Search Results

Rrevista Prestige #artist #Personality #inspirationdaily Rubrika Personalitet grua i disa talenteve e profesioneve që na frymëzon. Portret - Analizë Gina Lollobrigida – “La Lollo”, e bukura që sfidoi kohën Lindur më 4 korrik 1927, në Subiaco të Lazios, Itali – një qytet i vogël i mbështjellë nga male dhe heshtje, ku tingujt e pasluftës ende përziheshin me shpresën. Në këtë truall të përvuajtur, lindi një vajzë që do ta kthente imazhin e Italisë në një simbol universal të bukurisë, krenarisë dhe gruas që guxon të jetë më shumë se thjesht një figurë në ekran. Në rininë e saj, Gina rritej mes varfërisë së pasluftës dhe ëndrrave që s’kishin kufi. Familja e saj, njerëz punëtorë dhe të thjeshtë, i dhanë një themel të fortë: besimin se arti dhe bukuria mund të jenë forma të dinjitetit njerëzor. Në fytyrën e saj, Italia gjeti jo vetëm një imazh, por një shpirt. Në fund të viteve 1940, ajo nisi si modele dhe mori role të vogla në filma. Në një kohë kur kinemaja italiane po ringrihej nga rrënojat e luftës, Gina Lollobrigida përfaqësonte një grua që nuk kishte frikë të shihej, të dëgjohej, të jetonte ndryshe. Në sytë e saj kishte diçka më shumë se bukuri – kishte inteligjencë, një lloj sfide e heshtur ndaj botës mashkullore që e donte të bukur, por jo të mençur. Në vitin 1952, me filmin “Fanfan la Tulipe”, ajo shpërtheu si një meteor që ndriçon qiellin e kinemasë evropiane. Ishte një swashbuckler francezo-italian që i solli famë ndërkombëtare – dhe me të, një ndjesi të re për femrën në ekran: dinamike, e gjallë, me sens humori dhe joshje natyrale. Viti 1953 i solli rolin në “Beat the Devil” të John Huston, përkrah Humphrey Bogart – një takim i dy botëve: sensualiteti mesdhetar dhe ironia amerikane. Aty, Gina tregoi se mund të sfidonte edhe gjigantët e Hollywood-it pa humbur thelbin e saj italian. Shtypi e quajti “The Most Beautiful Woman in the World”, ndërsa Italia, me përkëdheli, “La Lollo” – një emër që do të mbetej sinonim i vetë magjisë. Në 1953, me “Pane, amore e fantasia”, ajo preku zemrën e publikut italian. Një vajzë e fshatit, e guximshme dhe plot jetë, që bënte për vete çdo shikues. Ky film dhe vazhdimi i tij e bënë një figurë të dashur në shtëpitë italiane – një simbol të thjeshtësisë dhe pasionit që sfidonte moralet e ashpra të kohës. Më pas erdhi “La donna più bella del mondo” (1955), ku ajo luajti Lina Cavalieri-n, një tjetër grua e famshme, një zë soprano, një shpirt rebel. Ishte sikur Gina të luante veten – bukurinë që kërkon kuptim përtej pasqyrës. Në 1961, ajo shkëlqeu në “Come September”, përkrah Rock Hudson, në një film që i dha çmimin Golden Globe. Ishte periudha e artë e saj – kur çdo buzëqeshje e saj bëhej imazh, çdo rol – legjendë. Në vitet 1970 e 1980, Gina filloi të largohej gradualisht nga filmi, por jo nga arti. Ajo mori në dorë aparatin fotografik dhe gjeti një mënyrë të re për të parë botën: përmes dritës, momenteve, fytyrave. U bë fotografe e suksesshme, duke portretizuar figura si Paul Newman, Salvador Dalí, Henry Kissinger dhe Fidel Castro. Në skulpturë, ajo shprehu atë që fjala nuk mundte: format e trupit dhe shpirtit që kërkonin liri. Puna e saj u ekspozua në galeri prestigjioze, dhe ajo u bë dëshmi se arti nuk ka moshë – vetëm frymë. Trashëgimia – Gruaja që nuk u dorëzua para kohës Vdiq më 16 janar 2023, në Romë, në moshën 95 vjeçare, duke lënë pas jo vetëm filma, por një epokë. Gina Lollobrigida ishte më shumë se një aktore; ajo ishte simboli i një Italie që rilindi nga rrënojat, e cila mësoi ta përkthente dhimbjen në art dhe bukurinë në qëndresë. Në thelb të saj qëndronte një filozofi e thjeshtë: > “Bukuria kalon, por arti mbetet – dhe arti është mënyra më e butë për t’i bërë kohës të harrojë se ne jemi të përkohshëm.” Në çdo epokë, Gina mishëroi një grua që nuk pranoi të mbetej figurë në murin e historisë. Ajo ishte vajza e Subiacos që sfidoi botën, u bë yll, më pas artiste, dhe në fund – frymë. Një testament i asaj që do të thotë të jetosh bukur, me pasion, me besim në dritën që s’shuhet. Çmimet dhe njohjet – Një jetësim i bukurisë dhe talentit Gina Lollobrigida nuk u vlerësua vetëm për bukurinë e saj ikonike, por edhe për aftësinë, talentin dhe ndikimin e saj ndërkombëtar. Disa nga njohjet më të rëndësishme të karrierës së saj përfshijnë: Golden Globe (1961) – për rolin e saj në “Come September”, një çmim që shënon kulmin e pranimit të saj nga audienca dhe industria amerikane e filmit. Nderime ndërkombëtare – Gina ka marrë çmime në festivale të ndryshme, duke përfshirë njohje për fotografi dhe skulpturë, duke dëshmuar se talenti i saj ishte multidimensional. Medaljet dhe titujt nderues italianë – për kontributin në kulturën dhe artin italian, duke e bërë atë një figurë që shtrihet përtej ekranit. Çdo çmim dhe njohje është reflektim i pasqyrës së saj të thellë artistike, ku bukuria e jashtme shndërrohet në art të qëndrueshëm dhe frymëzuese. Për Gina-n, çmimet nuk ishin thjesht medalje; ato ishin vlerësimi i një jetese të jetuar me pasion, disiplinë dhe kurajo. Analizë. Për të kuptuar pse Gina Lollobrigida ende sot mbahet mend dhe adhurohet, duhet të shohim më thellë sesa thjesht bukurinë e saj, në ndikimin kulturor, historik dhe filozofik që la pas. Ndikimi i saj sot – Pse Gina nuk harrohet 1. Bukuria si simbol, jo si kufi Gina nuk ishte vetëm fytyra e bukur e kinemasë italiane; ajo ishte një manifestim i elegancës dhe fuqisë femërore. Në vitet 1950 dhe 1960, gratë shpesh shiheshin si objekte në ekran. Gina, me prezencën e saj magnetike, sfidoi këtë stereotip: ajo ishte lidhje e bukurisë me inteligjencën, talentin dhe personalitetin e fortë. Sot, kur diskutohet për ikona të modës dhe filmit, ajo shërben si një shembull i bukurisë që nuk është thjesht fizike, por edhe shpirtërore. 2. Një urë ndërkulturore Gina u bë një lidhje mes Italisë dhe Hollywood-it, duke prezantuar kulturën italiane në arenën ndërkombëtare. Filmat e saj si Fanfan la Tulipe, Beat the Devil dhe Come September e bënë emër të njohur globalisht, duke sjellë respekt dhe admirim për kinemanë europiane. Ajo tregoi se kultura mund të udhëtojë përtej kufijve, dhe sot kjo frymë ndërkombëtare vazhdon të frymëzojë artistët dhe audiencat e reja. 3. Multitalenti dhe kurajo artistike Përveç aktrimit, Gina u përqendrua në fotografi dhe skulpturë – dhe jo si hobi i zakonshëm, por si një punë serioze artistike që u ekspozua në galeri ndërkombëtare. Ajo tregoi se një yll nuk kufizohet nga një formë arti, por mund të shndërrohet dhe zhvillohet vazhdimisht. Kjo është një mesazh që rezonon fuqishëm me njerëzit sot, në një epokë ku përveç specializimit, shumëllojshmëria e talentit vlerësohet. 4. Ikonë e stilit dhe elegancës Edhe sot, veshjet, makijazhi dhe praninë e saj në fotografi e shikojmë si model për stilin klasik, që nuk lodhet kurrë me kohën. Për breza të rinj dhe historianë të modës, Gina përfaqëson harmoninë mes elegancës, personalitetit dhe besimit në vetvete. 5. Figura humane dhe inspiruese Pas dritës së reflektorëve, Gina mbeti gjithmonë tërheqëse për publikun për mënyrën si trajtoi jetën: respekt për familjen, angazhim në art, dhe një sens të thellë të historisë. Ajo nuk humbi kurrë konturin njerëzor, duke u bërë një figurë që njerëzit ndiejnë si të prekshme, reale. Gina Lollobrigida nuk harrohet sepse nuk ishte thjesht një ikonë e kohës së saj – ajo ishte manifestimi i një epoke dhe fryma që tejkalon epokat. Ajo na tregon se bukuria, arti dhe karakteri mund të bashkëjetojnë dhe të krijojnë një trashëgimi të përjetshme. Sot, kur shohim fotot ose filmat e saj, nuk shohim vetëm një fytyrë të bukur, por një shprehje të kurajos, talentit dhe elegancës që nuk vdes kurrë. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine

Rrevista Prestige #PoliticLider #personality #inspirationdaily #NobelPeacePrize Rubrika: Personalitete Politik - Diolomaci Sot duhet ta kujtojmë Nelson Mandelën (dita e largimit nga jeta) sepse ai përfaqëson shembullin më madhështor të guximit dhe qëndresës njerëzore. Ai na mëson se liria fitohet me vendosmëri të hekurt dhe me besim të palëkundur te drejtësia. Nëpërmjet urtësisë së tij të jashtëzakonshme, Mandela tregoi se falja është forca më e fuqishme për të shëruar plagët e një kombi. Trashëgimia e tij mbetet drita më frymëzuese që na shtyn të bëhemi më të drejtë e më njerëzorë çdo ditë. Prandaj, në këtë ditë përkujtimore, e nderojmë me mirënjohjen më të thellë për gjithçka i dha botës. Personalitet që frymezon për guximin kurajon, fitues i cmimit Nobel për Paqen. Nelson Mandela – Drita që sfidoi errësirën Simbol i ndërgjegjes njerëzore. Hyrje. Në historinë e njerëzimit, herë pas here lindin figura që nuk jetojnë vetëm për kohën e tyre, por për të gjitha kohët. Nelson Rolihlahla Mandela ishte njëri prej tyre. Nelson Mandela ishte një lider politik Afrikano jugor, dhe aktivist i njohur kundër apartheidit në Afrikën e Jugut. Mori arsimin e tij në Universitetin e Fort Hare dhe Universitetin e Witwatersrand, ku studioi drejtësi. Punoi si avokat dhe më pas u angazhua plotësisht në politikë dhe në Luftën kundër segregacionit racor. U bë presidenti i parë i zi i Afrikës së Jugut (1994–1999) dhe simbol global i drejtësisë dhe barazisë. Një njeri që u ngrit nga dheu i thjeshtë i Mvezo-s më 18 korrik 1918, për t’u bërë zëri i një kombi dhe ndërgjegjja e botës. Historia e tij nuk është vetëm një kronikë politike – është një udhëtim shpirtëror, një testament mbi forcën e qëndresës, dinjitetit dhe faljes. Ai nuk kërkoi pushtet, por drejtësi; nuk kërkoi lavdi, por barazi. Dhe, si çdo shpirt i madh, ai e gjeti lirinë përmes sakrificës. Nelson Mandela ishte biri i kryetarit Henry Mandela, nga fisi Madiba i popullit Tembu, një trashëgimi që do ta shoqëronte gjithë jetën. Qysh fëmijë, ai dëgjonte tregimet e pleqve për dinjitetin dhe guximin e paraardhësve të tij — fara e parë e ndjenjës së drejtësisë u mboll aty. Pas vdekjes së të atit, ai u rrit nën kujdesin e regjenti Jongintaba, por rruga e tij nuk do të ishte ajo e një princi tradicional. Ai e braktisi trashëgiminë për t’u bërë avokat, sepse besonte se ligji mund të bëhej mjeti i lirisë, jo zinxhiri i saj. Faktet historike qe bashkohen me ngjarje të jetuara, momente të vërteta nga jeta e Mandelës. ✨️Nelson Rolihlahla Mandela lindi më 18 korrik 1918, në Mvezo, një fshat i vogël në provincën e Cape. Emri i tij në gjuhën Xhosa do të thotë “ai që tërheq degën e pemës”, metaforë për atë që lëkund sistemet e vjetra. Nëna e tij ishte metodiste, babai – këshilltar fisnor, i përjashtuar nga puna për refuzim të bindjes ndaj kolonizatorit britanik. Që atëherë, Mandela e kuptoi se njeriu mund të humbasë gjithçka, por jo dinjitetin. Ai thoshte më vonë: > “Nëna ime më mësoi të mos urrej kurrë. Edhe kur nuk ke asgjë, mund të zgjedhësh të jesh i ndershëm.” Kur ishte 9 vjeç, Mandela pa për herë të parë një burrë të zi të arrestohej pa arsye. Ai e mbajti atë imazh gjithë jetën, si simbol të padrejtësisë që më vonë do ta sfidonte me jetën e tij. Universiteti i Fort Hare – lindja e rebelit të brendshëm ✨️Në 1939, Mandela hyri në Universitetin e Fort Hare, një nga pak institucionet për afrikanët me ngjyrë. Aty ai njohu figura që më vonë do të bëheshin udhëheqës të lëvizjes për pavarësi në Afrikë. Kur studentët organizuan një protestë për të drejta më të drejta, Mandela u përjashtua. Ai tha më vonë: > “Isha i ri dhe i frikësuar. Por më shumë më frikësonte ideja e të mos vepruarit.” Ky ishte hapi i parë drejt jetës së tij si njeri i angazhuar ndaj drejtësisë. I përballur me martesë të imponuar nga tradita, Mandela u arratis në Johannesburg më 1941, me shokun e tij Justice. Punoi si roje dhe më vonë si zyrtar ligjor. Këtu ai njohu Walter Sisulu, një figurë kyçe e ANC-së, që do ta udhëzonte në politikë. Në këtë qytet, Mandela njohu Evelyn Mase, infermiere, me të cilën u martua dhe pati katër fëmijë. Por më vonë, idealet politike dhe përndjekjet e pandërprera e larguan nga jeta familjare. Në vitin 1958, ai u martua me Winnie Madikizela, gruaja që do të bëhej simbol i rezistencës femërore gjatë viteve të burgut Në Sharpeville, më 21 mars 1960, policia vrau 69 protestues që mbanin tabela kundër ligjeve të “pasaportave të brendshme”. Kjo ishte pika e kthesës. Mandela, që deri atëherë kishte predikuar rezistencë paqësore, kuptoi se sistemi nuk mund të rrëzohej me fjalë. Në 1961, themeloi Umkhonto we Sizwe (Shtiza e Kombit), krahun e armatosur të ANC-së. Në 5 gusht 1962, u arrestua. U dënua me 5 vjet, pastaj, gjatë Gjyqit të Rivonias (1963–1964), me burgim të përjetshëm për sabotazh dhe konspiracion. ✨️✨️ Në fjalimin e tij në gjyq tha: > “E kam ëndërruar këtë shoqëri demokratike dhe të lirë... Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Ai u dërgua në Robben Island – një ishull që ishte më shumë simbol sesa burg. Robben Island – shpirti që nuk u thye kurrë Në burgun e Robben Island, Mandela zgjoi shpirtin e të burgosurve si një mësues i heshtur. Çdo natë lexonte fshehurazi, mësonte të tjerët për ligjet, filozofinë dhe politikën. Ai u bë “profesori i burgut”. Një roje, vite më vonë, tregoi: > “Ne shkuam për ta thyer. Ai na mësoi të jemi njerëzorë.” Në një moment, Mandela u sëmur rëndë me tuberkuloz. Refuzoi trajtim të veçantë derisa të gjithë të burgosurit e tjerë të kishin kujdes mjekësor të barabartë. Ky gjest e ktheu edhe në sytë e rojeve në një figurë që nuk mund të poshtërohej. Më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, Mandela doli nga burgu me një buzëqeshje të qetë dhe një grusht të ngritur – simbol i forcës, jo i urrejtjes. Ai refuzoi të shndërrohej në hakmarrës. Në 1994, fitoi zgjedhjet e para demokratike dhe u bë presidenti i parë me ngjyrë i Afrikës së Jugut. Në fjalimin e inaugurimit tha: ✨️✨️✨️ > “Të gjithë duhet të ecim përpara, duke i dhënë fund ndarjes. Të ndërtojmë një botë ku fëmijët e bardhë e të zinj të ecin dorë për dore.” Në University College Fort Hare dhe më pas në Universitetin e Witwatersrand, Mandela mësoi se arsimi është arma më e fuqishme për të ndryshuar botën, një frazë që më vonë do të kthehej në moto të brezave të rinj. Në vitin 1944, Mandela iu bashkua Kongresit Kombëtar Afrikan (ANC), duke qenë ndër themeluesit e Rinisë së ANC-së. Ishte koha kur zemra e tij digjej nga ideali i barazisë dhe lirisë. Në të njëjtin vit u martua me Evelyn Ntoko Mase, duke filluar një jetë që do të ndahej ndërmjet dashurisë dhe detyrës. Në 1952, së bashku me Oliver Tambo, ai hapi zyrën e parë ligjore të zezë në Afrikën e Jugut – një akt guximi në një shoqëri ku drejtësia kishte ngjyrë. Ata mbrojtën të shtypurit, të padëgjuarit, ata që sistemi i kishte lënë pa zë. Ai organizoi fushata mosbindjeje civile, duke besuar se nënshtrimi ndaj padrejtësisë është bashkëfajësi. Në 1955, ndihmoi në hartimin e Kartës së Lirisë, që shpallte një të vërtetë të thjeshtë por të përjetshme: > “Afrika e Jugut i përket të gjithë atyre që jetojnë në të, qofshin të zinj apo të bardhë.” Rezistenca. Pas masakrës së Sharpeville (1960), ku gjaku i pafajshëm mbuloi rrugët e vendit, Mandela kuptoi se disa sisteme nuk bien me lutje, por me veprim. Kështu u bë një nga themeluesit e Umkhonto we Sizwe – “Shtiza e Kombit” – krahu ushtarak i ANC-së, që zgjodhi sabotazhin si mjet kundër tiranisë. Pas kthimit nga Algjeria, ku mori trajnim ushtarak, ai u arrestua më 1962 dhe u dënua me pesë vjet burg. Por fati kishte përgatitur për të një provë shumë më të gjatë. Në Gjyqin e Rivonias (1963–1964), Mandela dhe shokët e tij u akuzuan për tradhti të armatosur. Në fjalimin e tij legjendar, ai tha: > “Kam luftuar kundër sundimit të të bardhëve dhe kundër sundimit të të zinjve. Kam ëndërruar për një shoqëri demokratike dhe të lirë, ku të gjithë jetojnë në harmoni. Është një ideal për të cilin kam jetuar, dhe nëse do të jetë e nevojshme, është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Kështu Mandela nuk u bë thjesht një i burgosur – u bë simboli i ndërgjegjes njerëzore. Burgosja dhe triumfi shpirtëror Nga viti 1964 deri në 1982, ai u mbajt në Robben Island, një ishull i ftohtë ku deti përplasej si kujtesë e pafund e vetmisë. Por aty, në qeli, shpirti i tij u bë më i madh se trupin. Ai lexonte, studionte, mësonte. Në Pollsmoor dhe më pas në Victor Verster Prison, ai u bë udhëheqësi moral i një kombi nga prapa hekurave. Kur iu ofrua liria me kusht, ai refuzoi, duke thënë: > “Vetëm njerëzit e lirë mund të negociojnë. Një i burgosur nuk është i lirë.” Këto fjalë e ngritën në një ikonë të qëndresës pa urrejtje. Në botë filloi një lëvizje globale për lirimin e tij, dhe më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, dera e qelisë u hap. Por Mandela nuk doli për hakmarrje – doli për pajtim. Presidenca dhe ndriçimi i epokës së re Në 1994, ANC fitoi zgjedhjet e para demokratike në historinë e Afrikës së Jugut. Mandela, i zgjedhur president i parë me ngjyrë, tha: > “Asnjë nuk lind duke urryer tjetrin për shkak të ngjyrës së lëkurës. Njerëzit duhet të mësojnë të urrejnë, dhe nëse mund të mësojnë të urrejnë, mund të mësojnë edhe të duan.” Kjo ishte filozofia e tij – forca e dashurisë si armë politike. Ai krijoi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin (1995), që nuk kërkonte hakmarrje, por rrëfim dhe falje. Ai besonte se pa të vërtetën nuk ka shërim, por pa falje nuk ka paqe. Në vitin 1999, pasi kishte përmbushur misionin e tij, ai u tërhoq nga politika aktive, por mbeti një udhërrëfyes moral për botën. Themeloi Fondacionin Nelson Mandela dhe u bë pjesë e The Elders, një këshill global paqeje. Në 2009, OKB shpalli Ditën Ndërkombëtare të Nelson Mandelës – 18 korrik, si kujtesë se çdo njeri mund të ndryshojë botën me një akt të vogël humaniteti. Sistemi i apartheidit (1948–1994) ishte më shumë se politikë – ishte institucionalizimi i frikës dhe ndarjes. Ligjet ndanin njerëzit sipas ngjyrës së lëkurës, dashurisë dhe shpresës. Por edhe në errësirën më të dendur, Mandela dëshmoi se nuk mund të ndalosh lindjen e dritës. Në 1990, me vizionin e F.W. de Klerk, ligjet e urrejtjes u shfuqizuan. Në 1994, me zgjedhjen e Mandelës, apartheid mori fund ligjërisht, edhe pse plagët e tij shoqërore do të kërkonin gjenerata për t’u shëruar. Nelson Mandela vdiq më 5 dhjetor 2013, në Johanesburg, por nuk u shua. Ai mbeti si një metaforë e lirisë njerëzore, një kujtesë se edhe nën shtypje, njeriu mund të zgjedhë të mos urrejë. Në kete botë që ndan, Mandela bashkoi. Në një epokë që ndëshkonte, ai fali. Në një kohë që ngrinte mure, ai ndërtoi ura. Siç tha njëherë: > “Unë nuk jam shenjt, përveç nëse e konsideroni shenjtin si një mëkatar që përpiqet të sjelle paqe. ✨️✨️✨️ Analizë Filozofike dhe Historike: Udhëtimi i një Shpirti të Lirë Afrika e Jugut e viteve pas 1948-ës nuk ishte vetëm një shtet – ishte një laborator i ndarjes racore, ku njerëzimi provohej në kufijtë e absurdit. Partia Nacionale, e udhëhequr nga Daniel François Malan, shpalli politikën e apartheidit – fjalë që në afrikans do të thotë “ndarje”. Këto ligje e bënë racizmin politikë shtetërore, dhe i dhanë padrejtësisë formën e një kodi juridik. Ligjet e Apartheidit – Arkitektura e Ndarjes Ligji i Regjistrimit të Popullsisë (1950): çdo qytetar u klasifikua si “i bardhë”, “me ngjyrë”, “aziatik” ose “i zi (Bantu)”. Identiteti nuk ishte më zgjedhje – ishte vulë në dokument. Ligji i Zonave të Grupit (1950): ndau hapësirat e jetesës; miliona zezakë u dëbuan me forcë nga shtëpitë e tyre për t’u zhvendosur në “zona për racën e tyre”. Ligji i Ndalesës së Martesave të Përziera (1949) dhe Ligji i Amoralitetit (1950): ndaluan martesat dhe marrëdhëniet mes racave, duke ndarë jo vetëm trupat, por edhe dashuritë. Ligji i Arsimit Bantu (1953): ndau dijen. Fëmijët e zinj mësonin për të qenë shërbëtorë, jo qytetarë. Ligji i Shtypjes së Komunizmit (1950): përdorej për të mbyllur çdo gojë që fliste për barazi – sepse barazia shihej si kërcënim. Këto ligje nuk ishin vetëm rregulla; ishin zinxhirë të ngritur mbi frikën. Ishte një sistem që e detyronte njeriun të mos shihte tjetrin si njeri, por si “kategori”. Në këtë mjedis lindi qëndresa, dhe në zemrën e saj qëndronte Nelson Mandela. Mandela fillimisht besonte në luftën paqësore, në frymën e Gandhi-t dhe rezistencës civile. Ai organizoi mosbindje civile, bojkotime dhe marshime me Kongresin Kombëtar Afrikan (ANC). Por masakra e Sharpeville (21 mars 1960) – ku policia vrau mbi 69 protestues të paarmatosur – i tregoi se regjimi nuk njihte as mëshirë, as arsyetim. Në 1961, ai themeloi Umkhonto we Sizwe (“Shtiza e Kombit”), krahun e armatosur të ANC-së, i cili përdori sabotazhin si formë rezistence ndaj institucioneve të shtetit të apartheidit. Ai nuk sulmoi njerëz, por simbolet e sistemit. Megjithatë, qeveria e etiketoi si terrorist. Në 1962, Mandela u arrestua për udhëtim të paligjshëm jashtë vendit dhe nxitje për grevë – dënim me pesë vjet burg. Ndërsa ishte në qeli, autoritetet zbuluan dokumente që lidheshin me veprimtarinë e tij në Umkhonto we Sizwe. Kështu nisi Gjyqi i Rivonias (1963–1964), një nga proceset më të famshme politike të shekullit XX. Në atë gjyq, Mandela tha fjalët që tronditën botën: > “Kam ëndërruar për një shoqëri demokratike e të lirë. Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Në 12 qershor 1964, ai u dënua me burgim të përjetshëm. Në vitet e heshtjes – kur koha bëhet mësuese: Mandela kaloi 18 vjet në Robben Island, në një qeli të vogël 2x2 metra. Ushqimi ishte i pakët, puna e detyruar, librat e ndaluar. Por aty ai nuk u thye. Ai lexonte fshehurazi, mësonte, udhëhiqte të burgosurit si mësues i heshtur. Në 1982, u transferua në Pollsmoor Prison, pastaj në Victor Verster Prison, ku kushtet ishin më të buta, por vuajtja mbeti. Në këto vite, ai refuzoi disa herë lirimin me kusht. Kur iu tha të hiqte dorë nga lufta e armatosur në këmbim të lirisë, ai u përgjigj me fjalët që sot kanë peshën e përjetësisë: > “Vetëm njerëzit e lirë mund të negociojnë. Një i burgosur nuk është i lirë.” Kështu Mandela fitoi atë që asnjë burg nuk mund ta mbante: lirinë e shpirtit. Në 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, u lirua. Por doli me buzëqeshje dhe pa urrejtje. Nga i burgosur në president – dialektika e faljes Në 1994, pas zgjedhjeve të para demokratike, Mandela u bë presidenti i parë i Afrikës së Jugut me ngjyrë. Aty ku të tjerët do të kishin kërkuar hakmarrje, ai zgjodhi pajtimin. Themeloi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin (1995), që synonte të shëronte plagët e historisë jo me ndëshkim, por me rrëfim dhe falje. Ai kuptoi diçka që pak udhëheqës arrijnë ta shohin: > “Falja çliron shpirtin. Heq frikën. Prandaj është një armë kaq e fuqishme.” Mandela qëndroi në pushtet vetëm një mandat (1994–1999), duke dhënë një mësim të rrallë: udhëheqja nuk është pushtet, por shërbim. Sot, historia nuk e sheh Nelson Mandelën thjesht si një politikan apo një figurë të lëvizjes anti-apartheid. E sheh si shpirtin që provoi se e mira nuk ka ngjyrë, si dëshminë se liria fillon brenda njeriut, jo jashtë tij. Në 2009, Asambleja e Përgjithshme e OKB-së** shpalli 18 korrikun si “Dita Ndërkombëtare e Nelson Mandelës”. Ai mori mbi 250 çmime ndërkombëtare, përfshirë Çmimin Nobel për Paqe (1993), së bashku me F.W. de Klerk. Emri i tij është i skalitur në Universitete, Fondacione, dhe Bulevarde anembanë botës. Në çdo kontinent, në çdo gjuhë, Mandela është metaforë e qëndresës pa urrejtje. Historia e sheh si shenjtërimin e njeriut të zakonshëm që zgjodhi të mos urrejë, si mësimin e përjetshëm se liria nuk është dhuratë, por akt i ndërgjegjes. Mandela nuk është një – është një udhëzim moral. Ai i mësoi njerëzimit se fuqia e njeriut qëndron në aftësinë për të qëndruar i drejtë edhe kur bota është përkulur. Se burgjet më të forta janë ato që ne ndërtojmë brenda vetes, dhe liria fillon kur i shembim ato. Në një botë që shpesh zgjedh frikën, Mandela na mëson të zgjedhim kurajon. Në një botë që shpesh kërkon hakmarrje, ai na mëson të zgjedhim faljen. Në një botë që ndan, ai na kujton të ndërtojmë ura. > “Liria nuk është mungesa e zinxhirëve, por aftësia për të jetuar me dinjitet, për të respektuar tjetrin, për të dashur pa kushte. Episode nga jeta dhe vleresinet Fëmijëria dhe zjarri i parë i drejtësisë Nelson Rolihlahla Mandela lindi më 18 korrik 1918, në Mvezo, një fshat i vogël në provincën e Cape. Emri i tij në gjuhën Xhosa do të thotë “ai që tërheq degën e pemës”, metaforë për atë që lëkund sistemet e vjetra. Nëna e tij ishte metodiste, babai – këshilltar fisnor, i përjashtuar nga puna për refuzim të bindjes ndaj kolonizatorit britanik. Që atëherë, Mandela e kuptoi se njeriu mund të humbasë gjithçka, por jo dinjitetin. Ai thoshte më vonë: > “Nëna ime më mësoi të mos urrej kurrë. Edhe kur nuk ke asgjë, mund të zgjedhësh të jesh i ndershëm.” Kur ishte 9 vjeç, Mandela pa për herë të parë një burrë të zi të arrestohej pa arsye. Ai e mbajti atë imazh gjithë jetën, si simbol të padrejtësisë që më vonë do ta sfidonte me jetën e tij. Universiteti i Fort Hare – lindja e rebelit të brendshëm Në 1939, Mandela hyri në Universitetin e Fort Hare, një nga pak institucionet për afrikanët me ngjyrë. Aty ai njohu figura që më vonë do të bëheshin udhëheqës të lëvizjes për pavarësi në Afrikë. Kur studentët organizuan një protestë për të drejta më të drejta, Mandela u përjashtua. Ai tha më vonë: > “Isha i ri dhe i frikësuar. Por më shumë më frikësonte ideja e të mos vepruarit.” Ky ishte hapi i parë drejt jetës së tij si njeri i angazhuar ndaj drejtësisë. Dashuria dhe arratisja – rruga drejt Johannesburgut I përballur me martesë të imponuar nga tradita, Mandela u arratis në Johannesburg më 1941, me shokun e tij Justice. Punoi si roje dhe më vonë si zyrtar ligjor. Këtu ai njohu Walter Sisulu, një figurë kyçe e ANC-së, që do ta udhëzonte në politikë. Në këtë qytet, Mandela njohu Evelyn Mase, infermiere, me të cilën u martua dhe pati katër fëmijë. Por më vonë, idealet politike dhe përndjekjet e pandërprera e larguan nga jeta familjare. Në vitin 1958, ai u martua me Winnie Madikizela, gruaja që do të bëhej simbol i rezistencës femërore gjatë viteve të burgut të tij. Lufta e hijeve – arrestimi dhe dënimi Në Sharpeville, më 21 mars 1960, policia vrau 69 protestues që mbanin tabela kundër ligjeve të “pasaportave të brendshme”. Kjo ishte pika e kthesës. Mandela, që deri atëherë kishte predikuar rezistencë paqësore, kuptoi se sistemi nuk mund të rrëzohej me fjalë. Në 1961, themeloi Umkhonto we Sizwe (Shtiza e Kombit), krahun e armatosur të ANC-së. Në 5 gusht 1962, u arrestua. U dënua me 5 vjet, pastaj, gjatë Gjyqit të Rivonias (1963–1964), me burgim të përjetshëm për sabotazh dhe konspiracion. Në fjalimin e tij në gjyq tha: > “E kam ëndërruar këtë shoqëri demokratike dhe të lirë... Është një ideal për të cilin jam i përgatitur të vdes.” Ai u dërgua në Robben Island – një ishull që ishte më shumë simbol sesa burg. Robben Island – shpirti që nuk u thye kurrë Në burgun e Robben Island, Mandela zgjoi shpirtin e të burgosurve si një mësues i heshtur. Çdo natë lexonte fshehurazi, mësonte të tjerët për ligjet, filozofinë dhe politikën. Ai u bë “profesori i burgut”. Një roje, vite më vonë, tregoi: > “Ne shkuam për ta thyer. Ai na mësoi të jemi njerëzorë.” Në një moment, Mandela u sëmur rëndë me tuberkuloz. Refuzoi trajtim të veçantë derisa të gjithë të burgosurit e tjerë të kishin kujdes mjekësor të barabartë. Ky gjest e ktheu edhe në sytë e rojeve në një figurë që nuk mund të poshtërohej. Më 11 shkurt 1990, pas 27 vjetësh burg, Mandela doli nga burgu me një buzëqeshje të qetë dhe një grusht të ngritur – simbol i forcës, jo i urrejtjes. Ai refuzoi të shndërrohej në hakmarrës. Në 1994, fitoi zgjedhjet e para demokratike dhe u bë presidenti i parë me ngjyrë i Afrikës së Jugut. Në fjalimin e inaugurimit tha: > “Të gjithë duhet të ecim përpara, duke i dhënë fund ndarjes. Të ndërtojmë një botë ku fëmijët e bardhë e të zinj të ecin dorë për dore.” Ai krijoi Komisionin për të Vërtetën dhe Pajtimin, për të ndalur hakmarrjet dhe për të shëruar plagët me të vërtetën. Në vend që të ndëshkonte, Mandela ftoi faljen si mjet paqeje. Pas presidencës, Mandela themeloi Nelson Mandela Foundation, për të mbrojtur të drejtat e njeriut dhe edukimin. Ai mbështeti luftën kundër HIV/AIDS, pas vdekjes së djalit të tij nga kjo sëmundje. Në 2004, u tërhoq nga jeta publike duke thënë: > “Mos më shikoni më si një shenjtor. Jam një mëkatar që përpiqet çdo ditë të bëhet më i mirë.” Ndërroi jetë më 5 dhjetor 2013, në moshën 95-vjeçare, i rrethuar nga familja, kombi dhe bota që e quajti Baba i Lirisë. Çmimet dhe nderimet ndërkombëtare Nelson Mandela mori mbi 250 çmime dhe nderime gjatë jetës së tij. Disa nga më të rëndësishmet: 🕊️ Çmimi Nobel për Paqe (1993) – për kontributin në fundin paqësor të apartheidit. 🎖️ Urdhri i St. John (Mbretëria e Bashkuar, 1996). 🎓 Doktorata nderi nga më shumë se 50 universitete në të gjithë botën (përfshirë Harvard, Oxford, dhe Universitetin e Këlnit). 🌍 Medalja Presidenciale për Liri (SHBA, 2002) – nderimi më i lartë civil amerikan. 🏅 Prix Liberté (Franca, 1991) dhe Order of Mapungubwe (Afrika e Jugut, 2004). 🕯️ Dita Ndërkombëtare e Nelson Mandelës (18 korrik) – shpallur nga OKB në 2009. 🇿🇦 Monumente me emrin e tij ngrihen në Cape Town, Londër, Nju Jork, Havanë, Johanesburg, e deri në Prishtinë. Historia e sheh Mandelën jo si figurë politike, por si një urë midis dhimbjes dhe faljes, si njeriun që dëshmoi se liria e shpirtit është më e fortë se zinxhirët e trupit. Ai është simbol i ndërgjegjes universale, dhe siç shkroi Desmond Tutu: > “Ai hyri në burg si njeri, doli si mit, por jetoi gjithmonë si njeri i thjeshtë që donte botën.” Në fund, Mandela është dëshmia se bota ndryshohet nga ata që refuzojnë të urrejnë. Ai nuk kërkoi liri vetëm për veten, por për vetë njeriun. > “Asnjë njeri nuk lind duke urryer. Njerëzit mësojnë të urrejnë, dhe nëse mund të mësojnë të urrejnë, mund të mësojnë edhe të duan.” --- Referenca (MLA 9th Edition) Libra dhe burime primare: Mandela, Nelson. Long Walk to Freedom: The Autobiography of Nelson Mandela. Boston: Little, Brown and Company, 1994. Mandela, Nelson. Conversations with Myself. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2010. Mandela, Nelson. Dare Not Linger: The Presidential Years. With Mandla Langa. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2017. Sampson, Anthony. Mandela: The Authorized Biography. New York: Alfred A. Knopf, 1999. Meredith, Martin. Nelson Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs, 2010. “Apartheid Legislation 1850–1970.” South African History Online, www.sahistory.org.za. The Rivonia Trial Records. National Archives of South Africa, 1963–1964. “Sharpeville Massacre.” United Nations – International Day for the Elimination of Racial Discrimination, www.un.org/en/observances/end-racism-day. “The Release of Nelson Mandela, 11 February 1990.” BBC News Archives, 1990. Truth and Reconciliation Commission of South Africa Report. Vol. 1–5, 1998. --- Burime institucionale dhe fjalime: Mandela, Nelson. “Statement from the Dock at the Opening of the Defence Case in the Rivonia Trial.” Pretoria Supreme Court, 20 April 1964. Mandela, Nelson. “Inaugural Address.” Union Buildings, Pretoria, 10 May 1994. “Nelson Mandela International Day – 18 July.” United Nations General Assembly Resolution A/RES/64/13, 2009. “Nelson Mandela Foundation – Official Archives.” Nelson Mandela Foundation, www.nelsonmandela.org. “Nobel Peace Prize 1993: Nelson Mandela and Frederik Willem de Klerk.” The Nobel Prize Organization, www.nobelprize.org. --- Burime shtesë analitike dhe filozofike: Tutu, Desmond. No Future Without Forgiveness. New York: Doubleday, 1999. Suttner, Raymond. Inside Apartheid’s Prison: Notes and Letters of Struggle. London: Ocean Press, 2001. Lodge, Tom. Mandela: A Critical Life. Oxford University Press, 2006. Habib, Adam, and Padayachee, Vishnu. “Economic Policy and Power Relations in South Africa’s Transition to Democracy.” World Development, vol. 28, no. 2, 2000, pp. 245–263. Wicomb, Zoë. “Mandela and the Imagination of Forgiveness.” Journal of Southern African Studies, vol. 23, no. 3, 1997, pp. 541–555. © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved. .

#RevistaPrestige #Personality.#Sciencë #inspirationdaily Samantha Cristoforetti – Një yll që u bë komandante e yjeve Në historinë e njerëzimit, figura e Samantha lindi për të na kujtuar se qielli nuk është kufiri, por fillimi i një udhëtimi. Samantha Cristoforetti, astronautja italiane, është një nga këta emra që shkëlqejnë si yje të rrallë në një qiell të pafund. Historia e saj është një simfoni e dijes, e guximit dhe e përkushtimit, ku notat e jetës ngjiten nga Alpet italiane deri në kozmos. Samantha lindi më 26 prill 1977 në Milano, por u rrit në një fshat malor, Malé në Trentino, aty ku qielli është më i pastër dhe horizonti të tundon me misterin e së panjohurës. Një vajzë që rritej mes maleve dhe librave, duke parë lart yjet dhe duke i ndjerë si ftesë. Familja e saj nuk ishte aristokraci e shkencës, por thjeshtësi e zakonshme që mbolli tek ajo rrënjët e forta të punës dhe ëndrrave të mëdha. Në kujtesën e fëmijërisë së saj, qielli i natës nuk ishte vetëm sfond, por një libër i hapur i universit. Ashtu siç Bethoveeni dëgjoi muzikën brenda vetes përtej shurdhimit, Samantha dëgjoi thirrjen e hapësirës përtej kufijve të dukshëm. Dashuria për të ditur e çoi drejt Universitetit Teknik të Mynihut, ku studioi Inxhinieri Mekanike, duke u thelluar në aeronautikë dhe struktura të lehta. Aty, ajo nuk ndiqte vetëm një diplomë, por ndërtonte krahë të padukshëm për t’u ngritur mbi tokë. Më pas, hapat e saj e çuan në Francë dhe Rusi për studime shtesë, ndërsa në vitin 2005, në Akademinë Ajrore të Pozzuolit, mori diplomën në Shkencat Aeronautike, duke u nderuar me “Shpatën e Nderit” – një simbol që i përshtatej një kaloreshe të qiellit. Në vitin 2001, ajo iu bashkua Forcave Ajrore Italiane. U trajnua në SHBA, në programin Euro-NATO Joint Jet Pilot Training, ku pilotët më të mirë të botës kaliten në qiellin e Teksasit. Aty mori licencën e pilotes ushtarake në 2006. Fluturoi mbi avionë si Aermacchi SF-260, T-37, T-38, MB-339A/CD dhe AM-X, duke grumbulluar mbi 500 orë fluturimi. Çdo orë në ajër ishte një faqe e re e librit të saj të jetës, një poezi mekanike mes reve. Në këtë periudhë, ajo ishte si një Simone de Beauvoir e qiellit, duke thyer tabu dhe duke dëshmuar se femrat nuk kishin vetëm tokën për të ecur, por edhe qiellin për të komanduar. Misioni i pafund – Hapësira Në vitin 2009, Cristoforetti u përzgjodh nga ESA (Agjencia Hapësinore Evropiane) si astronaute – një nga më të vështirat dhe më të nderuarat zgjedhje në botë. Ishte si të fitonte një çmim Nobel i guximit. Më 2014, ajo u nis drejt kozmosit me misionin Expedition 42/43 (Futura), duke kaluar gati 200 ditë në orbitë. Ajo theu rekordin për kohën më të gjatë në hapësirë për një grua evropiane, duke u bërë Odiseja femërore e universit modern. Në vitin 2022, u rikthye me misionin SpaceX Crew-4 (Minerva). Në këtë udhëtim, historia mori një kthesë epike: ajo u bë komandantja e parë femër evropiane e Stacionit Ndërkombëtar Hapësinor. Një nder që e vuri emrin e saj në radhë me kapitenët e mëdhenj të eksplorimit njerëzor, ashtu si Shackleton në Antarktidë apo Columbus në detin e panjohur. Për meritat e saj, u nderua me titullin Kavaliere e Madh e Kryqit të Rendit të Meritës së Republikës Italiane (2015). Por përtej medaljeve, nderimi më i madh është shpresa që ajo ndezi tek mijëra vajza dhe djem, duke u treguar se ëndrrat nuk janë të paarritshme. Është Ambasadore e UNICEF-it, flet gjashtë gjuhë dhe është gjithnjë në udhëtim drejt dijes – si një Umberto Eco i hapësirës, që kërkon të lexojë bibliotekën e pafund të yjeve. Në krahasim me gjeni të artit dhe letërsisë, ajo është si Virginia Woolf që shkroi me fjalë rrjedhë të ndërgjegjes, vetëm se Samantha shkroi me fluturime rrjedhë të orbitës. Si Pavese, ajo gjeti kuptim në udhëtim; si Primo Levi, ajo shndërroi kujtesën në testament njerëzor. Nëse muzika e Mozartit ishte harmonia e shpirtit njerëzor, atëherë udhëtimi i Cristoforetti është simfonia e shpirtit të njerëzimit që guxon të ngjitet në yje. Ajo nuk është thjesht një astronaute; është një metaforë e ëndrrave tona kolektive, një fener që ndriçon rrugën për brezat që vijnë. Trashëgimia e saj? Një mesazh i qartë: qielli nuk është fundi i botës, por hyrja në të. Samantha Cristoforetti mbetet një yll që u bë komandante e yjeve, një kujtesë se edhe në epokën e teknologjisë, udhëtimet më të mëdha janë ato që lindin nga ëndrrat njerëzore. © 2025 Liliana Pere. Themeluese Botuese.Autore Revista Prestige.

