Search this site

Titulli: “Heshtja që Fluturon: Zëri i Anri Salës Mes Fotove e Tingujve” Anri Sala është një artist vizual bashkëkohor, i njohur ndërkombëtarisht për krijimin e instalacioneve video, zanore dhe hapësinore, që shpesh ndërthurin muzikën, arkitekturën dhe kohën si elementë poetikë të rrëfimit. Ai nuk është thjesht regjisor, as thjesht piktor apo muzikant — por një ndërtues atmosferash, një kompozitor emocionesh vizuale që përdor videon si një instrument për të krijuar ndjesi të padukshme, por të fuqishme. Ai punon në kufijtë mes artit pamor dhe muzikës, ku tingulli nuk është vetëm sfond, por protagonist; ku imazhi nuk rrëfen një histori të drejtpërdrejtë, por krijon një gjendje, një rezonancë emocionale. Vepra e tij shpesh është një udhëtim meditativ, ku kamera lëviz ngadalë, tingujt ndizen e shuhen si frymëmarrje, dhe çdo gjë që mungon – fjala, zëri, përfundimi – bëhet vetë mesazhi. Në fakt, Anri Sala është një filozof i heshtjes dhe i harmonisë së prishur, një shqiptar universal që ka ditur ta kthejë mungesën – qoftë të fjalës, të ngjyrës apo të vendit – në forcë krijuese që prek dhe fton në reflektim botën mbarë. Anri Sala (lindur në Tiranë, 1974) është artist bashkëkohor shqiptar, i njohur ndërkombëtarisht për instalacionet e tij të bazuara te videoja dhe tingulli. Karriera e tij, e nisur në Shqipërinë post‑komuniste dhe realizuar ndërkombëtarisht në Francë dhe Gjermani, është një sintezë e kujtesës historike dhe ndjeshmërisë poetike. Vepra si Intervista, Dammi i colori, dhe Ravel Ravel Unravel e kanë vendosur në qendër të skenës europiane të artit. Anri Sala lindi në Tiranë në vitin 1974. Prindërit janë Valdete Sala dhe Bashkim Sala — të dy intelektualë dhe të angazhuar në jetën kulturore të Tiranës. Valdete luajti një rol kyç në historinë e veprës Intervista, ku reprezentohet figura e saj në këndvështrimin e kujtesës së humbur dhe heshtjes së politizuar  . Midis viteve 1992–1996, Sala studioi pikturë në Akademinë e Arteve të Bukura në Tiranë, por u tërhoq nga video-arta dhe filmi. Pasardhësisht u zhvendos në Francë, ku studioi video në École Nationale Supérieure des Arts Décoratifs në Paris dhe më vonë regji filmi në Le Fresnoy në Tourcoing  . Intervista (Finding the Words) (1998): Ai dokumenton nënën e tij duke folur në një kongres të rinisë komuniste pa zë, duke kërkuar të rikrijojë komunikimin me ndihmën e lexuesve të buzëve — një meditacion mbi heshtjen dhe memorien kolektive  . Dammi i colori (2003): Vepër vizuale dhe poezike lidhur me projektin e Edi Ramës për ngjyrosjen e Tiranës. Ekspozuar në Tate Modern në Londër, thekson ndikimin urban dhe ndryshimin simbolik të qytetit  . Ravel Ravel Unravel (2013): Dy interpretime të ndara cinematografike të një koncerti Ravel, të shfaqura në pavijonin francez të Bienales së Venedikut—një alegori për kohën, sinkronizimin dhe perceptimin njerëzor  . Le Clash & Doldrums (2010–2014): Instalacione zanore dhe konceptuale që lidhen me tensionet politike dhe historinë, për të cilat fitoi Vincent Award në 2014  . Vepra të tjera të rëndësishme: Answer Me, If and Only If, 1395 Days Without Red, Time No Longer, të gjitha duke luajtur me konceptin e tingullit si objekt narrativ dhe reflektues. 🏅 Çmime, famë dhe vlerësime ndërkombëtare Young Artist Prize, Bienali i Venedikut (2001)  . Prix Gilles Dusein (2000), Absolut Art Award (2011), dhe nominim për Hugo Boss Prize (2002)  . Vincent Award (2014) për “Le Clash” dhe instalacionet audio-konceptuale që përzihen me politikën  . Përfaqësues i Francës në Bienalen e Venedikut 2013  . Përmendur ndër artistët më me ndikim në lista si ArtReview Power 100 dhe zyrtar i tre fishëm si artisti më i rëndësishëm në Francë nga ArtIndex France deri më 2025  . Anri Sala jeton dhe punon kryesisht mes Parisit dhe Berlinit. Ekspozitat e tij personale dhe kolektive shtrihen në mbarë Europën, Amerikën e Veriut dhe Azi: Centre Pompidou (Paris), Tate Modern (Londër), New Museum (NY), Moderna Museet (Stockholm), Kunsthalle Wien (Vjenë), Fundacion Botín (Santander), MUDAM (Luksemburg) etj.  . Artisti është krahasuar me emra si Christian Boltanski, Steve McQueen dhe Christian Marclay, për përdorimin e tingullit dhe kujtesës si element narrativ. Por dallimi i tij qëndron në sensin poetik dhe hapësinor ku heshtja bëhet akt, e cila sipas kritikëve si Hans Ulrich Obrist, e bën atë “piktor i dritës zanore”  . Punët e tij janë si simfoni të heshtura: çdo zë që mungon, çdo tingull i prerë është një fragment kampión i rezonancës humane. Analogjia më e bukur është me filmin poetic të Tarkovskyt—të ndjeshmit, të ndaluar, të kthjellët.  Është i famshëm në Francë e me tej? Po, Anri Sala është një nga artistët më të famshëm në Francë. Ai përfaqëson lidhjen mes estetikës shqiptare dhe botës evropiane të artit bashkëkohor. Vepra më të nderuara mbeten Ravel Ravel Unravel dhe Dammi i colori, të cilat e bënë emrin e tij global dhe simbol të reflektimit urbane dhe historik  .  Një zë shqiptar që ndriçon botën Anri Sala është më shumë se një artist - ai është një rrëfimtar që përdor heshtjen, tingujt dhe kohën për të përcjellë historinë e humbur. Ai nuk shpjegon; ai çon të shohësh brenda vendit-ndeshjes të kujtesës. Me një origjinë shqiptarësh dhe një biçim europian, ai e integron identitetin kombëtar në artin global. Vepra e tij është një dritë që ndriçon thellësitë e historisë, kujtimit dhe gjuhës universale të artit. © 2024–2025 Liliana Pere – Themeluese,Botuese. Autore   Revista Prestige   Të gjitha të drejtat e rezervuara.

“Revista Elitare Prestige” #inspirationdaily #albanianartist #actress #PersonazhnderiBujarLako. Fisnikëria e heshtur e një aktori që e ktheu aktrimin në mendim. Aktorët nuk jetojnë vetëm në kujtesën e ekranit, por në ndërgjegjen e një shoqërie që ka mësuar të ndiejë përmes tyre; kujtimi i tyre është një akt kulture që ruan mënyrën se si një komb ka menduar, ka vuajtur dhe ka ëndërruar. Në historinë e artit skenik shqiptar ekzistojnë dhe figura që e kanë ndërtuar peshën mbi heshtjen. Bujar Lako i përket kësaj. Ai ishte aktor i pranishëm edhe kur nuk fliste, artist që e shndërroi interpretimin në akt reflektimi dhe figurë që e tejkaloi kohën pa e sfiduar atë. I lindur në Tiranë më 23 maj 1947, Bujar Lako u formua në një mjedis qytetar ku vetëpërmbajtja, dinjiteti dhe përgjegjësia morale ishin vlera themelore. Kjo origjinë nuk ishte thjesht biografike, por u shndërrua në themel estetik të artit të tij. Personazhet që interpretoi mbartnin gjithmonë një fisnikëri të brendshme, edhe kur ishin të thyer apo tragjikë. Arsimi – aktori si mendimtar Diplomimi në Institutin e Lartë të Arteve në vitin 1973 e pajisi Bujar Lakon me një disiplinë të rrallë analitike. Ai i përkiste asaj linje aktorësh europianë që e shohin rolin si strukturë mendore, jo si shfaqje emocionale. Në këtë qasje, ai afrohet me figura si Max von Sydow apo Laurence Olivier, ku forca buron nga përmbajtja dhe qartësia e brendshme. Profesioni – mision dhe jo ekspozim Pas studimeve, ai u bë pjesë e Teatrit Kombëtar, duke e ushtruar profesionin e aktorit si mision etik. Për Bujar Lakon, skena nuk ishte vend afirmimi personal, por hapësirë përgjegjësie. Ai nuk kërkonte të binte në sy, por të ishte i domosdoshëm. Ky qëndrim e bën të krahasueshëm me aktorë si Gian Maria Volonté, ku arti është akt ndërgjegjeje. Kinematografia – rreth 30 filma, një univers i plotë njerëzor Bujar Lako realizoi rreth 30 filma, duke ndërtuar një galeri personazhesh që sot përbëjnë një atlas emocional të kinemasë shqiptare. Filmat (të listuar pa ndryshime): Në fillim të verës – Gëzim Erebara Përballimi – Viktor Gjika Gjeneral Gramafoni – Viktor Gjika Udha e shkronjave – Vladimir Prifti Ballë për ballë – Kujtim Çashku, Piro Milkani Kthimi i ushtrisë së vdekur – Dhimitër Anagnosti Gurët e shtëpisë sime – Dhimitër Anagnosti Amiko – Cizia Zyke (produksion francez) Magic Eye – Kujtim Çashku Filmi kulmor – “Gjeneral Gramafoni” Në konsensus kritik dhe publik, “Gjeneral Gramafoni” mbetet interpretimi më i bukur dhe më përfaqësues i Bujar Lakos. Roli i Halit Beratit është një figurë tragjike e ndërtuar mbi heshtjen, dinjitetin dhe konfliktin moral. Lako nuk e luan personazhin – ai e përçon atë. Është një interpretim që i afrohet estetikës së kinemasë së Ingmar Bergman, ku drama zhvillohet në brendësi të shpirtit. Momente filmike – fjala e thënë me pak fjalë Në “Përballimi” dhe “Ballë për ballë”, Bujar Lako e trajton konfliktin ideologjik si dramë njerëzore, jo si deklaratë. Ai i jep personazhit peshën e dyshimit, jo sigurinë e dogmës. Në “Kthimi i ushtrisë së vdekur”, roli i gjeneralit është një meditim mbi absurditetin e historisë, ku autoriteti dhe zbrazëtia bashkëjetojnë – një interpretim që të kujton Alec Guinness në dramën e përmbajtur britanike. Teatri – hapësira e së vërtetës absolute Me rreth 70 role teatrale, nga Çehovi te Büchner, nga Miller te Mrożek, Bujar Lako e bëri skenën vend të zhveshjes shpirtërore. Në vitin 1992, interpretimi i tij në “Varrtarët” në Teatrin e Kombësive në Shkup konfirmoi dimensionin e tij ndërkombëtar. Filmat e Bujar Lakos Në fillim të verës – Gëzim Erebara Përballimi – Viktor Gjika Gjeneral Gramafoni – Viktor Gjika Udha e shkronjave – Vladimir Prifti Ballë për ballë – Kujtim Çashku, Piro Milkani Kthimi i ushtrisë së vdekur – Dhimitër Anagnosti Gurët e shtëpisë sime – Dhimitër Anagnosti Amiko – Cizia Zyke Magic Eye – Kujtim Çashku Kjo filmografi përfaqëson një hark të plotë artistik, nga realizmi poetik i viteve të hershme deri te reflektimi modern dhe universal i periudhës së vonë. Në këta filma, Bujar Lako dallohet për qasjen e tij të përmbajtur, ku personazhi ndërtohet mbi konfliktin e brendshëm dhe jo mbi retorikën, duke e kthyer çdo rol në një akt mendimi dhe dinjiteti njerëzor. Çmimet – njohja e një arti të palëkundur Bujar Lako u vlerësua me 8 çmime dhe tituj madhorë, ndër të cilët: – Çmime të veçanta për “Përballimi” dhe “Ballë për ballë” – Aktori më i mirë & Kupa e Festivalit për “Gjeneral Gramafoni” – Çmimi i Republikës, shkalla e parë – Urdhri “Naim Frashëri”, Klasi I – Titulli “Artist i Merituar” – Palma e Artë, Cairo International Film Festival (2005) për “Magic Eye” Ky vlerësim i fundit e vendos atë në një linjë elitare të aktorëve që kanë tejkaluar kufijtë kombëtarë përmes artit. Analizë. Bujar Lako dallohej për: heshtjen domethënëse, etikën e rolit, refuzimin e patetizmit, universalitetin njerëzor. Ai ishte aktor i pyetjes dhe jo i përgjigjes. Një figurë që e shndërroi aktrimin shqiptar në reflektim moral. Sot, Bujar Lako kujtohet si një klasik modern. Një aktor që nuk ka nevojë për rikthim, sepse nuk u largua kurrë nga kujtesa. Ai jeton në filmat që rishihen me respekt dhe në heshtjen e admirimit profesional. Bujar Lako mbetet një figurë elitare e kulturës shqiptare – një aktor që e bëri artin të mendojë.

