«: betejĂ« kosmike e rendit kundĂ«r kaosit â fitore qĂ« shpĂ«rblen trimĂ«rinĂ« dhe bashkimin e komunitetit. 4) DRANGOI (DHE HEROI I EPIT) PĂ«rshkrimi: Drangoi Ă«shtĂ« figura heroike â njeriu trim, shpesh me ndihmĂ«n e njĂ« fuqi hyjnore (p.sh. e njĂ« zane), qĂ« lufton kulshedrĂ«n dhe mbrojti fshatin. NĂ« epikĂ«n shqiptare (KĂąngĂ« KreshnikĂ«sh) kemi heronj si Muji e Halili qĂ« bĂ«jnĂ« veprime tĂ« jashtĂ«zakonshme. Funksioni mitik: simbol i rezistencĂ«s komunitare, guximit, dhe ripĂ«rtĂ«ritjes sĂ« rendit. Variacione: tek epika kreshnike heronjtĂ« kanĂ« detyra, ndjenja nderi, dhe motive familjare e klanore. SimbolikĂ«: model i virtyteve qĂ« ruajnĂ« shoqĂ«rinĂ« (besa, nderi, sakrifica). 5) SHTOJZOVALLET (SHTOJZOVALLET / SHTOJZOVA) PĂ«rshkrimi: Krijesa tĂ« vogla femĂ«rore, tĂ« hijshme dhe lozonjare qĂ« kĂ«rcejnĂ« natĂ«n nĂ« dele apo nĂ« malin e errĂ«t. JanĂ« tĂ« ngjashme me peri femra prej folkorit evropian (xhepa/ fairies), por me karakteristika lokale. Funksioni mitik: shpesh japin bekime (ose mallkime) â janĂ« tĂ« ndjeshme ndaj respektit dhe rregullave tĂ« natyrĂ«s. Variacione: disa tregime thonĂ« se marrin fĂ«mijĂ« (u marrin fĂ«mijĂ«t njerĂ«zorĂ«) ose i ndihmojnĂ« ata qĂ« sillen mirĂ« me natyrĂ«n. 6) LUGATI (VAMPIRI / SHPIRT I PAFUND) PĂ«rshkrimi: Lugati Ă«shtĂ« njĂ« figurĂ« e lidhur me shpirtrat e vdekur qĂ« nuk gjejnĂ« qetĂ«si â i ngjashĂ«m me vampirin ballkanik. Shfaqet natĂ«n, sjell sĂ«mundje dhe trazira nĂ« familje. Funksioni mitik: kujtesĂ« dhe mekanizĂ«m social pĂ«r tâu siguruar se ritualet funerale dhe morali shpirtĂ«ror janĂ« respektuar; tregon pasojat e dhunimit tĂ« zakoneve. Variacione: emĂ«rtimi dhe tiparet ndryshojnĂ« â disa rajone kanĂ« versione lokale me karakteristika tĂ« veçanta. 7) E BUKURA E DHEUT (ZONJA E NĂNDHESHME) PĂ«rshkrimi: E Bukura e Dheut Ă«shtĂ« njĂ« zonjĂ« e mrekullueshme nga bota nĂ«ndheshme: shumĂ« e bukur, e fuqishme, shpesh e lidhur me thesare dhe prova pĂ«r heronjtĂ«. Heroi qĂ« guxon tĂ« hyjĂ« nĂ« vendin e saj pĂ«rballet me tundime dhe prova. Funksioni mitik: simbolizon provĂ«n e pastrimit shpirtĂ«ror dhe pĂ«rballjen me fshehtĂ«sitĂ« e natyrĂ«s; shpesh tregtia e fuqisĂ« dhe dĂ«shirĂ«s. Variacione: nĂ« disa tregime ajo mund tĂ« jetĂ« e mirĂ« (ndihmon), nĂ« tĂ« tjera josh dhe provokon humbje. Motive dhe rite tĂ« lidhura (çâna mĂ«sojnĂ« pĂ«r shoqĂ«rinĂ«) 1. Flukset natyrore â shumĂ« mite shpjegojnĂ« dukuritĂ« natyrore (bora, thatĂ«sira, pĂ«rmbytje) si prani e krijesave mitike; kjo tregton pĂ«rpjekjen e komunitetit pĂ«r tĂ« kontrolluar dhe kuptuar natyrĂ«n. 2. Ritet funerare dhe frika nga lugati â kujdes pĂ«r tĂ« vdekurit, rite pas vdekjes dhe mĂ«nyra pĂ«r tĂ« shmangur kthimin e shpirtĂ«rave tĂ« pakĂ«naqur. 3. Flijimet dhe propitiacionet â nĂ« raste tĂ« rralla, pĂ«r tĂ« âqetĂ«suarâ forcat shkatĂ«rruese (motiva e kulshedrĂ«s). 