Rrevista Prestige #inspirationdaily #AcademicExcellence #Academiaedu Rubrika:Personalitet, personazh nderi i Revistes Prestige per muajin Dhjetor. Pëllumb Xhufi – Njeriu që ecën mes shekujve me qetësinë e një biblioteke të përjetshme Pëllumb Xhufi është një figurë multidimensionale e kulturës dhe jetës publike shqiptare, i njohur si një nga medioevistët më të rëndësishëm të kohës sonë. Ai shquhet si akademik me autoritet të pakontestueshëm, me kontribute të thelluara në studimet e Mesjetës, paleografinë dhe historinë e Bizantit. I pajisur me rigorozitet të rrallë, ai di të gërmojë në burime të harruara dhe t’i rikthejë historisë shqiptare saktësinë dhe dinjitetin shkencor që shpesh i është mohuar. Në fushën diplomatike është dalluar si ambasador me kulturë të gjerë institucionale dhe qetësi karakteristike, ndërsa në sferën publike është shfaqur si intelektual kritik, analitik dhe i matur. Personaliteti i tij përmbledh erudicion, integritet dhe aftësinë për të sfiduar narrativat sipërfaqësore. Në tërësi, Xhufi mbetet një personalitet kompleks ku ndërthuren akademiku brilant, diplomati i kulturuar dhe qytetari i angazhuar. Ai lindi më 24 gusht 1951 në Durrës, një qytet që mbart gjurmët e perandorive si një skenë teatrore të ngritur mbi det. Peizazhi i vendlindjes ishte paralajmërimi i parë i një jete kushtuar historisë: në këto rrugë, e shkuara nuk është e vdekur, por gati të flasë për këdo që di ta dëgjojë. Qysh fëmijë, ai ngjante me personazhet e Umberto Eco-s, që mësojnë të lexojnë botën para se të lexojnë librat. Në vitin 1972 u nis drejt Romës, qytetit ku e shkuara shfaqet si një qiell paralel. Atje studioi në La Sapienza, një nga universitetet më të lashtë të botës, ku deri në vitin 1977 përfundoi studimet në Letërsi Klasike. Roma e farkëtoi në mënyrë të veçantë: e rriti si filolog, si humanist, si historian që i afrohet dokumentit me dashuri, por edhe me dyshim profesionist. Ecja e tij nëpër korridoret e universit kujtonte ecjen e dijetarëve të antikitetit, që lëviznin mes vargjeve latine sikur hynin në një qytet të shenjtë. Vitet 1991–1992 e çuan në Universitetin e Këlnit me bursën e fondacionit Alexander von Humboldt. Këtu ritmi i hekurt gjerman u ndërthur me shpirtin e tij mesdhetar, duke krijuar një metodë kërkimore të fortë dhe të strukturuar. Nga Roma mori dritën; nga Këlni mori disiplinën. Si çdo mendje e madhe, u formua në kufirin e dy kulturave. Që prej vitit 1981, Instituti i Historisë në Tiranë është vendi ku ai ka jetuar mes epokave. Për afro pesë dekada ka punuar me një durim që të kujton murgjit kopjues të Mesjetës, duke i rikthyer dokumentit rolin e burimit themelor. Titujt akademikë Profesor i Asociuar dhe Pastaj Profesor nuk janë për të gradë, por natyrshmëri e një autoriteti të fituar me punë të gjatë. Në vitet e trazirave të fundviteve ’90, ai shërbeu në Ministrinë e Jashtme: fillimisht si Drejtor për Ballkanin, më pas si Zëvendësministër i Jashtëm. Në këtë rol spikati qetësia dhe saktësia e tij, një stil diplomatik që më shumë bind sesa imponon. Vitet 2002–2004 e gjetën ambasador në Romë, një kthim i bukur në qytetin ku dikur ishte student. Më pas, si deputet në Kuvendin e Shqipërisë (2005–2009), u shfaq i veçantë: i qetë, i argumentuar, kulturor—një Montaigne mes debateve politike. Dimensioni i tij si profesor është ndër më të paharrueshmit. Për mbi 20 vite në Fakultetin Histori-Filologji në Tiranë, ai ka formuar studiues të panumërt, duke dhënë lëndë që shpalosin horizontet e Mesjetës. Studentët thonë shpesh se ligjëratat e tij dukeshin sikur vinin nga një udhëtar i kthyer sapo nga shekulli XII—me detaje të gjalla, me ngjyrat e kohës dhe qartësinë e burimeve. Në vitin 2020 ai u pranua në Akademinë e Shkencave të Shqipërisë, si pjesë e elitës intelektuale që ruan traditën e mendimit të gjatë. Ai zotëron një arsenal gjuhësh — latinisht, greqisht të vjetër, italisht, gjermanisht, frëngjisht e anglisht — që i jep mundësinë të lexojë burimet ashtu siç i shkruan vetë Mesjeta. Veprat e tij janë monumente të dokumentit. Libra të rëndësishëm si “Arbërit e Jonit”, “Qytetet dhe Provence e Arbërisë në Mesjetë”, “Shekulli i Voskopojës” apo studimet e tij mbi Bizantin, Arbërinë e Jugut, kishën dhe marrëdhëniet shqiptaro-italiane përbëjnë tashmë boshtin e historiografisë moderne shqiptare. Çdo libër i tij është një rindërtim i kujdesshëm, një katedrale me themele të gdhendura mbi dokumente të panjohura. Sot, Pëllumb Xhufi qëndron si një nga figurat që e bëjnë kombin të duket më i gjerë dhe më i thellë se kufijtë e tij gjeografikë. Ai është një Braudel shqiptar në vizion, një Eco në kulturë, një Ranke në metodë. Është njeri që nuk e shikon historinë thjesht si objekt studimi, por si një botë të gjallë që duhet rindërtuar dhe kuptuar. Xhufi është kartografi i kujtesës shqiptare, njeriu që shekujve u jep zë, dokumenteve u jep dritë dhe kohës i jep kuptim. ANALIZË ETHELLE MULTIDIMENSIONALE E FIGURËS DHE VEPRËS SË PËLLUMB XHUFIT 1. Dimensioni Ontologjik – Njeriu që ndërton marrëdhënie me kohën Në thelb të figurës së Pëllumb Xhufit qëndron raporti ontologjik me kohën. Ai nuk i afrohet së shkuarës si një objekt i ftohtë kërkimi, por si një realitet që vazhdon të jetojë nëpërmjet dokumenteve, kujtesës dhe leximit kritik. Roli i tij është i ngjashëm me atë të hermeneutëve klasikë: njeriu që nuk vëzhgon historinë, por e bën të flasë. Në këtë kuptim, koha nuk është linearitet, por shtresëzim – një horizont ku ndërthuren e kaluara e gjallë dhe e ardhmja e mundshme. Xhufi lëviz brenda këtyre shtresimeve me qetësinë e atyre që e kanë kuptuar se historia është formë e qenies, jo thjesht rrëfim i saj. 2. Dimensioni Hermeneutik – Leximi si akt krijues Hermeneutika e tij nuk është kalim teknik mbi burimet, por një akt krijimi: çdo dokument bëhet një dritare filozofike, çdo frazë mesjetare një thirrje që vjen nga thellësitë e kohës. Ai i lexon burimet jo si dëshmi të vdekura, por si subjekte që kërkojnë interpretues të denjë. Në këtë mënyrë, Xhufi i rikthen historisë shqiptare dinjitetin e së vërtetës, sepse i jep asaj një interpretim që nuk deformon, nuk mitizon, por lexon me sy kritik. Ky proces e vendos në traditën e mendimtarëve të mëdhenj që e shihnin interpretimin jo si rikonstruim, por si bashkëbisedim me tekstin. 3. Dimensioni Epistemologjik – Dija si disiplinë, jo si impresione Epistemologjia e tij është e strukturuar mbi disiplinën gjermane dhe pasionin mesdhetar. Ajo përfaqëson përpjekjen e rrallë për ta bashkuar saktësinë filologjike me frymën humaniste. Tek Xhufi, e vërteta nuk është opinion, por rezultat i një procesi kërkimi që kërkon rigorozitet, besnikëri dhe guxim. Ky lloj relacioni me dijen e çliron historinë nga ideologjitë dhe narrativat e thjeshtuara. Në këtë aspekt, ai bëhet model i mendimit kritik shqiptar: njeriu që e sheh dijen si shërbim dhe jo si instrument. 4. Dimensioni Estetik – Bukuria e dokumentit dhe harmonia e argumentit Në punën e tij ekziston një estetikë e brendshme: bukuria e qetë e argumentit të ndërtuar me përpikëri. Dokumenti, në duart e tij, nuk është vetëm dëshmi, por formë arti; ai e lexon historinë si arkitekturë që duhet rindërtuar gur pas guri. Në mënyrën si ai shkruan, ka një ritëm të ngadaltë, të matur, një elegancë të mendimit që rrallë gjendet në shkencat historike shqiptare. Prej tij, e shkuara nuk del si katalog faktesh, por si peizazh shpirtëror ku lëvizin figura, institucione, qytete, ide. Kjo e bën veprën e tij jo vetëm të vlefshme, por edhe të bukur. 5. Dimensioni Etik – Integriteti si formë filozofie Integriteti i Xhufit nuk qëndron vetëm te korrektesa akademike, por te besnikëria e tij ndaj së vërtetës. Ndërsa shumë figura publike lëkunden mes interesit dhe konformizmit, ai ruan ekzaktësinë. E vërteta për të nuk është negociatë. Ky qëndrim e vendos pranë filozofëve të etikës së virtytit: njeriu që nuk kërkon të duket, por të jetë. Në këtë kuptim, puna e tij është një mësim moral: se dija kërkon zotim, ndërsa historia kërkon përgjegjësi. 6. Dimensioni Politik – Qetësia si forcë intelektuale Veprimtaria e tij politike dhe diplomatike është përfaqësim i rrallë i filozofisë së maturisë. Ai nuk e përdor fjalën për të dominuar, por për të peshuar. Qetësia e tij nuk është pasivitet, por një strategji e mendimit – një forcë që i kundërvihet zhurmës, jo me zë më të lartë, por me arsyetim më të thellë. Në këtë këndvështrim, Xhufi i sjell politikës dimensionin e Stoicizmit: qëndresën e mendjes ndaj provokimit dhe banalitetit. 7. Dimensioni Pedagogjik – Mësuesi që nuk jep dije, por hap horizonte Si pedagog, ai nuk flet si profesor i zakonshëm, por si kalorës i kohës. Leksionet e tij janë rrëfime, udhëtime, hermeneutikë e gjallë. Ai i mëson studentët jo vetëm faktet, por mënyrën si duhet menduar. Ky është dimensioni më i thellë i filozofisë arsimore: mësuesi nuk ushqen mendje, por i ndez ato. Në këtë kuptim, figura e tij bëhet modele pedagogjike: profesor që prodhon mendim, jo thjesht informacion. 8. Dimensioni Identitar – Rindërtimi i kujtesës kombëtare Xhufi nuk shkruan histori; ai ringrit strukturën simbolike të identitetit. Ai është kartografi i një kujtese të shpërndarë, arkitekt i një narrative që ka munguar. Nëpërmjet tij, shqiptari mesjetar rikthehet në vendin që i takon: si subjekt politik, juridik dhe kulturor. Kjo nuk është thjesht histori, por filozofi e identitetit: populli që njeh rrënjët e veta fiton qartësi në të ardhmen. Vepra e tij rishkruan jo vetëm të kaluarën, por edhe vetëdijen tonë kolektive. 9. Dimensioni Metafizik – Njeriu që i jep kohës kuptim Figura e tij mbart një dimension të latuar metafizik: njeriu që ecën nëpër shekuj pa u ngutur, sepse e kupton se koha nuk është armik, por shoqërues. Ai ndërton ura midis shekujve, duke i dhënë historisë një kuptim të ri – jo kronologjik, por ekzistencial. E kaluara nuk është prapa nesh; ajo është brenda nesh. Dhe filozofi i historisë është ai që arrin ta zbulojë këtë brendësi. Ja një abstrakt në shqip, akademik, i përmbledhur dhe i përshtatshëm për një studim mbi portretin reflektiv dhe analizën e figurës së Prof. Pëllumb Xhufit. (Nëse do ta bëj më të gjatë, më kritik, më historik, ose më interpretativ—më thuaj.) --- ABSTRAKT Ky punim paraqet një portret reflektiv dhe një analizë shumëdimensionale të figurës së Prof. Pëllumb Xhufit, një prej historianëve më të njohur të historiografisë bashkëkohore shqiptare. Studimi shqyrton kontributin e tij në interpretimin e proceseve historike, veçanërisht në periudhën mesjetare dhe atë të formimit të identitetit kulturor shqiptar. Dimensioni hermeneutik i analizës fokusohet tek mënyra se si Xhufi lexon burimet, si i kontekstualizon ato dhe si ndërton kuptime alternative ndaj narrativave të ngurtësuara historike. Në anën tjetër, dimensioni kritik dhe reflektiv eksploron rolin e tij si figurë publike, ndikimin në debatin historiografik, si dhe mënyrën se si qasja e tij synon të balancojë mes rigorozitetit shkencor dhe interpretimit kulturor. Punimi argumenton se portreti i Xhufit si studiues nuk mund të kuptohet pa vlerësuar qasjen e tij ndërdisiplinore, ku historia bashkëjeton me hermeneutikën, antropologjinë kulturore dhe vetëdijen identitare. Analiza përfundon se kontributi i tij shtrihet përtej fushës akademike, duke shërbyer si nxitës i debatit publik dhe si pikë referimi për mënyrat e reja të të menduarit rreth së shkuarës shqiptare. --- REFERENCAT - MLA Vepra të Prof. Pëllumb Xhufit Xhufi, Pëllumb. Arbërit e Jonit: Mes Lindjes dhe Perëndimit. Botimet Toena, 2008. Xhufi, Pëllumb. Gjurmime Mesjetare. Botimet Toena, 2010. Xhufi, Pëllumb. Skënderbeu: Historia dhe Miti. Botimet Toena, 2018. Xhufi, Pëllumb. Dilemat e Arbërit: Politika dhe Shoqëria Mesjetare në Hapësirën Shqiptare. Botimet Toena, 2021. Xhufi, Pëllumb. “Identitetet kulturore në Shqipërinë e Mesjetës.” Studime Historike, vol. 63, no. 1–2, 2009, pp. 45–64. Xhufi, Pëllumb. “Midis Lindjes dhe Perëndimit: Dilemat e Arbërit Mesjetar.” Hylli i Dritës, vol. 89, 2013, pp. 112–130. --- Literaturë dytësore (për kontekst hermeneutik dhe historiografik) Gadamer, Hans-Georg. Truth and Method. Continuum, 2004. (Përdorur për dimensionin hermeneutik të interpretimit të burimeve.) Ricœur, Paul. Memory, History, Forgetting. University of Chicago Press, 2004. (Për trajtimin e kujtesës historike dhe narrativës.) Taylor, Charles. Modern Social Imaginaries. Duke UP, 2004. (Për identitetin kulturor dhe konstruksionet e tij historike.) Anamali, Skënder, dhe Kristaq Prifti, redaktorë. Historia e Popullit Shqiptar, vëll. 1–4. Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2002. (Pikë referimi për historiografinë shqiptare dhe kontekstin që Xhufi analizon.) © 2024–2025 Liliana Pere – Founder. Publisher. Researcher. Author Prestige Magazine All rights reserved.