Portret- Intervistë. Linda ështe nje profesioniste e spikatur. Linda Lupi. Një rrugëtim i pasur me dije, art dhe kulturë. Në rrugëtimin krijues të Linda Lupit, arti shfaqet si një gjendje mendore dhe shpirtërore, ku edukata, dija dhe ndjeshmëria bashkohen në një gjuhë të vetme. Ajo lëviz natyrshëm mes artit vizual, medias dhe pedagogjisë, duke e kthyer çdo hap profesional në një plotesim dhe rritje. Formimi i saj nis në Liceun Artistik “Naim Frashëri” në Vlorë që prej vitit 2005, aty ku shikimi edukohet të vërejë thellësinë dhe dora mëson disiplinën e formës. Ky fillim i hershëm shënon kontaktin e parë me artin si thirrje, jo si profesion, duke i dhënë krijimtarisë së saj një bazë të ndjeshme dhe të qëndrueshme. Studimet universitare në Torino, Itali, në profilin DAMS (Disiplina e Artit, Muzikës dhe Spektaklit), i hapën horizontin teorik dhe kritik, duke e vendosur artin në marrëdhënie me shoqërinë dhe mendimin bashkëkohor. Më pas, studimet që prej vitit 2013 në degën e Pikturës/Multimedias në Universitetin e Arteve në Tiranë forcuan raportin mes idesë dhe materialit, mes konceptit dhe figurës. Diplomimi në Master Shkencash në Shkenca Komunikimi dhe Marrëdhënie Publike Politike në Universitetin Europian të Tiranës e pasuroi më tej profilin e saj, duke e pajisur artin me vetëdije komunikimi dhe përgjegjësi publike. Në këtë pikë, krijimtaria nuk mbetet më vetëm personale, por merr dimension shoqëror dhe narrativ. Angazhimi akademik si asistente pedagoge që prej vitit 2018, për gati pesë vjet në Universitetin e Arteve në Tiranë, e më pas si pedagoge e Fotografisë në Universitetin New York Tirana, e vendos Lindën në rolin e ndërmjetëses së dijes. Mësimdhënia për të nuk është transmetim, por dialog estetik dhe filozofik me brezat e rinj. Paralelisht, prania e saj në media shndërrohet në një hapësirë kulturore të menduar me kujdes. Programi “Art Cult” në Euronews Albania, si autore dhe moderatore, krijoi një urë mes publikut dhe elitës artistike shqiptare, duke e trajtuar artin si nevojë shpirtërore dhe jo si luks. Programi radiofonik “E Bukura Je Ti” zgjeroi këtë vizion, duke sjellë mbi 100 histori suksesi nga Shqipëria dhe diaspora. Fjala, në këtë kontekst, bëhet formë përcimi dhe mjet frymëzimi, një pasqyrë ku individi dhe shoqëria njohin veten. Si artiste pamore, Linda Lupi ka ekspozuar në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Itali, Turqi, Egjipt, Rusi dhe në SHBA, duke e vendosur veprën e saj në një dialog ndërkombëtar. Pjesëmarrja në konkurse prestigjioze dhe çmimet e fituara për artin konceptual dëshmojnë një krijimtari që kërkon kuptim, jo thjesht vëmendje. Kulmi simbolik i këtij rrugëtimi është ekspozita personale “E Kuqja”, e realizuar në nëntor të vitit 2025 në Gracie Mansion, rezidenca historike 300 vjeçare e Kryetarit të Bashkisë së New York-ut, me ftesë të z. Eric Adams. Këtu, ngjyra e kuqe shfaqet si energji, kujtesë dhe prani, një metaforë e fuqishme e identitetit dhe pasionit krijues. Sot, Linda Lupi vijon të jetë pedagoge në Universitetin New York Tirana dhe moderatore e emisionit “Ora e Tiranës” në Top News, duke e mbajtur artin të lidhur me jetën publike dhe mendimin bashkëkohor. Krijimtaria e saj mbetet një hapësirë ku estetika dhe kuptimi ecin së bashku, si dy forma të së njëjtës dritë. --------------------------------- E dashur Linda je e mirëseardhur ne Prestige. Fillojmë intervistën. Linda Lupi ~ Intervistë Pyetje. Si kanë ndikuar origjina familjare dhe rrugëtimi juaj arsimor në formimin e identitetit profesional, nga hapat e parë të edukimit deri te mënyra se si sot e konceptoni artin, median dhe mësimdhënien si përgjegjësi kulturore dhe shoqërore? Jam një vajzë e lindur dhe e rritur në qytetin e bukur të Vlorës. Jam rritur me respekt për dijen, punën dhe ndjeshmërinë njerëzore, vlera që më kanë udhëhequr natyrshëm drejt artit. Një qytet që më ka frymëzuar shpesh në krijimtarinë time, mëngjeset e hershme me rrezet e para të diellit buzë detit, ujin kaltër kristal dhe dallgët e larta që përplasen në shkëmbinjtë e Nestor Jonuzit, Skënder Kamberit, Agim Sulajt… Në këtë Vlorë u formova artistikisht deri në përfundimin e studimeve në Liceun Artistik për pikturë/skenografi. Më pas, rrugëtimi im arsimor vazhdoi drejt Italisë, për t’u rikthyer sërish në Shqipëri, në Tiranë. Ky udhëtim më ka formësuar një identitet profesional që sot më lejon të komunikoj me publikun përmes artit, medias dhe mësimdhënies, si mjete të fuqishme komunikimi me ndikim të drejtpërdrejtë shoqëror dhe kulturor. Pyetje. Si ndryshon kuptimi i artit kur ai kalon nga hapësira personale në atë publike dhe mediatike, duke marrë një rol edukues dhe formues? Në momentin që arti del nga intimiteti i studios dhe hyn në hapësirën publike, ai pushon së qeni vetëm një përjetim personal. Nuk është më dialog vetëm me veten, por me tjetrin, me publikun; bëhet mesazh. Janë copëza shpirti që vendosen në arenën mediatike, ku arti fiton një dimension të ri. Sfida është ta afrosh artin tënd me publikun, pa ia hequr shpirtin. Pyetje. A e shihni median si një aleate të edukimit kulturor apo si një sfidë që kërkon vazhdimisht ekuilibër mes thellësisë dhe aksesueshmërisë? E shoh median si një aleate të fuqishme të edukimit kulturor, por edhe si një sfidë njëkohësisht. Sepse media ka fuqinë të frymëzojë, të edukojë dhe të ndërtojë shije kulturore, por duhet përdorur me kujdes, që të ruhet përmbajtja dhe të kuptohet nga të gjithë, që të mos krijoj deformime shoqërore. Ekuilibri nuk është një formulë fikse, por është një proçes i vazhdueshëm. Pyetje. Çfarë roli ka mësimdhënia në ndërtimin e mendimit kritik dhe të vetëdijes kulturore tek brezat e rinj? Mësimdhënia është një nga format më të drejtpërdrejta të ndikimit kulturor tek të rinjtë. Nuk ka të bëjë vetëm me transmetimin e njohurive, por me formimin e mendimit kritik të tyre, aftësinë për të pyetur, për të reflektuar dhe për të ndërtuar qëndrime. Studentët kanë nevojë për hapësirë dialogu, për të nxitur mendimin e tyre, jo vetëm për leksione të imponuara. Pyetje. A është edukimi për ju një proces i vazhdueshëm formimi personal dhe profesional, apo një etapë që përfundon me arsimin formal? Për mua edukimi nuk përfundon kurrë. Arsimi formal është vetëm një strukturë fillestare. Por formimi i vërtetë ndodh përmes përvojës, reflektimit, leximit, gabimeve dhe dialogut të vazhdueshëm me botën që na rrethon. Pyetje. Si ruhet integriteti intelektual dhe etik në ndërthurjen e artit me median dhe komunikimin publik? Integriteti ruhet duke qenë besnik ndaj vlerave personale dhe duke mos e trajtuar publikun si konsumator pasiv kalimtar. Pyetje. Në ç’masë përvoja profesionale ndikon në mënyrën se si transmetohet dija dhe përgjegjësia kulturore? Përvoja profesionale i jep dijes kontekst dhe besueshmëri. Është ajo që të mëson se teoria pa praktikë mbetet e brishtë, ndërsa praktika pa reflektim nuk ka kuptim. Përvoja profesionale ndihmon të flasësh me përgjegjësi dhe vetëdije të plotë. Pyetje. A formon më shumë një pedagog përmes dijes teorike apo përmes shembullit dhe qëndrimit personal? Patjetër që dija teorike është e domosdoshme, por qëndrimi, etika dhe shembulli personal është forma më e fortë e mësimdhënies. Pyetje. Si e përkufizoni raportin mes profesionalizmit dhe misionit kulturor në një shoqëri në ndryshim të vazhdueshëm? Pyetje. Për mua, këto dy elementë duhet të ecin së bashku, sidomos në një shoqëri që ndryshon shpejt dhe ka nevojë për orientim kulturor. Pyetje. Kur arti, media dhe mësimdhënia bashkohen në një rrugëtim të vetëm, a shndërrohen ato në një formë shërbimi ndaj shoqërisë? Absolutisht po. Kur arti, media dhe mësimdhënia bashkohen në një rrugëtim të vetëm, ato nuk janë thjesht mjete për komunikim apo edukim, por funksionojnë si tre dimensione që i përkasin një frekuence të lartë. Nuk janë thjeshtë një formë shërbimi ndaj shoqërisë, por në thelb ky bashkim është një forcë që përçon energji mendore dhe shpirtërore në ngritje të shoqërisë. ©️ 2023–2026 Liliana Pere Founder. Publisher. Researcher.Author Prestige Magazine. Albumi fotografik.

#RevistaPrestige #Inspirationdaily #Prof.#AurelaAnastasi #Constitutional history. Prof. Aurela Anastasi, me këtë vepër të shkëlqyer shkencore, sjell një rishikim të thellë të historisë kushtetuese shqiptare, duke evidentuar me argumente të pakundërshtueshme rolin themelor të Këshillit të Shtetit në formësimin e shtetit të së drejtës. Së pari, ajo provon mbi bazë kërkimesh arkivore se Këshilli i Shtetit (1929) ka ushtruar realisht kontrollin e kushtetutshmërisë, duke e pozicionuar si pararendës të institucioneve moderne kushtetuese. Së dyti, libri thekson fuqinë e parimit të ligjshmërisë – “Nuk ka taksë dhe as dënim pa ligj” – si një standard themelor që garantonte rendin juridik dhe kufizimin e pushtetit. Së treti, trajtohet me thellësi raporti midis të drejtës së brendshme dhe asaj ndërkombëtare, duke dëshmuar një qasje vizionare dhe të avancuar për kohën. Një kontribut madhor që pasuron doktrinën juridike shqiptare dhe lartëson standardin e studimit kushtetues. Prof. Dr. Aurela Anastasi KËSHILLI I SHTETIT DHE E DREJTA KUSHTETUESE NË PERIUDHËN E MBRETËRISË SHQIPTARE (1928-1939). “ Këshilli i Shtetit për mbrojtjen e së drejtës në Shqipëri (1929-1944) ”, është botimi që një grup pedagogësh të Universitetit të Tiranës kanë sjellë me punimet e tyre mbi bazën e gjetjeve arkivore të vendimeve të Këshillit të Shtetit. Ai ka rëndësi për njohjen e traditave juridike të shtetit shqiptar, si dhe për të reflektuar edhe sot për drejtën në Shqipëri.   Deri tani kemi njohur Gjykatën Kushtetuese të krijuar në vitin 1992, si organin e parë për kontrollin e kushtetutshmërisë së normave. Njohja me jurisprudencën e Këshillit të Shtetit, i krijuar në vitin 1929, na bën të rishikojmë sa kemi shkruar deri tani, pasi Ky Këshill duket të jetë organ i parë i shtetit shqiptar që ka ushtruar kontrollin e kushtetutshmërisë së normave. Nga studimi i vendimeve dhe këshillimeve të tij, rezulton se Këshilli i Shtetit ka ushtruar shpesh kontrollin e pajtueshmërisë së ligjeve dhe akteve të tjera normative me dispozitat e Statutit Themeltar të Mbretërisë Shqiptare (1928). Seksioni i administratës pranë tij, ushtronte veprimtarinë si një gjykatë e lartë administrative. Me jurisprudencën dhe praktikën e këshillimeve ky Këshill ka kontribuar në zhvillimin e të drejtës kushtetuese në shtetin shqiptar të pavarur. Ai vijoi veprimtarinë gjatë pushtimit fashist deri në vitin 1944, vit pas të cilit kishim humbur çdo kontakt me të. Në kuadër të këtij studimi, mundësohet njohja me disa nga vendimet dhe këshillimet e tij më të rëndësishme, mjaft nga të cilat kanë vendosur standarde kushtetuese që i rezistojnë kohës edhe sot.  Ky punim është përqendruar tek sistemi normativ i kohës, duke analizuar jurisprudencën e Këshillit të Shtetit. Parimet kryesore të ndërtimit të sistemit normativ, ishin sanksionuar në dispozitat e Statutit Themeltar, por Këshilli i Shtetit i ka jetësuar ato. Gjejmë interpretime të parimit të Kushtetutshmërisë (sipas termit të sotëm), si dhe atij të ligjshmërisë.  Parimi i Kushtetutshmërisë u sanksionua nga dispozitat e fundit të Statutit, i cili theksonte: Dispozitat e ligjeve që vijnë në kundërshtim me dispozitat e këtij Statuti, janë të pafuqishme ). Megjithatë, jurisprudenca e Këshillit të Shtetit e vendosi në vendin e vet, si një parim shumë të rëndësishëm për ndërtimin e sistemit normativ.  Parimi i ligjshmërisë afirmohej në disa dispozita të Statutit Themeltar të Mbretërisë. Këto nene janë interpretuar nga Këshilli, duke u mëshuar detyrimit të rregulloreve të dekretuara prej Mbretit dhe akteve të tjera nënligjore, për të qenë në përputhje me ligjet. Në mjaft raste është evidentuar  veçanërisht parimi i njohur “Nuk ka taksë pa ligj”, si dhe rezerva të tjera ligjore.  Një aspekt tjetër i jurisprudencës së Këshillit të Shtetit, shprehet përmes raportit që vendos jurisprudenca e tij midis të drejtës së brendshme dhe asaj ndërkombëtare. Këshilli i ka vendosur marrëveshjet ndërkombëtare në rend të barabartë me ligjet duke theksuar se, “ Detyrimet e marra nga Shteti Shqiptar kundrejt një shteti tjetër mbi bazën e një marrëveshjeje ndërkombëtare, nuk mund të ndryshohen me një ligj të brendshëm, sa kohë që kjo marrëveshje është në fuqi.”  Mbi bazën e jurisprudencës së Këshillit të Shtetit, evidentojmë konkluzione dhe mësime që mund të jenë të vlefshme edhe për sot. Mbi bazën e kësaj analize evidentojmë konkluzione dhe mësime që mund të jenë të vlefshme edhe për sot. Gjithashtu, bazuar në jurisprudencën e Këshillit të Shtetit, aktet normative, ligjore e nënligjore, si dhe aktet ndërkombëtare, mund t’i vendosim në hierarkinë e normave sipas piramidës së Hans Kelzenit. Në ndryshim nga hierarkia që është sanksionuar sot në nenin 116 të Kushtetutës së Shqipërisë, Këshilli interpretoi se konventat ndërkombëtare kanë fuqi ligjore dhe jo mbiligjore. Megjithatë, ai argumentoi qartë se nuk mund të ndryshohen me ligj detyrime që lindin nga marrëveshjet ndërkombëtare të shtetit shqiptar. Kjo e përafron më shumë jurisprudencën e tij me sanksionimin e sotëm kushtetues.  Në vijim po trajtojmë disa vendime të arsyetuara nga Këshilli i Shtetit, të cilat na japin mesazhe edhe për realitetin sot.  