4. Heroizmi si model shoqĂ«ror â kulti i heroit (Muji e Halili) promovon vlerat e barazisĂ«, besĂ«s dhe sakrificĂ«s. Elsie tregon se kĂ«to motive reflektojnĂ« strukturĂ«n e shoqĂ«risĂ« patriarkale, kodet e nderit dhe shpĂ«rndarjen e roleve brenda komunitetit. Origjina dhe shtresa historike â si u formua ky kompleks mitik ShumĂ« elemente shpjegohen si mbeturina tĂ« besimeve ilire/paraklasike, tĂ« pĂ«rpunuara mĂ« vonĂ« nga ndikime greke, romake dhe sllave. KrishtĂ«rimi dhe mĂ« vonĂ« islami nuk i fshinĂ« dot kĂ«to elemente: shumica u âasmiluanâ gjallĂ«risht brenda praktikave popullore (p.sh. figura pagane qĂ« transformohen nĂ« pĂ«rralla ose vĂ«llezĂ«rime me shenjtorĂ«). Elsie thekson se mitologjia shqiptare Ă«shtĂ« njĂ« mozaik ku çdo rrĂ«njĂ« historike ka lĂ«nĂ« gjurmĂ«, dhe shpesh nuk mund tĂ« dĂ«shmohet njĂ« lidhje lineare, por mĂ« tepĂ«r njĂ« pĂ«rziemje. Shembuj tregimesh dhe sekuenca tipi (pĂ«r tu bĂ«rĂ« i qartĂ«) Tregimi tipik i drangoit dhe kulshedrĂ«s: fshati vuajti nga njĂ« kulshedĂ«r; njĂ« trim (drangoi) niset, pĂ«rfitohet nga ndihma e njĂ« zane (ose edhe e njĂ« gjĂ«je magjike), dhe pasi i kĂ«put kokat kulshedrĂ«s, e mposht dhe rikthen paqen. Mesazh: bashkimi, trimĂ«ria dhe marrĂ«dhĂ«nia me natyrĂ«n rivendosin rendin. Tregimi i E BukurĂ«s sĂ« Dheut: heroi zbulon njĂ« botĂ« nĂ«ndheshme, nĂ«nshkruan rregulla (p.sh. mos hap dyert pas njĂ« periudhe), e shkel marrĂ«veshjen dhe pĂ«rfundon nĂ« provĂ« humbjeje/kurimi â mesazh: respekt i ligjit hyjnor dhe vetĂ«kontroll. Si i ka paraqitur Elsie kĂ«to materiale (metodologjia) Elsie mbledh prova: variante gojore nga terreni, referenca historike, dhe pĂ«rkthime; ai jep pĂ«rkufizime, burime dhe krahasime krahasuese (me mitologjitĂ« fqinjĂ«). Vepra e tij Ă«shtĂ« kryesisht njĂ« fjalor/enciklopedi i termave me koment shkencor pĂ«r secilin. PĂ«r kĂ«do qĂ« do tĂ« punojĂ« mĂ« tej, ai ofron bibliografi tĂ« pasur. Burime pĂ«r tĂ« lexuar mĂ« tej (tĂ« rekomanduara) Robert Elsie â A Dictionary of Albanian Religion, Mythology and Folk Culture (2001) â referenca kryesore. Koleksione tĂ« tregimeve popullore tĂ« Elsie (pĂ«rmbledhje tĂ« pĂ«rrallave dhe legjendave). Artikuj dhe hyrje pĂ«r mitologjinĂ« shqiptare nĂ« enciklopedi dhe tekste shkencore (p.sh. faqe pĂ«r Albanian paganism). PĂ«rfundim i shkurtĂ«r (çfarĂ« tregon kjo mitologji pĂ«r ne sot) Mitologjia shqiptare tregon njĂ« kulturĂ« me lidhje tĂ« forta me tokĂ«n, me njĂ« moral tĂ« qartĂ« komunitar dhe me njĂ« trashĂ«gimi tĂ« pĂ«rzier historike. Figurave si zana, ora, kulshedra e drangoi nuk duhet tâu shikojmĂ« thjesht si pĂ«rralla: ato janĂ« mekanizma tĂ« ardhshem pĂ«r tĂ« kuptuar marrĂ«dhĂ«nien njeriânatyrĂ«, rregullat e shoqĂ«risĂ« dhe frikĂ«n ose shpresĂ«n kolektive pĂ«r pĂ«rplasjen midis rendit dhe kaosit. Elsie i ofron lexuesit njĂ« hartĂ« tĂ« pasur, sistematike dhe tĂ« dokumentuar pĂ«r tĂ« eksploruar kĂ«to zgavra kulturore. Krahasimi i MitologjisĂ« Shqiptare dhe asaj Greke (rrjedhshĂ«m) Mitologjia shqiptare dhe ajo greke, edhe pse i pĂ«rkasin popujve tĂ« ndryshĂ«m dhe periudhave tĂ« ndryshme historike, kanĂ« shumĂ« pika tĂ« pĂ«rbashkĂ«ta, por edhe dallime tĂ« theksuara qĂ« i japin secilĂ«s identitetin e vet. TĂ« dyja mitologjitĂ« janĂ« krijuar si mĂ«nyra pĂ«r tĂ« shpjeguar botĂ«n, natyrĂ«n, fatin dhe marrĂ«dhĂ«niet njerĂ«zore, por i qasen kĂ«tyre temave nĂ« mĂ«nyra tĂ« ndryshme. NĂ« mitologjinĂ« shqiptare, figurat hyjnore janĂ« mĂ« tĂ« lidhura me natyrĂ«n dhe vendin konkret ku jetojnĂ« njerĂ«zit. Zanat e maleve, OrĂ«t e fatit dhe E Bukura e Dheut janĂ« shpirtra tĂ« fuqishĂ«m femĂ«rorĂ« qĂ« shfaqen nĂ« male, pyje, burime uji apo thellĂ«si tĂ« tokĂ«s. Edhe pse nuk ka njĂ« panteon tĂ« organizuar si ai i