**Winston Churchill – Mendja, Shpata dhe Fjala e Shekullit XX Arti i Fjalës, Fuqia e Udhëheqjes dhe Luftëtari që Mbrojti Lirinë e Botës Moderne** Winston Churchill --- Winston Churchill mbetet një nga figurat më të fuqishme, më komplekse dhe më filozofikisht domethënëse të shekullit XX. Në jetën e tij gërshetohen aristokracia britanike, lufta, politika, letërsia dhe reflektimi i thellë mbi natyrën njerëzore. Ai u bë jo vetëm udhëheqësi që ruajti Europën nga errësira, por edhe mendimtari që e shpjegoi me art atë epokë tragjike. Siç thoshte ai vetë: “Kujt i mungon historia, i mungon edhe drita për të ecur përpara.” Churchill lindi më 1874 në Blenheim Palace, në një prej familjeve më të vjetra aristokrate angleze. Babai i tij, Lord Randolph Churchill, ishte politikan i shquar konservator, ndërsa e ëma, Jennie Jerome, ishte amerikane, bijë biznesmeni dhe një figurë e njohur e shoqërisë së lartë. Përzierja e gjakut aristokrat britanik dhe shpirtit energjik amerikan ndikoi fort në formimin e tij. Ai vetë thoshte se kishte trashëguar nga babai “aristokracinë e mendimit”, dhe nga nëna “shpërthimin e energjisë dhe imagjinatën”. Churchill studioi në Harrow School dhe më pas në Royal Military Academy Sandhurst, ku u përgatit si oficer kalorësie. Ndryshe nga shumë mendimtarë, formimi i tij nuk ishte akademik, por praktik, intuitiv dhe i bazuar te përvoja e drejtpërdrejtë. Ai besonte se njeriu formohet më shumë në jetë sesa në libra – edhe pse librat i adhuronte thellësisht. Siç shkroi: “Jam gjithmonë i gatshëm të mësoj, por jo gjithmonë i gatshëm t’u lejoj të më mësojnë.” Kjo frymë i dha origjinalitetin që e dalloi nga politikanët e zakonshëm. Karriera – Ushtar, gazetar, politikan, burrë shteti Churchill përfshiu në vete katër role madhore, secili prej tyre me peshë filozofie dhe veprimi: 1. Ushtar Shërbeu në Indi, Sudan dhe Luftën e Boerëve, ku pa nga afër tragjedinë dhe madhështinë e njeriut në luftë. Përvoja ushtarake e mësoi ta shijonte rrezikun dhe ta analizonte natyrën e konfliktit. 2. Gazetar dhe korrespondent lufte Në Afrikë dhe Indi shkroi artikuj të thellë dhe plot reflektim. Ai e pa veten si “kronist të së vërtetës në diellin e rrezikut”. Falë stilit të fuqishëm, fitoi famë ndërkombëtare që i hapi rrugën politikës. 3. Politikan i përjetshëm (60+ vjet në Parlament) Churchill shërbeu në shumë poste të rëndësishme: ministër i brendshëm, ministër financash, First Lord of the Admiralty. Si kryeministër (1940–1945 dhe 1951–1955), la gjurmën e tij më të fortë. Ai u bë simboli i qëndresës morale dhe politike kundër nazizmit. 4. Orator i pakrahasueshëm Jepte fjalime si një filozof që fliste për të mbijetuar, jo vetëm për të bindur. Thënia e tij e famshme: “Suksesi nuk është final, dështimi nuk është fatal: guximi për të vazhduar është ai që ka rëndësi.” u kthye në parim për një komb të tërë. Shkrimtari – Librat që formësuan epoka *Churchill ishte autor i mbi 40 librave, shumë prej tyre vepra madhore historike: The Second World War (6 volume) A History of the English-Speaking Peoples (4 volume) The World Crisis My Early Life Stili i tij përziente analizën, narrativën epike, humorin britanik dhe reflektimin filozofik. Ai kuptoi se historia nuk është vetëm fakt, por edhe interpretim, dritë, përgjegjësi. Siç thoshte: “Sa më shumë shikon pas, aq më qartë sheh përpara.” * Çmimi Nobel në Letërsi Churchill u nderua me Çmimin Nobel në Letërsi në vitin 1953: për mjeshtërinë në trajtimin e historisë, për forcën artistike të biografive të tij, për fjalimet që ngritën një komb nga dëshpërimi, për “mbrojtjen e vlerave njerëzore përmes fjalës”. Ai është shembulli i rrallë i burrit të shtetit që u vlerësua jo për politika, por për mendim, art dhe fjalë. *Tre ngjarje reale dhe domethënëse 1. Arratisja nga robëria (1899) Kapet gjatë Luftës së Boerëve, arratiset duke kaluar qindra kilometra në fshehtësi, dhe kthehet hero në Britani. Kjo ngjarje shënoi lindjen e figurës “Churchill i pathyeshëm”. 2. “Ora më e errët” – 1940 Përballë nazizmit, kur shumë qeveri mendonin dorëzimin, Churchill tha: “Kurrë, kurrë, kurrë mos u dorëzoni.” Ky moment u kthye në kthesë të historisë botërore. 3. Fjalimi i “Perdes së hekurt” – 1946 Ai paralajmëroi lindjen e Luftës së Ftohtë me saktësi profetike: “Nga Stettini në Baltik deri në Trieste në Adriatik, një perde hekuri ka zbritur mbi kontinent.”  Churchill ishte dhe mbetet lider i rëndësishëm. Sepse e shpëtoi Europën nga totalitarizmi nazist. Sepse kuptoi thellë psikologjinë e popujve dhe natyrën e tiranisë. Sepse besoi se liria është vlera më e lartë e njeriut. Sepse forcoi demokracinë me guxim kur bota dridhej. Sepse i dha shekullit XX jo vetëm fitore ushtarake, por edhe kuptim filozofik. Churchill ishte lider sepse e shpjegoi errësirën duke ndezur dritën. Siç tha bukur vetë: “Nëse po kalon nëpër ferr… vazhdo ec.” *Fjalim prekes i Churchill 1940. “Gjak, Mundim, Lot dhe Djersë” – Rindërtim i Fjalimit të Churchill (13 maj 1940) Zonja dhe zotërinj të Dhomës së Komuneve, unë vij sot para jush në një kohë të errët si vetë rezet e mesnatës që mbulojnë horizontin e Europës. Nuk kam as magji, as premtime të ëmbla. Kam vetëm realitetin e ashpër të detyrës që na pret. Qeveria jonë është formuar me një qëllim të vetëm: të fitojmë luftën. Çdo frymë, çdo punëtor, çdo ushtar, çdo nënë dhe çdo djalë do të preket nga kjo thirrje. Ne nuk jemi thirrur të jetojmë lehtë, por të qëndrojmë drejt në një kohë kur vetë civilizimi po dridhet. Pyetja që mund të më bëni është e thjeshtë: “Çfarë ofron Kryeministri i ri?” Unë ju përgjigjem po aq thjeshtë: Ofroj gjak, mundim, lot dhe djersë. Ofroj sakrificën që e kërkon liria, luftën që na detyron tirania, dhe vendosmërinë që historia ua kërkon njerëzve të lirë kur ata përballen me ankthin e shkatërrimit. A është kjo një betejë e lehtë? Jo. Është një betejë që përfshin breza, vlera, dhe shpresat e gjithë njerëzimit. Përballë nesh qëndron një makineri e errët që ndjek pushtetin pa ndërgjegje dhe sundimin pa mëshirë. Kjo është koha kur kombet maten me shpirtrat e tyre. Kjo është ora kur njeriu nuk pyet: “A do të mbijetoj?” por: “A jam i denjë për lirinë time?” Ne do të luftojmë këtë luftë deri në fund — me vendosmëri që nuk tretet, me shpirt që nuk gjunjëzohet. Ne do të luftojmë në det, në ajër, në toka të largëta, në rrugët tona, në pragjet e shtëpive tona. Sepse nuk ka rrugë tjetër, përveç fitores. A do të vijë ajo fitore? Po, nëse jemi të bashkuar, të palëkundur dhe të gatshëm të sakrifikojmë gjithçka. Po, nëse e kuptojmë se kjo luftë nuk është vetëm për Britaninë, por për shpirtin e njeriut. Le ta nisim këtë udhëtim me besim te detyra dhe me besim te fitorja. Sepse, përtej lotëve dhe mundimit, qëndron një botë më e drejtë — dhe ne jemi rojet e saj. Pse ky fjalim ishte vendimtar? Hapi epokën Churchilliane: ishte fjalimi i tij i parë si Kryeministër. Vendosi tonin e luftës: nuk premtoi lehtësira, por të vërteta. Riktheu besimin te udhëheqja në një periudhë të kaosit total. E shndërroi sakrificën në virtyt moral, jo në fatalizëm. Churchill nuk fliste thjesht si politikan — por si filozof i mbijetesës. Fjalët e tij nuk synonin duartrokitje, por zgjimin e shpirtit. Analizë. **Winston Churchill – Mendja, Shpata dhe Fjala e Shekullit XX Arti i Fjalës, Fuqia e Udhëheqjes dhe Luftëtari që Mbrojti Lirinë e Botës Moderne** Winston Churchill është një nga figurat më monumentale të historisë botërore. Ai ishte udhëheqës, shkrimtar, filozof i veprimit, orator i pakonkurueshëm, strateg lufte, dhe një njeri që ndikoi fatin e miliona njerëzve. Rrallëherë historia njeh një personalitet që ka qenë njëkohësisht shpata, mendja dhe fjala e një epoke. Origjina dhe familja Churchill lindi më 30 nëntor 1874, në Blenheim Palace, nga një familje aristokrate e shquar britanike. Babai i tij, Lord Randolph Churchill, ishte politikan i rëndësishëm, ndërsa nëna e tij, Jennie Jerome, ishte amerikane, një grua e shkëlqyer për kulturën dhe inteligjencën e saj. Kjo trashëgimi ndërkombëtare – aristokracia britanike dhe impulsi amerikan – formoi personalitetin e tij të fuqishëm, të guximshëm dhe të vetëdijshëm për misionin e vet historik. Churchill u arsimua në Harrow School, më pas në Royal Military Academy Sandhurst, ku u përgatit për t’u bërë oficer. Ai nuk ndoqi universitet klasik, por formimi i tij intelektual ishte i thellë: lexime të shumta, udhëtime, reflektime dhe shkrim i vazhdueshëm. Ai thoshte: “I am always ready to learn, although I do not always like being taught.” (“Jam gjithmonë gati të mësoj, por jo gjithmonë më pëlqen të më mësojnë.”) Karriera e gjerë: ushtar, gazetar, politikan Churchill është shembulli i njeriut që jetoi disa jetë në një të vetme. *Ushtar në Indi, Sudan dhe në Luftën e Boerëve *Gazetar dhe korrespondent lufte, i njohur për guximin e tij *Deputet për më shumë se 60 vite *Ministër në shumë poste kyçe *Kryeministër i Britanisë gjatë dy periudhave historike (1940–1945, 1951–1955) *First Lord of the Admiralty – kreu i Marinës, në dy luftëra botërore *Arkitekt i fitores së koalicionit aleat Ai ishte njeriu që i dha formë epokave, jo thjesht i mbijetoi atyre. Shkrimtari dhe librat Churchill ka shkruar mbi 40 libra, përfshirë vepra monumentale: The Second World War (6 vëllime) A History of the English-Speaking Peoples (4 vëllime) My Early Life The World Crisis Shkrimet e tij janë të fuqishme, analitike, filozofike dhe plot reflektim mbi natyrën e njeriut. Mori Çmimin Nobel në Letërsi (1953). Ai u nderua jo për politikën, por: për mjeshtërinë e tij në shkrimet historike, për artin e oratorisë, për fuqinë e fjalës, për mbrojtjen e vlerave njerëzore përmes letërsisë. Çmimi Nobel i dha vulën e pavdekësisë si një nga penat më të mëdha të shekullit XX. Tre ngjarje të vërteta, që formuan legjendën 1. Arratisja nga robëria në Luftën e Boerëve (1899) I kapur rob, ai u arratis heroikisht me rrezik vdekjeje. Kjo e bëri të famshëm në Britani dhe i hapi derën politikës. 2. “Ora më e errët” – viti 1940 Europa kishte rënë. Britania ishte e vetme. Churchill tha: “We shall never surrender.” Ky moment është pikë kthese e civilizimit modern. 3. Fjalimi “Iron Curtain” (1946) Ai paralajmëroi botën për rrezikun sovjetik dhe ndarjen e Europës. Termi i tij u bë parashikim i saktë i Luftës së Ftohtë. Arti i fjalës – dhunti e rrallë Churchill ishte mjeshtër i fjalës së folur dhe të shkruar. Ai kuptonte psikologjinë e turmave, frikën, shpresën dhe dinte të ndezte zemrat e njerëzve. Thoshte: “Words are the only things that last forever.” (“Fjalët janë e vetmja gjë që zgjat përgjithmonë.”) Fjalimet e tij nuk ishin thjesht politikë — ishin art, filozofi, kurajo, dritë. Fuqia e udhëheqjes Churchill ishte lider i lindur, por i formuar përmes sfidave. Lider i guximit, mendjes, humorit dhe vlerave. Ai ishte i ftohtë në analizë, i pathyeshëm në vendosmëri, dhe i paepur në qëndrim. Ai përkufizon udhëheqjen si: “Ability to go from failure to failure without losing enthusiasm.” A e deshi bota Churchill? Po. Bota e deshi, e respektoi dhe e nderoi thellësisht. Popujt e pushtuar dëgjonin radion fshehurazi, duke e quajtur “zërin që nuk u dorëzohej tiranëve”. Ai u nderua me: statuja në shumë shtete, tituj nderi, çmime dhe urdhra, qytetaria më e lartë amerikane. Ai mbeti simbol i qëndresës, lirisë dhe kurajos morale. A përparoi Britania nën udhëheqjen e tij? Po — por jo në mënyrën tradicionale të paqes. Ajo përparoi përmes mbijetesës, unitetit, kurajos. Nën udhëheqjen e tij: Britania nuk u pushtua nga nazistët moralisht u kthye në qendër të botës së lirë krijoi aleancat që fituan luftën mbrojti demokracinë botërore u ringrit fuqishëm pas luftës Ai i dha Britanisë diçka më të madhe se pasuria: ndershmërinë historike dhe rolin moral universal. Analizë filozofike e figurës Churchill është figura ku përplasen: drita dhe errësira, frika dhe shpresa, fati dhe zgjedhja, një njeri i papërsosur, por i nevojshëm. Ai ishte njeriu që erdhi në momentin e duhur, në vendin e duhur, me fjalën e duhur. Ai i kuptoi thellë natyrën njerëzore dhe natyrën e historisë. Churchill ishte provë se në kohë të errëta, njerëzimi ka nevojë për një zë që ngre peshë shpirtin. Përmbledhje e fuqishme Churchill mbetet: Simbol i lirisë Zëri i Europës së shtypur Udhëheqësi që nuk u dorëzua Mjeshtri i fjalës Strategu i fitores Mbrojtësi i demokracisë Autori që fitoi Nobel Ai nuk ishte jo vetem lider. Ai ishte gur themeli i botës moderne. Pergatiti: Liliana Pere.