Në Vendimin nr. 652, datë 10/3/1931 Këshilli i Shtetit mori në shqyrtim shkresën e Ministrisë së Arsimit për të kërkuar mendim mbi projekt-rregulloren për argëtimet dhe shfaqjet publike. Rregullorja u shqyrtua paraprakisht nga seksioni i Administratës. Mbi këtë mendim, si dhe në bazë të raportit justifikativ të paraqitur nga Ministria e Arsimit, arsyetoi dhe vendosi Mbledhja e Përgjithshme e Këshillit.  Pikësëpari Këshilli vështroi pajtueshmërinë e Rregullores me Statutin Themeltar të Mbretnis’. Ai iu referua nenit 78 të Statutit që sanksiononte: “Mbreti ka të drejtë të dekretojë rregullore që shpjegojnë mënyrën e zbatimit të ligjeve; këto rregullore nuk mund të përmbajnë dispozita të reja që nuk i përfshin ligji”. Mbi këtë bazë Këshilli theksoi se “ rregulloret nuk mund të përmbajnë dispozita të reja që nuk i përfshin ligja. Në fakt, kjo rregullore nuk mbështetet në asnji ligj të caktueme dhe importon në legjislatën shqiptare dispozita krejt të reja .”  Nga përmbajtja e përgjithshme e aktit, Këshilli theksoi se rregullorja parashikon masa drakoniane, nga të cilat mund të rezultojë mbyllja njeri pas tjetrit e teatrove dhe kinemave të Shqipërisë. Këshilli theksoi se ndalimet dhe obligimet e vendosura në rregullore janë shumë të mëdha. Krijohen komisione mbi komisione për shqyrtimin e  filmave, në të cilat rolin kryesor e luajnë komisarë të policisë dhe xhandarmërisë, njerëz që nuk mund të kenë asnjë farë kompetence në këtë pikë. Madje, ai vinte në dukje se rregullorja parashikonte një degë qeveritare, Drejtorinë e Sigurisë Publike, e cila nuk ekziston fare në vendin tonë. Për më tepër, ajo përmban dispozita ndëshkimore të reja të paparashikuara me ligj. Mbledhja e përgjithshme e Këshillit theksonte se projekt rregullorja në fjalë është në kundërshtim me nenin 78 të Statutit Themeltar, për arsye se përmban dispozita të reja ndëshkimore të cilat nuk mund të bëhen veçse me ligj. Këshilli vendosi  “... të mospasunit vend për shqyrtimin e  rregullores dhe kthimin e saj Kryesisë së Këshillit Ministruer.”  Në këtë rast, shohim mbrojtjen e parimit kushtetues sipas të cilit rregulloret dalin në bazë e për zbatimin e ligjit. Rregulloret dalin në bazë e për zbatimin e ligjeve. Ato nuk mund të përmbajnë dispozita të reja që nuk i përfshin ligji. Por, nga leximi i vëmendshëm evidentojmë edhe mbrojtjen e parimit të përgjithshëm “Nuk ka dënim pa ligj”.  Në vendimin nr. 837, datë 10 IX.1931 , Këshilli i Shtetit mori në shqyrtim projektdekretin Mbretnuer për mbartjen e një fondi prej 6000 franga Ari, nga fondi rezervë e Ministrisë së Financave për blerjen e Pikturës me Helmetën e Skënderbeut. Në këtë rast, Këshilli i Përgjithshëm, në mënyrë unanime, u shpreh se projekti i paraqitur ishte i papranueshëm, pasi në bazë të ligjit “ Mbi Administrimin e Pasunis dhe te Kontabilitetit te Pergjitheshem te Shtetit ”, mbartja e një fondi nga fondi rezervë mund të kryhej vetëm në rast nevoje të paparashikuar. Në këtë rast, Këshilli nuk konstatoi një nevojë të tillë. Prandaj vendosi se, projekti i paraqitur ishte i papranueshëm, pasi në bazë të ligjit, mbartja e një fondi nga fondi rezervë mund të kryhej vetëm në rast nevoje të paparashikuar. Në këtë rast, Këshilli nuk konstatoi një nevojë të tillë. Në vendimin e tij nr. 129, date 9 v 1934, Këshillit të Shtetit i ka ardhur për konsultim një shkresë nga Ministria e Brendshme që kërkon mendim për lejet e qenve të stanit. Ajo thekson se ka parë të nevojshme regjistrimin e tyre me qëllim parandalimin e përhapjes së tërbimit, dhe pajisjen me leje të barinjve mbi bazën e komunave. Por, disa prefektura pyesin nëse duhet të vendosin pullën e taksës mbi këto leje? Sa parashtron shkresa u shqyrtua në dy sesione të Këshillit të Shtetit, seksionit të drejtësisë dhe seksionit të Administratës. Mbi bazën e mendimit të shprehur prej tyre, Mbledhja e Përgjithshme arsyetoi çështjen dhe dha mendimin në emër të Këshillit të Shtetit.  Këshilli arsyeton se, ligji Për Bashkitë (1922) vendos që të regjistrohen qentë që mbahen në shtëpi për luks, për gjueti, si dhe qentë e stanit. Por vetëm të parët dhe të dytët do të pajisen me leje kundrejt taksës (2 franga ari). Në vitin 1926 me ndryshimet e kryera në këtë ligj u parashikua që taksa për qentë e shtëpisë për luks të shkonte10 franga ari. Kurse, qenve të barinjve u jepej leje pa pullë e pa taksë. Këshilli arsyeton se akti me të cilin detyrohen komunat të regjistrojnë dhe të pajisin me leje qentë e barinjve, është një akt me karakter administrativ dhe nuk ka karakter të përgjithshëm. Pra nuk përbën një ligj. Këshilli thekson se në bazë të Statutit Themeltar, pa një autorizim ligjor nuk mund të prelevohet (vendoset) asnjë taksë.  Për sa më sipër, Këshilli vendosi që të japë mendimin si vijon: “… lejet që do t’u jepen staneve, ose barinjve, ose shtëpiakëve për qentë e shtëpisë nuk i nënshtrohen ndonjë takse komunale ose fiskale as taksës së pullave .” Barinjve u jepet leja të mbajnë qentë e stanit pa pullë e pa taksë. Ministria nuk mund të nxjerrë akte që vijnë në kundërshtim me ligjin. Nuk ka taksë pa ligj.   “Nuk ka taksë pa ligj” është një nga aspektet më të rëndësishme të parimit të ligjshmërisë, një standard i fituar që nga aktet e para kushtetuese. Ai është sanksionuar shprehimisht në Statutin Themeltar të Mbretnis’. Në bazë të tij, Këshilli i Shtetit këshilloi Ministrinë përkatëse se nuk mund të nxjerrë akte që të kushtëzojnë lejet për mbajtjen e qenve të stanit nga barinjtë, kundrejt taksave, pasi kjo vjen në kundërshtim me ligjin për Bashkitë. Ky qëndrim është i njëjtë me raste të tjera të ngjashme.  Ky rast është i vlefshëm sot për të reaguar, në radhë të parë, për masat që duhet të merren nga institucionet vendore për mbrojtjen e higjienës së mjediseve nga ndotjet e kafshëve. Më tej, ka nevojë për masa për të garantuar mbajtjen e tyre.    Prof. Aurela Anastasi

Anila Hetoja Portret–Intervistë. Një zë gruaje që flet me mjeshtërine , arkitektes, ekonomistes dhe ngjyrat e pikturës, ajo ka një emër: Anila Hetoja. Anila, një emër që mishëron hijeshi, inteligjencë dhe qetësi aristokratike, ku bukuria nuk është qëllim në vetvete, por pasojë e një mendimi të kultivuar dhe një shpirti të edukuar. Mos harroni ajo eshtë Shkodrane! “Piktura dhe arti janë zëri me të cilin gratë flasin për botën, jo për ta zbukuruar atë, por për ta ndjerë dhe ndërtuar më thellë.” Në këtë fjali kombinohet  qartë konteksti bashkëkohor, e ushqyer nga përvoja, arsimi dhe kontakti i drejtpërdrejtë me kulturat perëndimore të mendimit dhe krijimit te Aniles. Anila Hetoja është një artiste bashkëkohore shqiptare e nivelit të lartë profesional, e cila shpreh këtë zë përmes pikturës dhe arkitekturës së brendshme, duke ndërtuar një dialog të rafinuar mes emocioneve, hapësirës dhe mendimit strukturor.  Qasja e saj është e matur, e kthjellët dhe e përpunuar, një tipar që dëshmon formim serioz dhe ndjeshmëri urbane. Rrugëtimi i saj krijues nis që në moshën 5-vjeçare, jo si lojë fëmijërore, por si një instinkt i bukur i hershëm, që me kalimin e viteve u kultivua përmes disiplinës, studimit dhe ekspozimit ndaj horizonteve më të gjera kulturore. E lindur dhe e formuar në Shkodër, Anila Hetoja mbart finesën e një qyteti që ka ditur gjithnjë të komunikojë me Europën përmes artit dhe kulturës.  Ky identitet qytetar, i ndërthurur më vonë me përvojën akademike jashtë vendit, e ka ndihmuar të ndërtojë një gjuhë vizuale të hapur, bashkëkohore dhe ndërkombëtare. Formimi akademik në Ekonomi & Biznes në Tiranë, i përfunduar në vitin 2005, i ka dhënë asaj aftësinë për të menduar artin edhe si sistem, organizim dhe përgjegjësi profesionale. Ndërsa diploma Bachelor në Arkitekturë të Brendshme në RCC Yorkville University, Toronto, Kanada, në vitin 2012, e ka futur natyrshëm në një kulturë perëndimore të funksionalitetit, estetikës së pastër dhe respektit për hapësirën njerëzore. Aromen e kultures se saj perendimore e ndjen kur e ke pranë. Po ndjehet gjithashtu dhe ne botkuptimin e saj si e sheh ajo botën. Ky kombinim mes formimit vendas dhe atij perëndimor reflektohet qartë në veprën e saj, ku çdo element është i menduar, i matur dhe i lirë nga tepricat, një qasje tipike e shkollave bashkëkohore të Perëndimit. Ekspozitat personale “Love” (2016), “Nature” (2018), “Sensitive” (2022), “Art Expo” (2023) dhe “Folk” (2024) dëshmojnë një vijë kërkimi të qëndrueshme, ku arti nuk ndjek modën, por zhvillon një identitet të vetin, të edukuar dhe të pjekur estetikisht. Pjesëmarrja në ekspozita dhe simpoziume ndërkombëtare në Gjermani, Canada, Egjipt, Kosovë, Maqedoni të Veriut, Turqi dhe Bullgari nuk është thjesht prani fizike, por dialog kulturor, ku Anila Hetoja përfaqëson me dinjitet një frymë europiane të artit shqiptar. Nje cilesi e vyer e saj , eshte se ajo kontribuon si mentore në artet pamore, duke transmetuar jo vetëm teknikë, por edhe etikë profesionale, respekt për procesin dhe kulturë pune de edukatë,  elementë thelbësorë të një formimi perëndimor të konsoliduar. Si nënë e mire e perkushtuar e dy vajzave, të cilat studiojnë në Commercial Law dhe IT, ajo mishëron modelin e gruas që beson te arsimi si themel i lirisë dhe pavarësisë mendore, duke e parë edukimin jo si privilegj, por si domosdoshmëri shoqërore.Si detyren e saj te parë si nënë. Sot, Anila Hetoja qëndron si një figurë e plotë dhe e denjë e artit bashkëkohor shqiptar, ku eleganca perëndimore, ndjeshmëria shqiptare dhe profesionalizmi i lartë ndërthuren natyrshëm.  Ajo është një yll i qetë, që ndriçon  , duke sjellë kulturë, standard dhe vizion. Dhe ke qef te bashkëbisedosh.                  ---------------------- E dashur Anila jeni e mirëseardhur në Prestige per intervistë  Fillojmë: Pyetje. Si e ndërtoni ekuilibrin mes funksionalitetit dhe përvojës, si në pikturë ashtu edhe në arkitekturën e brendshme, në mënyrë që hapësira dhe vepra t’i flasin njëkohësisht mendjes dhe ndjenjës? Përgjigje. Gjithçka nis nga ndjesia. Funksioni është i domosdoshëm sepse sjell rregull dhe qetësi, por pa ndjenjë mbetet i ftohtë, pa jetë. Kur krijoj, mendoj gjithmonë për njeriun që do ta përjetojë hapësirën apo veprën. Dua që ajo të mos imponohet, por të të bëjë të ndihesh mirë, të qetësojë dhe të të ftojë të ndalesh për një moment dhe të gjesh veten. Pyetje. A e shihni krijimtarinë tuaj si vazhdimësi të kulturës suaj apo si dialog me të? Përgjigje. Është një vazhdimësi e natyrshme e cila rrjedh brenda venave të mia. Nuk përpiqem ta theksoj me zë të lartë, por e mbaj brenda vetes dhe ajo shfaqet vetë në punën time. Krijimtaria për mua është një dialog i qetë mes asaj që kam qenë dhe asaj që jam sot. Pyetje. Në ç’mënyrë reflektohet kujtesa kulturore shqiptare në gjuhën tuaj vizuale, edhe kur punoni në kontekste ndërkombëtare? Përgjigje. Në mënyrë shumë të heshtur, në ndjeshmëri, ritëm, dizajn, balancë, në zgjedhjen e ngjyrave dhe harmonisë së tyre.  Edhe jashtë Shqipërisë, kjo kujtesë më ndihmon të mos humbas veten dhe të ruaj autenticitetin tim. Si do ta përshkruanit stilin tuaj në pikturë dhe evolucionin e tij me kalimin e kohës? Stili im është bërë më i thjeshtë, më i qetë dhe më emocional, ka më shumë empati. Përvoja jetësore më ka mësuar të vendos zemrën në çdo punë krijuese.  Sot, në punët e mia pasqyrohet shpirti i Anilës, i cili kërkon hapësirë dhe qetësi në çdo vepër. Pyetje. Sa rol luajnë talenti, puna dhe këmbëngulja në ndërtimin e një vepre arti? Përgjigje. Talent është baza, por pa punë dhe këmbëngulje nuk mjafton për të realizuar një vepër të mirë artistike. Procesi krijues kërkon durim dhe përqendrim. Ka ditë kur gjithçka rrjedh lehtë dhe ditë kur duhet shumë përpjekje, por të dyja janë pjesë e rrugëtimit tim artistik. Pyetje. Si e ruani identitetin tuaj artistik, ne mendesine dhe botkuptimin tuaj kualitativ, në një realitet ku trendet janë gjithnjë e më të përkohshme? Përgjigje. Trendet i vëzhgoj, por nuk i ndjek verbërisht.  Dëgjoj zërin tim të brendshëm dhe ec me ritmin tim. Ndër vite kam ndërtuar identitetin tim, si në arkitekturën e brendshme, ashtu edhe në artin vizual. Kur ndjek intuintën tënde, puna jote gjen gjithmonë vendin e saj. Pyetje. A mendoni se arti ka për mision të frymëzojë apo të reflektojë realitetin bashkëkohor? Përgjigje. Për mua, arti ka një mision të dyfishtë, të reflektojë realitetin dhe njëkohësisht të zgjojë vetëdijen. Arti është pasqyrë dhe dritë; ai na ndihmon të shohim botën jo vetëm siç është, por edhe siç mund të ishte. Siç thoshte Leo Tolstoi: “Arti duhet të na bëjë ta shohim botën jo vetëm siç është, por siç mund të jetë.” Arti krijon ura ndjeshmërie dhe lidhje mes njerëzve. Pyetje. Si ka ndikuar mentorimi juaj plot qetesi durim e dije, i brezit të ri të artistëve në qasjen tuaj personale ndaj artit? Përgjigje. Puna me të rinjtë më bën më të vetëdijshme për përgjegjësinë që kemi si artistë. Ata më kujtojnë pasionin e fillimit dhe dëshirën për të kthyer ëndrrën në vepër. Është një shkëmbim i bukur që pasuron dhe të mban të lidhur me realitetin. Pyetje: Si i koordinoni ju ekonomikun, si formimin tuaj të parë, me pikturën dhe arkitekturën, të kurorëzuara si dije, disiplina që duken të largëta, por që bashkëjetojnë në veprën tuaj? Përgjigje: Ekonomiku më mësoi masën, peshën e burimeve dhe etikën dhe  Vlerene  vendimit; piktura më dha lirinë e shenjës, intuitën dhe ngjyrën e ndjenjës; arkitektura i bashkoi të dyja në një rend ku ideja bëhet hapësirë.  Nuk i shoh si etapa të ndara, por si një dialog të brendshëm: ekonomiku vendos kornizën e arsyes, piktura hap horizontin e imagjinatës, ndërsa arkitektura i pajton duke i kthyer në formë të jetueshme. Kështu, racionalja dhe poetikja nuk përplasenato balancohen. Pyetje. Kur e konsideroni një vepër të përfunduar? Përgjigje. Një vepër nuk mbaron kurrë nëse nuk e le atë, thotë Vincent Van Gogh: “Nëse nuk lë penelin, do ketë çdo ditë diçka për të ndryshuar.” Është një ndjesi e brendshme që më thotë se vepra ka akoma për të thënë. Pyetje. Çfarë reflektimi do t’u ofronit grave te reja profesioniste të artit? Përgjigje. Të besojnë në vetvete dhe të mos nxitojnë. Rruga artistike kërkon punë, durim dhe përkushtim. Edukimi dhe formimi i vazhdueshëm janë forca që japin pavarësi dhe qëndrueshmëri. Pyetje. Si do ta imagjinonit pikturën e së ardhmes? Përgjigje. E imagjinoj të qetë, me ngjyra pastel, plot dritë dhe jetë. Një pikturë që nuk imponohet, por të fton të ndalesh, ta ndjesh dhe të gjesh vetveten. Pyetje. Duke ju njohur ju që jeni nje grua mjaft kerkuese e mencur mirekuptuese dhe exloruese  kualitative ne kulturen tuaj dua te di- Cilat janë planet tuaja për të ardhmen? Përgjigje. Do të vijoj krijimtarinë pranë studios sime, duke realizuar projekte që pasqyrojnë vizionin tim artistik. Mentorimin me durim. Dge pa e lene menjane arkitekturen e brendshme. Kam ftesa për ekspozita kombëtare dhe ndërkombëtare, si p.sh . International Exhibition / ArtQuake 17 “Humanity Wake Up” në Niğde, Cappadocia, Turqi.  Çdo ekspozitë dhe projekt më pasuron profesionalisht dhe shpirtërisht, duke më shtyrë të thelloj kërkimin tim artistik. Ju faleminderit znj.Liliana. Faleminderit ju e dashur Anila. © Liliana Pere Founder. Publisher.  Idepedent Researcher Author Prestige Magazine.2023-2026