Olimpit, kĂ«to figura ndĂ«rveprojnĂ« me njeriun, e ndihmojnĂ« ose e ndĂ«shkojnĂ«, sipas moralit dhe drejtĂ«sisĂ« sĂ« tyre natyrore. Mitologjia shqiptare Ă«shtĂ« e pĂ«rhapur nĂ« mĂ«nyrĂ« gojore dhe çdonjĂ« komunitet mund tĂ« ketĂ« variantet e veta tĂ« tĂ« njĂ«jtit mit. NdĂ«rsa mitologjia greke Ă«shtĂ« e strukturuar shumĂ« mĂ« qartĂ«. Ajo ka njĂ« rend hyjnor tĂ« mirĂ«pĂ«rcaktuar, ku Zeus sundon mbi Olimpin dhe perĂ«nditĂ« e tjera si Athina, Apolloni, Hera apo Poseidoni kanĂ« rolet e tyre specifike. PerĂ«nditĂ« greke janĂ« tĂ« fuqishme, por njĂ«kohĂ«sisht veprojnĂ« si njerĂ«zit: dashurojnĂ«, zemĂ«rohen, hakmerren, gabojnĂ«. Ato krijojnĂ« konflikte, ndihmojnĂ« ose dĂ«mtojnĂ« heronjtĂ«, dhe ky ndĂ«rveprim i jep mitologjisĂ« greke njĂ« dimension dramatik dhe filozofik tĂ« pakrahasueshĂ«m. Ajo ka shĂ«rbyer si bazĂ« pĂ«r letĂ«rsinĂ«, teatrin dhe mendimin antik. HerojtĂ« tek shqiptarĂ«t, si Muji e Halili apo dragojtĂ« mbrojtĂ«s, janĂ« tĂ« lidhur ngushtĂ« me komunitetin e tyre. Ata luftojnĂ« pĂ«r mbrojtjen e fshatit, tĂ« nderit dhe tĂ« natyrĂ«s, duke u ndihmuar shpesh nga forca si zanat. Heroizmi shqiptar ka njĂ« karakter tokĂ«sor dhe praktik: Ă«shtĂ« njĂ« detyrĂ« qĂ« kryhet pĂ«r tĂ« mirĂ«n e tĂ« tjerĂ«ve. NdĂ«rsa heronjtĂ« grekĂ«, si Herakliu, Perseu, Odiseu apo Akili, janĂ« figura tĂ« mĂ«dha individuale qĂ« kĂ«rkojnĂ« lavdi dhe famĂ«. Sfida e tyre Ă«shtĂ« personale, udhĂ«timi i tyre shpesh i gjatĂ« dhe i mbushur me prova pĂ«r tĂ« dĂ«shmuar forcĂ«n, mendjen apo guximin e tyre. Krijesat mitologjike shqiptare janĂ« mĂ« tĂ« lidhura me peizazhin dhe natyrĂ«n e vendit. Kulshedra, njĂ« pĂ«rbindĂ«sh qĂ« sjell thatĂ«sira dhe shkatĂ«rrime, Ă«shtĂ« shpesh kundĂ«rshtari i dragojve. Shtojzovalat janĂ« shpirtra tĂ« vegjĂ«l qĂ« sjellin bekim ose mallkim, ndĂ«rsa lugatĂ«t pasqyrĂ« frikĂ«n e njeriut nga vdekja pa qetĂ«si. NĂ« mitologjinĂ« greke, krijesa si Meduza, Minotauri, Hidra e Lerna apo Sirenat personifikojnĂ« rrezik, tundim ose prova pĂ«r heronjtĂ« dhe shpesh kanĂ« histori tĂ« detajuara qĂ« lidhen me perĂ«nditĂ« dhe botĂ«n hyjnore. Edhe motivet janĂ« tĂ« ngjashme, por pĂ«rpunohen ndryshe. TĂ« dyja mitologjitĂ« merren me fatin, me pĂ«rballjet e njeriut me sfida tĂ« mĂ«dha dhe me lidhjen e tij me natyrĂ«n. Por nĂ« mitologjinĂ« shqiptare, fati shpesh varet nga OrĂ«t dhe Ă«shtĂ« mĂ« i thjeshtĂ«, mĂ« i ndjerĂ« nĂ« jetĂ«n e pĂ«rditshme. NĂ« atĂ« greke, Moirat dhe perĂ«nditĂ« e tjerĂ« ndikojnĂ« nĂ« mĂ«nyrĂ« mĂ« dramatike, duke krijuar histori tĂ« gjata me konflikte tĂ« thella morale. NĂ« fund, funksioni i dy mitologjive Ă«shtĂ« i ngjashĂ«m: ato synojnĂ« tĂ« shpjegojnĂ« botĂ«n dhe tâi japin kuptim jetĂ«s. Dallimi qĂ«ndron nĂ« mĂ«nyrĂ«n se si janĂ« ruajtur dhe sa tĂ« zhvilluara janĂ« bĂ«rĂ«. Mitologjia greke u bĂ« pjesĂ« e kulturĂ«s botĂ«rore, e shkruar dhe e sistemuar. Mitologjia shqiptare, edhe pse mĂ« modeste dhe e ruajtur gojarisht, mbart njĂ« trashĂ«gimi tĂ« pasur shpirtĂ«rore dhe njĂ« lidhje tĂ« jashtĂ«zakonshme me natyrĂ«n dhe identitetin e popullit.
- Rita Ora në Kinema & Shkëlqimi i Saj në Red Sea Film Festival