FIGURA E GJERGJ KASTRIOTIT-SKËNDERBEUT NË DISKURSIN E PAVARËSISË: KUJTESA HISTORIKE SI MJET LEGJITIMIMI* Ledia DUSHKU Instituti i Historisë/ASHSH Në historinë moderne shqiptare, pak figura janë aq të pranishme dhe domethënëse sa ajo e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut. Që nga fundi i shekullit XIX e deri më sot, ai nuk është parë vetëm si simbol i qëndresës ndaj Perandorisë Osmane, por edhe si një pikë referimi qendrore në procesin e ndërtimit të identitetit kombëtar dhe në përpjekjet e shqiptarëve për t’u pozicionuar si pjesë organike e qytetërimit europian. Përdorimi në diskursin publik i figurave historike që kanë shenjuar periudha të rëndësishme është pjesë qenësore e formësimit të kujtesës kolektive dhe e konsolidimit të shtetit kombëtar. Figura e Skënderbeut, Heroit të vetëm Kombëtar të shqiptarëve, mori një rol të veçantë në këtë proces. Veçanërisht në fundin e shekullit XIX, rilindësit shqiptarë, në kuadrin e asaj që mund të quhet inxhinieri identitare, e mitizuan figurën e tij përmes rikrijimit të kujtesës kolektive mbi luftërat e tij kundër osmanëve. Kjo kishte një synim të dyfishtë: forcimin e vetëdijes kombëtare brenda vendit dhe ndërtimin e një narrative që nxirrte në pah kontributin historik të shqiptarëve në mbrojtjen e qytetërimit europian, një kontribut që përkthehej në kërkesën legjitime për mbështetje ndërkombëtare në rrugën drejt mëvetësisë nga Perandoria Osmane. Në këtë kontekst, Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë, më 28 nëntor 1912 shënoi një moment kulmor, ku historia nuk shërbeu vetëm për të frymëzuar, por edhe për të legjitimuar. Në këtë periudhë vendimtare, figura e Skënderbeut u bë pjesë qendrore e diskursit politik që Qeveria e Përkohshme e Vlorës, nën drejtimin e Ismail Qemal Vlorës, ndërtoi me kujdes, si për të bindur botën, ashtu edhe për të forcuar ndërgjegjen e shqiptarëve. Nëpërmjet këtij diskursi u artikulua qartë ideja se Shqipëria nuk ishte thjesht një entitet i ri, por një komb me rrënjë të lashta europiane, i cili meritonte shtetin e vet të pavarur. Ky shkrim shqyrton pikërisht mënyrën se si kjo qeveri përdori figurën e Skënderbeut dhe perceptimin për Perandorinë Osmane si pjesë të një strategjie të gjerë politike, diplomatike dhe qytetëruese. Duke analizuar dallimet ndërmjet ligjërimit të jashtëm dhe atij të brendshëm, shtrohet pyetja themelore: si ndihmoi kujtesa historike për të ndërtuar të ardhmen politike të Shqipërisë? Figura e Skënderbeut dhe perceptimi për turqit osmanë në ligjërimin e qeverisë së Ismail Qemal Vlorës “Tash ç’udhë të qeverrimit Shqipëria, si mbretërië do të mbajë? Atë të Turqiës a po atë të shteteve Evropianë? Jemi të bindur krejt që Shqipëria do të mbajë të dytën, d.m.th. atë të shteteve evropianë”. Kjo ishte pyetja që i bëhej lexuesit të gazetës Përlindja e Shqipëniës, organi zyrtar i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës dhe përgjigjja që i jepej për drejtimin e Shqipërisë pas Shpalljes së Pavarësisë. Ligjërimi i elitës politike dhe intelektuale shqiptare fill pas këtij momenti, në vijimësi të Rilindjes Kombëtare zhvillohet në kuadrin e procesit të modernizimit të shtetit sipas modelit të shteteve evropiane. I inkuadruar në këtë proces vijon të jetë edhe diskursi që ka të bëjë me figurën e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut dhe perceptimi për turqit osmanë. Sakaq evidentohet një qasje dalluese në mënyrën se si këta trajtohen në ligjërimin e jashtëm dhe atë të brendshëm* të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës. Perceptimi për turqit osmanë nuk shfaqej unik në ligjërim; ai ishte fluid, duke marrë tone të ndryshme në varësi të qëndrimit që Fuqitë e Mëdha mbanin ndaj çështjes shqiptare në Konferencën e Ambasadorëve në Londër. Fluide shfaqej edhe pesha që ligjërimi i brendshëm dhe ai i jashtëm zinte në esencën e përgjithshme ligjëruese të qeverisë shqiptare. Prej dhjetorit 1912 deri në maj 1913, kur Fuqitë e Mëdha në Londër i qëndruan vendimit për autonominë e Shqipërisë nën suzerenitetin e Sulltanit, vëmendjen kryesore e mori ligjërimi i jashtëm. Qëllimi final i qeverisë së Vlorës ishte bindja e Të Mëdhenjve se shqiptarët e meritonin shtetin e tyre të pavarur. Në maj, Fuqitë e Mëdha ndryshuan qëndrim, duke rënë dakord të ndërpritnin çdo lidhje të Perandorisë Osmane me shtetin shqiptar dhe të merrnin vetë në dorë të ardhmen e tij. Vendimin përfundimtar ata e shprehën më 29 korrik 1913. Fuqitë e Mëdha njohën formimin e shtetin shqiptar “si principatë autonome, sovrane dhe të trashëgueshme, nën garancinë e gjashtë Fuqive të Mëdha...”, me një princ të huaj në krye dhe ruajtën ndikimin e tyre në Shqipëri nëpërmjet krijimit të Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit. Gjatë kësaj periudhe (maj-korrik 1913) në ligjërimin e Qeverisë së Përkohshme shqiptare vihet re një baraspeshë në raportin midis ligjërimit të jashtëm dhe atij të brendshëm. Duke filluar nga gushti i 1913-ës peshën kryesore e mori ligjërimi i brendshëm. Tipare të ligjërimit të jashtëm Në ligjërimin e jashtëm perceptimi për turqit osmanë ruante ngjyra diplomatike dhe institucionale, karakteristikë kjo dalluese edhe në të folurën e mëhershme të kryetarit të saj, Ismail Qemal Vlorës. Si pjesë e elitës politike e diplomatike osmane, me lidhje të vazhdueshme dhe intensive me shtetarë perëndimorë, esenca ligjëruese në publicistikën e I. Qemalit shfaqte tone të moderuara, përgjithësisht të ftohta dhe asnjanëse. Ndonëse përballja mes Lindjes dhe Perëndimit ishte e pranishme, ajo artikulohej pa ngjyresa fetare dhe pa prezencën e notave të ashpra. Sa i përket Shqipërisë, orientimi nga Perëndimi nuk artikulohej hapur në ligjërimin e tij, por nënkuptohej me ëndrrën e saj, rendjen drejt “idealit të lirisë dhe të pavarësisë”. Sikurse për Perandorinë Osmane, edhe përparimi i saj duhej bërë me mbështetjen e Evropës. Pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë, në ligjërimin e jashtëm të Ismail Qemal Vlorës dhe qeverisë që ai drejtonte nuk anashkalohej gjuha diplomatike dhe ajo institucionale. Kujdesi për të mbajtur një qëndrim të ekuilibruar me Perandorinë Osmane ishte tipar dallues i tij. Në memorandumin dërguar Konferencës së Ambasadorëve në Londër, më 2 janar 1913, fakti se Shqipëria “nuk ka qenë në gjendje të ndjekë kombet perëndimore në zhvillimin e tyre të mrekulluarshëm në rrugën e përparimit dhe të qytetërimit”, paraqitej qartë që në faqen e parë, por shkaqet e kësaj prapambetjeje nuk artikuloheshin haptazi. Ato rrumbullakoseshin me shprehje të tilla si: “kushtet jo të përshtatshme që e kanë rrethuar” apo “ka vuajtur shumë nën zgjedhën e të huajve”, pa i akuzuar turqit osmanë si shkaktarë të prapambetjes. Duke dashur të evitonte acarimin me to, në kushtet kur Fuqitë e Mëdha kishin vendosur që Shqipëria të ishte autonome, në memorandum ishte shmangur me kujdes përdorimi i figurës së Skënderbeut dhe i luftërave të tij, por pa anashkaluar përkufizimin e identitetit kombëtar shqiptar si i kundërt me Lindjen dhe trajtimin e shqiptarëve si të ndryshëm nga turqit, pavarësisht se në shumicë ata ishin myslimanë. Tipare të ligjërimit të brendshëm Në raportet brenda shtetit, ligjërimi i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës mori përsipër misionin qytetërues ndaj shoqërisë, pakicave apo kategorive të caktuara periferike (fshatarë, malësorë etj), perceptimi dhe mënyra e jetesës së të cilave nuk i përshtatej vizionit që elita, në këtë rast qeveria, kishte mbi shtetin dhe shoqërinë. Bëhet fjalë për atë që studiuesi i qytetërimeve Ferdinand Braudel e konsideron si “punë e vetes mbi veten”. “Shqipëria u bë po duhen bërë shqiptarët”, shprehej Kristo Floqi në shkrimin e tij tek Përlindja e Shqipëniës e datës 20 gusht 1913. Edhe pse pjesa dërrmuese e intelektualëve shqiptarë të kohës ishin pjesë e kontekstit osman të reformimit të shtetit, ata u përpoqën në vazhdimësi të ndaheshin nga e kaluara, duke i diferencuar sa më shumë shqiptarët nga turqit osmanë, pavarësisht se në shumicë ata i përkisnin të njëjtës fe. Argumentimi, që përdorej në këtë rast ishte i njëjtë me atë që kishin përdorur më herët Rilindësit Shqiptarë. Ai lidhej me qenien e turqve osmanë një popull aziatik, për të cilin, konsideroheshin të huaja përparimi, dituria dhe qytetërimi. Në antitezë me ta, kombi shqiptar ishte evropian, në rrënjë dhe në thelb të tij. Si i tillë, ai mund të përparonte me shpejtësi “si të gjithë kombet e qytetëruara dhe të liruara midis shteteve të Evropës”, veçanërisht tashmë me shkëputjen nga Perandoria Osmane. Në dallim nga ligjërimi i jashtëm, gjuha e përdorur ishte e drejtpërdrejtë dhe pa doreza diplomatike. Sundimi i gjatë osman cilësohej hapur si shkaku kryesor i prapambetjes së shqiptarëve dhe i largësisë së tyre nga qytetërimi evropian. Perandoria Osmane ishte e keqja, barbarja, aziatikja, tiranikja që i kishte mbajtur shqiptarët në padije, në varfëri, mjerim e prapambetje. Figura e Skënderbeut si pjesë e ligjërimit të brendshëm Më 28 nëntor 1912, në momentin e vetëvendosjes së shqiptarëve dhe ngritjes së Flamurit Kombëtar, figura e Gjergj Kastriotit mbartte sa motivimin për aktin e lartë po aq sa edhe mesazhin e ringjalljes së shtetit shqiptar. “Flamuri lavdiplotë”, të cilin Ismail Qemal Vlora e personifikonte me emrin e Skënderbeut, ishte ngritur mes brohoritjeve të shumta, atë pasdite të së enjtes së fundit të vjeshtë së tretë. Në përjetimet e tij, Ati Themelues e konsideronte një çast të paharrueshëm; “Ndjeva duart si më dridheshin emocionesh shprese e krenarie, kur po ngulitja në ballkonin e shtëpisë sime të hershme flamurin e Sovranit të fundit kombëtar të Shqipërisë. Dukej sikur shpirti i heroit të pavdekshëm ndriti atë çast si një dritë e shenjtë përmbi kokat e njerëzve”. Për sociologun Enis Sulstarova ndjesia se shpirti i Skënderbeut ishte i pranishëm në mesin e delegatëve dhe të popullit të Vlorës, mund të kuptohet si një shembull të asaj që filozofi dhe historiani Hans Blumenberge quan präfiguration/ parapërfytyrim. Ideja e parapërfytyrimit rrjedh nga tradita biblike, sipas së cilës ngjarjet e përshkruara në Dhiatën e Vjetër duket sikur parathonë ngjarjet që do të ndodhin më vonë dhe që janë përshkruar në Dhiatën e Re. Blumenbergu në studimin e tij për rolin e miteve në politikë, shkruan se parapërfytyrimi është një mënyrë për t’i dhënë legjitimitet një vendimi, me anë të ndjelljes së një ngjarjeje historike, që duket sikur i paraprin atij. Risia, hovi drejt së panjohurës, vijon arsyetimin Sulstarova, paraqitet si një përsëritje e një ngjarjeje, apo vijim i një procesi të nisur kohë më parë. Ajo që do të vijë është tashmë e paracaktuar. Historia pajiset kështu me një rregullsi të brendshme dhe nuk duket si rrënimtare tekanjoze e projekteve njerëzore. Në këtë kontekst, 28 nëntori i vitit 1912 ishte parathënë shumë kohë më parë, më 28 nëntor 1443. Flamuri i Shqipërisë së lirë ishte po ai që kishte ngritur Gjergj Kastrioti në Krujë, çka e bënte këtë të fundit “të gjallë” në mesin shqiptarëve të mbledhur në Vlorë. Njëkohësisht në ligjërimin e brendshëm, figura e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut risillej në vëmendje, edhe në kuadrin e përballjes mes dy botëve dhe paraqitjes së shqiptarëve si të kundërt të turqve osmanë. Veprimtaria e tij, e fokusuar tek mbrojtja e Evropës në momentin e saj më të vështirë, është një tjetër aspekt, që zë vend pa drojë në ligjërimin e kryetarit të Qeverisë së Përkohshme. Në fjalimin historik të 28 nëntorit 1912, me patos të pazakontë për të, por të kërkuar nga momenti, ai e konsideronte Shqipërinë e periudhës së Skënderbeut si porta e hekurt e Evropës. Ja si i drejtohej Ismail Qemal Vlora, shqiptarëve të ekzaltuar: “Porsi ëndër më duket ky ndryshim i madh i vendit t’onë që hoqi e voi të zezat e ullirit 500 vjet me radhë ndënë sundimin turk, ... kjo Shqipëri që dikur shkëlqente nga trimëria e pashoqe e bijve të saj; kjo Shqipëri që kur i kërcënohej rreziku Evropës nga pushtimet e Turqisë, ndënë kryetrimin e pavdekur të saj, Skënderbejnë, u bë porta e hekurtë kundra sulmeve më të tërbuara të sulltanëve më t’egër që ka pasë Turqia”. Në faqet e Përlindjes së Shqipëniës, shkrimet apo poezitë që i kushtohen Gjergj Kastriotit Skënderbeut i përkasin autorëve të besimeve të ndryshme fetare. Si pjesë e diskursit të tyre, kryesisht përdorej emri Skënderbe dhe jo Gjergj Kastrioti. Vetëm në një rast, identifikuar në shkrimin e Kostë Çekrezit ku përdoreshin të dyja, në të gjithë artikujt e tjerë, termi mbizotërues është ai i Skënderbeut. Shpeshherë emri i tij shkruhej me germa kapitale, duke e dalluar nga të tjerët. Në kuadrin e një analize që synon të zbulojë arsyet e këtij përdorimi, si konstatim i parë mund të themi se në kujtesën e shqiptarëve emri “Skënderbe” personifikonte liderin, ushtarakun, shtetarin dhe përbashkuesin në aspektin etnik, përtej larmisë fetare. Ai e tejkalonte