Prof.Petrit Radovicka – Njeriu i Dritës dhe Arkitekti i Energjisë dhe i drite Petrit Radovicka eshtë Gurthemeli i Hidroenergjetikës Shqiptar, një nga mendjet më të shquara të Shqipërisë, është emblemë e shkencës dhe inovacionit në fushën e hidroenergjetikës. Lindur në Leskovik më 1 tetor 1920, ai që në rininë e hershme shkëlqeu për intelektin dhe vendosmërinë e tij, duke transformuar energjinë e lumenjve shqiptarë në një sistem elektroenergjetik unik, ai inxhinierine me perkushtim dhe serozitet e ktheu në një mision jetësor, një ndërthurje e dijes, vizionit dhe pasionit për zhvillimin e Shqipërisë. Në atë periudhë, kur hidroenergjia në vend ishte pothuajse e panjohur, puna e tij kishte ndikim të krahasueshëm me kontributet e pionierëve botërorë të energjetikës si Andrei Tupolev në aeronautikë ose Oskar von Miller në hidrocentralet gjermane. Arsimi dhe Formimi Akademik Gjimnazi: Tiranë, përfunduar më 1939 me rezultate të shkëlqyera. Studime Universitare: Instituti Politeknik i Torinos, Itali (1939–1942; ndërpreu për të marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare). Studime të Mëtejshme: Institut Energjitik, Moskë, 1945–1950. Diplomohet si Inxhinier Hidroenergjitik, me temën: “Skema e Shfrytëzimit Energjitik të Lumenjve”, duke marrë notë maksimale. Pozicionet Kryesore dhe Karriera Profesionale Petrit Radovicka u shqua si udhëheqës i padiskutueshëm i hidroenergjetikës shqiptare. Pozicionet e tij: Inxhinier Hidroenergjitik Drejtues i parë i Kombinatit Energjitik (bazë e Sistemit Unik Elektroenergjetik) Kryeinxhinier i projektimit të Hidrocentralit të Selitës Zv. Ministër i Industrisë (1951) Drejtor i Drejtorisë Qendrore për Elektrocentralet (1952) Drejtor i Drejtorisë Elektro Mekanike (1953) Drejtor i Drejtorisë së Centraleve Elektrike dhe Industrisë Mekanike (1954) Nënkryetar i Institutit të Shkencave (1955) Docent (1957) Profesor (1971) Drejtor i Katedrës së Centraleve, Fakulteti i Inxhinierisë Elektrike, Universiteti i Tiranës Zëvendës Rektor, Universiteti i Tiranës (1965–1968) Rektor, Universiteti i Tiranës (1975–1981 Zëvendës Kryetar i Akademisë së Shkencave (1972–1980) Kryetar i Komitetit të Shkencës dhe Teknikës (1981–1985) Kryetar i Komitetit të Digave të Larta të Shqipërisë Përfaqësues i Shqipërisë në Kongrese Ndërkombëtare: Moskë, Pragë, Edinburg, Stamboll, Meksiko, Paris, Torino, Pekin Drejtor dhe Redaktor i revistës “Shkencat Natyrore”. Kryeinxhinier i projekteve hidroenergjitike strategjike mbi lumin Drin. Mentor i brezave të rinj të inxhinierëve elektrikë dhe hidroenergjitikë Veprat dhe Projektet Kryesore Hidrocentrali Selitë Hidrocentrali Ulzë Hidrocentrali Shkopet Hidrocentralet Bistrica 1 dhe 2 Studimi kompleks i Shfrytëzimit Hidroenergjitik të Kaskadës së Drinit, bazë për: Hidrocentrali i Fierzës Hidrocentrali i Vaut të Dejës Hidrocentrali i Komanit Puna e tij e bëri të mundur që Shqipëria të kalojë nga një vend pothuajse pa energji të elektrike në një shtet me sistem të zhvilluar hidroenergjetik, duke e pozicionuar në hartën botërore të shkencës dhe teknologjisë. Petrit Radovicka, krahasohet me Nikola Tesla i energjisë hidraulike, shquhej për saktësinë perfekte në projektim, duke kthyer studimet komplekse të lumenjve shqiptarë në hidrocentrale funksionale dhe model për standardet botërore të inxhinierisë. Meritat, Çmimet dhe Nderimet. Çmimi i Republikës, Shkalla e Parë, 1965 – për HC të Bistricës Çmimi i Republikës, Shkalla e Parë, 1974 – për HC të Vaut të Dejës Punonjës i Shquar i Shkencës dhe Teknikës, 1977. Titulli “Hero i Punës”, 1978 Ai u nderua gjithashtu për rolin e tij diplomatik në bashkëpunimet ndërkombëtare për menaxhimin e lumenjve, veçanërisht marrëveshjen me Jugosllavinë për HC Petrit Radovicka ishte thjesht inxhinier kalibri shkencetar; Aii ishte arkitekti i energjisë së Shqipërisë, një pionier që shtriu vizionin e tij përtej kufijve kombëtarë dhe kohës. Kontributet e tij mund të krahasohen me figurat botërore të viteve 70 në hidroenergjetikë dhe inxhinieri elektrike, duke bërë të mundur elektrifikimin e një vendi të tërë. Gjithë jetën ai kombinoi profesionin, dijen dhe shërbimin publik, duke lënë pas një trashëgimi që vazhdon të frymëzojë breza të tërë inxhinierësh dhe shkencëtarësh shqiptarë. Eshtë një nga figurat më të shquara të shkencës dhe teknologjisë shqiptare, një intelektual i rrallë që lidhi vizionin akademik me ndërtimin konkret të shtetit modern. Ai u shqua si njeri i dritës, i cili jo vetëm që solli energji elektrike në çdo shtëpi shqiptare, por formoi një epokë të tërë të zhvillimit shkencor dhe teknik në vend. Sot, elita intelektuale dhe akademike e sheh figurën e tij si një simbol të përkushtimit ndaj dijes, qytetarisë dhe progresit, një model për gjeneratat e reja të njeriut të ditur dhe kritik. Veprat e tij dhe roli në ndërtimin e hidrocentraleve dhe në krijimin e sistemit energjetik shihen si një testament i vizionit të tij strategjik dhe akademik, ndërthurur me një filozofi të thellë për zhvillimin e kombit dhe qytetarisë së tij. ------------- Etapat e jetes me detaje dhe analizë. I . Zanafilla dhe formimi i hershëm (1920–1939) Petrit Radovicka lindi në Leskovik në një Shqipëri që kërkonte të shfaqte dritën e saj mes errësirës historike. Arsimin e mesëm e kreu në Tiranë në vitin 1939 me rezultate të shkëlqyera, duke shfaqur herët një mendje që kërkonte të transformonte dijen në fuqi reale, një lloj “llambë që ndizte qiejt e dijes”. Në këtë fazë, ai filloi të formësohej si një njeri i dritës, që me disiplinën dhe kurajon e tij intelektuale synonte të krijonte një trashëgimi për brezat e ardhshëm. Nga perspektiva e sotme, figura e tij perceptohet si fillestar i një evolucioni të brendshëm dhe kombëtar të mendimit shkencor, një model që nuk e kufizon dijen në librat e shkollës, por e përçan atë në veprime konkrete për mirëqenien e njerëzve. II . Studimet në Torino dhe kthimi për atdheun (1939–1942) Studimet në Institutin Politeknik të Torinos i dhanë Radovickës shijen e rritjes akademike dhe rigorozitetin metodik që vetëm qendrat më të mëdha të dijes evropiane mund t’i ofronin. Ndërprerja e tyre në vitin 1942 për t’u kthyer në Shqipëri dhe për të marrë pjesë në Luftën Nacionalçlirimtare e shndërroi dijen në mision moral dhe patriotik. Qysh në këtë fazë, ai demonstroi se e vërteta e shkencës nuk është abstrakte, por një instrument për ndërtimin e një shoqërie të ndritur. Sot, elitës akademike i duket si njeri që bashkoi kurajon, shkencën dhe idealin, një shembull i rrallë i intelektualit që i paraprin kohës së vet. III . Shkolla sovjetike dhe konsolidimi profesional (1945–1950) Në Moskë, në Institutin Energjitik, Radovicka përjetoi përzierjen e disiplinës akademike me vizionin inxhinierik të shekullit XX. Diplomimi në vitin 1950 me temën “Skema e Shfrytëzimit Energjitik të Lumenjve” e shndërroi atë në një primar të hidroenergjisë shqiptare. Ai nisi të kuptonte se energjia elektrike nuk ishte vetëm fuqi teknike, por një metaforë e fuqisë së njerëzve për të ndriçuar jetën e tyre. Sot, kjo periudhë shikohet si themeli i epokës moderne të energjetikës, ku Radovicka ka vepruar si njeri i dritës, që ka krijuar themelet për çdo hidrocentral dhe sistem shpërndarës të energjisë. IV. Drejtimi shtetëror dhe zhvillimi i sistemit energjetik (1950–1955) Pas kthimit në Shqipëri, Radovicka mori detyra kyçe: drejtues i Kombinatit Energjitik, Zv. Ministër i Industrisë, Drejtor i Drejtorive Qendrore për Elektrocentralet dhe më pas Nënkryetar i Institutit të Shkencave. Ai nuk ishte thjesht administrator; ai ishte arkitekt i një sistemi që do të ndriçonte qytetet dhe fshatrat e Shqipërisë. Roli i tij primar në ndërtimin e hidrocentraleve dhe koordinimin e sistemeve energjetike është i pakrahasueshëm. Sot, elita akademike e percepton këtë periudhë si shembull të menaxhimit të dijes dhe fuqisë së shkencës në shërbim të shoqërisë. V. Titujt akademikë dhe misioni pedagogjik (1957–1971) Në vitin 1957 mori titullin Docent, dhe në 1971 titullin Profesor, duke afirmuar autoritetin e tij si udhëheqës akademik. Ai themeloi dhe drejtoi Katedrën e Centraleve në Universitetin e Tiranës, duke ndriçuar mendjet e breznive të studentëve si një “ndriçues i qytetërimit”. Ky është një shembull i njeriut të dritës që ndërthur energjinë teknike me pasionin për formimin e intelektualëve të rinj. Sot, figura e tij qëndron si paradigma e pedagogut modern, që krijon kombinimin unik të shkencës, filozofisë dhe përgjegjësisë qytetare. VI. Hidrocentralet dhe veprat konkrete (1953–1963) Radovicka drejtoi ndërtimin dhe projektimin e hidrocentraleve të Selitës, Ulzës, Shkopetit dhe Bistricës 1 dhe 2. Ai ishte primar në të gjitha vendimet teknike dhe kreative, duke dhënë çdo ide dhe vizion, sikur të shfaqte një poezi të energjisë në çelik dhe ujë. Secili hidrocentral nuk ishte vetëm objekt teknik, por një vepër e qytetërimit shqiptar, një dritë që ngrihej mbi lumë. Sot, këto veprime perceptohen si kryevepra të një intelektuali që nuk la asnjë pjesë të rrugës së zhvillimit pa shënuar me vizion dhe inovacion. VII. Kaskada e Drinit dhe vizioni strategjik kombëtar Studimi dhe projektimi i kaskadës së Drinit u bë shembulli më i spikatur i mendimit sistemik dhe vizionar. Radovicka ishte kryeinxhinier dhe primar në hartimin e skemës që do të mundësonte hidrocentralet e Fierzës, Vaut të Dejës dhe Komanit. Ai mishëroi filozofinë se energjia është e gjithëpranishme, një metaforë e fuqisë së njerëzve për të ndriçuar jetën dhe historinë. Sot, kjo periudhë e shfaq atë si lider të pashoq, që i shërbeu kombit me dije dhe me veprime konkrete. VIII. Përfaqësimi ndërkombëtar dhe shkenca globale (1956–1964) Radovicka përfaqësoi Shqipërinë në Moskë, Pragë, Edinburg, Stamboll, Meksiko, Paris, Torino dhe Pekin. Ai kontribuoi në pranimin e vendit tonë në organizata ndërkombëtare të shkencës dhe energjetikës, duke e bërë Shqipërinë pjesë të botës së njohurive globale. Në këtë rol, ai ishte njeriu i dritës që ndërtoi ura ndërkombëtare për dijen dhe zhvillimin. Sot, figura e tij perceptohet nga komuniteti akademik si shembull i një intelektuali global, që kombinon shkencën, filozofinë dhe diplomacinë. IX. Diplomacia ujore dhe përgjegjësia rajonale Ai luajti rol vendimtar në marrëveshjet për përdorimin e ujërave të përbashkëta me Jugosllavinë, sidomos për ndërtimin e HC të Fierzës dhe liqenit të tij. Radovicka demonstroi se energjia dhe uji nuk janë vetëm resurse teknike, por instrumente të bashkëjetesës dhe zhvillimit rajonal. Sot, kjo periudhë e figurës së tij shihet si model i përgjegjësisë, intelektit dhe etikës së njeriut të dritës, që mendon jo vetëm për vendin, por për ekuilibrin rajonal. X . Nderimet, drejtimi universitar dhe trashëgimia (1965–1991) Petrit Radovicka u nderua me Çmimin e Republikës së Shkallës së Parë për HC të Bistricës (1965) dhe HC të Vaut të Dejës (1974), titujt Punonjës i Shquar i Shkencës dhe Teknikës (1977) dhe Hero i Punës (1978). Ai shërbeu si Zëvendësrektor, Rektor, Zëvendëskryetar i Akademisë së Shkencave dhe Kryetar i Komitetit të Shkencës dhe Teknikës, duke lënë një trashëgimi akademike që sot shihet si model i zhvillimit të shkencës në Shqipëri. Radovicka është njeri i dritës që krijoi një histori të ndritur të evoluimit të energjisë dhe arsimit, duke shënuar jo vetëm rrugën e hidrocentraleve, por edhe mendjen e brezave të ardhshëm. Në këtë ese, çdo etapë e jetës së Prof. Dr. Petrit Radovickës përshkruhet si një kapitull i evolucionit të dijes, ku energjia, intelektualiteti dhe filozofia bashkohen për të krijuar një trashëgimi të ndritur, të vlerësuar sot nga elita akademike dhe e gjithe shoqeria shqiptare. Prof. Dr. Petrit Radovicka – Analizë Multidimensionale Sublime: Filozofike, Akademike, Profesionale dhe Strategjike Prof. Dr. Petrit Radovicka është një figurë multidimensionale e rrallë, ku secili aspekt i jetës së tij shfaq një integrim të shkencës, filozofisë dhe përgjegjësisë shoqërore. Ai nuk është vetëm inxhinier apo profesor; ai është arkitekt i energjisë dhe i dijes, një njeri i dritës që ka ndriçuar jo vetëm lumenj, por edhe mendjet dhe shpirtrat e breznive shqiptare. Veprimtaria e tij tregon një vizion të thellë filozofik: energjia nuk është vetëm elektrike, por simbol i fuqisë transformative të dijes dhe qytetarisë. Analiza multidimensionale e jetës dhe veprës së tij e pozicionon atë si primar në ndërtimin e zhvillimit kombëtar dhe si një model të integrimit të shkencës, edukimit dhe filozofisë së veprimit. 