Rrevista Prestige #inspirationdaily #albanianartist đŹ Rita Ora nĂ« Kinema & ShkĂ«lqimi i Saj nĂ« Red Sea Film Festival â Editorial Rita Ora, e njohur globalisht si njĂ« nga zĂ«rat mĂ« tĂ« spikatur tĂ« pop-muzikĂ«s, prej vitesh ka ndĂ«rtuar edhe njĂ« prani tĂ« qĂ«ndrueshme nĂ« botĂ«n e kinemasĂ«. Edhe pse muzika mbetet bĂ«rthama e karrierĂ«s sĂ« saj, angazhimet nĂ« film, televizion dhe projekte vizive e kanĂ« kthyer atĂ« nĂ« njĂ« artiste multifunksionale, qĂ« lĂ«viz me lehtĂ«si mes skenĂ«s muzikore dhe tapetit tĂ« kuq. đ Rita Ora nĂ« Kinema â Roli dhe Kontributi i Saj Rita Ora mund tĂ« mos ketĂ« njĂ« filmografi tĂ« gjatĂ« si aktore kryesore, por rolet e saj kanĂ« qenĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme dhe me ekspozim ndĂ«rkombĂ«tar. đ Roli mĂ« i spikatur: Mia Grey nĂ« Fifty Shades of Grey NĂ« trilogjinĂ« e famshme, Rita interpreton Mia Grey, motrĂ«n e Christian Grey, duke u shfaqur nĂ« tĂ« tre filmat dhe duke siguruar njĂ« vend tĂ« dukshĂ«m nĂ« Hollywood. đ PokĂ©mon Detective Pikachu â roli i Dr. Ann Laurent NjĂ« tjetĂ«r paraqitje e rĂ«ndĂ«sishme, ku ajo luan njĂ« shkencĂ«tare tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« eksperimente misterioze. đ Projekte tĂ« tjera filmike: Fast & Furious 6 â prezantuese e garĂ«s; njĂ« cameo e shkurtĂ«r, por e mbetur nĂ« mendje Twist (2021) â roli i Sikes, njĂ« interpretim modern i njĂ« personazhi klasik Angazhime nĂ« seriale dhe projekte televizive đ” Kontributi muzikor nĂ« filma Rita ka dhĂ«nĂ« zĂ«rin edhe pĂ«r soundtrack-e filmash, veçanĂ«risht pĂ«r Fifty Shades of Grey, duke bashkuar dy botĂ«t ku ajo shkĂ«lqen mĂ« sĂ« shumti: muzikĂ«n dhe kinemanĂ«. đș Rita Ora nĂ« TV â NjĂ« FigurĂ« e Dashur NdĂ«rkombĂ«tarisht PĂ«rveç kinemasĂ«, Rita Ă«shtĂ« njĂ« prani e fortĂ« nĂ« ekranet televizive si: Jurie nĂ« The Voice UK Jurie nĂ« The X Factor UK Jurie nĂ« The Masked Singer UK Jurie kryesore nĂ« The Masked Singer Australia Ajo shihet si simbol i energjisĂ«, krijimtarisĂ« dhe diversitetit nĂ« televizionin ndĂ«rkombĂ«tar. âš Rita Ora nĂ« Red Sea International Film Festival (RSIFF) PĂ«r kĂ«tĂ« javĂ«, vĂ«mendja u pĂ«rqendrua nĂ« paraqitjen e saj nĂ« Jeddah, nĂ« natĂ«n e dytĂ« tĂ« Red Sea Film Festival. GjatĂ« eventit âWomen In Cinemaâ, Rita Ora shkĂ«lqeu me njĂ« fustan gri tĂ« çelĂ«t, me prerje âfishtailâ, material gjysmĂ« transparent dhe detaje dantelle â njĂ« pamje qĂ« tĂ«rhoqi menjĂ«herĂ« vĂ«mendjen e mediave botĂ«rore. Por prania e saj nuk ishte vetĂ«m estetike. Rita mbajti fjalim dhe performoi Ajo foli nĂ« skenĂ« pĂ«r: rolin e grave nĂ« industri vlerĂ«n e tĂ« qenit multidimensional rĂ«ndĂ«sinĂ« e mĂ«simit tĂ« vazhdueshĂ«m Deklarata e saj: âUnĂ« e shoh veten si njĂ« amatore çdo ditĂ«, sepse jam gjithmonĂ« duke mĂ«suar.â u citua gjerĂ«sisht si shembull i pĂ«rulĂ«sisĂ« dhe ambicies kreative. Rita Ora ftohet nĂ« festivale si RSIFF Sepse ajo pĂ«rfaqĂ«son: njĂ« artiste globale me ndikim tĂ« gjerĂ« njĂ« grua tĂ« suksesshme nĂ« disa fusha njĂ«kohĂ«sisht njĂ« zĂ« tĂ« fortĂ« pĂ«r fuqizimin e grave njĂ« identitet kreativ pa kufij njĂ« prani tĂ« fuqishme nĂ« film, muzikĂ«, modĂ« dhe TV PĂ«r eventin Women In Cinema, Rita ishte mishĂ«rimi i mesazhit kryesor: forca, diversiteti dhe vitaliteti i gruas nĂ« art. PjesĂ«marrja e Rita OrĂ«s nĂ« Red Sea International Film Festival nuk ishte thjesht njĂ« moment glamuri, por njĂ« dĂ«shmi e profilit tĂ« saj si artiste moderne â njĂ« figurĂ« qĂ« nuk kufizohet nĂ« njĂ« kategori tĂ« vetme, por qĂ« exploron me guxim tĂ« gjitha dimensionet e skapimit. NĂ« Jeddah, Rita nuk ishte thjesht njĂ« e ftuar, por njĂ« ambasadore globale e fuqizimit, kreativitetit dhe elegancĂ«s bashkĂ«kohore. Author:Liliana Pere