kështu figurën e Gjergjit fëmi, i larguar që herët nga vendlindja, për të cilin shqiptarët dinin shumë pak. Për Stavro Skëndin, shqiptarët që nuk patën trashëguar “lavdinë që kish Greqia” ose shkëlqimin e mbretërive mesjetare të serbëve dhe të bullgarëve, shihnin tek Skënderbeu heroin e tyre të përbashkët kombëtar. Myslimanët duke përdorur emrin Skënderbe, harronin që ai kishte luftuar kundër turqve si një i krishterë. Atyre u mjaftonte të dinin se Skënderbeu qe shqiptar prej gjaku dhe se kishte mbrojtur atdheun. Emri i tij gjithashtu, vijonte Skëndo, ndihmonte për ta harruar fenë e origjinës, mbasi ai njihej jo me emrin e krishterë Gjergj, por me emrin Skënderbeu, emër i qartë mysliman. Pjesë bazike e diskursit të Qeverisë së Përkohshme të Vlorës mbetej evidentimi i kundërshtimit që shqiptarët ndër shekuj i kishin bërë sundimit osman. Në dallim nga ligjërimi i jashtëm, këtu nuk ngurrohej të përdorej figura e Skënderbeut, me theks të fortë në paraqitjen e aspektit luftarak, duke anashkaluar përtej realitetit historik, karakterin negociues apo diplomatik të veprimtarisë së tij. Mendojmë se mitizimi i aspektit luftarak bëhej në funksion të përçimit të mesazhit se shqiptarët nuk e kishin dhuratë shtetin e tyre, ata e meritonin sepse kishin luftuar dhe derdhur gjak për të. Në përligjje të këtij konstatimi sjellim në vëmendje fjalët e Kostë Çekrezit, sipas të cilit Shqipëria “morri vendin që i kish parëshikuarë me gjakun e tij të shtrejtë dhe të shenjtë përpara pesëqind vjet në fushat e luftës, Mbret i saj i çkëlqyerë”. Nënvizimi i luftërave të Skënderbeut, krahas rezistencës së shqiptarëve, përçonte edhe karakterin e mbrojtjes së Evropës dhe qytetërimit evropian nga “turqit barbarë”, çka si rrjedhojë nënkuptonte se shqiptarët e meritonin, më shumë se kushdo tjetër për të qenë pjesë e familjes evropiane. Në kuadrin e një vetëmburrjeje kombëtare, metaforikisht Skënderbeu cilësohej si “burri i dheut”, “mbrojtësi i vlerë”, “i pa-vdekuri trimi kombëtar..., që për shumë kohë, pengoj të vajturit përpara të Asianëve pushtues që erthnë të shuajnë dritat qytetënore të Evropës...”. Njëkohësisht ai ishte “mbreti” që kishte lëshuar “shtizat e ziarrta, shtizat e flakta e të arta mbi Shqipëniën, shtizat e liriës, të qytetërimit e të arësimit Evropian”. Në funksion të transmetimit të aftësive shtetformuese, Skënderbeu ishte sovrani i dikurshëm i shqiptarëve, përçuesi i qytetërimit evropian dhe njëkohësisht përcaktuesi i vendit të tyre në Evropë. “Shqipëria u zgjna, - shprehej Kostë Çekrezi, - dhe morri vendin e saj që meritonte në rieshtën e Shtetëve Evropianë”. Në vijim, Skënderbeu përcaktohej si “Ati i Kombit”, krijuesi me tipare hyjnore që “vëzhgon për së lartri fatin e Shqipniës s’onë ...” emri i të cilit do të lavdërohej përjetë dhe puna e tij do të ishte për shqiptarët shembulli i gjallë për mbrojtjen e Atdheut të tyre të shtrenjtë. Përfundime Në një mënyrë të përgjithshme, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu në diskursin e Qeverisë së Përkohshme dhe veçanërisht në fjalën dhe vizionin e Ismail Qemal Vlorës, u identifikua si simboli i lavdisë historike, i sovranitetit të dikurshëm dhe i aspiratës për shtetësi. Ai mishëroi jo vetëm guximin dhe qëndresën e një epoke, por edhe idealin bashkues të një kombi, që po synonte të ngjizej në një shtet modern e europian. Në ligjërimin e brendshëm, figura e Skënderbeut u përdor me forcë mobilizuese për të konsoliduar ndërgjegjen kombëtare, ndërsa në komunikimin diplomatik me jashtë, ajo u ruajt me kujdes për të shmangur tensione të panevojshme, por pa u lënë kurrë jashtë skemës së legjitimitetit historik. Figura e rikthyer e Skënderbeut nuk ishte thjesht një kujtim i së kaluarës heroike, por një instrument i vetëdijshëm legjitimimi, një urë midis historisë dhe politikës moderne. Ajo dëshmoi se kombi shqiptar kishte rrënjë europiane, vlera qytetëruese dhe një të drejtë të natyrshme për pavarësi. Përmes këtij diskursi të ndërtuar me kujdes, shqiptarët jo vetëm që u ndanë nga trashëgimia osmane, por në mënyrë të qëllimshme u vendosën në mënyrë brenda matricës kulturore dhe historike të Europës. Në këtë mënyrë, historia u bë argument, kujtesa u bë projekt dhe Skënderbeu u kthye në themelin simbolik të Shqipërisë së re. Risjellja në vëmendje e figurës së tij, skaliti në faqet e gazetës Përlindja e Shqipëniës dhe njëkohësisht në ndërgjegjen kombëtare të shqiptarëve portretin e Heroit Kombëtar, që pavarësisht emrit të tij mysliman, mbartte identitetin e tyre evropian. Mesazhi që vjen nga ajo periudhë mbetet aktual: identiteti nuk është vetëm trashëgimi pasive, por zgjedhje aktive dhe ndërtim i vazhdueshëm: për shqiptarët, ky ndërtim filloi që nga dita kur flamuri i Skënderbeut u ngrit sërish në Vlorë, më 28 nëntor 1912. * Autorja ka trajtuar më parë pjesë të kësaj teme në revistën “Studime Historike” (nr. 3-4/2021), ndërsa ky version është përpunuar posaçërisht për lexuesin e gazetës “Dielli” * Termi “ligjërim i jashtëm” në këtë prezantim përdoret në kuptimin e ligjërimit që Qeveria e Përkohshme shqiptare dhe kryetarit i saj Ismail Qemal Vlora përdorte jashtë shtetit, në raport me Fuqitë e Mëdha dhe Perandorinë Osmane. Ndërsa “ligjërim i brendshëm” ka parasysh diskursin e përdorur brenda shtetit, midis vetë shqiptarëve. Ledia Dushku.

Rrevista Prestige #Art.#OperaMrika #inspiration MRIKA – Zëri që hapi perden e parë të operës shqiptare Sot eshte "dita e Mrikes" Vepra që u ngrit në skenë, në frymë, në shpirt dhe në kohë. Me nota që u shkruajten për t’u kënduar, dhe për t’u kujtuar. E tillë është “Mrika”, opera e parë shqiptare, e cila u bë gurthemeli i artit tonë muzikor dhe vulosi me dritë një epokë të re kulturore. Historia e saj nuk është vetëm ajo që ndodh në skenë; është edhe ajo që fshihet pas perdeve — puna këmbëngulëse, përkushtimi i kompozitorit, emocionet e artistëve dhe një shkop i artë që u shndërrua në simbol respekti. Opera e parë shqiptare “Mrika”, e kompozuar nga mjeshtri i madh Prenk Jakova (1917–1969) me libret të Llazar Siliqit, u ngjit për herë të parë në skenë më 1 dhjetor 1958, në Teatrin “Migjeni” të Shkodrës. Ishte një vepër në katër akte, e vendosur në skenë nga regjisori Andrea Skanjeti, duke shënuar lindjen e operës kombëtare shqiptare. Muzika e Jakovës, e ndërthurur me këngë, valle, kor dhe arie, krijoi një univers të ri artistik për vendin — një univers ku tradita shqiptare përqafoi formën klasike të operës. Puna për “Mrikën” filloi në vitin 1956. Prenk Jakova, i përkushtuar dhe i palodhur, filloi të hedhë në partiturë notat që i ngjizeshin në imagjinatë. Çdo pasdite, deri natën vonë, ai ulej në piano dhe provonte pjesët një nga një. Ato çaste në heshtjen e shtëpisë dhe të studios së tij, ku nota të ndrojtura merrnin formë e fuqizoheshin, shënuan lindjen e një epoke të re në muzikën shqiptare. Në maj të vitit 1958 nisën provat për vënien e operës në skenë, herë në Shtëpinë e Kulturës – më vonë Filarmonia e Shkodrës – e herë në teatrin “Migjeni”. Më 27 nëntor u zhvillua prova gjenerale, ndërsa 1 dhjetori 1958 shënoi natën e madhe. Trupa e Shkodrës e interpretoi dramën muzikore me sukses të plotë, duke e kthyer premierën në një ngjarje kulturore të jashtëzakonshme. Çdo artist, nga këngëtarët te kori e valltarët, nga regjisorët tek orkestra, ishte pjesë e një arritjeje historike. Por ai mbrëmje ruan edhe një moment që nuk shihet as në partiturë e as në skenografi. Kur Prenk Jakova u ngjit në podium, i veshur me një kostum jeshil të errët dhe një paraqitje të qetë e fisnike, ndodhi një gjest i paharrueshëm. Tish Hila, flautisti i parë dhe njëkohësisht argjendar, iu afrua dhe i dhuroi një shkop të artë dirigjimi, një dhuratë nga e gjithë orkestra si shenjë respekti për mjeshtrin. Me atë shkop të artë Jakova dirigjoi premierën, duke e bërë pjesë të historisë së operës sonë. Ngjarjet e operës “Mrika” zhvillohen në vitet ’50 dhe rrëfejnë jetën e një vajze mirditore dhe familjes së saj. Muzika e Jakovës është e mbushur me elemente lirike dhe dramatike, të lidhura ngushtë me atmosferën e vendit të ngjarjes. Aria “Dielli ka perëndue” ngre në skenë lirikën e brendshme të Mrikës, ndërsa “Oh! Ç’janë këto trazime” i aktit të dytë sjell tensionet që përshkojnë shpirtin e personazhit. Çdo notë, çdo frazë muzikore i qëndron besnike dialektit, veshjes, traditës dhe botës shpirtërore të Mirditës. Një vit më vonë, më 26 nëntor 1959, opera “Mrika” u interpretua për herë të parë nga artistët e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë. Një fotografi e rrallë nga arkiva e TKOBAP sjell gjallërisht interpretimin e Marie Krajës në rolin e Mrikës dhe Ibrahim Tukiçit në rolin e Dodës — një moment i çmuar në historinë e artit shqiptar. Po të shtoj një analizë të plotë artistike, muzikore dhe historike mbi operën “Mrika”, duke ruajtur plotësisht koherencën me esenë që krijuam. Kjo analizë nuk heq asgjë nga faktet, por i thellon dhe i interpreton ato. ------------- Analizë artistike, muzikore dhe historike e operës “Mrika” Opera “Mrika” nuk është vetëm një vepër e parë në llojin e saj — ajo është një pikë kthese. Rëndësia e saj shtrihet në disa drejtime themelore, të cilat e bëjnë një pikë referimi të pazëvendësueshme në historinë e artit shqiptar. 1. Rëndësia historike: një hap drejt identitetit kulturor kombëtar Në vitet ’50, Shqipëria sapo kishte filluar të ndërtonte institucionet e saj kulturore. Nuk kishte traditë operistike të mirëfilltë, nuk kishte repertor kombëtar dhe as një shkollë të konsoliduar kompozitorësh të zhanrit monumental. Në këtë boshllëk, Prenk Jakova krijoi një precedent, një bazë mbi të cilën u ndërtua e gjithë opera shqiptare më vonë. “Mrika” përfaqëson: krijimin e gjuhës së parë operistike shqipe, kostitucionalizimin e skenës lirike në vend, përcaktimin e drejtimit estetik kombëtar në muzikë. Ajo ndërpreu varësinë nga repertori i huaj dhe vendosi të parën gur të themeleve të një tradite që më vonë do të vijonte me “Skënderbeun”, “Lulja e Kujtimit”, “Komisari”, e të tjera. 2. Vepra si pasqyrë sociale dhe antropologjike “Mrika” nuk është vetëm muzikë — është dokument kulturor. Për herë të parë, në skenën shqiptare u ngrit: vajza mirditore, familja tradicionale veriore, dialekti, veshjet, zakonet, botëkuptimi i një treve të tërë. Në kohën kur opera evropiane fliste për princesha, markezë, duelistë dhe mite antike, Jakova solli në skenën shqiptare jetën e thjeshtë, njerëzit e zakonshëm, dilemën morale dhe nderin familjar. Kjo e bëri veprën të afërt me publikun, të kuptueshme dhe emocionalisht të fuqishme. 3. Mjeshtëria muzikore e Prenk Jakovës Jakova arriti të krijojë një muzikë që është njëkohësisht: • Kombëtare në thelb Elementet folklorike të Veriut – në melodi, ritme, kadenca, intervale – janë të ndjeshme në të gjithë veprën. Por ato nuk vijnë si citime të thjeshta; Jakova i kthen në gjuhë operistike, duke i përpunuar me mjeshtëri. • Lirike në shpirt Ariet e Mrikës — sidomos “Dielli ka perëndue” — janë të ngopura me emocione të buta, shpesh vajtuese, të cilat krijojnë një atmosferë intime, të përshtatshme me karakterin e personazhit. • Dramatike në kulme Aria “Oh! Ç’janë këto trazime” tregon aftësinë e Jakovës për t’i dhënë personazhit tension, ankth dhe përplasje të brendshme — elemente kryesore të dramës muzikore. • Orkestracion i mençur Orkestra nuk është thjesht shoqëruese; ajo komenton, thekson, pasqyron karakteret dhe mban ritmin emocional të veprës. Për një vend pa traditë të orkestrës së madhe, kjo ishte një arritje e jashtëzakonshme. 4. Dimensioni mitik i shkopit të artë Dhurata e shkopit të artë nga flautisti Tish Hila, pak minuta para premierës, i jep veprës një dimension pothuajse mitik. Nuk është vetëm një gjest nderi — është një akt simbolik që tregon: besimin e orkestrës te kompozitori, respektin për vizionin e tij, bashkimin shpirtëror të trupës me mjeshtrin, ngarkesën historike të çastit. Ky shkop dirigjimi u bë jo vetëm një objekt, por një shenjtëri kulturore, një simbol i lindjes së artit operistik shqiptar. 5. Importanca e interpretimit të vitit 1959 në TKOB Kur “Mrika” u ngjit në skenën e Teatrit të Operas dhe Baletit në Tiranë më 26 nëntor 1959, ajo sanksionoi një fakt të madh: opera shqiptare tashmë ekzistonte — dhe ishte dinjitoze. Interpretimi i Marie Krajës dhe Ibrahim Tukiçit nuk ishte thjesht një shfaqje; ishte miratimi zyrtar i vlerës së veprës në nivel kombëtar. Fotografia e rrallë nga arkivi i TKOB është dëshmi e një momenti të papërsëritshëm: kalimit të veprës nga skena lokale në skenën e madhe kombëtare. 6. Vlera e “Mrikës” sot Sot, kur shikojmë pas, “Mrika” mbetet: kulla e parë e artit tonë skenik, dëshmia e talentit shqiptar, një pasuri e patjetërsueshme kombëtare, pikënisja e traditës lirike shqiptare. Ajo që e bën të pavdekshme nuk është vetëm muzika e bukur, por zemra e saj kombëtare, e cila rreh në çdo notë të partiturës. Pergatiti. Liliana Pere.