1. Dimensioni profesional – inxhinierik dhe projektuese Si kryeinxhinier dhe primar në projektimin dhe ndërtimin e hidrocentraleve më të mëdha të Shqipërisë – Selitës, Ulzës, Shkopetit, Bistricës 1 dhe 2, Vaut të Dejës, Fierzës dhe Komanit – Radovicka e interpretoi energjinë si një burim që shërben jo vetëm për nevoja materiale, por edhe për ndriçimin metaforik të kombit. Secili hidrocentral ishte një “varkë dritash” mbi lumin e historisë, një metaforë e fuqisë së dijes dhe vizionit njerëzor. Ai drejtoi ekipet me primaritet të plotë, duke kombinuar kreativitetin me rigorozitetin shkencor, dhe duke siguruar që çdo vendim teknik të shërbente si mjet emancipimi social. Sot, elitës akademike dhe energjetike figura e tij shihet si model i integrimit të vizionit filozofik me aftësinë projektuese dhe profesionalizmin maksimal. 2. Dimensioni akademik – pedagogjik dhe shkencor Si profesor dhe docent, Radovicka themeloi Katedrën e Centraleve në Universitetin e Tiranës, ku çdo student mësonte të shihte energjinë jo thjesht si fuqi mekanike, por si një “rrjedhë dritash” që ngrihet mbi mendjet dhe shpirtin e njeriut. Ai integroi teorinë me praktikën dhe mësimdhënien me vizionin filozofik, duke formuar breza të tërë “njerëzish të dritës”, pedagogë dhe inxhinierë të aftë të ndërtojnë sisteme energjetike dhe shoqëri të ndriçuar. Dimensoni akademik i Radovickës nuk është thjesht institucional; është filozofik dhe civilizues, duke shfaqur idenë se edukimi është një proces ku shkenca, morali dhe qytetaria bashkohen për të ndriçuar të ardhmen. Sot, pedagogjia e tij konsiderohet një model universal i integrimit të mësimdhënies, filozofisë dhe zhvillimit profesional. 3. Dimensioni drejtues – organizativ dhe strategjik Radovicka udhëhoqi me vizion multidimensional institucione si Zv. Ministër i Industrisë, Drejtor i Drejtorive Qendrore për Elektrocentralet, Rektor i Universitetit të Tiranës, Zëvendëskryetar i Akademisë së Shkencave dhe Kryetar i Komitetit të Shkencës dhe Teknikës. Drejtimi i tij nuk ishte thjesht administrativ, por një filozofi e menaxhimit të dijes dhe fuqisë, ku çdo vendim shërbente për progresin e kombit dhe zhvillimin akademik. Analiza filozofike tregon se për Radovickën drejtimi është një “urdhër i dritës” që harmonizon teknologjinë, edukimin dhe shoqërinë. Ndikimi i tij drejtues sot perceptohet si shembull i integrimit të shkencës, etikës dhe vizionit strategjik në çdo nivel institucional. 4. Dimensioni filozofik – vizion, energji dhe dritë Filozofia e Radovickës është themeluar mbi konceptin se energjia, njohuria dhe veprimi janë të pandashme. Secili lumenj që u projektua, secili hidrocentral që u ndërtua, ishte një metaforë e rrjedhës së dijes dhe fuqisë transformuese të njeriut. Ai shihte shkencën jo si instrument teknik, por si mjet emancipimi dhe evolucion civilizues. Në këtë kuptim, Radovicka ishte një njeri i dritës, i cili konceptoi çdo veprim profesional dhe akademik si pjesë e një evolucioni më të madh njerëzor. Sot, kjo filozofi perceptohet si një model global i integrimit të vizionit filozofik me veprimin praktik dhe ndikimin shoqëror. 5. Dimensioni i ndikimit dhe rëndësisë Trashëgimia e Petrit Radovickës është e trefishtë: Teknike – krijimi i hidrocentraleve dhe sistemit energjetik që transformoi vendin. Akademike – formimi i brezave të pedagogëve dhe inxhinierëve të shquar, njerëz të dritës që vijojnë trashëgiminë e tij, përhapja e një vizioni të energjisë dhe dijes si mjete për ndriçimin e shoqërisë dhe emancipimin e njeriut. Ndikimi i tij multidimensional tregon se çdo veprim, qoftë teknik, akademik apo drejtues, ishte pjesë e një sistemi ku energjia, dijet dhe qytetaria ndërthuren. Ai krijoi një rrugë që kombinon shkencën, filozofinë, pedagogjinë dhe drejtimin strategjik, duke e bërë trashëgiminë e tij një model të pakrahasueshëm për evoluimin e shoqërisë dhe qytetarisë. Çdo dimenson i figurës së Petrit Rdovickës lidhet me filozofinë, shkencën dhe ndikimin shoqëror, duke e shfaqur atë si një njeri multidimensional i dritës, një intelektual i rrallë që formoi infrastrukturën, mendjet dhe filozofinë e Shqipërisë moderne. © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Lucinda Riley: Rrëfimtare e Rrënjëve, Identitetit dhe Dashurisë Lucinda Riley ishte një  shkrimtare që shkruan  romane dhe ndërton universë emocionalë, ku koha, kujtesa dhe dashuria ndërthuren si fijet e një sixhadeje të vjetër familjare.  Ajo është një rrëfimtare e qetë, që le jehonë pas çdo faqeje. Lucinda Riley lindi më 16 shkurt 1965 në Lisburn, Irlanda e Veriut, në një familje ku kultura dhe ndjeshmëria artistike ishin të pranishme.  U rrit kryesisht në Angli, një hapësirë që do t’i ushqente më vonë ndjenjën e përkatësisë së dyfishtë: irlandeze në shpirt dhe britanike në formim. Familja, si realitet jetësor dhe si ide filozofike, ishte boshti rreth të cilit do të sillej e gjithë krijimtaria e saj.  Në jetën personale, ajo ishte e martuar me Stephen Riley dhe nënë e katër fëmijëve, përfshirë edhe një djalë të adoptuar. Për Lucinda Riley, familja nuk ishte vetëm lidhje gjaku, por zgjedhje dashurie, ide që shfaqet vazhdimisht në librat e saj. Ajo u arsimua në Italia Conti Academy of Theatre Arts në Londër, një akademi prestigjioze për artet skenike. Ky formim si aktore i dha një dhunti të rrallë: aftësinë për të “parë” personazhet e saj si qenie të gjalla, me zë, gjeste dhe heshtje domethënëse. Në rininë e saj, Lucinda Riley punoi si aktore, duke u shfaqur në seriale televizive britanike dhe produksione të BBC-së. Ky episod i jetës së saj nuk ishte i rastësishëm: përvoja e skenës i mësoi ritmin e dialogut, tensionin dramatik dhe ndërtimin emocional të një historie. Nga aktorja te shkrimtarja Një sëmundje e rëndë në rini e detyroi të tërhiqej nga aktrimi. Ky moment, që mund të ishte fundi i një rruge, u shndërrua në fillimin e një thirrjeje tjetër. Shkrimi u bë forma e saj e re e shprehjes. Në fillim botoi romane romantike,historike, por kulmi i krijimtarisë së saj erdhi me serinë monumentale: “Shtatë Motrat” ,  vepra e jetës së saj Kjo seri është libri më i suksesshëm dhe më përfaqësues i Lucinda Riley. Ajo përbëhet nga shtatë romane (dhe një i tetë përmbyllës), secili i përqendruar te historia e një motre të adoptuar, të lidhura nga figura enigmatike e babait të tyre adoptiv. “Shtatë Motrat”. Është një meditim mbi identitetin, mbi pyetjen themelore: Kush jemi ne, kur nuk e njohim origjinën tonë? Çdo motër përfaqëson një rrugë ekzistenciale: – Maia kërkon rrënjët – Ally kërkon kuptimin përtej humbjes – Star kërkon zërin e vet – CeCe kërkon lirinë – Tiggy kërkon shpirtëroren – Electra lufton me boshllëkun modern – Motra e shtatë mbetet mister, si vetë e vërteta Lucinda Riley i vendos personazhet e saj në kontinente të ndryshme, duke e shndërruar gjeografinë në metaforë të kërkimit të vetvetes. Episode të përzgjedhura nga librat më të mirë të Lucinda Riley 1. “Shtatë Motrat” – Episodi i shtëpisë buzë liqenit të Gjenevës Në hapjen e serisë, lexuesi futet në një vilë madhështore buzë liqenit të Gjenevës. Shtëpia është e heshtur, por e mbushur me kujtime. Vdekja e Pa Salt-it, babait adoptiv, është ngjarja që trazon gjithçka. Ai u ka lënë vajzave vetëm koordinata gjeografike, jo shpjegime. Ky episod ka një peshë filozofike të fortë: e vërteta nuk jepet, por kërkohet. Shtëpia bëhet simbol i identitetit të përbashkët, ndërsa koordinatat janë metaforë e rrugës personale që secila duhet të ndjekë. 2. “Motrat – Maia” – Episodi në Rio de Janeiro Maia, motra më e madhe, mbërrin në Brazil. Në Rio, ajo zbulon një histori dashurie të ndaluar nga e shkuara: një grua e re që sakrifikon gjithçka për dashurinë dhe artin. Një nga episodet më të ndjera është kur Maia qëndron përballë një ndërtese të vjetër dhe ndien sikur koha rrëshqet, sikur gjaku i paraardhësve i flet pa fjalë. Ky është një moment ku Riley ndërthur mjeshtërisht historinë, ndjesinë dhe trashëgiminë emocionale. 3. “Motrat – Ally” – Episodi i detit dhe humbjes Ally është një sportiste detare, e lidhur me oqeanin. Në një episod kyç, ajo përballet me një humbje të papritur që e shkatërron botën e saj të rregullt. Një skenë e paharrueshme është ajo ku Ally del në det, e vetme, mes dallgëve, duke kuptuar se forca nuk është të mos ndjesh dhimbje, por ta pranosh atë. Deti këtu nuk është sfond, por personazh filozofik: i pakontrollueshëm, si jeta. 4. “Motrat – Star” – Episodi i librarisë antike në Londër Star është motra më e heshtur, ajo që jeton në hijen e të tjerëve. Një episod i bukur estetik ndodh në një librari të vjetër londineze, ku ajo ndihmon një librashitës të moshuar. Midis rafteve të pluhurosura, Star fillon të kuptojë se zëri i saj ekziston, por ka qenë i mbuluar nga frika. Ky episod është një homazh për librin si objekt shpirtëror dhe për leximin si akt çlirimi. 5. “Motrat – CeCe” – Episodi në Australi CeCe, e rritur në ndjenjën e të qenit “jashtë vendit”, udhëton drejt Australisë. Aty përballet me historinë e diskriminimit ndaj popullsisë indigjene. Një skenë e fuqishme ndodh kur ajo qëndron në një peizazh të shkretë, përballë një horizonti të pafund, dhe kupton se liria kërkon guxim për të qëndruar vetëm. Riley këtu e lidh kërkimin personal me plagët kolektive të historisë. 6. “Motrat – Tiggy” – Episodi i ritualit shpirtëror Tiggy është e lidhur me natyrën dhe spiritualitetin. Në një episod të veçantë në Skoci dhe më pas në Spanjë, ajo përjeton një ritual tradicional, ku muzika dhe vallja bëhen forma të njohjes së vetvetes. Ky episod ka një ton pothuaj mistik: jo gjithçka shpjegohet me mendje; disa gjëra ndihen. Është një nga momentet më poetike të gjithë serisë. 7. “Motrat – Electra” – Episodi i rënies dhe shpëtimit Electra është modelja e famshme, por e shkatërruar nga varësitë. Një episod i fortë emocional ndodh kur ajo arrin fundin: e vetme në një dhomë hoteli, përballë pasqyrës. Pasqyra këtu është simbol filozofik: pamja nuk është identiteti. Riley e trajton famën si maskë dhe shkatërrimin si thirrje për ndihmë. 8. “Vajza e ullirit” (The Olive Tree) – Episodi në fshatin mesdhetar Në këtë roman të pavarur, një grua mbërrin në një fshat mesdhetar për të shëruar plagët e saj emocionale. Një episod i qetë, por i thellë, është ai i mëngjesit nën hijen e ullirit, ku ajo kupton se disa dhimbje nuk zhduken, por qetësohen. Përfundim i shkurtër reflektues Episodet e Lucinda Riley nuk janë kulme dramatike të zhurmshme, por momente ndërgjegjësimi. Ajo shkruan për çastin kur njeriu ndalet, dëgjon veten dhe kupton se udhëtimi i vërtetë është ai qe ndjehet. Stili i saj është i rrjedhshëm, emocional. Ajo nuk kërkon të tronditë me eksperiment, por të përfshijë me bukuri.  Fjalitë e saj janë si dritare të hapura drejt kujtesës, dashurisë dhe dhimbjes së heshtur. Filozofia e saj nuk është e zhurmshme; ajo rrjedh butë, si një mendim që lind pas mbylljes së librit. Lucinda Riley përcjell mesazhe të qarta, por njerëzore: E shkuara nuk është barrë, por udhërrëfyes Familja është histori, jo vetëm biologji Dashuria mbijeton kohën Identiteti është një udhëtim, jo një përgjigje e menjëhershme Lucinda Riley ishte një nga shkrimtaret më të lexuara në botë. Librat e saj janë përkthyer në mbi 40 gjuhë dhe kanë shitur dhjetëra miliona kopje. Ajo ka fituar Premio Bancarella (Itali) për serinë “Shtatë Motrat”, një nga çmimet më të rëndësishme për letërsinë e lexuar gjerësisht, çmim që dëshmon jo vetëm suksesin tregtar, por edhe dashurinë e lexuesve. Lucinda Riley ndërroi jetë në vitin 2021, pas një beteje të gjatë me kancerin. Edhe në ditët e fundit, ajo punoi që historia e “Shtatë Motrave” të përmbyllej, duke ia besuar bashkëshortit të saj përfundimin e serisë, një akt që flet për përgjegjësinë morale ndaj lexuesit dhe veprës. Lucinda Riley nuk ishte një shkrimtare e zhurmës, por e kujtesës. Ajo shkroi për ata që kërkojnë rrënjë, kuptim dhe dashuri në një botë që shpesh harron të ndalet. Veprat e saj janë dëshmi se letërsia mund të jetë një shtëpi emocionale, ku lexuesi gjen veten, edhe kur nuk e di ende kush është. © 2023–2026 Liliana Pere Founder. Publisher. Researcher.Author Prestige Magazine.