- Lahuta â Thesari Shqiptar qĂ« Hyri nĂ« UNESCO
Lahuta â Thesari Shqiptar qĂ« Hyri nĂ« UNESCO Lahuta, simboli mĂ« i lashtĂ« i epikĂ«s shqiptare, tashmĂ« mban vulĂ«n ndĂ«rkombĂ«tare tĂ« UNESCO-s. MĂ« 9 dhjetor 2025, ky instrument unik i veriut shqiptar u shpall zyrtarisht pjesĂ« e TrashĂ«gimisĂ« Kulturore Jomateriale tĂ« NjerĂ«zimit. ĂshtĂ« njĂ« moment qĂ« shkon pĂ«rtej muzikĂ«s: Ă«shtĂ« mirĂ«njohje pĂ«r kujtesĂ«n tonĂ« kolektive, pĂ«r artin autokton dhe pĂ«r gjithĂ« ata qĂ« e kanĂ« mbrojtur kĂ«tĂ« traditĂ« brez pas brezi. Ky sukses u bĂ« i mundur falĂ« njĂ« pune tĂ« gjatĂ« dhe tĂ« pĂ«rkushtuar nga njĂ« ekip studiuesish tĂ« njohur. Vaso Tole, Shaban Sinani, Rigers Halili, Armanda Hysa dhe Susane Ogge pĂ«rgatitĂ«n dosjen zyrtare tĂ« ShqipĂ«risĂ« pranĂ« UNESCO-s, e dorĂ«zuar nĂ« mars tĂ« vitit 2024. Procesi u mbĂ«shtet institucionalisht nga Ministria e KulturĂ«s, si dhe nga Fondacioni Shqiptaro-Amerikan pĂ«r Zhvillim (AADF), qĂ« kontribuoi nĂ« dokumentimin dhe promovimin e traditĂ«s. Ministri i KulturĂ«s, Blendi Gonxhja, e quajti kĂ«tĂ« moment ânjĂ« nga arritjet mĂ« tĂ« çmuara tĂ« identitetit tonĂ« kulturor.â Lahuta u konsiderua nga UNESCO si element me ânevojĂ« urgjente pĂ«r mbrojtjeâ, njĂ« vlerĂ«sim qĂ« na kujton se kjo traditĂ« e pasur nuk duhet tĂ« humbasĂ« nĂ« kohĂ«. E luajtur nĂ« MalĂ«sinĂ« e Madhe, PukĂ«, RugovĂ«, TropojĂ«, PlavĂ« e Guci, Lahuta ka qenĂ« gjithmonĂ« mĂ« shumĂ« se instrument. Ajo Ă«shtĂ« zĂ«ri i Eposit tĂ« KreshnikĂ«ve, i legjendave, i historive tĂ« burrĂ«risĂ« dhe besĂ«s. NĂ« çdo tingull, ajo mbart kulturĂ«n e fiseve, kujtesĂ«n e brezave dhe rrĂ«fimet qĂ« i kanĂ« dhĂ«nĂ« formĂ« identitetit tonĂ«. Sot, me kĂ«tĂ« njohje ndĂ«rkombĂ«tare, Lahuta bĂ«het njĂ« ambasadore e re e ShqipĂ«risĂ« nĂ« botĂ«. Ajo sjell nĂ« qendĂ«r tĂ« vĂ«mendjes artin tonĂ« autokton dhe e vendos kulturĂ«n shqiptare pĂ«rkrah vlerave mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« trashĂ«gimisĂ« botĂ«rore. -------------------- ĂfarĂ« ka tjeteĆ ShqipĂ«ria nĂ« UNESCO â TrashĂ«gimia Jomateriale 1. Iso-polifonia shqiptare E futur nĂ« UNESCO nĂ« vitin 2008. ĂshtĂ« njĂ« nga format mĂ« tĂ« rralla tĂ« polifonisĂ« nĂ« botĂ« dhe vjen kryesisht nga Myzeqeja, LabĂ«ria, Himara e Tepelena. VlerĂ«sohet si âkryevepĂ«r e njerĂ«zimitâ. 2. Transhumanca â lĂ«vizja sezoni le e bagĂ«tive ShqipĂ«ria u pĂ«rfshi nĂ« kĂ«tĂ« element shumĂ«kombĂ«sh nĂ« vitin 2023. ĂshtĂ« tradita e lĂ«vizjes sĂ« barinjve me tufat nga kullotat alpine nĂ« fusha dhe anasjelltas. 3. Vallja e TropojĂ«s (Kâcimi i TropojĂ«s) U pranua nĂ« UNESCO nĂ« vitin 2024. ĂshtĂ« njĂ« nga vallet mĂ« karakteristike tĂ« Veriut, me lĂ«vizje tĂ« fuqishme, ritmikĂ« tĂ« lartĂ« dhe kostum unik. 4. Xhubleta â mjeshtĂ«ria, veshja dhe pĂ«rdorimi tradicional NĂ« UNESCO qĂ« prej vitit 2022, nĂ« listĂ«n e mbrojtjes urgjente. Xhubleta njihet si njĂ« nga veshjet mĂ« tĂ« lashta tĂ« Ballkanit, me origjinĂ« tĂ« paktĂ«n 4 mijĂ« vjet mĂ« parĂ«, e pĂ«rdorur nga gratĂ« e MalĂ«sisĂ« sĂ« Madhe. 