FLAMURI Flamuri përmbleth kujtimet e shkuara të një kombi në një gjuhë të pashkruar që munt t'a kuptojë syri dhe zemra e çdo njeriu me ndjenja. Cilat janë kujtimet që çfaq, duke valuar, Flamuri i ynë? Nuk janë kujtime goditjesh kundra fqinjve, nuk janë kujtime lakmirash edhe rrëmbimesh, janë kujtime vetëmprojtjeje me mundime të palodhura dhe me trimërira të gjata e të forta që kanë lënë gjurma në letrësitë e gjith popujve të qytetëruar. Nga kjo pikpamje munt të mburremi se Flamuri i ynë, siç ësht një nga ata më të vjetërit e botës, ësht dhe një nga më të drejtët. Faik Konica

Hyrje Në thellësi të historisë shqiptare ka figura që ndriçojnë si yje të heshtur – njerëz që dhanë gjithçka për atdheun, por që koha, shpesh e pamëshirshme në zgjedhjet e saj, i mbuloi me pluhurin e harresës. Një nga këta është Tefik Rogu, luftëtar, dijetar, diplomatë shpirtëror i një kombi që kërkonte rrugën e vet drejt dritës. Dokumentet flasin, por zërat e tyre janë shurdhuar mes harresës; e megjithatë, në çdo rresht, në çdo letër e kujtim, frymon madhështia e një njeriu që i qëndroi kohës me përkushtim e urtësi. Në Manastir – Vatra e Patriotizmit Tefik Rogu, i formuar në shkollat e larta të Perandorisë Osmane, e përdori diturinë për çështjen e kombit. I edukuar në Stamboll, ne dy shkolla te larta Jurisprudencë dhe Diplomaci dhe aty u lidh ngushtë me Hasan Prishtinën dhe Ismail Qemalin, njerëzit që mbollën farën e lirisë. Në vitin 1905, u emerua komandant i policisë së Vilajetit të Manastirit, ai ndodhej në një nga qendrat më të zjarrta të patriotizmit shqiptar. Manastiri i asaj kohe “fliste shqip” – në çdo rrugë, në çdo shtëpi, ndizeshin bisedat për gjuhën, për shkollat, për lirinë. Tefiku u bë pjesë e Komitetit të Fshehtë të Manastirit, krahas Bajo Topullit, Fehim Zavalani, Halit Bërzeshtës, Gjergj Qiriazit e shumë të tjerëve. Ne Turqi hapi dy shkolla shqipe të emertuara Kosova. Ai shpërndante libra dhe abetare që vinin nga Sofja e Bukureshti, duke ndihmuar hapjen e shkollave shqipe dhe përhapjen e gjuhës amtare. Edhe në pushimet e tij, vinte në fshat e u mësonte të rinjve shkrim e këndim shqip. Arrestimi dhe Dënimi në Saharë Veprimtaria e Komitetit u zbulua. Në maj të 1906, qendra u shpërngul në Bukuresht, ndërsa Tefiku ra në duart e autoriteteve osmane. U arrestua dhe u gjykua në Stamboll, në një proces që tronditi opinionin e kohës. U dënua me vdekje, por falë dinjitetit pergatihes si jurist, dhe njohjeve të tij, dënimi iu ul në 101 vjet burg – një jetë e tërë në pranga. E dërguan në Fazan, në shkretëtirat e Saharasë, dy muaj larg nga Tripoli. Aty kaloi vite të rënda, në mjerim e diell përvëlues, por nuk u thye. Në një nga provat materiale të sekuestruara gjatë arrestimit, gjyqtari gjeti një medaljon me tri ndarje: në të parën – një qeskë me dhé nga nëna e tij, në të dytën – një orë, që tregonte kohën e ardhmërisë, dhe në të tretën – një shqiponjë, simbol i shpresës shqiptare. Ky ishte shpirti i tij: atdheu, koha dhe fluturimi drejt lirisë. Lirimi nga burgu i Tefik Rogut dhe Kthimi në Atdhe. Në vitin 1908, pas shpalljes së Hyrietit nga xhonturqit, Tefiku lirohet dhe kthehet në vendlindje. Lidhet me Sali Butkën, Ali Farmaqin, Meleq Staraveckën, Sulejman Staraveckën, Baba Tahir Çepanin, Servet dhe Hysen Zaloshnjën e shumë të tjerë. Mblidhte fshatarët, u mësonte shkrim e këndim, u recitonte vargjet e Naimit. Por edhe këtu e ndaluan, e lidhën, e torturuan – madje i shkulën dhëmbët me darë kali, sepse nuk pushoi së mësuari gjuhën e tij. Takimi me Ismail Qemalin dhe Qeveria e Vlorës 28 Nëntor 1912 – dita e Pavarësisë. Tefiku vrapon në Vlorë dhe takon sërish mikun e tij të vjetër Ismail Qemalin. Me urdhrin e tij merr detyrën për organizimin e gardës, policisë dhe xhandarmërisë së shtetit të ri. Punoi krah për krah me Isa Boletinin dhe Ali Shefqet Shkupin për ngritjen e strukturave të rendit. Në Durrës, u përball me intrigat e Esat Pashë Toptanit, që e përzuri me urdhër. Në një letër të datës 12 shtator 1913, Tefiku i shkruan Ismail Qemalit: > “...si i dërguar në policinë e Durrësit me gjithë komandantin e gjindarmërisë, u dëbuam me urdhër telegrafik nga Esat Pasha... kanë nisur të marrin hov veprime që synojnë vdekjen e Shqipërisë.” Në një tjetër letër të 3 tetorit 1913, ai shpreh shqetësimin: > “Lajmet që po vijnë nga Skrapari nuk janë edhe aq të mira… Mund t’ju kujtoj, zotëria juaj, kur andartët patën shkelur Korçën; unë, pasi bëra pak propagandë, solla në male të Kolonjës 1500 vetë të armatosur brenda 24 orëve.” Dokumentet arkivore tregojnë besimin që Ismail Qemali kishte tek ai. E emëroi komandant të xhandarmërisë së Skraparit dhe anëtar të shtabit të mbrojtjes. Në një letër tjetër, ministri Pandeli Cale i shkruan Qemalit: > “Ismail Bej, Themestokli Gërmenji vete sonte në Berat... bashkë me Tefik Rogun si komandant i xhandarëve atje.” Në një tjetër letër, Tefiku shpreh adhurim e besnikëri: > “Skraparasit e duan dhe e adhurojnë shkëlqesinë tuaj... Ju që provuat madhështinë, do të jeni i zoti të zhdukni vështirësitë dhe t’i sillni këtij Atdheu qetësi...” Rikthimi në Turqi dhe Shkollat Shqipe në Stamboll Pas rënies së Qeverisë së Vlorës, Tefiku i dëshpëruar, me porosi të Ismail Qemalit, shkon sërish në Stamboll. Aty, falë aftësisë dhe urtësisë, rehabilitohet nga autoritetet turke. U emërua në poste të larta të policisë dhe xhandarmërisë, por shpirtin s’e ndau kurrë nga kombi i tij. Në Stamboll, me ndihmën e bashkatdhetarëve, ai ngre dy shkolla shqipe – njëra me emrin “Kosova”, ku mësues cakton Musa Ohrin dhe Qemal Sanjollasin. Kështu, në zemër të perandorisë, fryma shqiptare ringjallej nën penën dhe dashurinë e tij. Letra e Mallit dhe Kthimi në Shqipëri Në 16 qershor 1919, Tefiku i shkruan një miku në Shqipëri: > “Të lutem të bësh një pyetje andej-këtej dhe të më shkruash... Dua të kthehem për në Vlorë ose Shkodër. Të lutem fort, me të marrë këtë letër, të më dërgosh një shkresë nga qeveria e Vlorës, që të mos ketë ndalesë për mua të hyj në Shqipëri.” Në fund të 1920, me ndihmën e mikut të tij të armëve Qemal Ataturkut, dgëje shok klase me Qemal Ataturkun, kthehet përfundimisht në atdhe. Detyra shteterore dhe Jeta Politike Në fillim të 1921, u emërua komandant i policisë së Beratit. Por shpejt u përfshi në jetën politike, duke shkruar artikuj të mprehtë e të thellë. Në 22 korrik 1922, në gazetën “Shqipëria e Re”, shkruante: > “Duhet të jetë e qartë që nuk bëjnë qeveritë popujt, por bëjnë popujt qeveri.” Kur forcat demokratike të Skraparit kundërshtuan kandidaturat e bejlerëve, Tefiku dhe Riza Cerova u bënë zëri i drejtësisë në shtyp, duke denoncuar abuzimet dhe padrejtësitë. Për këtë arsye u pushua nga detyra dhe u izolua në fshatin Rog, derisa u lejua të punonte si avokat në Berat, Skrapar dhe Përmet. Ishte këshilltar i Riza Cerovës, njeri me mençuri e gjykim të thellë. Fëmijëria familja dhe dhe prejardhja Rrënjët. Tefik Xhemal Rogu lindi në tetor 1875 në fshatin Rog të Skraparit, në një familje me tradita patriotike. Babai Xhemali dhe xhaxhai Hyseni ishin pjesëtarë të Lidhjes së Prizrenit, dhe ranë në luftë për liri. Kujtesa popullore i ruan me vargjet: > “Bregu i Madh, Qaf’ e Lipecit, Digjet zjarr, ndizet dheri, Thërret Xhemal e Hyseni: Osmanllinj, ku po veni?” Në moshën shtatëvjeçare, i ati u vra. Dajua, Emin Selenica, e mori në Stamboll, ku Tefiku shkëlqeu në mësime. Më vonë kreu Akademinë e Policisë, u emërua në poste të larta dhe njihte gjashtë gjuhë të huaja. Kishte një bibliotekë të pasur dhe një shpirt kërkues. Periudha e luftes gjatë pushtimit dhe veprimtaria e familjes gjatë kuftes Nac-Clirimtare. – Kapak i Florinjtë Thote gjyshja jonë dhe Xhemali daja im. Une them vula e arte e historisë se Buurave te shquar te Skraparit, dhe e familjes se madhe Dingo-Rogu. Në pushtimin fashist, Tefiku ishte plak, por zemra e tij s’kish njohur pushim. Shtëpia e tij në Rog u bë strehë për djemtë e malit. Aty u formua organizata e Partisë Komuniste e zonës së Çepanit. Djemtë dhe vajzat e tij, Hyseni, Bukuria dhe Liria, morën pjesë në luftë e në kongreset antifashiste. E shoqja, Hazbija, ishte ndër aktivistet më të përkushtuara të krahinës. Më 15 prill 1945, Tefik Rogu u shua i qetë, pasi e ndjeu se e kishte përmbushur detyrën e fundit: t’i linte brezit të ri idealin e një Shqipërie të drejtë. Në 50-vjetorin e Pavarësisë, Presidiumi i Kuvendit Popullor e nderoi me Urdhrin për Veprimtari Patriotike – një homazh  për një jetë të mbushur me veprimtari pateriotike me dritë e plote dituri. 🕊️ Në çdo rresht të historisë së Tefik Rogut, rreh zemra e një kombi që u lind në sakrificë. Ai nuk kërkoi lavdi, por drejtësi. Dhe drejtësia e vërtetë është kujtimi që mbetet. Arkivat familjare. Kiber dokumenta foto medalje nga Presidiumi i Kuvendit popullor dhe vete Kryetari i kuvendit. Haxhi lleshi Pergatiti . Liliana Pere.

Platforma dixhitale ndërkombëtare Academia.edu ka raportuar se 1,117 punime akademike përmendin “Revista Prestige”, një tregues domethënës i pranisë në rritje të këtij emri në botën shkencore. Ky është një sinjal i qartë se revista po fiton gjithnjë e më shumë vëmendje, besim dhe sherben si referencë në kërkimin akademik. Permendja e “Revista Prestige” në fusha të ndryshme studimore – madje edhe në tema të ndjeshme si Children and Families – tregon se revista po depërton gjerësisht dhe po tërheq interes nga komuniteti ndërkombëtar i studiuesve për edukimin. Ky vlerësim nënkupton se revista ka krijuar ndikim, po rrit reputacionin dhe po bëhet një pikë reference për studiuesit. Një arritje e tillë është motivuese dhe dëshmi se puna, përkushtimi dhe vizioni i saj po japin fryte të dukshme “Revista Prestige” është në rrugën e duhur drejt konsolidimit si një emër me peshë në botën akademike. Impakti i Revistës Prestige po zgjerohet! Revista Prestige.

Sot, në qiellin e lirisë, shqiponjat fluturojnë lart, si kujtim i gjallë i një dite që ndryshoi fatin e kombit. Lavdi 29 Nëntorit! Ditës së çlirimit të Shqipërisë nga pushtimi nazifashist, ditës kur drita thyen errësirën e robërisë dhe populli ynë ringriti kokën. Lavdi Ushtrisë Nacionalçlirimtare, zërit të maleve, djemve e vajzave partizane që flijuan jetën me nder për Shqipërinë, duke kërkuar në këmbim vetëm lirinë e Atdheut. Në çdo shteg historie ende kumbon jehona e zërit të të rënëve: “Amanet Shqipërinë!” Një amanet i shenjtë që kalon brez pas brezi, si një puls i fortë në zemrën e secilit. Amaneti i tyre nuk tretet; ai rri gjallë në kujtesën tonë kombëtare, teksa ecim bashkë për një Shqipëri më të mirë, ashtu siç ata e ëndërruan dhe e deshën. Athor:L.Pere.

Një sprovë e hershme për Himn të Flamurit nga Eqrem Çabej. Për respekt të pjesëmarrësve të tjerë në atë konkurs, e pati tërhequr nga gara: HIMNI I FLAMURIT Buzë valësh që rreh deti Përmbi shkrepe mijvjeçare Përmbi mal ku sundon shqipja Edhe rrit gjini krenare, Ku jep burri besa-besën E ku vdes si vdiq qëmotit, Po valon e lëshon hije Flamuri i Kastriotit.         Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Te kështjell’ e bardh’ e Krujës Rreth e qark e mbi bedena U mblodh komb’ i fort’ i Arbrit Rreth Shqiponjës me dy Krena. U droth toka fort e vjetër Kur i ranë kaq dëshmorë Rreth flamurit të përgjakun Si dhandurë me kunorë.         Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Ju Shqiptarë djemt e shqipes Mos harroni se kush jemi. Këtë flamur kurr të thyem, Këtë gjak në dej që kemi, Këtë truell që na dha Zoti, Bani be se do t’i mbroni, Dhe sa jet nji frym’e gjallë Kurrëkuj s’do t’ia lëshoni.   Ku rreh ti, atje po rrahin Gjithë zemrat e bujarvet, Ku valon, atje valon dhe Gjaku i nxeht’ i Shqipëtarvet, Atje lidhet besa e Zotit Për liri dhe për Atdhe! Se Shqipnia asht’ e jona! Për at gjak e për kët dhe! Kjo sprovë e hershme e Eqrem Çabejt për “Himnin e Flamurit” është një dëshmi e rrallë e ndjenjës së tij të thellë kombëtare dhe e forcës së fjalës së shkruar. Edhe pse ai vetë e tërhoqi nga gara për respekt ndaj pjesëmarrësve të tjerë, vargjet mbeten një krijim me peshë historike e emocionale. Poezia ndërton një mitologji të pastër shqiptare: Flamuri shfaqet si figurë qendrore, i ngulur mes valësh, shkrepesh e malesh, duke mishëruar qëndrueshmërinë e kombit. Shqiponja dhe besa, dy simbole kyçe të identitetit tonë, përdoren mjeshtërisht për të ngjallur emocione dhe krenari. Refreni që përsëritet në çdo strofë e kthen poezinë në një thirrje ritmike njësoj si këngët epike, duke i dhënë karakter himnor. Çabej ndërthur historinë e lavdishme të Arbërit me një porosi të drejtpërdrejtë për brezat: mos me harru kush jemi, prej nga vijmë, çfarë sakrifice ka në themelet e flamurit. Vargjet kanë ton solemn, moral dhe edukues. Ato ngrihen mes patosit dhe figuracionit të thjeshtë, por të fuqishëm, duke krijuar një tekst që mund të kishte qenë realisht një himn zyrtar, sepse përmban gjithçka që një himn kërkon: simbol, histori, sakrificë dhe thirrje për qëndresë. Në tërësi, kjo poezi është një artefakt letrar me vlerë të madhe, jo vetëm si krijim poetik, por si dëshmi e shpirtit atdhetar të një prej dijetarëve më të ndritur që ka pasur kultura shqiptare. Revista Prestige.