Romanin “Goodbye, Mr. Chips” e shkroi James Hilton dhe u botua për herë të parë në vitin 1934. James Hilton (1899–1954) ishte një shkrimtar anglez, i njohur për romanet e tij që shpesh përqendrohen tek marrëdhëniet njerëzore, vlerat morale dhe emocionet e jetës së përditshme.  Ai u bë shumë i famshëm për romanin “Goodbye, Mr. Chips” (1934), i cili trajton jetën e një mësuesi dhe ndikimin e tij tek nxënësit. Hilton shpesh përdorte një stil të ngrohtë, reflektiv dhe nostalgjik, duke përzier elemente të jetës reale me mesazhe morale dhe edukative. Veprat e tij karakterizohen nga dashuria për njerëzit, vlerat morale dhe rëndësia e karakterit në formimin e individit. Përveç “Goodbye, Mr. Chips”, ai shkroi edhe romane të tjera të njohura si “Lost Horizon” (1933), që prezanton konceptin e Shangri-La, një vend ideal dhe i qetë. Në romanin “Goodbye, Mr. Chips”, James Hilton shfaq ndikimin e tij personal mbi temën e edukimit, duke bërë që mësuesi të paraqitet jo vetëm si një transmetues i njohurive, por edhe si një udhëheqës moral dhe model jete për brezat e rinj. Rrefim mbi Romanin.  Ai rrëfen jetën e një mësuesi të shkollës fillore në një internat britanik, Mr. Chipping, i cili fillimisht është i ndrojtur dhe modest, por me kalimin e viteve bëhet një figurë e dashur dhe e respektuar nga nxënësit dhe kolegët e tij. Hilton shkroi këtë roman për të treguar se arsimimi nuk është vetëm dhënie njohurish, por një mjet për formimin e karakterit, moralit dhe përgjegjësisë, dhe se ndikimi i mësuesit mund të zgjasë për breza të tërë.   Elementet karakteristike dhe tiparet që e bëjnë këtë roman unik dhe të njohur.  Tiparet më tipike të librit “Goodbye, Mr. Chips” Figurë mësuesi si qendër e tregimit Roman është i fokusuar kryesisht tek Mr. Chips, një mësues modest dhe i ndrojtur, i cili përjeton gjithë jetën dhe karrierën e tij në internat. Ai nuk është një hero klasik aventurash, por një njeri i zakonshëm që përmes përkushtimit dhe dashurisë për nxënësit bëhet i respektuar dhe i dashur. Ky fokus mbi mësuesin si model moral dhe edukues është tipik i librit dhe e dallon nga romanet e tjera që shpesh përqendrohen tek nxënësit ose ngjarjet dramatike. Reflektim mbi jetën dhe kalimin e kohës Libri është nostalgjik dhe filozofik, pasi Mr. Chips kujton nxënësit dhe përvojat e tij të kaluara. Kalimi i kohës dhe ndryshimet historike (si Lufta e Parë Botërore) ndikojnë tek karakteret dhe tregojnë rëndësinë e vazhdimësisë morale dhe pedagogjike. Kjo ndjenjë e rrjedhshmërisë së jetës dhe ndikimit të mësuesit në breza është tipike dhe përcjell një mesazh të fuqishëm mbi edukimin dhe moralin. Ngjarje të thjeshta, por me kuptim moral dhe pedagogjik Ngjarjet nuk janë të mbushura me aksion spektakolar; ato janë përditshmëri e shkollës, marrëdhënie me nxënësit, humbje dhe fitore morale. Çdo episod tregon një mësim për jetën, dashurinë dhe përkushtimin ndaj edukimit. Kjo është tipike e librit: dramat individuale nuk janë për sensacion, por për të nxjerrë mësime të thella morale dhe edukative. Përzierja e elementeve personale dhe profesionale Mr. Chips ka një jetë personale të thjeshtë dhe një karrierë të gjatë në shkollë, dhe libri tregon se si jeta personale ndikon në punën e tij si mësues. Humbja e gruas, emocionet dhe kujtimet i japin romanit dimension human dhe emocional, tipik për stilin e Hiltonit. Atmosferë nostalgjike dhe morale Libri ka një ton të ngrohtë, human dhe shpesh sentimental. Lexuesi ndjen dashuri për shkollën, nxënësit dhe edukimin si vlera që qëndrojnë përtej kohës. Kjo atmosferë e ngrohtë, reflektuese dhe morale është një nga tiparet më të dukshme të librit dhe e bën atë klasik. Pra, çfarë është më tipike në libër: është fokusi mbi mësuesin si figurë morale dhe edukative, rrjedhshmëria e jetës dhe kujtimet, ngjarjet e thjeshta me kuptim të thellë pedagogjik, dimensioni emocional dhe personal, dhe toni nostalgjik dhe i ngrohtë që e dallon romanin si një kryevepër për edukimin dhe ndikimin e mësuesit. Personazhet kryesore, si Mr. Chips, gruaja e tij dhe nxënësit e tij, pasqyrojnë se si marrëdhëniet personale dhe përkushtimi i edukatorit ndikojnë thellësisht në jetën e të rinjve. Nga një pikëpamje filozofike, libri ka rëndësi sepse thekson idenë se edukimi është një akt moral dhe shoqëror, jo thjesht teknik. Ai tregon se dashuria, respekti dhe përkushtimi i mësuesit janë të domosdoshme për zhvillimin e individit dhe formimin e shoqërisë. Përmes reflektimeve të Mr. Chips dhe përvojave me nxënësit, lexuesi kupton se mësuesi nuk është vetëm një transmetues i njohurive, por një model jete, i cili lë gjurmë të përhershme në karakterin dhe moralin e fëmijëve. Ky roman mbetet një shembull i qartë i lidhjes së arsimit me zhvillimin moral, emocional dhe shoqëror të individit, duke e bërë edukimin një përvojë jetësore dhe të paharrueshme. Kapitulli 1 – Fillimi i karrierës së Mr. Chips Ky kapitull hap romanin duke prezantuar Mr. Chipping, një burrë modest dhe i ndrojtur, i cili fillon punën si mësues në një internat britanik. Ai ndihet i pasigurt dhe i papërgatitur për rolin që e pret, sepse është i ri dhe nuk ka përvojë me nxënësit e disiplinuar të internatit. Personazhi kryesor është vetë Mr. Chips, ndërsa nxënësit e parë që takon shfaqin karaktere të ndryshme, disa të butë e të respektueshëm dhe disa sfidues. Hilton përshkruan mënyrën se si ai mëson të njohë secilin nxënës dhe të vendosë lidhje të ngrohta me ta, duke përdorur humor, durim dhe këshilla të mençura. Ngjarjet tregojnë se edukimi nuk është thjesht dhënia e njohurive, por edhe ndërtimi i karakterit, respektit dhe besimit reciprok, dhe kjo ndihmon Mr. Chips të fitojë gradualisht vendin e tij në shkollë. Ai përjeton momentet e para të kënaqësisë dhe përgjegjësisë si mësues, dhe lexuesi kupton se për Hilton, arsimimi i mirë fillon me ndjeshmëri dhe përkushtim personal. Kapitulli 2 – Dashuria dhe martesa Në këtë kapitull, lexuesi ndjek përjetimet emocionale të Mr. Chips, i cili takon gruan e tij, një personazh që ndryshon jetën e tij. Gruaja është e ndjeshme, e mençur dhe e dashur, dhe marrëdhënia e tyre e bën Mr. Chips më të ndjeshëm dhe më të përkushtuar. Martesa e tyre përshkruhet me detaje të hollësishme: takimi i parë, dashuria që zhvillohet ngadalë, dhe momentet e përbashkëta që e bëjnë të kuptojë rëndësinë e ndjeshmërisë dhe dashurisë në edukim. Megjithatë, fati nuk është me të, pasi gruaja e tij vdes herët, duke e lënë Mr. Chips vetëm dhe duke i ndryshuar mënyrën e të menduarit. Ai kthehet në shkollë më i përkushtuar ndaj nxënësve, duke përdorur dashurinë që ka për jetën për të nxitur karakterin dhe moralin e tyre. Kjo pjesë tregon se jetët personale dhe përjetimet emocionale ndikojnë drejtpërdrejt në mënyrën se si një mësues edukon dhe lidhet me nxënësit, dhe se humbjet mund të thellojnë aftësitë morale dhe ndjeshmërinë e një edukatori. Kapitulli 3 – Mësues i dashur dhe i respektuar Ky kapitull është një nga pjesët më të gjera dhe tregon se si Mr. Chips bëhet një mësues i njohur dhe i dashur për nxënësit dhe kolegët e tij. Ai zhvillon një stil unik mësimdhënieje, duke kombinuar disiplinën e butë me humor dhe respekt, dhe duke i bërë nxënësit të ndihen të vlerësuar dhe të motivuar. Për shembull, ai kujdeset për nxënësit me vështirësi të ndryshme, u jep këshilla personale dhe i mëson të jenë të përgjegjshëm për veprimet e tyre. Ngjarjet reale lidhen me ambientin e shkollave britanike të fillim-shekullit XX, ku mësuesit shpesh ishin udhëheqës moral dhe modele për nxënësit. Hilton përdor shembuj të gjallë të situatave në klasë, si diskutimet për lëndët, gjykimet për sjelljen e nxënësve, dhe momentet kur mësuesi ndërhyn për të ndihmuar një student në nevojë. Kjo pjesë tregon se arsimi është më efektiv kur bazohet në respekt, dashuri dhe lidhje personale, dhe jo vetëm në rregulla të rrepta ose disiplinë mekanike. Mr. Chips shfaqet si shembulli ideal i mësuesit që nuk e ndjek vetëm planin mësimor, por edhe zhvillon karakterin dhe moralin e nxënësve të tij. 📘 LIBRI III – Mosha 12–15 vjeç Tema kryesore: Zhvillimi i arsyes dhe edukimi intelektual praktik, duke ruajtur natyrën dhe lirinë e fëmijës. 1. Fillimi i edukimit racional Pika kryesore: Në këtë fazë, mendja e Emilit është gati të kuptojë konceptet abstrakte dhe të përdorë arsyen. Sqarimi i hollësishëm: Para kësaj moshe, fëmija mëson kryesisht përmes shqisave dhe përvojës direkte. Tani ai është gati të analizojë situata, të krahasojë dhe të nxjerr përfundime. Arsyetimi fillestar duhet të vijë përmes mësimit praktik dhe eksperimentimit, jo vetëm memorimit. Shembull: Në vend që t’i japim një ligj fizik në formë formule, Emili eksperimenton me objekte që bien dhe mëson vetë parimin e gravitetit. Pasoja: Kjo metodë krijon një mendim kritik që më vonë i shërben për të zgjidhur probleme dhe për të bërë zgjedhje morale të pavarura. Lidhja filozofike: Rousseau thekson se arsimimi duhet të ndjekë zhvillimin natyror të kapaciteteve të fëmijës, duke respektuar ritmin e tij. 2. Edukimi shkencor dhe mësimi praktik Pika kryesore: Emili mëson shkencë dhe njohuri për botën përmes eksperimenteve dhe veprimeve praktike. Sqarimi i hollësishëm: Mësimi duhet të jetë i bazuar në përvojë konkrete, jo në teori të pafundme. Njohuritë e fituara përmes eksperimenteve nguliten më mirë dhe rrisin kureshtjen. Fëmija mëson të kuptojë se konceptet teorike kanë zbatim në realitet. Shembull: Ai eksperimenton me ujë, tokë dhe objekte të ndryshme për të kuptuar gravitetin, peshën dhe lëvizjen, në vend që të lexojë formula abstrakte në librat shkollorë. Pasoja: Mënyra praktike i krijon aftësi për të menduar kritikisht dhe për të zgjidhur probleme reale, duke i dhënë siguri dhe autonom 3. Mësimi i një zanati Pika kryesore: Emili duhet të mësojë një zanat ose aftësi praktike që do ta bëjë të pavarur ekonomikisht dhe moralisht. Sqarimi i hollësishëm: Njohuritë intelektuale nuk mjaftojnë; njeriu duhet të dijë të punojë për të mbijetuar. Zanati zhvillon disiplinë, përgjegjësi dhe vetëbesim. Arsimi praktik është pjesë e formimit të karakterit, jo vetëm i mendjes. Shembull: Në vend që të mësuarit të jetë vetëm teori, Emili praktikon mjeshtri në punime druri, bujqësi ose zanate të tjera, duke kuptuar rëndësinë e punës dhe përpjekjes. Pasoja: Zhvillohet ndjenja e autonomisë dhe e dinjitetit personal. Fëmija mëson se mund të mbështetet te aftësitë e tij, pa u varur nga të tjerët. Lidhja filozofike: Rousseau thekson se pavarësia është element thelbësor i lirisë natyrore, dhe edukimi praktik e nxit atë. 4. Zhvillimi i karakterit dhe moralit fillestar Pika kryesore: Në këtë fazë, përveç dijes, Emili mëson të formojë karakter dhe ndjenja morale. Sqarimi i hollësishëm: Përvoja dhe eksperimenti praktik zhvillojnë ndjenjat e drejtësisë dhe përgjegjësisë. Edukimi nuk është vetëm i mendjes; ai duhet të formojë një njeri të përgjegjshëm, që di të zgjedhë drejt dhe të kuptojë pasojat e veprimeve të veta. Moraliteti i hershëm bazohet tek kuptimi i lidhjes shkak–pasojë, dhe jo tek frika nga ndëshkimi. Shembull: Kur Emili mëson të punojë një kopsht, ai kupton që vetëm kujdesi dhe përpjekja sjellin rezultate. Ky koncept i përgjigjes për veprimet e veta është themeli i moralit. Pasoja: Ndërgjegjja fillon të formohet dhe shërben si udhërrëfyes për vendimet e ardhshme morale. Lidhja filozofike: Rousseau mendon se ndërgjegjja lind nga përvoja, jo nga predikimi i jashtëm; kjo është baza e arsimimit moral. 