5. Lahuta â eposi, kĂ«ndimi dhe arti i ndĂ«rtimit tĂ« saj U pĂ«rfshi nĂ« UNESCO nĂ« dhjetor 2025, gjithashtu nĂ« ListĂ«n e Mbrojtjes Urgjente. Lahuta Ă«shtĂ« simboli i epikĂ«s shqiptare, i Eposit tĂ« KreshnikĂ«ve dhe i traditĂ«s malĂ«sore. ------------------ TrashĂ«gimia BotĂ«rore (pasuri materiale) e ShqipĂ«risĂ« nĂ« UNESCO 1. Butrinti U shpall pasuri botĂ«rore nĂ« vitin 1992. ĂshtĂ« njĂ« nga qytetet antike mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme tĂ« Mesdheut, me shtresa arkeologjike nga ilirĂ«t, grekĂ«t, romakĂ«t, bizantinĂ«t dhe venedikasit. Njihet si âmuze i hapurâ i civilizimeve. 2. Qendrat Historike tĂ« GjirokastrĂ«s dhe Beratit Berati u pĂ«rfshi nĂ« UNESCO nĂ« vitin 2005, ndĂ«rsa Gjirokastra iu shtua listĂ«s mĂ« pas. Sot ato trajtohen sĂ« bashku si njĂ« pasuri e vetme. JanĂ« qytete-muze unike pĂ«r arkitekturĂ«n osmano-ballkanike, shtĂ«pitĂ«-kala dhe historinĂ« e tyre mijĂ«ravjeçare. 3. Harku i Ohrit â zona natyrore dhe kulturore e Liqenit tĂ« Ohrit Pjesa shqiptare e Liqenit tĂ« Ohrit u pĂ«rfshi nĂ« UNESCO nĂ« vitin 2019. Zona njihet pĂ«r biodiversitetin e jashtĂ«zakonshĂ«m, speciet endemike dhe trashĂ«giminĂ« kulturore qĂ« i lidh shqiptarĂ«t dhe maqedonasit pĂ«r shekuj. 4. Pyjet e lashta tĂ« ahut nĂ« Alpet Dinarike ShqipĂ«ria Ă«shtĂ« pjesĂ« e kĂ«tij siti shumĂ«kombĂ«sh europian qĂ« pĂ«rfshin pyje ahu me mijĂ«ra vjet jetĂ«, njĂ« nga ekosistemet mĂ« tĂ« vjetĂ«r dhe mĂ« tĂ« ruajtur tĂ« EuropĂ«s. Zonat shqiptare janĂ« nĂ« Parkun KombĂ«tar âLuginat e Sheut tĂ« Gashit dhe RrajcĂ«sâ.
- Zoica Haxho ylli që u ngjit në majat e skenes duke ndriçuar historinë e baletit shqiptar
Rrevista Prestige #albanianartist #inspirationdaily ZOICA HAXHO â YLLI QĂ LINDI NGA HESHTJA DHE U NGJIT NĂ MAJAT E SKENĂS, DUKE NDRIĂUAR HISTORINĂ E BALETIT SHQIPTAR Zoica Haxho Ă«shtĂ« njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« artit skenik shqiptar â balerina e parĂ« profesioniste, Artiste e Merituar, HeroinĂ« e PunĂ«s, themeltare e baletit klasik nĂ« ShqipĂ«ri, ikonĂ« e skenĂ«s dhe e ekranit, pedagoge, ndĂ«rtuese dhe frymĂ«zim i pĂ«rhershĂ«m. Ajo Ă«shtĂ« shembulli i njeriut qĂ« lindi nĂ« mungesĂ«, por u rrit si dritĂ«; e jetimĂ«s qĂ« fati e sprovoi, por arti e ringriti si njĂ« agim i ri. Si njĂ« Edith Piaf shqiptare qĂ« del nga humbja dhe derdh art tĂ« pavdekshĂ«m, Zoica u ngrit me madhĂ«shtinĂ« qĂ« vetĂ«m shpirtrat e pĂ«rzgjedhur mbartin. Zoica lindi nĂ« TiranĂ« dhe u rrit si fĂ«mijĂ« bonjake nĂ« ShtĂ«pinĂ« e FĂ«mijĂ«s "8 NĂ«ntori". FĂ«mijĂ«ria e saj nuk pati prehrin e nĂ«nĂ«s, por pati qĂ«ndrueshmĂ«rinĂ« e shpirtit â njĂ« shpirt qĂ« kalitej si hekur nĂ« zjarr dhe qĂ«, ashtu si njĂ« lule e egĂ«r nĂ« shkĂ«mbinjtĂ« e Alpeve, mĂ«soi tĂ« rritet pa u ankuar. NĂ« heshtje ajo gjeti njĂ« ritĂ«m tĂ« brendshĂ«m qĂ« i fliste; njĂ« ritĂ«m qĂ« mĂ« vonĂ« do tĂ« bĂ«hej zemra e baletit shqiptar. NĂ« moshĂ« tepĂ«r tĂ« re u dĂ«rgua pĂ«r studime nĂ« ShkollĂ«n e Baletit tĂ« Teatrit Bolshoi, ku spikati pĂ«r natyrshmĂ«ri, plasticitet dhe talent tĂ« lindur. NĂ« korridoret e ftohta tĂ« MoskĂ«s dallohej si njĂ« fije drite qĂ« nuk shtyhej, por rritej e lartĂ«sohej çdo ditĂ«. Aty, si njĂ« Anna Pavlova e vogĂ«l nga ShqipĂ«ria, ajo u ngjit mes emrave tĂ« mĂ«dhenj tĂ« baletit botĂ«ror. Skena NdĂ«rkombĂ«tare â Fillimi i Fenomenit NĂ« vitin 1956, sĂ« bashku me partnerin Agron Aliaj, fitoi Ămimin e DytĂ« nĂ« Konkursin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Baletit nĂ« MoskĂ« me âFlakĂ«t e Parisitâ. NjĂ« arritje e jashtĂ«zakonshme pĂ«r njĂ« vend pa traditĂ« tĂ« baletit â si njĂ« zog i vogĂ«l qĂ« fluturon mĂ« larg se shpendĂ«t e rritur nĂ« qiell tĂ« gjerĂ«. Kritika e huaj e pĂ«rshkroi si âfenomenâ, âpastĂ«rti skenikeâ, âenergi tĂ« rrallĂ«â. NĂ« ato çaste, emri i ZoicĂ«s u rreshtua pranĂ« talenteve botĂ«rore qĂ« lindin vetĂ«m njĂ« herĂ« nĂ« shumĂ« dekada. Punoi dhe deputoi nĂ« Teatrin e OperĂ«s dhe Baletit â 30 Vjet Majestet Pas kthimit nĂ« ShqipĂ«ri, Zoica u bĂ« fytyra e baletit klasik shqiptar. PĂ«r tri dekada ajo mbajti mbi supe gjithĂ« repertorin e Teatrit tĂ« OperĂ«s dhe Baletit, duke e shndĂ«rruar baletin nga njĂ« fragment Ă«ndrre nĂ« njĂ« institucion tĂ« qĂ«ndrueshĂ«m. Ajo interpretoi role kryesore nĂ«: âKujdesi i KotĂ«â âFadetaâ âFrançeska da Riminiâ âDelinaâ âMuza e Paganinitâ âCuca e Maleveâ (ballet) âGjenerali i UshtrisĂ« sĂ« Vdekurâ â ku figura e NicĂ«s u ngrit nga roli dytĂ«sor nĂ« qendĂ«r falĂ« fuqisĂ« sĂ« saj skenike. Ădo rol i saj dukej si njĂ« statujĂ« qĂ« merr frymĂ«, si njĂ« poezi qĂ« shkruhet me trup e shpirt, si njĂ« akullnajĂ« ndriçuese qĂ« lĂ«viz mbi skenĂ«. âCuca e Maleveâ â IkonĂ« e KinemasĂ« Shqiptare NĂ« filmin artistik âCuca e Maleveâ, me skenar tĂ« Loni PapĂ«s dhe Agron Aliajt e me regji tĂ« DhimitĂ«r Anagnostit, Zoica krijoi njĂ« nga figurat mĂ« tĂ« paharrueshme femĂ«rore. Ajo jo vetĂ«m e luajti rolin â por e ngjiti, e transformoi dhe e shndĂ«rroi nĂ« simbol. Energjia e saj nĂ« film Ă«shtĂ« si njĂ« erĂ« malore: e ashpĂ«r, e pastĂ«r dhe e lirĂ«. Ashtu si Sophia Loren qĂ« i jep jetĂ« rolit deri nĂ« subkoshiencĂ«, Zoica nĂ« âCuca e Maleveâ u bĂ« zĂ«ri i forcĂ«s dhe i identitetit shqiptar. NdĂ«rtuese e ShkollĂ«s Koreografike Shqiptare Zoica ishte artiste; ajo ishte ndĂ«rtuese. Ajo ishte pjesĂ« e themelimit tĂ« ShkollĂ«s Koreografike nĂ« TiranĂ«, duke hartuar programe mĂ«simore, struktura profesionale dhe rregulla tĂ« para pedagogjike tĂ« baletit shqiptar. Ishte njĂ« punĂ« e heshtur, shpesh e vĂ«shtirĂ«; ajo dukej si njĂ« arkitekte qĂ« ndĂ«rton themele tĂ« padukshme mbi tĂ« cilat do tĂ« ecin brezat. Si Marta Graham qĂ« krijoi njĂ« epokĂ«, Zoica krijoi gjuhĂ«n shqiptare tĂ« lĂ«vizjes. Pedagoge â Ura Mes Brezave Si mĂ«suese, Zoica nuk dha vetĂ«m teknikĂ«; dha karakter. U mĂ«soi nxĂ«nĂ«sve se skena kĂ«rkon jo vetĂ«m kĂ«mbĂ« tĂ« forta, por edhe shpirt tĂ« fortĂ«; se arti nuk Ă«shtĂ« luks, por sakrificĂ«. Ajo ishte si njĂ« pishtar qĂ« ndizet pĂ«r tâi ndihmuar tĂ« tjerĂ«t tĂ« gjejnĂ« dritĂ«n e tyre. Me qetĂ«sinĂ« e saj fisnike, ajo i bĂ«nte brezat tĂ« kuptonin se arti Ă«shtĂ« njĂ« betejĂ« qĂ« fiton vetĂ«m ai qĂ« nuk dorĂ«zohet. Ămimet dhe Titujt Artiste e Merituar e ShqipĂ«risĂ« HeroinĂ« e PunĂ«s Socialiste Ămimi i DytĂ« nĂ« Konkursin NdĂ«rkombĂ«tar tĂ« Baletit, MoskĂ« (1956) DhjetĂ«ra vlerĂ«sime kombĂ«tare dhe ndĂ«rkombĂ«tare pĂ«r skenĂ«n, filmin dhe pedagogjinĂ« KĂ«to çmime janĂ« si gurĂ« tĂ« çmuar nĂ« njĂ« kurorĂ« qĂ« ajo e mori jo pĂ«r dekor, por pĂ«r mund dhe mision. Ajo i mbante si kujtim i sakrificave, jo si zbukurim. Zoica Haxho ndĂ«rroi jetĂ« nĂ« moshĂ«n 91-vjeçare, nĂ« Shtetet