5. Respekti për ritmin natyror Pika kryesore: Arsimi nuk duhet të nxitojë fëmijën, por të respektojë ritmin e zhvillimit të tij. Sqarimi i hollësishëm: Çdo fëmijë ka aftësi dhe kohë të ndryshme për të kuptuar konceptet abstrakte. Nxitja e parakohshme mund të krijojë stres, frikë ose refuzim të mësimit. Arsimi i bazuar te ritmi natyror zhvillon motivim të brendshëm dhe dëshirë për të mësuar. Shembull: Në vend që të detyrohet të kuptojë gravitetin ose matematikën në mënyrë të shpejtë, Emili punon përmes eksperimentit dhe lojës, duke mësuar në ritmin e tij. Pasoja: Mënyra e tillë e arsimimit rrit kënaqësinë dhe vetëbesimin, duke krijuar një bazë të fortë për mësim të mëtejshëm. Lidhja filozofike: Kjo lidhet me idenë kryesore të Rousseau: njeriu zhvillohet më mirë kur edukimi respekton natyrën dhe ritmin e tij unik. Kështu kemi përpunuar Libri III – Mosha 12–15 vjeç me 5 pika të zgjeruara, secila me: Sqarim të hollësishëm Shembuj praktikë Pasojë për zhvillimin e fëmijës Lidhje filozofike Nëse do, mund të vazhdojmë me Libri IV – Adoleshenca (zhvillimi moral dhe fetar) në të njëjtin stil të zgjeruar. Dëshiron të vazhdojmë me Librin IV? 7 Kapitulli 4 – Lufta dhe sfidat e jashtme Kjo pjesë e romanit trajton periudhën e Luftës së Parë Botërore, duke treguar se shumë nxënës të Mr. Chips shkojnë në front dhe disa humbasin jetën. Për Mr. Chips, këto ngjarje janë një provë e dhimbshme e efektit që edukimi ka mbi jetën reale dhe pasojat e humbjes së nxënësve që ai ka ndihmuar të formohen. Ngjarjet reale lidhen me kontekstin historik të shkollave britanike, ku nxënësit u mobilizuan për luftë dhe humbjet e tyre prekën mësuesit emocionalisht. Mr. Chips kujton momentet e përbashkëta me nxënësit, këshillat që u ka dhënë dhe mënyrën se si karakteri i tyre u zhvillua gjatë viteve në shkollë. Kjo pjesë tregon se arsimi dhe ndikimi i një mësuesi nuk ndalen me largimin e nxënësve, dhe se karakteri dhe moraliteti i zhvilluar gjatë mësimit ndihmon në situata ekstreme, si lufta. Kapitulli 5 – Mbyllja e karrierës dhe reflektimi Kapitulli i fundit tregon pensionimin e Mr. Chips dhe reflektimin mbi gjithë jetën dhe karrierën e tij. Ai kujton të gjithë nxënësit që ka ndihmuar, sukseset, humbjet dhe marrëdhëniet që ka krijuar gjatë dekadave të mësimdhënies. Nxënësit e dikurshëm dhe kolegët e tij shfaqin respekt dhe dashuri për ndikimin e tij të vazhdueshëm në jetën e tyre. Ngjarjet reale lidhen me sfidat morale dhe sociale të mësuesve britanikë të shekullit XX, dhe mënyrën se si edukimi formon karakterin e brezave. Ky kapitull nënvizon se puna e mësuesit ka një vlerë të përhershme, dhe se dashuria, përkushtimi dhe respekti ndaj nxënësve janë thelbësore për një edukim të suksesshëm dhe për ndikim afatgjatë në shoqëri. Në këtë mënyrë, romani tregon një rrugëtim të plotë: nga fillimi i karrierës së një mësuesi modest, përmes jetës personale dhe humbjeve, deri te krijimi i një ndikimi të përhershëm mbi nxënësit dhe shoqërinë. Mr. Chips dhe nxënësit e tij janë shembulli i qartë se edukimi nuk është vetëm dhënie e njohurive, por formim i karakterit, moralit dhe përgjegjësisë qytetare, duke lidhur romanin ngushtë me filozofinë pedagogjike të shekullit XX. © Liliana Pere Founder. Publisher.  Idepedent Researcher Author Prestige Magazine.2023-2026

Libri  Plaku dhe Deti. “Plaku dhe deti” është novela e Ernest Heminguejit që rrëfen historinë e Santiagos, një peshkatari të moshuar kuban, i cili prej 84 ditësh nuk ka kapur asnjë peshk. Në ditën e 85-të ai vendos të dalë larg në det për të sfiduar fatin e tij të keq. Atje kap një marlin gjigant dhe zhvillon një betejë të gjatë, të dhimbshme dhe të vetmuar me të. Pas tri ditësh përpjekje, Santiago arrin ta mposhtë peshkun, por gjatë kthimit në breg peshkaqenët e sulmojnë dhe ia shqyejnë prenë, duke lënë vetëm skeletin. Edhe pse kthehet pa mishin e peshkut, plaku nuk është i mundur shpirtërisht. Vepra trajton: dinjitetin njerëzor përballë humbjes, guximin për të sfiduar fatin, luftën mes njeriut dhe natyrës, idenë se njeriu mund të shkatërrohet, por jo të mposhtet. Mesazhi kryesor i novelës është se vlera e njeriut qëndron në përpjekjen, jo domosdoshmërisht në rezultatin. Motivi i shkrimit të “Plaku dhe deti” Ernest Heminguej e shkroi këtë vepër në vitin 1951, në Kubë, në një periudhë kur po përballej me kritika dhe mendime se ishte në rënie krijuese.  Ai donte të provonte se ende ishte një shkrimtar i madh dhe të krijonte një vepër të thjeshtë në formë, por shumë të thellë në përmbajtje. Një tjetër motiv ishte përvoja e tij personale me detin dhe peshkimin. Heminguej ishte i apasionuar pas detit dhe kishte përjetuar vetë beteja të forta me peshq të mëdhenj.  Santiago përmban shumë elemente autobiografike – qëndrueshmërinë, krenarinë dhe luftën e heshtur të autorit me jetën. Çfarë do të thotë vepra? (Kuptimi simbolik) Santiago përfaqëson njeriun në përgjithësi. Deti simbolizon jetën – të pafundme, të bukur, por edhe të rrezikshme. Marlin-i simbolizon ëndrrën, sfidën e madhe, idealin që kërkon sakrificë. Peshkaqenët përfaqësojnë forcat që shkatërrojnë përpjekjet tona (fati, zilia, koha, vdekja). Në thelb, libri flet për përballjen e njeriut me fatin dhe natyrën, për dinjitetin dhe krenarinë edhe kur rezultati duket humbje. Mesazhi më i fuqishëm i veprës është: “Njeriu mund të shkatërrohet, por nuk mund të mposhtet.” Pra: Rëndësi ka përpjekja, jo vetëm fitorja. Humbja fizike nuk do të thotë humbje morale. Dinjiteti dhe guximi janë më të mëdha se suksesi material. Njeriu duhet të luftojë për ëndrrën e tij, edhe kur shanset janë kundër tij. Në fund, Santiago kthehet me skeletin e peshkut, por ai kthehet me nder dhe me provën se guxoi.  Dhe kjo është fitorja e tij e vërtetë. Rrefimi i Romanit . Në një fshat të vogël bregdetar në Kubë jeton një plak i quajtur Santiago. Prej 84 ditësh ai del çdo mëngjes në det dhe kthehet pa asnjë peshk. Fshatarët fillojnë ta quajnë ters. Vetëm një djalë i ri, Manolini, vazhdon ta besojë dhe ta ndihmojë. Në ditën e 85-të, para agimit, Santiago niset më larg se kurrë më parë. Deti është i qetë. Ai hedh grepat dhe pret me durim. Rreth mesditës, një peshk i madh kap grepin. Nuk është një peshk i zakonshëm ,  është një marlin gjigant. Peshku është aq i fuqishëm sa fillon ta tërheqë varkën larg në det të hapur. Fillon një betejë e heshtur që zgjat tri ditë e tri net. Santiago nuk fle, duart i gjakosen nga litari, shpina i dhemb, por ai nuk lëshohet. Ai flet me peshkun si me një kundërshtar të denjë, madje si me një vëlla. Më në fund, i rraskapitur, arrin ta vrasë marlinin me fuzhnjë. Është peshku më i madh që ka parë ndonjëherë. E lidh anash varkës, sepse është shumë i madh për ta futur brenda, dhe nis kthimin drejt bregut. Por gjaku i peshkut tërheq peshkaqenët. I pari sulmon, Santiago e vret, por humb fuzhnjën. Pastaj vijnë të tjerë. Ai lufton me thikë, me rrem, me çdo gjë që ka. Vret disa, por ata vazhdojnë të hanë marlinin. Deri në mbrëmje, pothuajse i gjithë mishi është zhdukur. Kur arrin në breg para agimit, nga peshku ka mbetur vetëm skeleti i madh. Santiago, i lodhur deri në palcë, ngre direkun mbi supe dhe ecën drejt kasolles së tij. Bie në shtrat dhe fle thellë. Të nesërmen, peshkatarët dhe turistët mblidhen rreth skeletit të madh, të mahnitur. Manolini qan kur sheh duart e plagosura të plakut dhe vendos të peshkojë sërish me të. Santiago fle dhe ëndërron si në rininë e tij, për luanët në brigjet e Afrikës. Kështu zhvillohen ngjarjet: një betejë e gjatë, e dhimbshme, mes një njeriu të vetëm dhe natyrës, ku ai humbet prenë, por fiton dinjitetin.

#RevistaPrestige #inspirationdaily. Gëzuar ditën e pavarësise Kosova jone e dashur. 17 Shkurti: Kur Kosova u bë shtet Data 17 është dita ku historia ndryshoi kursin e vet. Për Kosovën, 17 shkurti 2008 është një prej këtyre momenteve të shquara. Në këtë ditë, pas një rrugëtimi të gjatë dhe të mbushur me sfida, Kuvendi i Kosovës mori vendimin më të rëndësishëm të epokës moderne të vendit: shpalli pavarësinë e Kosovës. Në sallën e Kuvendit, ku ishin dëshmuar dhimbjet dhe ëndrrat e një populli, 120 deputetë votuan pro Deklaratës së Pavarësisë. Ky akt nuk ishte një dokument, ai ishte manifestimi i guximit, vullnetit dhe aspiratës historike të një kombi. Në këtë moment, Kosova u bë shtet i pavarur, sovran dhe demokratik, duke garantuar të drejtat e të gjitha komuniteteve që jetojnë në territorin e saj. Në udhëheqje të institucioneve ishin: Presidenti: Fatmir Sejdiu Kryeministri: Hashim Thaçi Kryetari i Kuvendit: Jakup Krasniqi. 17 shkurti është një akt i vetëdijshëm i lirisë. Çdo flamur që valëvitet në Prishtinë, çdo ceremoni përkujtimore, është një testament i pandryshueshëm se liria kërkon kujtim, sakrificë dhe reflektim mbi të ardhmen. Në plan ndërkombëtar, Kosova është njohur nga 124 shtete, përfshirë Shtetet e Bashkuara, shumicën e vendeve të Bashkimit Evropian, Kanada, Turqi dhe shumë të tjera. Çdo njohje është reflektim i përpjekjeve diplomatike dhe i realitetit historik të vendit. Shpallja e pavarësisë ështe ndërtimi i një shoqëri ku qytetari është qendra, ku historia e së shkuarës udhëheq. Në këtë ditë, çdo qytetar bëhet krijues i historisë, duke reflektuar mbi rrënjët e sakrificës, mbi fuqinë e vendimeve të ndërgjegjshme dhe mbi ëndrrën që, ndonëse sfiduese, është gjithmonë e mundur kur guximi dhe bashkimi bëhen dritë që udhëheq një komb drejt vetëdijes dhe pavarësisë.

Rita Augestad Knudsen. Arkitektura e mendimit mbi dhunën, ligjin dhe lirinë. Në hartën bashkëkohore të studimeve mbi sigurinë ndërkombëtare, Rita Augestad Knudsen shfaqet si një figurë e qetë, por thellësisht depërtuese: një mendje që nuk e sheh terrorizmin vetëm si akt dhune, por si simptomë të një çrregullimi më të thellë midis pushtetit, identitetit dhe ligjit. Qasja e saj nuk është sensacionale; është analitike, historike dhe etike . një mënyrë e të menduarit që kërkon të kuptojë përpara se të gjykojë. Origjina intelektuale dhe estetika e mendimit Edhe pse të dhënat mbi origjinën familjare të saj mbeten të rezervuara, ajo që lexohet qartë është origjina e saj intelektuale nordike: një traditë që vlerëson qartësinë, distancën kritike dhe përgjegjësinë morale. Në analizat e Knudsen-it, mendimi nuk është vetëm instrument; është vlerë estetike dhe filozofike: një qasje që mat çdo akt dhune, çdo normë juridike dhe çdo praktikë politike sipas standardeve të etikës dhe të së bukurës – ku bukuria lidhet me drejtësinë, dhe dhuna lidhet me boshllëkun moral. Ajo ndërton konceptualisht “hapsirën e qetë të reflektimit”, ku lexuesi jo vetëm mëson, por ndien peshën e historisë dhe ndikimin e veprimeve politike. Mendimi i saj nuk është i thatë; është i ngarkuar me rezonancë estetike, si një poezi e hollë ku secili term ka peshë dhe secila ide është një gur udhërrëfyesi për të kuptuar botën. Arsimimi i saj është ne Londer. Formimi i saj akademik kulmon në London School of Economics (LSE), një laborator global ku ligji, politika dhe filozofia bashkohen në një dialog të vazhdueshëm. Doktoratura e saj mbi vetëvendosjen dhe lirinë në ligjërimin ndërkombëtar është një punë akademike; është një eksperiencë estetike e reflektimit mbi normën, pushtetin dhe lirinë. Ajo e sheh ligjin si një strukturë te ŕendesishme, ku çdo fjali ka ndikim mbi jetën dhe vetëkuptimin e komuniteteve. Në këtë kontekst, Ballkani , dhe veçanërisht Kosova , shfaqet si tekst qendror për të kuptuar rendin ndërkombëtar: një hapësirë ku historitë e dhimbshme ndërthuren me aspiratat për drejtësi, dhe ku secila veprimtari politike është një akt me peshë morale. Eksperienca akademike dhe kërkimore Si studiuese e lartë në NUPI , Instituti Norvegjez për Çështje Ndërkombëtare, dhe pjesë e Grupit për Siguri dhe Mbrojtje, Knudsen punon në kryqëzimin midis teorisë dhe politikës reale. Ajo analizon kundër-terrorizmin, ekstremizmin dhe anti-radikalizimin jo si mekanizma teknikë, por si pasqyra të frikës shtetërore dhe kufijve të demokracisë liberale. Roli i saj si drejtoreshë menaxhuese e Consortium for Research on Terrorism and International Crime, si dhe lidhja me C-REX, e vendosin atë në qendër të debatit evropian mbi sigurinë, radikalizmin dhe reagimin institucional. Ajo ndërton ura midis ligjit dhe dhunës, midis historisë dhe politikës aktuale, duke i dhënë lexuesit mundësinë të perceptojë sfidat e botës moderne përmes lenteve të reflektimit. Në çdo analizë të saj, në çdo publikim, ndihet prezenca e një mendjeje që kërkon jo vetëm të kuptojë botën, por edhe ta bëjë atë më të drejtë dhe më të bukur për brezat e ardhshëm. Ballkani dhe Kosova, hapësira e provës morale Interesi i saj i qëndrueshëm për Ballkanin dhe Kosovën nuk është rastësor. Për Knudsen-in, kjo hapësirë përfaqëson vendin ku ligji ndërkombëtar testohet ndaj realitetit, ku vetëvendosja përplaset me stabilitetin, dhe ku ndërhyrja humanitare sfidon parimet klasike të sovranitetit. Ajo i qaset Kosovës jo me romantizëm politik, por me ndjeshmëri historike dhe rreptësi konceptuale, duke e trajtuar si rast studimor për të kuptuar se si lindin shtetet në epokën moderne dhe çfarë çmimi etik paguhet për këtë lindje. Një mendje që ndërton ura. Në thelb, Rita Augestad Knudsen nuk është thjesht studiuese e terrorizmit; ajo është interprete e tensioneve të botës moderne. Ajo ndërton ura midis ligjit dhe dhunës, midis historisë dhe politikës aktuale, midis periferisë dhe qendrës globale. Brendesia e saj e heshtur akademike tregon, se siguria pa drejtësi është frikë e organizuar, dhe se liria, pa kuptim moral, rrezikon të shndërrohet në slogan bosh. Në mënyrë më filozofike, profili i saj tregon se e bukura dhe e e drejta janë jo dy entitete të veçanta, por bashkohen në aktin e të menduarit dhe veprimit: një ligj, një studim, një reflektim mbi dhunën ose një kujdes për fëmijën, të gjitha janë pjesë e së njëjtës arkitekturë etike dhe estetike. Stili dhe estetika e argumentimit , mendimi si art. Rita Augestad Knudsen nuk shkruan thjesht për të transmetuar fakte; ajo ndërton strukturë mendimi që ngjason me një