e Bashkuara tĂ« AmerikĂ«s. Larg vendit tĂ« lindjes, por me ShqipĂ«rinĂ« nĂ« zemĂ«r si flakĂ« qĂ« nuk shuhet. Por figura e saj nuk Ă«shtĂ« kujtim; Ă«shtĂ« frymĂ«zim. Ajo jeton nĂ« çdo balerinĂ« qĂ« fillon hapin e parĂ«, nĂ« çdo skenĂ« ku kĂ«rcehet sot, nĂ« çdo film ku shfaqen gratĂ« e forta tĂ« historisĂ« sonĂ«. Zoica Ă«shtĂ« e gjallĂ« nĂ« kujtesĂ«n kulturore si njĂ« lule qĂ« rritet nĂ« dimĂ«r, e cila nuk vyshket, por forcohet nga stuhitĂ«. Disa Episode dhe Detaje Ishte koha e marrĂ«dhĂ«nieve me Bashkimin Sovjetik, kur disa tĂ« rinj shqiptarĂ« â pĂ«rfshirĂ« ZoicĂ«n, bashkĂ« me emra si Agron Aliaj dhe Ganimet Vendresha â u nisĂ«n pĂ«r studime baleti nĂ« MoskĂ«. Zoica ishte vetĂ«m 17 vjeç kur u nis pĂ«r nĂ« MoskĂ« â rreth vitit 1950. Ajo studioi nĂ« institutet koreografike pranĂ« Bolshoi Ballet Academy, njĂ« nga shkollat mĂ« tĂ« famshme tĂ« baletit nĂ« botĂ«. Studimet zgjatĂ«n rreth 6 vjet. GjatĂ« kĂ«saj kohe, ajo pati mundĂ«sinĂ« tĂ« interpretonte edhe nĂ« skenĂ«n e Bolshoit â njĂ« privilegj qĂ« shumĂ« artistĂ« e Ă«ndĂ«rrojnĂ«, por pak e prekin. Kur Zoica u kthye nĂ« atdhe, ajo solli jo vetĂ«m teknikĂ«, por metodikĂ«, disiplinĂ« dhe shpirt. Ajo u bĂ« themel i baletit shqiptar, njĂ« themel qĂ« nuk lĂ«kundet. Episodi I â FĂ«mijĂ«ria Zoica erdhi nĂ« jetĂ« pa pasur dikĂ« qĂ« tâi mbante dorĂ«n, por me njĂ« shpirt qĂ« e mbante veten. U rrit nĂ« ShtĂ«pinĂ« e FĂ«mijĂ«s â8 NĂ«ntoriâ, mes mureve tĂ« ftohtĂ« dhe dritareve tĂ« heshtura, ku fĂ«mijĂ«t zakonisht mĂ«sojnĂ« tĂ« durojnĂ«, por ajo mĂ«soi tĂ« fluturojĂ«. Aty, karakteri u bĂ« streha e saj. Ajo ishte si njĂ« filiz qĂ« rritet nĂ«n gur, qĂ« nuk merr dritĂ«, por e krijon vetĂ«. Dhe nĂ« atĂ« terr tĂ« butĂ« tĂ« fĂ«mijĂ«risĂ«, ajo dĂ«gjoi ritmin qĂ« i ndryshoi jetĂ«n: ritmin e baletit. Episodi II â MoskĂ«, Tempulli i Artit NĂ« moshĂ« shumĂ« tĂ« re, Zoica u gjet nĂ« MoskĂ«, nĂ« shkollĂ«n monumentale tĂ« Balshoit. RrugĂ«timi i saj aty ishte i jashtĂ«zakonshĂ«m: njĂ« vajzĂ« shqiptare pa traditĂ« pas vetes, qĂ« hynte nĂ« tempullin e koreografisĂ« botĂ«rore. Aty spikati me njĂ« plasticitet qĂ« nuk mĂ«sohej, por lindte natyrshĂ«m. MĂ«suesit e panĂ« menjĂ«herĂ« talentin, ndĂ«rsa publiku rus e pĂ«rqafoi me admirim. ShkĂ«lqimi i saj dukej sikur ngrohte edhe muret e akullta tĂ« akademisĂ«. Episodi III â Kthimi dhe NdĂ«rtimi i Baletit Shqiptar Pas kthimit nĂ« ShqipĂ«ri, Zoica gjeti njĂ« vend ku baleti ende nuk ekzistonte si traditĂ«, por vetĂ«m si dĂ«shirĂ«. Ajo e ktheu kĂ«tĂ« dĂ«shirĂ« nĂ« realitet. PĂ«r mbi 30 vjet, ajo mbajti repertorin e Teatrit tĂ« OperĂ«s dhe Baletit, duke u bĂ«rĂ« shtylla e artit skenik shqiptar. Roli i saj nĂ« âGjenerali i UshtrisĂ« sĂ« Vdekurâ dhe madhĂ«shtia nĂ« âCuca e Maleveâ janĂ« gurĂ« tĂ« pĂ«rjetshĂ«m nĂ« historinĂ« tonĂ«. AGRON ALIAJ â Partneri qĂ« Nisi Fenomenin Agron Aliaj, njĂ« nga balerinĂ«t mĂ« tĂ« talentuar tĂ« brezit tĂ« tij, ishte partneri i parĂ« artistik i ZoicĂ«s dhe mbĂ«shtetje jetike nĂ« udhĂ«timin e saj tĂ« hershĂ«m. Performanca e tyre nĂ« âFlakĂ«t e Parisitâ, ku nĂ« vitin 1956 fituan Ămimin e DytĂ«, ishte historike pĂ«r ShqipĂ«rinĂ«. Ata ishin si dy krahĂ« tĂ« sĂ« njĂ«jtĂ«s frymĂ«: tĂ« sinkronizuar, tĂ« pastĂ«r, tĂ« pĂ«rkushtuar. Emri i tij shkĂ«lqen nĂ« faqet ku Zoica filloi ngjitjen drejt majave.