arkitekturë filozofike. Çdo paragraf është një hapësirë reflektimi, ku termat dhe konceptet nuk janë thjesht fjalë, por gurë ndërtimi për të kuptuar marrëdhëniet e fuqisë, ligjit dhe etikës. Stili i saj është i qetë, por jo i thjeshtë; i analitik, por jo i thatë. Ka një ritëm të brendshëm që e bën lexuesin të ndjejë tensionin dhe kompleksitetin e temave që trajton: ekstremizmi, radikalizimi, vetëvendosja, dhe tensioni midis ligjit dhe lirisë. Ky ritëm është estetika e saj, një harmoni midis analizës dhe reflektimit filozofik, ku leximi nuk është vetëm informativ, por edhe emocional dhe konceptual. Filozofikisht, Knudsen i qaset çdo temë si një dialog midis parimeve dhe realitetit. Nuk ka kurrë absolutizëm në shkrimet e Rites: Rita reflekton mbi pushtetin, ligjin dhe dhunën si elemente që kërkojnë kuptim të vazhdueshëm. Përmes këtij lloji të mendimi, ajo e shndërron analizën në një akt etik dhe estetik njëkohësisht, ku çdo argument është pjesë e një mozaiku më të madh të kuptimit. Tradita skandinave e Rita Knudsen dhe ndikimi ndërkombëtar. Estetika e mendimit të Ritës lidhet ngushtë me traditën skandinave të reflektimit kritik. Në këtë traditë, dijetari kërkon qartësi dhe përgjegjësi, por gjithashtu ndërton horizonte humaniste: çdo teori dhe çdo analizë duhet të lidhet me jetën reale dhe me drejtësinë për individin. Pjesëmarrja e saj në debate ndërkombëtare , veçanërisht lidhja me LSE dhe konsorciumet e kërkimit për terrorizmin , i jep dimension global mendimit të saj, duke e pozicionuar si një urë midis Skandinavisë, Evropës dhe Ballkanit. Kjo ndërthurje e lokalitetit dhe universalsimit i jep veprës së saj një harmoni estetike, ku detajet historike të një rajoni pasurojnë analizën teorike globale, dhe ku konceptet filozofike bëhen të prekshme në praktikën politike. Estetika e të qenit grua, akademike dhe nënë. Përtej hapësirës akademike, Ritën e karakterizon një estetikë e veçantë e jetës personale, ku rolet e saj si grua, bashkëshorte dhe nënë janë pjesë e një strukture të bukur morale dhe filozofike. Të qenit nënë dhe studiuese njëkohësisht nuk është thjesht një kombinim i detyrave; është një praktikë estetike e balancës dhe integritetit, ku kujdesi dhe reflektimi ndërthuren me angazhimin intelektual. Në këtë kuptim, jeta dhe puna e saj janë të pandashme: analiza mbi terrorizmin ose radikalizmin bëhet më e thellë, sepse ekzistojnë përvoja njerëzore dhe etikë personale që e formësojnë qasjen e saj. Ky integrim i jetës private dhe publike e vendos Ritën në një traditë filozofike moderne: mendimi që nuk është vetëm i saktë, por edhe i drejtë dhe i bukur Rita Augestad Knudsen tregon se mendimi i thellë dhe i kujdesshëm është një formë e artit, ku estetika dhe etika nuk janë dy gjëra të ndara. Duke lexuar shkrimet e saj, përjeton një lloj ëndërrimi kritik: Çdo term ka peshë, çdo argument ka bukuri, dhe çdo reflektim filozofik është një akt përgjegjësie morale. kur dhuna, radikalizmi dhe konfliktet politike shpesh paraqiten si fenomene të thjeshta ose instrumentale, Knudsen na kujton se analiza intelektuale është e bukur kur është e drejtë, dhe se veprimi moral dhe mendimi filozofik janë të pandashëm. Ajo ndërton reflektim dhe lidhje midis të shkruarit dhe të menduarit, midis historisë dhe së tashmes, midis jetës akademike dhe asaj personale, duke e bërë figurën e saj një model estetik dhe filozofik për kohën moderne. 📚 Libra dhe vepra të botuara nga Rita. 1. The Fight Over Freedom in 20th‑ and 21st‑Century International Discourse: Moments of ‘Self‑Determination’ –ë, libër i plotë nga Rita Augestad Knudsen Ky libër i botuar nga Palgrave Macmillan trajton historinë dhe diskutimin ndërkombëtar rreth konceptit të vetëvendosjes dhe lirisë në shekujt XX dhe XXI. Ai kombinon histori konceptuale me analizë të çështjeve si liria liberale‑konservatore dhe liria radikale, duke lidhur çështje teorike me debate konkrete për rastet e vetëvendosjes (p.sh. Kosova). Springer +1 2. Moments of Self‑determination: The Concept of 'Self‑determination' and the Idea of Freedom … – punim i doktoratës së saj në LSE Ky është versioni i tezës së Ritës (doktoratës së saj në London School of Economics) ku hulumtohet koncepti i vetëvendosjes dhe lirisë në diskursin ndërkombëtar të shekujve 20‑21. Google Books 3. Psykisk Helse, Terrorisme, Ekstremisme Og Radikalisering – botim i veçantë i publikuar nga NUPI Ky libër trajton marrëdhënien ndërmjet shëndetit mendor, terrorizmit, ekstremizmit dhe radikalizimit – një temë që lidh psikologjinë me politikat e sigurisë dhe reagimet e institucioneve. Google Books 📝 Artikuj akademikë dhe punime të tjera të rëndësishëm Rita Augestad Knudsen ka publikuar edhe shumë artikuj akademikë dhe punime kërkimore në revista shkencore dhe në koleksione kërkimore, përfshirë temat si: Analiza e politikave të kundër‑terrorizmit në Mbretërinë e Bashkuar dhe radikalizimi i lidhur me nevojat komplekse të individëve. nupi.brage.unit.no Reflektim mbi konceptet e “lirisë” dhe debatet e saj kontestuese në diskursin bashkëkohor. nupi.brage.unit.no „Why Terrorism Researchers Should Care About Criminal Responsibility“ – artikull në revistë akademike duke diskutuar përgjegjësinë penale në kontekstet e terrorizmit (nga një botim i listuar në Perspectives on Terrorism). pt.icct.nl Këto publikime janë shpesh të qasshme përmes databazave akademike si ResearchGate dhe katalogjet e NUPI. ResearchGate Rita nuk është e njohur për kolumna të rregullta apo opinione të shpeshta në shtypin e përditshëm, ndryshe nga akademikët e disa institucioneve të tjera. Radio‑gazetat dhe portale raportojnë kryesisht për botimet e saj ose pjesëmarrje në debate si autore e librit apo studiues akademik. Ajo është cituar apo përmendur në raportime të mediave në kontekstin e rolit të saj si studiues dhe grua e figurave publike. Në bibliografinë e Ritës, artikujt akademikë dhe librat kryejnë rolin kryesor të publikimit. Ndërsa shkrimet e lira për opinionin në media të përditshme janë më të rralla dhe shpesh lidhen me promovimet apo komentet e saj për ngjarje specifike të fushës së sigurisë apo sigurisë . Referencat APA 📚 Libra Knudsen, R. A. (2020). The fight over freedom in 20th‑ and 21st‑century international discourse: Moments of ‘self‑determination’. Cham, Switzerland: Springer Nature / Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-030-46429-5 📝 Artikuj shkencorë Knudsen, R. A. (2018). Measuring radicalisation: Risk assessment conceptualisations and practice in England and Wales. Behavioral Sciences of Terrorism and Political Aggression. https://doi.org/10.1080/19434472.2018.1509105 Knudsen, R. A. (2023). Vad är frihet? Betraktelser över ett begrepp och en bok. Arkiv: Tidskrift för samhällsanalys. https://hdl.handle.net/11250/3072638 Knudsen, R. A. (2024). Mental health exemptions to criminal responsibility – between law, medicine, politics and security. Exchanges: The Interdisciplinary Research Journal. https://hdl.handle.net/11250/3131344 Knudsen, R. A., & Betts, P. (2024). UK counter‑terrorism and multiple and complex needs: A policy‑informed discourse analysis. European Journal for Security Research. https://hdl.handle.net/11250/3173289 📄 Working Papers / Raporte hulumtuese. Knudsen, R. A. (2017). Radicalization and foreign fighters in the Kosovo context: An analysis of international media coverage of the phenome na (NUPI Working Paper No. 875). Norwegian Institute of International Affairs. https://hdl.handle.net/11250/2442205 Knudsen, R. A., & Stormoen, O. M. (2020). Risikovurderingsverktøy mot terrorisme og ekstremisme: Erfaringer fra kriminalomsorgen i Nederland, Storbritannia, og Sverige. Norwegian Institute of International Affairs. https://www.nupi.no/content/pdf_preview/22722/file/NUPI_Report_10_2020_KnudsenStormoen_Risikovurderingsverktymotterrorismeogekstremisme.pdf Të gjitha linket dhe DOI-t janë të verifikueshme për qasje akademike © 2023–2026 Liliana Pere – Founder. Publisher. Author Prestige Magazine.

Akademik Farudin Hoxha – Arkitekti i Ujit, Mendimtari i Energjisë dhe Etika e Ndërtimit Publik Hyrje Në ditën e lindjes së akademik Farudin Hoxhës, kujtesa kombëtare ndalet me respekt përpara figurës së një inxhinieri që e shndërroi ujin në energji, dijen në vepër dhe shërbimin publik në një formë të heshtur fisnikërie. Jeta e tij përfaqëson një bashkim të rrallë midis mendimit shkencor, përgjegjësisë shtetërore dhe etikës profesionale. Ai nuk ndërtoi vetëm diga e hidrocentrale, por edhe një koncept të qëndrueshëm për zhvillimin, ku natyra, teknika dhe shoqëria duhej të ishin në ekuilibër. Origjina dhe formimi i hershëm Farudin Hoxha lindi më 20 janar 1936 në Gjirokastër, qytet guri dhe kujtese, ku arkitektura dhe qëndrueshmëria janë filozofi e përditshme. Ky mjedis i ngurtë dhe i bukur njëkohësisht duket se i dha atij ndjeshmërinë për strukturën, masën dhe kohën. Që herët, ai u formua me bindjen se ndërtimi është një akt kulturor, jo thjesht teknik. Arsimi dhe përvetësimi i dijes Ai kreu Politeknikumin e Tiranës dhe më pas ndoqi studimet për ndërtime hidroenergjetike në Budapest dhe Sofje, duke u formuar në traditën më rigoroze teknike të Evropës Qendrore dhe Lindore. U diplomua në vitin 1961 në Universitetin e Tiranës, në një kohë kur vendi kishte nevojë jetike për ekspertë të energjisë. Arsimi i tij nuk ishte vetëm grumbullim njohurish, por një proces i thellë disipline mendore dhe metodologjie shkencore. Fillimet profesionale dhe përkushtimi studimor Që nga viti 1961, ai punoi në Institutin Shtetëror të Projektimit në Tiranë, në Drejtorinë e Hidrocentraleve dhe më pas në institutin e specializuar për hidrocentrale, nënstacione dhe linja të tensionit të lartë. Për më shumë se tri dekada, deri në mesin e vitit 1993, ai mbeti besnik i punës studimore dhe projektuese. Ky ishte një përkushtim i qetë, por themelor, ku durimi dhe saktësia ishin forma të mendimit filozofik. Specializimi dhe thellimi shkencor Në vitin 1971, Farudin Hoxha kreu specializim pasuniversitar në Francë për mekanikën e dherave dhe ndërtimin e digave të larta me materiale vendi. Ky përvojë e përballi me konceptin modern të sigurisë strukturore dhe respektit ndaj natyrës. Ai e kuptoi se diga nuk është vetëm pengesë, por dialog midis njeriut dhe forcave natyrore. Veprat madhështore të energjitikës Si projektues dhe kryetar i grupeve studimore, ai ishte një nga mendjet kyçe pas skemës së shfrytëzimit hidroenergjetik të lumit Drin. Hidrocentralet e Vaut të Dejës, Komanit, Fierzës, Banjës, Bistrica II dhe Bogovës mbajnë gjurmën e vizionit të tij teknik dhe etik. Këto vepra nuk janë vetëm struktura betoni, por monumente të një epoke që besonte në zhvillim përmes dijes. Roli institucional dhe përgjegjësia shtetërore Nga viti 1982 deri në 1988, ai shërbeu si Ministër i Ndërtimit, dhe më pas si ministër pranë Këshillit të Ministrave për bashkëpunimin ekonomik me jashtë deri në vitin 1991. Në këto role, ai solli mendësinë e inxhinierit që mendon afatgjatë dhe vepron me maturi. Për të, politika ishte vazhdim i shërbimit publik, jo devijim prej tij. Kontributi në institucione kombëtare dhe shkencore Ai drejtoi Komitetin Kombëtar Shqiptar të Digave të Larta nga viti 1991 deri në 1995 dhe më pas shërbeu si Drejtor i Përgjithshëm i KESH-it në vitet 1999–2000. Paralelisht, kontribuoi në Këshillin e Rregullimit të Territorit, në Këshillin e Politikës Shkencore dhe Zhvillimit Teknologjik, si dhe në komisione qeveritare për ekonominë ujore me vendet fqinjë. Këto role tregojnë një figurë që ndërtonte ura mes dijes, administrimit dhe diplomacisë teknike. Akademia dhe mendimi shkencor Në vitin 1986 u pranua anëtar korrespondent i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe nga viti 1989 u bë anëtar i saj. Ai shërbeu si Sekretar Shkencor dhe më pas si zëvendëskryetar i Akademisë deri në vitin 2008. Në këtë hapësirë, Farudin Hoxha ishte zëri i racionalitetit teknik dhe i etikës së kërkimit shkencor. Vlerësimet dhe trashëgimia Dy herë i nderuar me Çmimin e Republikës të Klasit të Parë, ai u vlerësua për arritjet studimore dhe projektuese në ndërtimet hidroenergjetike. Por vlerësimi më i madh mbetet trashëgimia e qëndrueshme që la pas. Energjia që prodhojnë veprat e tij është një metaforë e energjisë morale që ai i dha shoqërisë shqiptare. Si e kujtojmë sot Akademik Farudin Hoxha kujtohet sot si një mendje e qetë, një dorë e sigurt dhe një ndërgjegje publike e rrallë. Ai përfaqëson figurën e intelektualit që nuk kërkoi lavdi por punoi dhe la gjurmë. Në kujtesën tonë , ai mbetet arkitekti i një Shqipërie që besonte te dija, puna, ndershmeria dhe përgjegjësia ndaj së ardhmes. © 2023–2026 Liliana Pere Founder. Publisher. Researcher.Author Prestige Magazine.